Lythronax

Z Encyklopedia Dinozaury.com
Skocz do: nawigacja, szukaj

Autor: Korekta:
Janusz Mermer Maciej Ziegler, Kamil Kamiński


Lythronax (lytronaks)
Długość: 8 m
Masa: 1,75-2,8[1] t
Miejsce występowania: USA - Utah

(formacja Wahweap)

Czas występowania 80,6-79,9 Ma

późna kreda (kampan)

Systematyka Dinosauria

Saurischia

Theropoda

Tetanurae

Coelurosauria

Tyrannosauroidea

Tyrannosauridae

Tyrannosaurinae

Lythronax i Teratophoneus Scott Hartman.png

Szkielety Lythronax (z tyłu) i Teratophoneus. Odnalezione kości na pomarańczowo.

Autor: Scott Hartman. Źródło: Loewen i in., 2013.

Mapa znalezisk:
Wczytywanie mapy…

Wstęp

Lythronax argestes z kampanu Ameryki Północnej to najstarszy znany tyranozauryd. Jego odkrycie może mieć duże znaczenie dla rekonstrukcji filogenezy tej grupy.

Etymologia

Nazwa pochodzi od greckich słów lythron (krew wypływająca z rany, nieczysta krew[2]) i anax (król). Epitet argestes pochodzi od homeryckiego określenia południowego wiatru i nawiązuje do miejsca miejsca odkrycia na południu Ameryki Północnej.

Materiał

Holotyp: prawa kość szczękowa, obie kości nosowe, prawa kość czołowa, lewa kość jarzmowa, lewa kość kwadratowa, prawa kość klinowa boczna (ang. laterosphenoid), prawa kość podniebienia, lewa kość zębowa, lewa kość płatowa , lewa kość kątowa górna, lewa kość przedstawowa, żebro grzbietowe, szewron, obie kości łonowe, lewa kość piszczelowa, lewa kość strzałkowa, kości lewego śródstopia II i IV.

Diagnoza

Rekonstrukcja czaszki (A), rekonstrukcja ze znanymi elementami na brązowo (B) (autor: Lukas Panzarin), wybrane kości czaszki (C-J). Skale: A i C-J = 10 cm, B = 50 cm. Źródło: Loewen i in., 2013.

Uwaga! Poniższy fragment przedstawia szczegółowe dane i może wymagać od Czytelnika znajomości fachowych pojęć anatomicznych.

Tyranozauryd którego cechują następujące autapomorfie: sigmoidalna boczna krawędź kości szczękowej; stosunek szerokości przedniej części kości nosowej do części środkowej większy niż 2,5; powierzchnie styku kości czołowej z kośćmi przedczołową i zaoczodołową niemal łączą się ze sobą, oddzielone są tylko wąskim, głębokim, grzbietowo-bocznym rowkiem; obecność odrębnego kołnierza pod oczodołem, na kości jarzmowej. Lythronax charakteryzuje się także unikalną kombinacją cech obecnych u innych tyranozauroidów

Budowa

Czaszka Lythronax argestes jest krótka i szeroka. W kości szczękowej znajduje się 11 zębów, przy czym pięć pierwszych jest wyraźnie większych od pozostałych. Tylna część czaszki jest silnie rozszerzona, przez co oczodoły są skierowane ku przodowi podobnie jak u Tyrannosaurus i Tarbosaurus. Również żuchwa, która jest w tylnej części głęboka upodabnia Lythronax do tych rodzajów. Elementy szkieletu pozaczaszkowego są podobne jak u innych tyranozaurydów. Kość łonowa najbardziej przypomina te u tyranozaura i tarbozaura – jej hakowate zakończenie jest bardziej rozrośnięte grzbietowo-brzusznie niż u bardziej bazalnych form.

Filogeneza i biogeografia

Rekonstrukcja głowy. Fot.: Steve Corbato.
Trójwymiarowa rekonstrukcja czaszki. Kość kwadaratowo-jarzmowa (na szaro) pochodzi od Teratophoneus. Źródło: Loewen i in., 2013.
Rekonstrukcja szkieletu. Fot.: Steve Corbato.

