Zupaysaurus

Z Encyklopedia Dinozaury.com
Skocz do: nawigacja, szukaj

Autor: Korekta:
Dawid Mazurek Maciej Ziegler, Łukasz Czepiński, Marcin Szermański, Tomasz Sokołowski, Mateusz Tałanda


Zupaysaurus (zupajzaur)
Długość: 4-6 m
Masa: ? kg
Miejsce występowania: Argentyna - prowincja La Rioja

(formacja Los Colorados)

Czas występowania 217-213 Ma

późny trias (noryk)

Systematyka Dinosauria

Saurischia

Theropoda

Neotheropoda

?? Coelophysoidea

Zapaysaurus.jpg

Rekonstrukcja przyżyciowa zupajzaura. Autor: Luc Bailly [1]

Mapa znalezisk:
Wczytywanie mapy…

Wstęp

Zupajzaur (Zupaysaurus) to monotypowy rodzaj teropoda z późnego triasu Ameryki Południowej (Argentyna). Opisano tylko jeden gatunek, Zupaysaurus rougieri, na podstawie holotypu PULR 076.

Materiał kopalmy

Holotyp PULR 076 to jedyny znany okaz tego zwierzęcia. Składają się nań: czaszka z żuchwami (bez obu kości przedszczękowych), kilka kręgów (dźwigacz, obrotnik i inne kręgi szyjne; kręgi: grzbietowe, krzyżowe i dystalne ogonowe), lewa kość łopatkowo-krucza (bez łopatki), paliczki dłoni, dystalne części obu kości udowych, proksymalny koniec lewej kości promieniowej, dystalne części prawych kości: promieniowej i strzałkowej oraz kość skorowo-piętowa.

Budowa

Sądząc z porównania z blisko spokrewnionymi gatunkami sprawnie biegał na tylnych kończynach, a chwytne dłonie i szczęki pełne zębów umożliwiały mu polowanie. Na czaszce znajdował się mały grzebień, prawdopodobnie o funkcji pokazowej. Do autapomorfii zupajzaura zaliczyć można między innymi: brzuszny brzeg szczękowo-jarzmowy kreślący kąt rozwarty w widoku bocznym, poziomą gałąź żuchwy z równoległymi brzusznymi i grzbietowymi brzegami, wycięcie na grzbietowym brzegu wstępującego wyrostka gałęzi żuchwy, wierzchołek goleni słabo rozwinięty, czy kość promieniową z bardzo głębokim i otwartym w tylnej części wycięciem dla tylnego wyrostka kości skokowej.

Wykonana w 2019 r. tomografia wnętrza czaszki wykazała, że mózg był przednio-tylnie krótki i wysoki, z wyraźnie zaznaczonymi rozgraniczeniami między przodomózgowiem, śródmózgowiem i tyłomózgowiem. Ucho wewnętrzne miało trzy kanały półkoliste, ale nie lagenę. Tylny kanał półkolisty był duży w porównaniu do innych teropodów (Paulina-Carabajal i in., 2019).

Stratygrafia i geografia

Holotyp został odnaleziony w osadach formacji Los Colorados w obrębie grupy Agua de la Pena. Wiek osadów tej formacji jest szacowany na 227-213 milionów lat. W skałach tych odnaleziono też szczątki współczesnych zupajazaurowi zwierząt - zauropodomorfów Riojasaurus, Coloradisaurus i Lessemsaurus. Skamieniałości zupajzaura odkryto w Quebrada de los Jachaleros, siedem kilometrów na zachód od krajowej trasy nr 126, w prowincji La Rioja (północno-zachodnia Argentyna).

Etymologia

Nazwa rodzajowa pochodzi od słowa z języka keczua - zupay - oznaczającego diabła i greckiego sauros - jaszczur). Epitet gatunkowy honoruje Guillerma Rougiera - kierownika ekspedycji, która odkryła holotyp.

Spis gatunków

Zupaysaurus Arcucci i Coria, 2003
Z. rougieri Arcucci i Coria, 2003

Bibliografia

Ezcurra M.D. 2007. The cranial anatomy of the coelophysoid theropod Zupaysaurus rougieri from the Upper Triassic of Argentina. Historical Biology, t. 19, nr 2, str. 185-202.

Ezcurra M.D. i C. Apaldetti. 2012. A robust sauropodomorph specimen from the Upper Triassic of Argentina and insights on the diversity of the Los Colorados Formation. Proceedings of the Geologists' Association. doi:10.1016/j.pgeola.2011.05.002

Ezcurra M.D. i F.E. Novas. 2007. Phylogenetic relationships of the Triassic theropod Zupaysaurus rougieri from NW Argentina. Historical Biology, t. 19, nr 1, str. 35-72.

Kent D.V., Malnis P.S., Colombi C.E., Alcober O.A. i R.N. Martínez. 2014. Age constraints on the dispersal of dinosaurs in the Late Triassic from magnetochronology of the Los Colorados Formation (Argentina). PNAS, t. 111 nr 22, str. 7958–7963. doi: 10.1073/pnas.1402369111

Martinez R.N., Sereno P.C., Alcober O.A., Colombi C.E., Renne P.R., Montañez I.P. i B.S. Currie. 2011. A basal dinosaur from the dawn of the dinosaur era in southwestern Pangaea. Science, t. 331, str. 206-210. doi: 10.1126/science.1198467

Nesbitt S.J., Smith N.D., Irmis R.B., Turner A.H., Downs A. i M.A. Norell. 2009. A complete skeleton of a Late Triassic saurischian and the early evolution of dinosaurs. Science, t. 326, str. 1530-1533.

Paulina-Carabajal A., Ezcurra M.D. & Novas F.E. 2019. New information on the braincase and endocranial morphology of the Late Triassic neotheropod Zupaysaurus rougieri using Computed Tomography data. Journal of Vertebrate Paleontology: e1630421 doi: https://doi.org/10.1080/02724634.2019.1630421.

Santi Malnis P., Kent D.V., Colombi C.E. i S.E. Geuna. 2011. Quebrada de la Sal magnetoestratigraphic section, Los Colorados Formación, Upper Triassic Ischigualasto-Villa Unión basin, Argentina. Latinmag Letters, t. 1, nr 2, B15, str. 1-7. Proceedings Tandil, Argentina.

Paul G.S. 2010. The Princeton Field Guide to Dinosaurs. Wyd. Princeton University - Princeton i Oxford.