https://www.encyklopedia.dinozaury.com/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Danu
Encyklopedia Dinozaury.com - Wkład użytkownika [pl]
2026-04-30T07:11:06Z
Wkład użytkownika
MediaWiki 1.31.1
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Bruhathkayosaurus&diff=26962
Bruhathkayosaurus
2022-07-17T08:07:36Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div> Do weryfikacji/przeredagowania akapit "identyfikacja szczątków i kontrowersje"<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Bruhathkayosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Krzysztof Stuchlik]]<br />
[[Dawid Mika]]<br />
<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
<br />
[[Łukasz Czepiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Bruhathkayosaurus'' (bruhatkajozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 36 m ? (dla zauropoda)<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 85 t ? (dla zauropoda)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Indie]] - stan Tamil Nadu<br />
<br />
<small>(formacja [[Kallamedu]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 72,1-66 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
? [[Theropoda]]<br />
<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Bruhathkayosaurus.jpg|400px|]]<br />
<small>Rekonstrukcja przyżyciowa ok. 28 metrowego osobnika.<br />
<br />
Autor: Stephen O'Connor [http://steveoc86.deviantart.com/art/Speculative-Bruhathkayosaurus-55889969]<small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
11.2° N, 79.0° E~formacja [[Kallamedu]], stan Tamil Nadu, [[Indie]]|<small>''[[Bruhathkayosaurus]] matleyi'' - '''GSI PAL/SR/20''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Bruhathkayosaurus'' to jeden z najbardziej tajemniczych i kontrowersyjnych dinozaurów. Nie jest pewna jego klasyfikacja ani rozmiary.<br />
<br />
Głównie z tego powodu, a także być może przez słabe poznanie szczątków – jak zauważa [[Michael Mortimer]] (DML), jego formalny opis i ilustracje zostawiają wiele do życzenia – jest powszechnie uważany za [[takson]] niepewny (''[[nomen dubium]]'').<br />
<br />
==Lokalizacja==<br />
Nieliczne skamieniałości opisane jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' zostały odnalezione w południowych Indiach (stan Tamil Nadu). Tkwiły one w późnokredowych osadach formacji [[Kallamedu]]. Ich datowanie wskazuje na [[mastrycht]], więc 72,1-66 milionów lat.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] (GSI PAL/SR/20): kość biodrowa (ok 120 cm).<br />
<br />
Pozostały materiał to - kość promieniowa, kulszowa, kości kończyny tylnej: niekompletna udowa (szerokość kłykcia ok. 75 cm), piszczelowa (ok. 200 cm) - niektórzy sugerują, że mogła to być kość strzałkowa (Molina-Pérez & Larramendi 2020) oraz niekompletny kręg ogonowy.<br />
<br />
[[Holotyp]] jak i reszta materiału niestety zostały zniszczone (Galton i Ayyasami 2017).<br />
<br />
==Identyfikacja szczątków i kontrowersje==<br />
Autorzy opisu ''Bruhathkayosaurus'', [[Yadagiri]] i [[Ayyasami]] ([[1987]]) uznali je za skamieniałe kości należące do ogromnego [[teropod]]a (należącego do [[karnozaur]]ów), który miał osiągać aż 20 metrów długości. Miał być więc jeszcze większy od egipskiego ''[[Spinosaurus]]''. Ich "diagnoza" brzmiała tak: ogromny [[teropod]] z ciężkimi kośćmi kończyn tylnych i najdłuższej ze wszystkich kości udowej, długiej kości łonowej z ?podłonowym (ang. ''puboischiae'') "konarem" i masywną tylną częścią.<br />
<br />
Pierwsze (nieoficjalne) wzmianki o tym, że w istocie są to szczątki zauropoda, a nie [[teropod]]a, zaczęły krążyć już w [[1995]] roku. 11 lat później, Krause i in. ([[2006]]) zasugerował (prawdopodobnie jako pierwsi oficjalnie postulowali w tej sprawie) na łamach naukowego czasopisma "Annals of the Missouri Botanical Garden", iż jest to zauropod. Aczkolwiek jeszcze w 2017 roku jeden z autorów opisu - Kumar Ayyasami dalej utrzymywał, że szczątki należały do karnozaura (Ayyasami, prywatna korespondencja z K. Stuchlik).<br />
<br />
Opis ''Bruhathkayosaurus'' jest niedopracowany, jednak to, co dziwi najbardziej to fakt, że znalezisko nie zostało poprawnie udokumentowane - wykonano tylko bardzo słabej jakości zdjęcia i szkice, które nie pozwalają ustalić niczego pewnego. Jak zauważa Nima Sassani, sytuacja jest bardzo podejrzana i możliwe, że jest mistyfikacją. Na uwagę zasługuje choćby fakt, że rzekome szczątki nigdy nie zostały, szczegółowo zabezpieczone i uległy zniszczeniu, po czym zostały porwane przez powódź i utracone na zawsze. Wydawać by się mogło, że po tym, co stało się z ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus'', każdy szanujący się paleontolog zrobiłby wszystko, żeby nie popełnić tego samego błędu, wiedząc jaką wagę może mieć to odkrycie. Wszak w latach 90-tych cały świat został poinformowany przez media o tym, że odnaleziono w [[Indie|Indiach]] największego znanego dinozaura; mimo to szczątki nie zostały wydobyte ani właściwie zbadane. Z drugiej strony, [[Sankar Chatterjee]] był na miejscu i twierdzi, że zbadał szczątki, uznając je z całą pewnością za należące do tytanozaura (np. w rozmowie z [[Tracy Ford|Tracem Ford]]em (DML) uważa go za dinozaura, co zresztą zauważył już w [[1995]] roku); definitywnie także zaprzeczył hipotezie [[Thomas Holtz|Holtza]], że to skamieniałe drzewo. Zgodził się z tym również [[Michael Mortimer|Mickey Mortimer]] twierdząc, że hipoteza o drzewie jest mało prawdopodobna z uwagi na to, że zachowały się "niecylindryczne kości" jak np. kość biodrowa. <br />
W 2022 roku jeden z autorów oryginalnego opisu Krishnan Ayyasami wraz w współpracownikiem ponownie weryfikowali status opisywanego dinozaura. Według nich materiał opisany jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' jest prawdopodobnie chimerą, szczątki zostały zebrane bowiem nieco oddalone od siebie i nie ma żadnej gwarancji, że należą do tego samego osobnika czy nawet gatunku. Wydaje się, że co najmniej kość piszczelowa jak i fragment kości udowej musiały należeć do zauropoda, ze względu na ogromne rozmiary. Autorzy wskazują jednak że kość biodrowa prawdopodobnie należała do teropoda, tak jak uznano to w oryginalnej publikacji. Niestety jej zdjęcia są kiepskiej jakości i nie da się obecnie tego dokładnie zweryfikować jednak zarówno w oryginalnym opisie jak i zdjęciach widać, że biodro posiada bardzo duży i masywny "puboischiac peduncle" który bardziej przypomina te u teropodów niż zauropodów.<br />
<br />
''Bruhathkayosaurus'' to niemal legendarna gwiazda pośród, jak je nazwał Nima Sassani, "pół-apokryficznych zauropodów", uważany za największego, lub drugiego co do wielkości dinozaura (ustępując ewentualnie jedynie ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus''). Tym bardziej frustrujące jest to, że materiał został utracony na zawsze, uniemożliwiając jego weryfikację, przez co wszelkie wątpliwości związane z tymi skamieniałymi szczątkami zapewne nie zostaną wyjaśnione.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
Niektórzy naukowcy pokusili się o oszacowanie jego rozmiarów. Są one jednak niepewne, bowiem opierają się na proporcjach długości poszczególnych kości, a zapewne proporcje te różniły się w mniejszym lub większym stopniu u poszczególnych [[rodzaj]]ów i gatunków.<br />
<br />
Pierwsze szacunki rozmiarów pojawiły się na podstawie obliczeń [[Michael Mortimer|Mortimera]], który określił długość na 44 m, bazując na porównaniu ogromnej kości piszczelowej ~200 cm do jak wówczas sądzono długiej na 155 cm piszczeli ''[[Argentinosaurus]]''. Mortimer przeskalował także hipotetyczną masę i uzyskał wynik 175-220 ton. Obliczył także hipotetyczną długość kości ramieniowej na 234 cm.<br />
<br />
Nieco później zrewidował swoje szacunki rozmiarów największych zauropodów i zmniejszył długość ''Bruhathkayosaurus'' do 28-34 m, a masę do 157 ton, w dalszym ciągu zachowując jednak skalę porównawczą z argentynozaurem.<br />
<br />
W roku [[2008]] [[Matt Wedel|Wedel]] zrewidował masę bruhatkajozaura - wspomniana wcześniej kość piszczelowa argentynozaura okazała się być tak naprawdę kością strzałkową, co wpłynęło na oszacowanie rozmiarów. U tytanozaurów piszczel jest nieco dłuższy niż strzałka, zatem Wedel słusznie zauważył, że tak naprawdę piszczel argentynozaura musiałaby być większa niż 155 cm (czyli większa od strzałki) dzięki temu ustalił, że w rzeczywistości piszczel ''Bruhathkayosaurus'' był większy o 20% od hipotetycznej piszczeli argentynozaura, a nie o 29% jak zakładano wcześniej. Wedel posiłkując się obliczeniami Mazzety z [[2004]] roku, przeskalował masę 73 ton argentynozaura i oszacował rozmiary bruhatkajozaura na 126 ton.<br />
<br />
W roku [[2010]] Armstrong zakwestionował badanie Mazzetty, jakoby użyto w nim zbyt dużej gęstości ciała dla największych tytanozaurów. Stwierdził ponadto, że argentynozaur był nieco lżejszy i ważył około 50-60 ton, z czym zgodzili się [[Matt Wedel|Wedel]] i [[Mike Taylor|Taylor]]. Podobne rezultaty uzyskał także [[Gregory Paul|Paul]] - 55 ton, a [[Scott Hartman|Hartman]] oszacował największego jego zdaniem przedstawiciela tytanozaurów - ''[[Puertasaurus]]'' - na 60 lub nieco więcej ton. Długość argentynozaura została oszacowana na 30 m ([[Kenneth Carpenter|Carpenter]]), 30 m ([[Gregory Paul|Paul]]), ~29-30 m (Armstrong) oraz około ~30 m ([[Fernando Novas|Novas]] oraz inni paleontolodzy z Argentyny). Po odkryciu ''[[Patagotitan]]'' większość wielkich tytanozaurów jest szacowana na jego podstawie. W roku 2020 Molina-Pérez & Larramendi oszacowali rozmiary ''Bruhathkayosaurus'' na 37 m i 95 t, co według nich sprawia że byłby to największy znany dinozaur, jednak brak porządnego opisu i materiału kopalnego przeszkadza w dokładniejszych analizach. Uznali jednak oni, że 2 metrowej długości piszczel była w rzeczywistości kością strzałkową, co nieco zawyża rezultat, używając tych samych danych w odniesieniu do piszczeli uzyskamy około 36 m i 85 ton.<br />