Loewen i współpracownicy (2013) przeprowadzili analizę filogenetyczną, obejmującą 54 gatunki teropodów (zob. kladogram). Według niej Lythronax jest zaawansowanym przedstawicielem Tyrannosaurinae, siostrzanym do kladu tworzonego przez Tyrannosaurus rex, Tarbosaurus bataar i Zhuchengtyrannus magnus (wg Fiorillo i Tykoskiego (2014), na podstawie Brusatte i in., 2010 przedstawicielem tego klady był też Nanuqsaurus) co jest zaskakujące biorąc pod uwagę jego wiek i sugeruje, że linia prowadząca do najbardziej zaawansowanych tyranozaurydów wyodrębniła się najpóźniej 80,6-79,9 Ma. Ponadto wynika z niej że wyżej wymienione taksony tworzą wraz z Teratophoneus curriei i Bistahieversor sealeyi klad wewnątrz Tyrannosaurinae (cechujący się m.in. krótszą, szerszą czaszką i liczbą zębów w kości szczękowej mniejszą niż 13, choć wg Carra bistahiewersor miał 13 zębów[3]), którego przedstawiciele pierwotnie zamieszkiwali południową Laramidię, podczas gdy taksony z kampanu północnej Laramidii (Albertosaurinae, Daspletosaurus i 2 nienazwane taksony) są bardziej bazalne. Wspiera to tezę o podziale fauny Laramidii na dwie strefy. Według autorów Tyrannosauridae pochodzą z Laramidii gdzie były odizolowane przez wysoki poziom morza a dopiero pod koniec kampanu jego obniżenie umożliwiło kolonizację Azji. Główne linie – Tyrannosaurinae i Albertosaurinae – rozdzieliły się między 90 a 82 mln lat temu - gdyby stało się to wcześniej przedstawiciele tego kladu byliby bardziej rozpowszechnieni z uwagi na niższy wtedy poziom oceanów. Tezę autorów można uznać za dyskusyjną - nie biorą oni pod uwagę innych możliwych czynników. Warto zauważyć, że nie ma dowodów by tyranozaurydy występowały w Ameryce Południowej, choć bez wątpienia przez pewien czas istniało połączenie lądowe między tymi kontynentami (o czym świadczy m.in. obecność hadrozaurydów w Ameryce Pd.[4]). Innym przykładem mogą być Ceratopsidae, których tylko jedna znana linia (Sinoceratops) opuściła Amerykę Północną[5], co sugeruje że ta kwestia jest bardziej skomplikowana.

Rekonstrukcja. Autor: Raph04art [1].

Późniejsze analizy filogenetyczne (Brusatte i Carra (2016) oraz oparta na niej Carr i in. (2017)) wykazały mniej zaawansowaną pozycję Lythronax, gdzie był on bardziej bazalny niż Daspletosaurus.

Spis gatunków

Lythronax Loewen, Irmis, Sertich, Currie i Sampson, 2013
L. argestes Loewen, Irmis, Sertich, Currie i Sampson, 2013

Bibliografia

Brusatte, S.L. & Carr, T.D. (2016) "The phylogeny and evolutionary history of tyrannosauroid dinosaurs" Scientific Reports, 6, 20252. doi:10.1038/srep20252

Carr, T.D., Varricchio, D.J., Sedlmayr, J.C., Roberts, E.M. & Moore, J.S. (2017) "A new tyrannosaur with evidence for anagenesis and crocodile-like facial sensory system" Scientific Reports, 7, 44942. doi:10.1038/srep44942

Loewen, M.A., Irmis, R.B., Sertich, J.J.W., Currie, P.J. & Sampson, S.D. (2013) Tyrant dinosaur evolution tracks the rise and fall of Late Cretaceous oceans. PLOS ONE 8 (11): e79420. doi:10.1371/journal.pone.0079420

  1. Na podstawie opisu Bistahieversor, odpowiednio zmniejszona.
  2. http://www.anbg.gov.au/gnp/gnp2/lythrum-salicaria.html
  3. http://tyrannosauroideacentral.blogspot.com/2013/11/literature-review-2-loewen-et-al-2013.html oraz Carr, T.D. (2005) Phylogeny of Tyrannosauroidea (Dinosauria: Coelurosauria) with special reference to North American forms. Dysertacja doktorska, University of Toronto.
  4. Prieto-Marquez, A. & Salinas, G.C. (2010) A re-evaluation of Secernosaurus koerneri and Kritosaurus australis (Dinosauria, Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of Argentina. Journal of Vertebrate Paleontology 30(30: 813-837 [doi:10.1080/02724631003763508]
  5. Xu, X., Wang, K., Zhao, X., & Li, D. (2010) First ceratopsid dinosaur from China and its biogeographical implications. Chinese Science Bulletin 55: 1631–1635 [doi:10.1007/s11434-009-3614-5]