Jeżeli ''Bruhathkayosaurus matleyi'' jest chimerą szczątków 2 dinozaurów to należy wspomnieć, że holotypem jest kość biodrowa a nie całość materiału, co sprawia, że szacunki wielkości oparte na piszczeli tak naprawdę tyczą się nienazwanego zauropoda. <br />
Warto jednak wspomnieć, że ten zauropod jest najprawdopodobniej największym znanym dinozaurem. Zarówno wymiary kości udowej jak i piszczeli są większe niż u jakiegokolwiek innego zauropoda. Nie ma obecnie żadnego znanego dinozaura którego dystalny fragment kości udowej mierzyłby co najmniej 70 cm podczas gdy u zauropoda z Kallamedu było to 75 cm. Szerokość wału to 45 cm co jest rezultatem większym niż największa kość udowa przypisana do ''Argentinosaurus'' (~43 cm) od ''Patagotitan'' (40 cm) i MCF-PVPH-889/02 (41.8 cm). Piszczel jest zdecydowanie dłuższa niż u jakiegokolwiek znanego zauropoda. Rozmiary tego zauropoda należy szacować na więcej niż ''Argentinosaurus''.<br />
<br />
Rozmiary ''Bruhathkaosaurus matleyi'' w porównaniu do innych teropodów szczególnie abelizaurydów takich jak ''Rajasaurus'' czy ''Majungasaurus'' mogą oscylować w okolicach 11 m długości.<br />
<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Bruhathkayosaurus'' pochodzi od sanskryckich słów ''bruhath'' (błędnie zapisane słowo ''brhat'' znaczące wielki, ciężki), ''kāya'' - ciało i greckiego ''sauros'' - jaszczur. Tak więc można tłumaczyć ją jako "jaszczura o wielkim/ciężkim cielsku". Epitet gatunkowy ''matleyi'' honoruje zapewne [[Charles Matley|Charlesa Matley]]a, który prowadził wykopaliska m.in. właśnie na terenie Indii.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
| ''Bruhathkayosaurus''<br />
| {{Kpt|[[Yadagiri]]}} i {{Kpt|[[Ayyasami]]}}, [[1987]]<br />
| ''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| ''B. matleyi''<br />
| {{Kpt|Yadagiri}} i {{Kpt|Ayyasami}}, 1987<br />
| ''nomen dubium''<br />
|-<br />
| = "B. matelyi"<br />
| {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, {{Kpt|[[Paul Barrett|Barrett]]}}, {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, {{Kpt|[[Xu Xing|Xu]]}}, {{Kpt|[[Zhao Xijin|Zhao]]}}, {{Kpt|[[Ashok Sahni|Sahni]]}}, {{Kpt|[[Elizabeth Gomani|Gomani]]}} i {{Kpt|[[Christopher Noto|Noto]]}}, [[2004]]<br />
| ''[[nomen nudum]]'' <br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Pal, Saurabh; Ayyasami, Krishnan (2022). "The lost titan of Cauvery".<br />
<br />
Carballido, J.L.; Pol, D.; Otero, A.; Cerda, I.A.; Salgado, L.; Garrido, A.C.; Ramezani, J.; Cúneo, N.R.; Krause, J.M. (2017). "A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 284 (1860): 20171219. [[doi:10.1098/rspb.2017.1219]]<br />
<br />
Galton, P. M.; Ayyasami, K. (2017). "Purported latest bone of a plated dinosaur (Ornithischia: Stegosauria), a "dermal plate" from the Maastrichtian (Upper Cretaceous) of southern India". Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie - Abhandlungen, 285(1), 91-96.<br />
<br />
Malkani, M. S. (2020). Pakisaurus balochistani (Poripuchia, Slender Titanosauria, Sauropoda) Associated Skeletons Found from the Latest Maastrichtian Vitakri Formation of Pakistan and Referred Fossils from India; Filling of Important Missing Links of Isisaurus colberti Titanosaur Found from Pakistan. Open Journal of Geology, 10, 408-447. [[doi:10.4236/ojg.2020.104019]]<br />
<br />
Mazzetta, G. V., Christiansen, P. & Fariña, R. A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss. 1–13.<br />
<br />
Weishampel D.B., Barrett P.M., Coria R.A., Le Loeuff J., Xu X., Zhao X., Sahni A., Gomani E.M.P., Noto C.R. (2004) Dinosaur Distribution. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press.<br />
<br />
Yadagiri, P. & Ayyasami, K. (1987). "A carnosaurian dinosaur from the Kallamedu Formation (Maestrichtian horizon), Tamilnadu." [w:] M.V.A. Sastry, V.V. Sastry, C.G.K. Ramanujam, H.M. Kapoor, B.R. Jagannatha Rao, P.P. Satsangi, and U.B. Mathur (red.), Three Decades of Development in Palaeontology and Stratigraphy in India, 1. Precambrian to Mesozoic. Geological Society of India Special Publication, 11(1): 523-528.<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. (2008) Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina [abstrakt]<br />
<br />
Haines, T. & Chambers, P. (2006) The Complete Guide to Prehistoric Life. Random House.<br />
<br />
Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2020). Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs. Princeton University Press.<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Taylor, M. - prywatna korespondencja<br />
<br />
http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://svpow.com/2008/05/20/sv-pow-showdown-sauropods-vs-whales/<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00626.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Feb/msg00467.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00649.html<br />
<br />
http://skeletaldrawing.blogspot.com/2013/06/the-biggest-of-big.html<br />
<br />
http://dinogoss.blogspot.com/2011/12/bruhathkayosaurus-is-dead-again.html<br />
<br />
http://thescelosaurus.com/sauropoda.htm<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Azja]]<br />
[[Kategoria:Indie]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]<br />
[[Kategoria:Nomen dubium]]<br />
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Bruhathkayosaurus&diff=26961
Bruhathkayosaurus
2022-07-17T08:06:03Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div> Do weryfikacji/przeredagowania akapit "identyfikacja szczątków i kontrowersje"<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Bruhathkayosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Krzysztof Stuchlik]]<br />
[[Dawid Mika]]<br />
<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
<br />
[[Łukasz Czepiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Bruhathkayosaurus'' (bruhatkajozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 36 m (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 85 t (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Indie]] - stan Tamil Nadu<br />
<br />
<small>(formacja [[Kallamedu]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 72,1-66 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
? [[Theropoda]]<br />
<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Bruhathkayosaurus.jpg|400px|]]<br />
<small>Rekonstrukcja przyżyciowa ok. 28 metrowego osobnika.<br />
<br />
Autor: Stephen O'Connor [http://steveoc86.deviantart.com/art/Speculative-Bruhathkayosaurus-55889969]<small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
11.2° N, 79.0° E~formacja [[Kallamedu]], stan Tamil Nadu, [[Indie]]|<small>''[[Bruhathkayosaurus]] matleyi'' - '''GSI PAL/SR/20''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Bruhathkayosaurus'' to jeden z najbardziej tajemniczych i kontrowersyjnych dinozaurów. Nie jest pewna jego klasyfikacja ani rozmiary.<br />
<br />
Głównie z tego powodu, a także być może przez słabe poznanie szczątków – jak zauważa [[Michael Mortimer]] (DML), jego formalny opis i ilustracje zostawiają wiele do życzenia – jest powszechnie uważany za [[takson]] niepewny (''[[nomen dubium]]'').<br />
<br />
==Lokalizacja==<br />
Nieliczne skamieniałości opisane jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' zostały odnalezione w południowych Indiach (stan Tamil Nadu). Tkwiły one w późnokredowych osadach formacji [[Kallamedu]]. Ich datowanie wskazuje na [[mastrycht]], więc 72,1-66 milionów lat.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] (GSI PAL/SR/20): kość biodrowa (ok 120 cm).<br />
<br />
Pozostały materiał to - kość promieniowa, kulszowa, kości kończyny tylnej: niekompletna udowa (szerokość kłykcia ok. 75 cm), piszczelowa (ok. 200 cm) - niektórzy sugerują, że mogła to być kość strzałkowa (Molina-Pérez & Larramendi 2020) oraz niekompletny kręg ogonowy.<br />
<br />
[[Holotyp]] jak i reszta materiału niestety zostały zniszczone (Galton i Ayyasami 2017).<br />
<br />
==Identyfikacja szczątków i kontrowersje==<br />
Autorzy opisu ''Bruhathkayosaurus'', [[Yadagiri]] i [[Ayyasami]] ([[1987]]) uznali je za skamieniałe kości należące do ogromnego [[teropod]]a (należącego do [[karnozaur]]ów), który miał osiągać aż 20 metrów długości. Miał być więc jeszcze większy od egipskiego ''[[Spinosaurus]]''. Ich "diagnoza" brzmiała tak: ogromny [[teropod]] z ciężkimi kośćmi kończyn tylnych i najdłuższej ze wszystkich kości udowej, długiej kości łonowej z ?podłonowym (ang. ''puboischiae'') "konarem" i masywną tylną częścią.<br />
<br />
Pierwsze (nieoficjalne) wzmianki o tym, że w istocie są to szczątki zauropoda, a nie [[teropod]]a, zaczęły krążyć już w [[1995]] roku. 11 lat później, Krause i in. ([[2006]]) zasugerował (prawdopodobnie jako pierwsi oficjalnie postulowali w tej sprawie) na łamach naukowego czasopisma "Annals of the Missouri Botanical Garden", iż jest to zauropod. Aczkolwiek jeszcze w 2017 roku jeden z autorów opisu - Kumar Ayyasami dalej utrzymywał, że szczątki należały do karnozaura (Ayyasami, prywatna korespondencja z K. Stuchlik).<br />
<br />
Opis ''Bruhathkayosaurus'' jest niedopracowany, jednak to, co dziwi najbardziej to fakt, że znalezisko nie zostało poprawnie udokumentowane - wykonano tylko bardzo słabej jakości zdjęcia i szkice, które nie pozwalają ustalić niczego pewnego. Jak zauważa Nima Sassani, sytuacja jest bardzo podejrzana i możliwe, że jest mistyfikacją. Na uwagę zasługuje choćby fakt, że rzekome szczątki nigdy nie zostały, szczegółowo zabezpieczone i uległy zniszczeniu, po czym zostały porwane przez powódź i utracone na zawsze. Wydawać by się mogło, że po tym, co stało się z ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus'', każdy szanujący się paleontolog zrobiłby wszystko, żeby nie popełnić tego samego błędu, wiedząc jaką wagę może mieć to odkrycie. Wszak w latach 90-tych cały świat został poinformowany przez media o tym, że odnaleziono w [[Indie|Indiach]] największego znanego dinozaura; mimo to szczątki nie zostały wydobyte ani właściwie zbadane. Z drugiej strony, [[Sankar Chatterjee]] był na miejscu i twierdzi, że zbadał szczątki, uznając je z całą pewnością za należące do tytanozaura (np. w rozmowie z [[Tracy Ford|Tracem Ford]]em (DML) uważa go za dinozaura, co zresztą zauważył już w [[1995]] roku); definitywnie także zaprzeczył hipotezie [[Thomas Holtz|Holtza]], że to skamieniałe drzewo. Zgodził się z tym również [[Michael Mortimer|Mickey Mortimer]] twierdząc, że hipoteza o drzewie jest mało prawdopodobna z uwagi na to, że zachowały się "niecylindryczne kości" jak np. kość biodrowa. <br />
W 2022 roku jeden z autorów oryginalnego opisu Krishnan Ayyasami wraz w współpracownikiem ponownie weryfikowali status opisywanego dinozaura. Według nich materiał opisany jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' jest prawdopodobnie chimerą, szczątki zostały zebrane bowiem nieco oddalone od siebie i nie ma żadnej gwarancji, że należą do tego samego osobnika czy nawet gatunku. Wydaje się, że co najmniej kość piszczelowa jak i fragment kości udowej musiały należeć do zauropoda, ze względu na ogromne rozmiary. Autorzy wskazują jednak że kość biodrowa prawdopodobnie należała do teropoda, tak jak uznano to w oryginalnej publikacji. Niestety jej zdjęcia są kiepskiej jakości i nie da się obecnie tego dokładnie zweryfikować jednak zarówno w oryginalnym opisie jak i zdjęciach widać, że biodro posiada bardzo duży i masywny "puboischiac peduncle" który bardziej przypomina te u teropodów niż zauropodów.<br />
<br />
''Bruhathkayosaurus'' to niemal legendarna gwiazda pośród, jak je nazwał Nima Sassani, "pół-apokryficznych zauropodów", uważany za największego, lub drugiego co do wielkości dinozaura (ustępując ewentualnie jedynie ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus''). Tym bardziej frustrujące jest to, że materiał został utracony na zawsze, uniemożliwiając jego weryfikację, przez co wszelkie wątpliwości związane z tymi skamieniałymi szczątkami zapewne nie zostaną wyjaśnione.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
Niektórzy naukowcy pokusili się o oszacowanie jego rozmiarów. Są one jednak niepewne, bowiem opierają się na proporcjach długości poszczególnych kości, a zapewne proporcje te różniły się w mniejszym lub większym stopniu u poszczególnych [[rodzaj]]ów i gatunków.<br />
<br />
Pierwsze szacunki rozmiarów pojawiły się na podstawie obliczeń [[Michael Mortimer|Mortimera]], który określił długość na 44 m, bazując na porównaniu ogromnej kości piszczelowej ~200 cm do jak wówczas sądzono długiej na 155 cm piszczeli ''[[Argentinosaurus]]''. Mortimer przeskalował także hipotetyczną masę i uzyskał wynik 175-220 ton. Obliczył także hipotetyczną długość kości ramieniowej na 234 cm.<br />
<br />
Nieco później zrewidował swoje szacunki rozmiarów największych zauropodów i zmniejszył długość ''Bruhathkayosaurus'' do 28-34 m, a masę do 157 ton, w dalszym ciągu zachowując jednak skalę porównawczą z argentynozaurem.<br />
<br />
W roku [[2008]] [[Matt Wedel|Wedel]] zrewidował masę bruhatkajozaura - wspomniana wcześniej kość piszczelowa argentynozaura okazała się być tak naprawdę kością strzałkową, co wpłynęło na oszacowanie rozmiarów. U tytanozaurów piszczel jest nieco dłuższy niż strzałka, zatem Wedel słusznie zauważył, że tak naprawdę piszczel argentynozaura musiałaby być większa niż 155 cm (czyli większa od strzałki) dzięki temu ustalił, że w rzeczywistości piszczel ''Bruhathkayosaurus'' był większy o 20% od hipotetycznej piszczeli argentynozaura, a nie o 29% jak zakładano wcześniej. Wedel posiłkując się obliczeniami Mazzety z [[2004]] roku, przeskalował masę 73 ton argentynozaura i oszacował rozmiary bruhatkajozaura na 126 ton.<br />
<br />
W roku [[2010]] Armstrong zakwestionował badanie Mazzetty, jakoby użyto w nim zbyt dużej gęstości ciała dla największych tytanozaurów. Stwierdził ponadto, że argentynozaur był nieco lżejszy i ważył około 50-60 ton, z czym zgodzili się [[Matt Wedel|Wedel]] i [[Mike Taylor|Taylor]]. Podobne rezultaty uzyskał także [[Gregory Paul|Paul]] - 55 ton, a [[Scott Hartman|Hartman]] oszacował największego jego zdaniem przedstawiciela tytanozaurów - ''[[Puertasaurus]]'' - na 60 lub nieco więcej ton. Długość argentynozaura została oszacowana na 30 m ([[Kenneth Carpenter|Carpenter]]), 30 m ([[Gregory Paul|Paul]]), ~29-30 m (Armstrong) oraz około ~30 m ([[Fernando Novas|Novas]] oraz inni paleontolodzy z Argentyny). Po odkryciu ''[[Patagotitan]]'' większość wielkich tytanozaurów jest szacowana na jego podstawie. W roku 2020 Molina-Pérez & Larramendi oszacowali rozmiary ''Bruhathkayosaurus'' na 37 m i 95 t, co według nich sprawia że byłby to największy znany dinozaur, jednak brak porządnego opisu i materiału kopalnego przeszkadza w dokładniejszych analizach. Uznali jednak oni, że 2 metrowej długości piszczel była w rzeczywistości kością strzałkową, co nieco zawyża rezultat, używając tych samych danych w odniesieniu do piszczeli uzyskamy około 36 m i 85 ton.<br />
Jeżeli ''Bruhathkayosaurus matleyi'' jest chimerą szczątków 2 dinozaurów to należy wspomnieć, że holotypem jest kość biodrowa a nie całość materiału, co sprawia, że szacunki wielkości oparte na piszczeli tak naprawdę tyczą się nienazwanego zauropoda. <br />
Warto jednak wspomnieć, że ten zauropod jest najprawdopodobniej największym znanym dinozaurem. Zarówno wymiary kości udowej jak i piszczeli są większe niż u jakiegokolwiek innego zauropoda. Nie ma obecnie żadnego znanego dinozaura którego dystalny fragment kości udowej mierzyłby co najmniej 70 cm podczas gdy u zauropoda z Kallamedu było to 75 cm. Szerokość wału to 45 cm co jest rezultatem większym niż największa kość udowa przypisana do ''Argentinosaurus'' (~43 cm) od ''Patagotitan'' (40 cm) i MCF-PVPH-889/02 (41.8 cm). Piszczel jest zdecydowanie dłuższa niż u jakiegokolwiek znanego zauropoda. Rozmiary tego zauropoda należy szacować na więcej niż ''Argentinosaurus''.<br />
<br />
Rozmiary ''Bruhathkaosaurus matleyi'' w porównaniu do innych teropodów szczególnie abelizaurydów takich jak ''Rajasaurus'' czy ''Majungasaurus'' mogą oscylować w okolicach 11 m długości.<br />
<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Bruhathkayosaurus'' pochodzi od sanskryckich słów ''bruhath'' (błędnie zapisane słowo ''brhat'' znaczące wielki, ciężki), ''kāya'' - ciało i greckiego ''sauros'' - jaszczur. Tak więc można tłumaczyć ją jako "jaszczura o wielkim/ciężkim cielsku". Epitet gatunkowy ''matleyi'' honoruje zapewne [[Charles Matley|Charlesa Matley]]a, który prowadził wykopaliska m.in. właśnie na terenie Indii.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
| ''Bruhathkayosaurus''<br />
| {{Kpt|[[Yadagiri]]}} i {{Kpt|[[Ayyasami]]}}, [[1987]]<br />
| ''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| ''B. matleyi''<br />
| {{Kpt|Yadagiri}} i {{Kpt|Ayyasami}}, 1987<br />
| ''nomen dubium''<br />
|-<br />
| = "B. matelyi"<br />
| {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, {{Kpt|[[Paul Barrett|Barrett]]}}, {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, {{Kpt|[[Xu Xing|Xu]]}}, {{Kpt|[[Zhao Xijin|Zhao]]}}, {{Kpt|[[Ashok Sahni|Sahni]]}}, {{Kpt|[[Elizabeth Gomani|Gomani]]}} i {{Kpt|[[Christopher Noto|Noto]]}}, [[2004]]<br />
| ''[[nomen nudum]]'' <br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Pal, Saurabh; Ayyasami, Krishnan (2022). "The lost titan of Cauvery".<br />
<br />
Carballido, J.L.; Pol, D.; Otero, A.; Cerda, I.A.; Salgado, L.; Garrido, A.C.; Ramezani, J.; Cúneo, N.R.; Krause, J.M. (2017). "A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 284 (1860): 20171219. [[doi:10.1098/rspb.2017.1219]]<br />
<br />
Galton, P. M.; Ayyasami, K. (2017). "Purported latest bone of a plated dinosaur (Ornithischia: Stegosauria), a "dermal plate" from the Maastrichtian (Upper Cretaceous) of southern India". Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie - Abhandlungen, 285(1), 91-96.<br />
<br />
Malkani, M. S. (2020). Pakisaurus balochistani (Poripuchia, Slender Titanosauria, Sauropoda) Associated Skeletons Found from the Latest Maastrichtian Vitakri Formation of Pakistan and Referred Fossils from India; Filling of Important Missing Links of Isisaurus colberti Titanosaur Found from Pakistan. Open Journal of Geology, 10, 408-447. [[doi:10.4236/ojg.2020.104019]]<br />
<br />
Mazzetta, G. V., Christiansen, P. & Fariña, R. A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss. 1–13.<br />
<br />
Weishampel D.B., Barrett P.M., Coria R.A., Le Loeuff J., Xu X., Zhao X., Sahni A., Gomani E.M.P., Noto C.R. (2004) Dinosaur Distribution. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press.<br />
<br />
Yadagiri, P. & Ayyasami, K. (1987). "A carnosaurian dinosaur from the Kallamedu Formation (Maestrichtian horizon), Tamilnadu." [w:] M.V.A. Sastry, V.V. Sastry, C.G.K. Ramanujam, H.M. Kapoor, B.R. Jagannatha Rao, P.P. Satsangi, and U.B. Mathur (red.), Three Decades of Development in Palaeontology and Stratigraphy in India, 1. Precambrian to Mesozoic. Geological Society of India Special Publication, 11(1): 523-528.<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. (2008) Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina [abstrakt]<br />
<br />
Haines, T. & Chambers, P. (2006) The Complete Guide to Prehistoric Life. Random House.<br />
<br />
Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2020). Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs. Princeton University Press.<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Taylor, M. - prywatna korespondencja<br />
<br />
http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://svpow.com/2008/05/20/sv-pow-showdown-sauropods-vs-whales/<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00626.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Feb/msg00467.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00649.html<br />
<br />
http://skeletaldrawing.blogspot.com/2013/06/the-biggest-of-big.html<br />
<br />
http://dinogoss.blogspot.com/2011/12/bruhathkayosaurus-is-dead-again.html<br />
<br />
http://thescelosaurus.com/sauropoda.htm<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Azja]]<br />
[[Kategoria:Indie]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]<br />
[[Kategoria:Nomen dubium]]<br />
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Bruhathkayosaurus&diff=26960
Bruhathkayosaurus
2022-07-17T08:03:27Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div> Do weryfikacji/przeredagowania akapit "identyfikacja szczątków i kontrowersje"<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Bruhathkayosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Krzysztof Stuchlik]]<br />
[[Dawid Mika]]<br />
<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
<br />
[[Łukasz Czepiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Bruhathkayosaurus'' (bruhatkajozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 36 m (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 85 t (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Indie]] - stan Tamil Nadu<br />
<br />
<small>(formacja [[Kallamedu]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 72,1-66 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
? [[Macronaria]]<br />
<br />
? [[Somphospondyli]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Bruhathkayosaurus.jpg|400px|]]<br />
<small>Rekonstrukcja przyżyciowa ok. 28 metrowego osobnika.<br />
<br />
Autor: Stephen O'Connor [http://steveoc86.deviantart.com/art/Speculative-Bruhathkayosaurus-55889969]<small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
11.2° N, 79.0° E~formacja [[Kallamedu]], stan Tamil Nadu, [[Indie]]|<small>''[[Bruhathkayosaurus]] matleyi'' - '''GSI PAL/SR/20''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Bruhathkayosaurus'' to jeden z najbardziej tajemniczych i kontrowersyjnych dinozaurów. Nie jest pewna jego klasyfikacja ani rozmiary.<br />
<br />
Głównie z tego powodu, a także być może przez słabe poznanie szczątków – jak zauważa [[Michael Mortimer]] (DML), jego formalny opis i ilustracje zostawiają wiele do życzenia – jest powszechnie uważany za [[takson]] niepewny (''[[nomen dubium]]'').<br />
<br />
==Lokalizacja==<br />
Nieliczne skamieniałości opisane jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' zostały odnalezione w południowych Indiach (stan Tamil Nadu). Tkwiły one w późnokredowych osadach formacji [[Kallamedu]]. Ich datowanie wskazuje na [[mastrycht]], więc 72,1-66 milionów lat.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] (GSI PAL/SR/20): kość biodrowa (ok 120 cm).<br />
<br />
Pozostały materiał to - kość promieniowa, kulszowa, kości kończyny tylnej: niekompletna udowa (szerokość kłykcia ok. 75 cm), piszczelowa (ok. 200 cm) - niektórzy sugerują, że mogła to być kość strzałkowa (Molina-Pérez & Larramendi 2020) oraz niekompletny kręg ogonowy.<br />
<br />
[[Holotyp]] niestety został zniszczony (Galton i Ayyasami 2017).<br />
<br />
==Identyfikacja szczątków i kontrowersje==<br />
Autorzy opisu ''Bruhathkayosaurus'', [[Yadagiri]] i [[Ayyasami]] ([[1987]]) uznali je za skamieniałe kości należące do ogromnego [[teropod]]a (należącego do [[karnozaur]]ów), który miał osiągać aż 20 metrów długości. Miał być więc jeszcze większy od egipskiego ''[[Spinosaurus]]''. Ich "diagnoza" brzmiała tak: ogromny [[teropod]] z ciężkimi kośćmi kończyn tylnych i najdłuższej ze wszystkich kości udowej, długiej kości łonowej z ?podłonowym (ang. ''puboischiae'') "konarem" i masywną tylną częścią.<br />
<br />
Pierwsze (nieoficjalne) wzmianki o tym, że w istocie są to szczątki zauropoda, a nie [[teropod]]a, zaczęły krążyć już w [[1995]] roku. 11 lat później, Krause i in. ([[2006]]) zasugerował (prawdopodobnie jako pierwsi oficjalnie postulowali w tej sprawie) na łamach naukowego czasopisma "Annals of the Missouri Botanical Garden", iż jest to zauropod. Aczkolwiek jeszcze w 2017 roku jeden z autorów opisu - Kumar Ayyasami dalej utrzymywał, że szczątki należały do karnozaura (Ayyasami, prywatna korespondencja z K. Stuchlik).<br />
<br />
Opis ''Bruhathkayosaurus'' jest niedopracowany, jednak to, co dziwi najbardziej to fakt, że znalezisko nie zostało poprawnie udokumentowane - wykonano tylko bardzo słabej jakości zdjęcia i szkice, które nie pozwalają ustalić niczego pewnego. Jak zauważa Nima Sassani, sytuacja jest bardzo podejrzana i możliwe, że jest mistyfikacją. Na uwagę zasługuje choćby fakt, że rzekome szczątki nigdy nie zostały, szczegółowo zabezpieczone i uległy zniszczeniu, po czym zostały porwane przez powódź i utracone na zawsze. Wydawać by się mogło, że po tym, co stało się z ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus'', każdy szanujący się paleontolog zrobiłby wszystko, żeby nie popełnić tego samego błędu, wiedząc jaką wagę może mieć to odkrycie. Wszak w latach 90-tych cały świat został poinformowany przez media o tym, że odnaleziono w [[Indie|Indiach]] największego znanego dinozaura; mimo to szczątki nie zostały wydobyte ani właściwie zbadane. Z drugiej strony, [[Sankar Chatterjee]] był na miejscu i twierdzi, że zbadał szczątki, uznając je z całą pewnością za należące do tytanozaura (np. w rozmowie z [[Tracy Ford|Tracem Ford]]em (DML) uważa go za dinozaura, co zresztą zauważył już w [[1995]] roku); definitywnie także zaprzeczył hipotezie [[Thomas Holtz|Holtza]], że to skamieniałe drzewo. Zgodził się z tym również [[Michael Mortimer|Mickey Mortimer]] twierdząc, że hipoteza o drzewie jest mało prawdopodobna z uwagi na to, że zachowały się "niecylindryczne kości" jak np. kość biodrowa. <br />
W 2022 roku jeden z autorów oryginalnego opisu Krishnan Ayyasami wraz w współpracownikiem ponownie weryfikowali status opisywanego dinozaura. Według nich materiał opisany jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' jest prawdopodobnie chimerą, szczątki zostały zebrane bowiem nieco oddalone od siebie i nie ma żadnej gwarancji, że należą do tego samego osobnika czy nawet gatunku. Wydaje się, że co najmniej kość piszczelowa jak i fragment kości udowej musiały należeć do zauropoda, ze względu na ogromne rozmiary. Autorzy wskazują jednak że kość biodrowa prawdopodobnie należała do teropoda, tak jak uznano to w oryginalnej publikacji. Niestety jej zdjęcia są kiepskiej jakości i nie da się obecnie tego dokładnie zweryfikować jednak zarówno w oryginalnym opisie jak i zdjęciach widać, że biodro posiada bardzo duży i masywny "puboischiac peduncle" który bardziej przypomina te u teropodów niż zauropodów.<br />
<br />
''Bruhathkayosaurus'' to niemal legendarna gwiazda pośród, jak je nazwał Nima Sassani, "pół-apokryficznych zauropodów", uważany za największego, lub drugiego co do wielkości dinozaura (ustępując ewentualnie jedynie ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus''). Tym bardziej frustrujące jest to, że materiał został utracony na zawsze, uniemożliwiając jego weryfikację, przez co wszelkie wątpliwości związane z tymi skamieniałymi szczątkami zapewne nie zostaną wyjaśnione.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
Niektórzy naukowcy pokusili się o oszacowanie jego rozmiarów. Są one jednak niepewne, bowiem opierają się na proporcjach długości poszczególnych kości, a zapewne proporcje te różniły się w mniejszym lub większym stopniu u poszczególnych [[rodzaj]]ów i gatunków.<br />
<br />
Pierwsze szacunki rozmiarów pojawiły się na podstawie obliczeń [[Michael Mortimer|Mortimera]], który określił długość na 44 m, bazując na porównaniu ogromnej kości piszczelowej ~200 cm do jak wówczas sądzono długiej na 155 cm piszczeli ''[[Argentinosaurus]]''. Mortimer przeskalował także hipotetyczną masę i uzyskał wynik 175-220 ton. Obliczył także hipotetyczną długość kości ramieniowej na 234 cm.<br />
<br />
Nieco później zrewidował swoje szacunki rozmiarów największych zauropodów i zmniejszył długość ''Bruhathkayosaurus'' do 28-34 m, a masę do 157 ton, w dalszym ciągu zachowując jednak skalę porównawczą z argentynozaurem.<br />
<br />
W roku [[2008]] [[Matt Wedel|Wedel]] zrewidował masę bruhatkajozaura - wspomniana wcześniej kość piszczelowa argentynozaura okazała się być tak naprawdę kością strzałkową, co wpłynęło na oszacowanie rozmiarów. U tytanozaurów piszczel jest nieco dłuższy niż strzałka, zatem Wedel słusznie zauważył, że tak naprawdę piszczel argentynozaura musiałaby być większa niż 155 cm (czyli większa od strzałki) dzięki temu ustalił, że w rzeczywistości piszczel ''Bruhathkayosaurus'' był większy o 20% od hipotetycznej piszczeli argentynozaura, a nie o 29% jak zakładano wcześniej. Wedel posiłkując się obliczeniami Mazzety z [[2004]] roku, przeskalował masę 73 ton argentynozaura i oszacował rozmiary bruhatkajozaura na 126 ton.<br />
<br />
W roku [[2010]] Armstrong zakwestionował badanie Mazzetty, jakoby użyto w nim zbyt dużej gęstości ciała dla największych tytanozaurów. Stwierdził ponadto, że argentynozaur był nieco lżejszy i ważył około 50-60 ton, z czym zgodzili się [[Matt Wedel|Wedel]] i [[Mike Taylor|Taylor]]. Podobne rezultaty uzyskał także [[Gregory Paul|Paul]] - 55 ton, a [[Scott Hartman|Hartman]] oszacował największego jego zdaniem przedstawiciela tytanozaurów - ''[[Puertasaurus]]'' - na 60 lub nieco więcej ton. Długość argentynozaura została oszacowana na 30 m ([[Kenneth Carpenter|Carpenter]]), 30 m ([[Gregory Paul|Paul]]), ~29-30 m (Armstrong) oraz około ~30 m ([[Fernando Novas|Novas]] oraz inni paleontolodzy z Argentyny). Po odkryciu ''[[Patagotitan]]'' większość wielkich tytanozaurów jest szacowana na jego podstawie. W roku 2020 Molina-Pérez & Larramendi oszacowali rozmiary ''Bruhathkayosaurus'' na 37 m i 95 t, co według nich sprawia że byłby to największy znany dinozaur, jednak brak porządnego opisu i materiału kopalnego przeszkadza w dokładniejszych analizach. Uznali jednak oni, że 2 metrowej długości piszczel była w rzeczywistości kością strzałkową, co nieco zawyża rezultat, używając tych samych danych w odniesieniu do piszczeli uzyskamy około 36 m i 85 ton.<br />
Jeżeli ''Bruhathkayosaurus matleyi'' jest chimerą szczątków 2 dinozaurów to należy wspomnieć, że holotypem jest kość biodrowa a nie całość materiału, co sprawia, że szacunki wielkości oparte na piszczeli tak naprawdę tyczą się nienazwanego zauropoda. <br />
Warto jednak wspomnieć, że ten zauropod jest najprawdopodobniej największym znanym dinozaurem. Zarówno wymiary kości udowej jak i piszczeli są większe niż u jakiegokolwiek innego zauropoda. Nie ma obecnie żadnego znanego dinozaura którego dystalny fragment kości udowej mierzyłby co najmniej 70 cm podczas gdy u zauropoda z Kallamedu było to 75 cm. Szerokość wału to 45 cm co jest rezultatem większym niż największa kość udowa przypisana do ''Argentinosaurus'' (~43 cm) od ''Patagotitan'' (40 cm) i MCF-PVPH-889/02 (41.8 cm). Piszczel jest zdecydowanie dłuższa niż u jakiegokolwiek znanego zauropoda. Rozmiary tego zauropoda należy szacować na więcej niż ''Argentinosaurus''.<br />
<br />
Rozmiary ''Bruhathkaosaurus matleyi'' w porównaniu do innych teropodów szczególnie abelizaurydów takich jak ''Rajasaurus'' czy ''Majungasaurus'' mogą oscylować w okolicach 11 m długości.<br />
<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Bruhathkayosaurus'' pochodzi od sanskryckich słów ''bruhath'' (błędnie zapisane słowo ''brhat'' znaczące wielki, ciężki), ''kāya'' - ciało i greckiego ''sauros'' - jaszczur. Tak więc można tłumaczyć ją jako "jaszczura o wielkim/ciężkim cielsku". Epitet gatunkowy ''matleyi'' honoruje zapewne [[Charles Matley|Charlesa Matley]]a, który prowadził wykopaliska m.in. właśnie na terenie Indii.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
| ''Bruhathkayosaurus''<br />
| {{Kpt|[[Yadagiri]]}} i {{Kpt|[[Ayyasami]]}}, [[1987]]<br />
| ''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| ''B. matleyi''<br />
| {{Kpt|Yadagiri}} i {{Kpt|Ayyasami}}, 1987<br />
| ''nomen dubium''<br />
|-<br />
| = "B. matelyi"<br />
| {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, {{Kpt|[[Paul Barrett|Barrett]]}}, {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, {{Kpt|[[Xu Xing|Xu]]}}, {{Kpt|[[Zhao Xijin|Zhao]]}}, {{Kpt|[[Ashok Sahni|Sahni]]}}, {{Kpt|[[Elizabeth Gomani|Gomani]]}} i {{Kpt|[[Christopher Noto|Noto]]}}, [[2004]]<br />
| ''[[nomen nudum]]'' <br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Pal, Saurabh; Ayyasami, Krishnan (2022). "The lost titan of Cauvery".<br />
<br />
Carballido, J.L.; Pol, D.; Otero, A.; Cerda, I.A.; Salgado, L.; Garrido, A.C.; Ramezani, J.; Cúneo, N.R.; Krause, J.M. (2017). "A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 284 (1860): 20171219. [[doi:10.1098/rspb.2017.1219]]<br />
<br />
Galton, P. M.; Ayyasami, K. (2017). "Purported latest bone of a plated dinosaur (Ornithischia: Stegosauria), a "dermal plate" from the Maastrichtian (Upper Cretaceous) of southern India". Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie - Abhandlungen, 285(1), 91-96.<br />
<br />
Malkani, M. S. (2020). Pakisaurus balochistani (Poripuchia, Slender Titanosauria, Sauropoda) Associated Skeletons Found from the Latest Maastrichtian Vitakri Formation of Pakistan and Referred Fossils from India; Filling of Important Missing Links of Isisaurus colberti Titanosaur Found from Pakistan. Open Journal of Geology, 10, 408-447. [[doi:10.4236/ojg.2020.104019]]<br />
<br />
Mazzetta, G. V., Christiansen, P. & Fariña, R. A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss. 1–13.<br />
<br />
Weishampel D.B., Barrett P.M., Coria R.A., Le Loeuff J., Xu X., Zhao X., Sahni A., Gomani E.M.P., Noto C.R. (2004) Dinosaur Distribution. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press.<br />
<br />
Yadagiri, P. & Ayyasami, K. (1987). "A carnosaurian dinosaur from the Kallamedu Formation (Maestrichtian horizon), Tamilnadu." [w:] M.V.A. Sastry, V.V. Sastry, C.G.K. Ramanujam, H.M. Kapoor, B.R. Jagannatha Rao, P.P. Satsangi, and U.B. Mathur (red.), Three Decades of Development in Palaeontology and Stratigraphy in India, 1. Precambrian to Mesozoic. Geological Society of India Special Publication, 11(1): 523-528.<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. (2008) Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina [abstrakt]<br />
<br />
Haines, T. & Chambers, P. (2006) The Complete Guide to Prehistoric Life. Random House.<br />
<br />
Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2020). Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs. Princeton University Press.<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Taylor, M. - prywatna korespondencja<br />
<br />
http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://svpow.com/2008/05/20/sv-pow-showdown-sauropods-vs-whales/<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00626.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Feb/msg00467.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00649.html<br />
<br />
http://skeletaldrawing.blogspot.com/2013/06/the-biggest-of-big.html<br />
<br />
http://dinogoss.blogspot.com/2011/12/bruhathkayosaurus-is-dead-again.html<br />
<br />
http://thescelosaurus.com/sauropoda.htm<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Azja]]<br />
[[Kategoria:Indie]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]<br />
[[Kategoria:Nomen dubium]]<br />
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Bruhathkayosaurus&diff=26953
Bruhathkayosaurus
2022-07-16T07:29:40Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div> Do weryfikacji/przeredagowania akapit "identyfikacja szczątków i kontrowersje"<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Bruhathkayosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Krzysztof Stuchlik]]<br />
[[Dawid Mika]]<br />
<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
<br />
[[Łukasz Czepiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Bruhathkayosaurus'' (bruhatkajozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 36 m (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 85 t (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Indie]] - stan Tamil Nadu<br />
<br />
<small>(formacja [[Kallamedu]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 72,1-66 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
? [[Macronaria]]<br />
<br />
? [[Somphospondyli]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Bruhathkayosaurus.jpg|400px|]]<br />
<small>Rekonstrukcja przyżyciowa ok. 28 metrowego osobnika.<br />
<br />
Autor: Stephen O'Connor [http://steveoc86.deviantart.com/art/Speculative-Bruhathkayosaurus-55889969]<small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
11.2° N, 79.0° E|formacja [[Kallamedu]], stan Tamil Nadu, [[Indie]]|<small>''[[Bruhathkayosaurus]] matleyi'' - '''GSI PAL/SR/20''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Bruhathkayosaurus'' to jeden z najbardziej tajemniczych i kontrowersyjnych dinozaurów. Nie jest pewna jego klasyfikacja ani rozmiary.<br />
<br />
Głównie z tego powodu, a także być może przez słabe poznanie szczątków – jak zauważa [[Michael Mortimer]] (DML), jego formalny opis i ilustracje zostawiają wiele do życzenia – jest powszechnie uważany za [[takson]] niepewny (''[[nomen dubium]]'').<br />
<br />
==Lokalizacja==<br />
Nieliczne skamieniałości opisane jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' zostały odnalezione w południowych Indiach (stan Tamil Nadu). Tkwiły one w późnokredowych osadach formacji [[Kallamedu]]. Ich datowanie wskazuje na [[mastrycht]], więc 72,1-66 milionów lat.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] (GSI PAL/SR/20): kość biodrowa (ok 120 cm).<br />
Pozostały materiał to - kość promieniowa, kulszowa, kości kończyny tylnej: niekompletna udowa (szerokość kłykcia ok. 75 cm), piszczelowa (ok. 200 cm) - niektórzy sugerują, że mogła to być kość strzałkowa (Molina-Pérez & Larramendi 2020) oraz niekompletny kręg ogonowy.<br />
<br />
[[Holotyp]] niestety został zniszczony (Galton i Ayyasami 2017).<br />
<br />
==Identyfikacja szczątków i kontrowersje==<br />
Autorzy opisu ''Bruhathkayosaurus'', [[Yadagiri]] i [[Ayyasami]] ([[1989]]) uznali je za skamieniałe kości należące do ogromnego [[teropod]]a (należącego do [[karnozaur]]ów), który miał osiągać aż 20 metrów długości. Miał być więc jeszcze większy od egipskiego ''[[Spinosaurus]]''. Ich "diagnoza" brzmiała tak: ogromny [[teropod]] z ciężkimi kośćmi kończyn tylnych i najdłuższej ze wszystkich kości udowej, długiej kości łonowej z ?podłonowym (ang. ''puboischiae'') "konarem" i masywną tylną częścią.<br />
<br />
Pierwsze (nieoficjalne) wzmianki o tym, że w istocie są to szczątki zauropoda, a nie [[teropod]]a, zaczęły krążyć już w [[1995]] roku. 11 lat później, Krause i in. ([[2006]]) zasugerował (prawdopodobnie jako pierwsi oficjalnie postulowali w tej sprawie) na łamach naukowego czasopisma "Annals of the Missouri Botanical Garden", iż jest to zauropod. Aczkolwiek jeszcze w 2017 roku jeden z autorów opisu - Kumar Ayyasami dalej utrzymywał, że szczątki należały do karnozaura (Ayyasami, prywatna korespondencja z K. Stuchlik).<br />
<br />
Opis ''Bruhathkayosaurus'' jest niedopracowany, jednak to, co dziwi najbardziej to fakt, że znalezisko nie zostało poprawnie udokumentowane - wykonano tylko bardzo słabej jakości zdjęcia i szkice, które nie pozwalają ustalić niczego pewnego. Jak zauważa Nima Sassani, sytuacja jest bardzo podejrzana i możliwe, że jest mistyfikacją. Na uwagę zasługuje choćby fakt, że rzekome szczątki nigdy nie zostały, szczegółowo zabezpieczone i uległy zniszczeniu, po czym zostały porwane przez powódź i utracone na zawsze. Wydawać by się mogło, że po tym, co stało się z ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus'', każdy szanujący się paleontolog zrobiłby wszystko, żeby nie popełnić tego samego błędu, wiedząc jaką wagę może mieć to odkrycie. Wszak w latach 90-tych cały świat został poinformowany przez media o tym, że odnaleziono w [[Indie|Indiach]] największego znanego dinozaura; mimo to szczątki nie zostały wydobyte ani właściwie zbadane. Z drugiej strony, [[Sankar Chatterjee]] był na miejscu i twierdzi, że zbadał szczątki, uznając je z całą pewnością za należące do tytanozaura (np. w rozmowie z [[Tracy Ford|Tracem Ford]]em (DML) uważa go za dinozaura, co zresztą zauważył już w [[1995]] roku); definitywnie także zaprzeczył hipotezie [[Thomas Holtz|Holtza]], że to skamieniałe drzewo. Zgodził się z tym również [[Michael Mortimer|Mickey Mortimer]] twierdząc, że hipoteza o drzewie jest mało prawdopodobna z uwagi na to, że zachowały się "niecylindryczne kości" jak np. kość biodrowa. <br />
W 2022 roku jeden z autorów oryginalnego opisu Krishnan Ayyasami wraz w współpracownikiem ponownie weryfikowali status opisywanego dinozaura. Według nich materiał opisany jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' jest prawdopodobnie chimerą, szczątki zostały zebrane bowiem nieco oddalone od siebie i nie ma żadnej gwarancji, że należą do tego samego osobnika czy nawet gatunku. Wydaje się, że co najmniej kość piszczelowa jak i fragment kości udowej musiały należeć do zauropoda, ze względu na ogromne rozmiary. Autorzy wskazują jednak że kość biodrowa prawdopodobnie należała do teropoda, tak jak uznano to w oryginalnej publikacji. Niestety jej zdjęcia są kiepskiej jakości i nie da się obecnie tego dokładnie zweryfikować jednak zarówno w oryginalnym opisie jak i zdjęciach widać, że biodro posiada bardzo duży i masywny "puboischiac peduncle" który bardziej przypomina te u teropodów niż zauropodów.<br />
<br />
''Bruhathkayosaurus'' to niemal legendarna gwiazda pośród, jak je nazwał Nima Sassani, "pół-apokryficznych zauropodów", uważany za największego, lub drugiego co do wielkości dinozaura (ustępując ewentualnie jedynie ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus''). Tym bardziej frustrujące jest to, że materiał został utracony na zawsze, uniemożliwiając jego weryfikację, przez co wszelkie wątpliwości związane z tymi skamieniałymi szczątkami zapewne nie zostaną wyjaśnione.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
Niektórzy naukowcy pokusili się o oszacowanie jego rozmiarów. Są one jednak niepewne, bowiem opierają się na proporcjach długości poszczególnych kości, a zapewne proporcje te różniły się w mniejszym lub większym stopniu u poszczególnych [[rodzaj]]ów i gatunków.<br />
<br />
Pierwsze szacunki rozmiarów pojawiły się na podstawie obliczeń [[Michael Mortimer|Mortimera]], który określił długość na 44 m, bazując na porównaniu ogromnej kości piszczelowej ~200 cm do jak wówczas sądzono długiej na 155 cm piszczeli ''[[Argentinosaurus]]''. Mortimer przeskalował także hipotetyczną masę i uzyskał wynik 175-220 ton. Obliczył także hipotetyczną długość kości ramieniowej na 234 cm.<br />
<br />
Nieco później zrewidował swoje szacunki rozmiarów największych zauropodów i zmniejszył długość ''Bruhathkayosaurus'' do 28-34 m, a masę do 157 ton, w dalszym ciągu zachowując jednak skalę porównawczą z argentynozaurem.<br />
<br />
W roku [[2008]] [[Matt Wedel|Wedel]] zrewidował masę bruhatkajozaura - wspomniana wcześniej kość piszczelowa argentynozaura okazała się być tak naprawdę kością strzałkową, co wpłynęło na oszacowanie rozmiarów. U tytanozaurów piszczel jest nieco dłuższy niż strzałka, zatem Wedel słusznie zauważył, że tak naprawdę piszczel argentynozaura musiałaby być większa niż 155 cm (czyli większa od strzałki) dzięki temu ustalił, że w rzeczywistości piszczel ''Bruhathkayosaurus'' był większy o 20% od hipotetycznej piszczeli argentynozaura, a nie o 29% jak zakładano wcześniej. Wedel posiłkując się obliczeniami Mazzety z [[2004]] roku, przeskalował masę 73 ton argentynozaura i oszacował rozmiary bruhatkajozaura na 126 ton.<br />
<br />
W roku [[2010]] Armstrong zakwestionował badanie Mazzetty, jakoby użyto w nim zbyt dużej gęstości ciała dla największych tytanozaurów. Stwierdził ponadto, że argentynozaur był nieco lżejszy i ważył około 50-60 ton, z czym zgodzili się [[Matt Wedel|Wedel]] i [[Mike Taylor|Taylor]]. Podobne rezultaty uzyskał także [[Gregory Paul|Paul]] - 55 ton, a [[Scott Hartman|Hartman]] oszacował największego jego zdaniem przedstawiciela tytanozaurów - ''[[Puertasaurus]]'' - na 60 lub nieco więcej ton. Długość argentynozaura została oszacowana na 30 m ([[Kenneth Carpenter|Carpenter]]), 30 m ([[Gregory Paul|Paul]]), ~29-30 m (Armstrong) oraz około ~30 m ([[Fernando Novas|Novas]] oraz inni paleontolodzy z Argentyny). Po odkryciu ''[[Patagotitan]]'' większość wielkich tytanozaurów jest szacowana na jego podstawie. W roku 2020 Molina-Pérez & Larramendi oszacowali rozmiary ''Bruhathkayosaurus'' na 37 m i 95 t, co według nich sprawia że byłby to największy znany dinozaur, jednak brak porządnego opisu i materiału kopalnego przeszkadza w dokładniejszych analizach. Uznali jednak oni, że 2 metrowej długości piszczel była w rzeczywistości kością strzałkową, co nieco zawyża rezultat, używając tych samych danych w odniesieniu do piszczeli uzyskamy około 36 m i 85 ton.<br />
Jeżeli ''Bruhathkayosaurus matleyi'' jest chimerą szczątków 2 dinozaurów to należy wspomnieć, że holotypem jest kość biodrowa a nie całość materiału, co sprawia, że szacunki wielkości oparte na piszczeli tak naprawdę tyczą się nienazwanego zauropoda. <br />
Warto jednak wspomnieć, że ten zauropod jest najprawdopodobniej największym znanym dinozaurem. Zarówno wymiary kości udowej jak i piszczeli są większe niż u jakiegokolwiek innego zauropoda. Nie ma obecnie żadnego znanego dinozaura którego dystalny fragment kości udowej mierzyłby co najmniej 70 cm podczas gdy u zauropoda z Kallamedu było to 75 cm. Szerokość wału to 45 cm co jest rezultatem większym niż największa kość udowa przypisana do ''Argentinosaurus'' (~43 cm) od ''Patagotitan'' (40 cm) i MCF-PVPH-889/02 (41.8 cm). Piszczel jest zdecydowanie dłuższa niż u jakiegokolwiek znanego zauropoda. Rozmiary tego zauropoda należy szacować na więcej niż Argentinosaurus.<br />
<br />
Rozmiary ''Bruhathkaosaurus matleyi'' w porównaniu do innych teropodów szczególnie abelizaurydów takich jak ''Rajasaurus'' czy ''Majungasaurus'' mogą oscylować w okolicach 11 m długości.<br />
<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Bruhathkayosaurus'' pochodzi od sanskryckich słów ''bruhath'' (błędnie zapisane słowo ''brhat'' znaczące wielki, ciężki), ''kāya'' - ciało i greckiego ''sauros'' - jaszczur. Tak więc można tłumaczyć ją jako "jaszczura o wielkim/ciężkim cielsku". Epitet gatunkowy ''matleyi'' honoruje zapewne [[Charles Matley|Charlesa Matley]]a, który prowadził wykopaliska m.in. właśnie na terenie Indii.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
| ''Bruhathkayosaurus''<br />
| {{Kpt|[[Yadagiri]]}} i {{Kpt|[[Ayyasami]]}}, [[1987]]<br />
| ''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| ''B. matleyi''<br />
| {{Kpt|Yadagiri}} i {{Kpt|Ayyasami}}, 1987<br />
| ''nomen dubium''<br />
|-<br />
| = "B. matelyi"<br />
| {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, {{Kpt|[[Paul Barrett|Barrett]]}}, {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, {{Kpt|[[Xu Xing|Xu]]}}, {{Kpt|[[Zhao Xijin|Zhao]]}}, {{Kpt|[[Ashok Sahni|Sahni]]}}, {{Kpt|[[Elizabeth Gomani|Gomani]]}} i {{Kpt|[[Christopher Noto|Noto]]}}, [[2004]]<br />
| ''[[nomen nudum]]'' <br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
<br />
Pal, Saurabh; Ayyasami, Krishnan (2022). "The lost titan of Cauvery".<br />
<br />
Carballido, J.L.; Pol, D.; Otero, A.; Cerda, I.A.; Salgado, L.; Garrido, A.C.; Ramezani, J.; Cúneo, N.R.; Krause, J.M. (2017). "A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 284 (1860): 20171219. [[doi:10.1098/rspb.2017.1219]]<br />
<br />
Galton, P. M.; Ayyasami, K. (2017). "Purported latest bone of a plated dinosaur (Ornithischia: Stegosauria), a "dermal plate" from the Maastrichtian (Upper Cretaceous) of southern India". Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie - Abhandlungen, 285(1), 91-96.<br />
<br />
Malkani, M. S. (2020). Pakisaurus balochistani (Poripuchia, Slender Titanosauria, Sauropoda) Associated Skeletons Found from the Latest Maastrichtian Vitakri Formation of Pakistan and Referred Fossils from India; Filling of Important Missing Links of Isisaurus colberti Titanosaur Found from Pakistan. Open Journal of Geology, 10, 408-447. [[doi:10.4236/ojg.2020.104019]]<br />
<br />
Mazzetta, G. V., Christiansen, P. & Fariña, R. A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss. 1–13.<br />
<br />
Weishampel D.B., Barrett P.M., Coria R.A., Le Loeuff J., Xu X., Zhao X., Sahni A., Gomani E.M.P., Noto C.R. (2004) Dinosaur Distribution. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press.<br />
<br />
Yadagiri, P. & Ayyasami, K. (1987). "A carnosaurian dinosaur from the Kallamedu Formation (Maestrichtian horizon), Tamilnadu." [w:] M.V.A. Sastry, V.V. Sastry, C.G.K. Ramanujam, H.M. Kapoor, B.R. Jagannatha Rao, P.P. Satsangi, and U.B. Mathur (red.), Three Decades of Development in Palaeontology and Stratigraphy in India, 1. Precambrian to Mesozoic. Geological Society of India Special Publication, 11(1): 523-528.<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. (2008) Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina [abstrakt]<br />
<br />
Haines, T. & Chambers, P. (2006) The Complete Guide to Prehistoric Life. Random House.<br />
<br />
Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2020). Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs. Princeton University Press.<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Taylor, M. - prywatna korespondencja<br />
<br />
http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://svpow.com/2008/05/20/sv-pow-showdown-sauropods-vs-whales/<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00626.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Feb/msg00467.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00649.html<br />
<br />
http://skeletaldrawing.blogspot.com/2013/06/the-biggest-of-big.html<br />
<br />
http://dinogoss.blogspot.com/2011/12/bruhathkayosaurus-is-dead-again.html<br />
<br />
http://thescelosaurus.com/sauropoda.htm<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Azja]]<br />
[[Kategoria:Indie]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]<br />
[[Kategoria:Nomen dubium]]<br />
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Bruhathkayosaurus&diff=25441
Bruhathkayosaurus
2020-06-20T16:59:32Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div> Do weryfikacji/przeredagowania akapit "identyfikacja szczątków i kontrowersje"<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Bruhathkayosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Krzysztof Stuchlik]]<br />
[[Dawid Mika]]<br />
<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
<br />
[[Łukasz Czepiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Bruhathkayosaurus'' (bruhatkajozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 37 m (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 95 t (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Indie]] - stan Tamil Nadu<br />
<br />
<small>(formacja [[Kallamedu]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 72,1-66 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
? [[Macronaria]]<br />
<br />
? [[Somphospondyli]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Bruhathkayosaurus.jpg|400px|]]<br />
<small>Rekonstrukcja przyżyciowa ok. 28 metrowego osobnika.<br />
<br />
Autor: Stephen O'Connor [http://steveoc86.deviantart.com/art/Speculative-Bruhathkayosaurus-55889969]<small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
11.2° N, 79.0° E|formacja [[Kallamedu]], stan Tamil Nadu, [[Indie]]|<small>''[[Bruhathkayosaurus]] matleyi'' - '''GSI PAL/SR/20''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Bruhathkayosaurus'' to jeden z najbardziej tajemniczych i kontrowersyjnych dinozaurów. Nie jest pewna jego klasyfikacja ani rozmiary.<br />
<br />
Głównie z tego powodu, a także być może przez słabe poznanie szczątków – jak zauważa [[Michael Mortimer]] (DML), jego formalny opis i ilustracje zostawiają wiele do życzenia – jest powszechnie uważany za [[takson]] niepewny (''[[nomen dubium]]'').<br />
<br />
==Lokalizacja==<br />
Nieliczne skamieniałości opisane jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' zostały odnalezione w południowych Indiach (stan Tamil Nadu). Tkwiły one w późnokredowych osadach formacji [[Kallamedu]]. Ich dokładne datowanie wskazuje na [[mastrycht]], a więc 72,1-66 milionów lat.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] (GSI PAL/SR/20): kość promieniowa, kości miednicy: kulszowa, biodrowa (ok. 120 cm przy szerokości środkowej 25 cm, "korzeń" 38 cm szerokości), kości kończyny tylnej: niekompletna udowa (szerokość kłykcia ok. 75 cm), piszczelowa (ok. 200 cm) - niektórzy sugerują, że mogła to być kość strzałkowa (Molina-Pérez & Larramendi 2020) oraz niekompletny kręg ogonowy.<br />
<br />
[[Holotyp]] niestety został zniszczony (Galton i Ayyasami 2017).<br />
<br />
==Identyfikacja szczątków i kontrowersje==<br />
Autorzy opisu ''Bruhathkayosaurus'', [[Yadagiri]] i [[Ayyasami]] ([[1989]]) uznali je za skamieniałe kości należące do ogromnego [[teropod]]a (należącego do [[karnozaur]]ów), który miał osiągać aż 20 metrów długości. Miał być więc jeszcze większy od egipskiego ''[[Spinosaurus]]''. Ich "diagnoza" brzmiała tak: ogromny [[teropod]] z ciężkimi kośćmi kończyn tylnych i najdłuższej ze wszystkich kości udowej, długiej kości łonowej z ?podłonowym (ang. ''puboischiae'') "konarem" i masywną tylną częścią.<br />
<br />
Pierwsze (nieoficjalne) wzmianki o tym, że w istocie są to szczątki zauropoda, a nie [[teropod]]a, zaczęły krążyć już w [[1995]] roku. 11 lat później, Krause i in. ([[2006]]) zasugerował (prawdopodobnie jako pierwsi oficjalnie postulowali w tej sprawie) na łamach naukowego czasopisma "Annals of the Missouri Botanical Garden", iż jest to zauropod. Aczkolwiek jeszcze w 2017 roku jeden z autorów opisu - Kumar Ayyasami dalej utrzymywał, że szczątki należały do karnozaura (Ayyasami, prywatna korespondencja z K. Stuchlik).<br />
<br />
Opis ''Bruhathkayosaurus'' jest niedopracowany, jednak to, co dziwi najbardziej to fakt, że znalezisko nie zostało poprawnie udokumentowane - wykonano tylko bardzo słabej jakości zdjęcia i szkice, które nie pozwalają ustalić niczego pewnego. Jak zauważa Nima Sassani, sytuacja jest bardzo podejrzana i możliwe, że jest mistyfikacją. Na uwagę zasługuje choćby fakt, że rzekome szczątki nigdy nie zostały, szczegółowo zabezpieczone i uległy zniszczeniu, po czym zostały porwane przez powódź i utracone na zawsze. Wydawać by się mogło, że po tym, co stało się z ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus'', każdy szanujący się paleontolog zrobiłby wszystko, żeby nie popełnić tego samego błędu, wiedząc jaką wagę może mieć to odkrycie. Wszak w latach 90-tych cały świat został poinformowany przez media o tym, że odnaleziono w [[Indie|Indiach]] największego znanego dinozaura; mimo to szczątki nie zostały wydobyte ani właściwie zbadane. Z drugiej strony, [[Sankar Chatterjee]] był na miejscu i twierdzi, że zbadał szczątki, uznając je z całą pewnością za należące do tytanozaura (np. w rozmowie z [[Tracy Ford|Tracem Ford]]em (DML) uważa go za dinozaura, co zresztą zauważył już w [[1995]] roku); definitywnie także zaprzeczył hipotezie [[Thomas Holtz|Holtza]], że to skamieniałe drzewo. Zgodził się z tym również [[Michael Mortimer|Mickey Mortimer]] twierdząc, że hipoteza o drzewie jest mało prawdopodobna z uwagi na to, że zachowały się "niecylindryczne kości" jak np. kość biodrowa. <br />
<br />
''Bruhathkayosaurus'' to niemal legendarna gwiazda pośród, jak je nazwał Nima Sassani, "pół-apokryficznych zauropodów", uważany za największego, lub drugiego co do wielkości dinozaura (ustępując ewentualnie jedynie ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus''). Tym bardziej frustrujące jest to, że materiał został utracony na zawsze, uniemożliwiając jego weryfikację, przez co wszelkie wątpliwości związane z tymi skamieniałymi szczątkami zapewne nie zostaną wyjaśnione.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
Niektórzy naukowcy pokusili się o oszacowanie jego rozmiarów. Są one jednak niepewne, bowiem opierają się na proporcjach długości poszczególnych kości, a zapewne proporcje te różniły się w mniejszym lub większym stopniu u poszczególnych [[rodzaj]]ów i gatunków.<br />
<br />
Pierwsze szacunki rozmiarów pojawiły się na podstawie obliczeń [[Michael Mortimer|Mortimera]], który określił długość na 44 m, bazując na porównaniu ogromnej kości piszczelowej ~200 cm do jak wówczas sądzono długiej na 155 cm piszczeli ''[[Argentinosaurus]]''. Mortimer przeskalował także hipotetyczną masę i uzyskał wynik 175-220 ton. Obliczył także hipotetyczną długość kości ramieniowej na 234 cm.<br />
<br />
Nieco później zrewidował swoje szacunki rozmiarów największych zauropodów i zmniejszył długość ''Bruhathkayosaurus'' do 28-34 m, a masę do 157 ton, w dalszym ciągu zachowując jednak skalę porównawczą z argentynozaurem.<br />
<br />
W roku [[2008]] [[Matt Wedel|Wedel]] zrewidował masę bruhatkajozaura - wspomniana wcześniej kość piszczelowa argentynozaura okazała się być tak naprawdę kością strzałkową, co wpłynęło na oszacowanie rozmiarów. U tytanozaurów piszczel jest nieco dłuższy niż strzałka, zatem Wedel słusznie zauważył, że tak naprawdę piszczel argentynozaura musiałaby być większa niż 155 cm (czyli większa od strzałki) dzięki temu ustalił, że w rzeczywistości piszczel ''Bruhathkayosaurus'' był większy o 20% od hipotetycznej piszczeli argentynozaura, a nie o 29% jak zakładano wcześniej. Wedel posiłkując się obliczeniami Mazzety z [[2004]] roku, przeskalował masę 73 ton argentynozaura i oszacował rozmiary bruhatkajozaura na 126 ton.<br />
<br />
W roku [[2010]] Armstrong zakwestionował badanie Mazzetty, jakoby użyto w nim zbyt dużej gęstości ciała dla największych tytanozaurów. Stwierdził ponadto, że argentynozaur był nieco lżejszy i ważył około 50-60 ton, z czym zgodzili się [[Matt Wedel|Wedel]] i [[Mike Taylor|Taylor]]. Podobne rezultaty uzyskał także [[Gregory Paul|Paul]] - 55 ton, a [[Scott Hartman|Hartman]] oszacował największego jego zdaniem przedstawiciela tytanozaurów - ''[[Puertasaurus]]'' - na 60 lub nieco więcej ton. Długość argentynozaura została oszacowana na 30 m ([[Kenneth Carpenter|Carpenter]]), 30 m ([[Gregory Paul|Paul]]), ~29-30 m (Armstrong) oraz około ~30 m ([[Fernando Novas|Novas]] oraz inni paleontolodzy z Argentyny). Po odkryciu ''[[Patagotitan]]'' większość wielkich tytanozaurów jest szacowana na jego podstawie. W roku 2020 Molina-Pérez & Larramendi oszacowali rozmiary na 37 m i 95 t, co według nich sprawia że byłby to największy znany dinozaur, jednak brak porządnego opisu i materiału kopalnego przeszkadza w dokładniejszych analizach.<br />
<br />
Niektórzy pokusili się także o oszacowanie rozmiarów kości udowej ''Bruhathkayosaurus'' - jej szerokość kłykcia to 75 cm, a szerokość wału 45 cm (Yadagiri & Ayyasami 1989) co daje wynik większy niż u ''[[Patagotitan]]'', odpowiednio 67 cm i 39 cm dla MPEF-PV 3400/27 o długości całkowitej 235 cm (Carballido i inni 2017).<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Bruhathkayosaurus'' pochodzi od sanskryckich słów ''bruhath'' (błędnie zapisane słowo ''brhat'' znaczące wielki, ciężki), ''kāya'' - ciało i greckiego ''sauros'' - jaszczur. Tak więc można tłumaczyć ją jako "jaszczura o wielkim/ciężkim cielsku". Epitet gatunkowy ''matleyi'' honoruje zapewne [[Charles Matley|Charlesa Matley]]a, który prowadził wykopaliska m.in. właśnie na terenie Indii.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
| ''Bruhathkayosaurus''<br />
| {{Kpt|[[Yadagiri]]}} i {{Kpt|[[Ayyasami]]}}, [[1989]]<br />
| ''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| ''B. matleyi''<br />
| {{Kpt|Yadagiri}} i {{Kpt|Ayyasami}}, 1989<br />
| ''nomen dubium''<br />
|-<br />
| = "B. matelyi"<br />
| {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, {{Kpt|[[Paul Barrett|Barrett]]}}, {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, {{Kpt|[[Xu Xing|Xu]]}}, {{Kpt|[[Zhao Xijin|Zhao]]}}, {{Kpt|[[Ashok Sahni|Sahni]]}}, {{Kpt|[[Elizabeth Gomani|Gomani]]}} i {{Kpt|[[Christopher Noto|Noto]]}}, [[2004]]<br />
| ''[[nomen nudum]]'' <br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Yadagiri, P. and Ayyasami, K. (1989). "A carnosaurian dinosaur from the Kallamedu Formation (Maestrichtian horizon), Tamilnadu." In M.V.A. Sastry, V.V. Sastry, C.G.K. Ramanujam, H.M. Kapoor, B.R. Jagannatha Rao, P.P. Satsangi, and U.B. Mathur (eds.), Three Decades of Development in Palaeontology and Stratigraphy in India. Volume 1. Precambrian to Mesozoic. Geological Society of India Special Publication, 11(1): 523-528.<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. (2008) Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina [abstrakt]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V., Christiansen, Per, Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss. 1–13.<br />
<br />
Weishampel D.B., Barrett P.M., Coria R.A., Le Loeuff J., Xu X., Zhao X., Sahni A., Gomani E.M.P., Noto C.R. (2004) Dinosaur Distribution. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press., ss. 595<br />
<br />
Galton, P. M.; Ayyasami, K. (2017). "Purported latest bone of a plated dinosaur (Ornithischia: Stegosauria), a "dermal plate" from the Maastrichtian (Upper Cretaceous) of southern India". Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie - Abhandlungen, 285(1), 91-96.<br />
<br />
Carballido, J.L.; Pol, D.; Otero, A.; Cerda, I.A.; Salgado, L.; Garrido, A.C.; Ramezani, J.; Cúneo, N.R.; Krause, J.M. (2017). "A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 284 (1860): 20171219. [[doi:10.1098/rspb.2017.1219]]<br />
<br />
Malkani, M. S. (2020). Pakisaurus balochistani (Poripuchia, Slender Titanosauria, Sauropoda) Associated Skeletons Found from the Latest Maastrichtian Vitakri Formation of Pakistan and Referred Fossils from India; Filling of Important Missing Links of Isisaurus colberti Titanosaur Found from Pakistan. Open Journal of Geology, 10, 408-447. [[doi:10.4236/ojg.2020.104019]]<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Haines, T. & Chambers, P. (2006) The Complete Guide to Prehistoric Life. Random House.<br />
<br />
Rubén Molina-Pérez, Asier Larramendi (2020). Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs. Princeton University Press.<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Taylor, M. - prywatna korespondencja<br />
<br />
http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://svpow.com/2008/05/20/sv-pow-showdown-sauropods-vs-whales/<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00626.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Feb/msg00467.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00649.html<br />
<br />
http://skeletaldrawing.blogspot.com/2013/06/the-biggest-of-big.html<br />
<br />
http://dinogoss.blogspot.com/2011/12/bruhathkayosaurus-is-dead-again.html<br />
<br />
http://thescelosaurus.com/sauropoda.htm<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Azja]]<br />
[[Kategoria:Indie]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]<br />
[[Kategoria:Nomen dubium]]<br />
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Bruhathkayosaurus&diff=25440
Bruhathkayosaurus
2020-06-20T16:59:02Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div> Do weryfikacji/przeredagowania akapit "identyfikacja szczątków i kontrowersje"<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Bruhathkayosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Krzysztof Stuchlik]]<br />
[[Dawid Mika]]<br />
<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
<br />
[[Łukasz Czepiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Bruhathkayosaurus'' (bruhatkajozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 37 m (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 95 t (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Indie]] - stan Tamil Nadu<br />
<br />
<small>(formacja [[Kallamedu]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 70,6-65,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
? [[Macronaria]]<br />
<br />
? [[Somphospondyli]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Bruhathkayosaurus.jpg|400px|]]<br />
<small>Rekonstrukcja przyżyciowa ok. 28 metrowego osobnika.<br />
<br />
Autor: Stephen O'Connor [http://steveoc86.deviantart.com/art/Speculative-Bruhathkayosaurus-55889969]<small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
11.2° N, 79.0° E|formacja [[Kallamedu]], stan Tamil Nadu, [[Indie]]|<small>''[[Bruhathkayosaurus]] matleyi'' - '''GSI PAL/SR/20''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Bruhathkayosaurus'' to jeden z najbardziej tajemniczych i kontrowersyjnych dinozaurów. Nie jest pewna jego klasyfikacja ani rozmiary.<br />
<br />
Głównie z tego powodu, a także być może przez słabe poznanie szczątków – jak zauważa [[Michael Mortimer]] (DML), jego formalny opis i ilustracje zostawiają wiele do życzenia – jest powszechnie uważany za [[takson]] niepewny (''[[nomen dubium]]'').<br />
<br />
==Lokalizacja==<br />
Nieliczne skamieniałości opisane jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' zostały odnalezione w południowych Indiach (stan Tamil Nadu). Tkwiły one w późnokredowych osadach formacji [[Kallamedu]]. Ich dokładne datowanie wskazuje na [[mastrycht]], a więc 72,1-66 milionów lat.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] (GSI PAL/SR/20): kość promieniowa, kości miednicy: kulszowa, biodrowa (ok. 120 cm przy szerokości środkowej 25 cm, "korzeń" 38 cm szerokości), kości kończyny tylnej: niekompletna udowa (szerokość kłykcia ok. 75 cm), piszczelowa (ok. 200 cm) - niektórzy sugerują, że mogła to być kość strzałkowa (Molina-Pérez & Larramendi 2020) oraz niekompletny kręg ogonowy.<br />
<br />
[[Holotyp]] niestety został zniszczony (Galton i Ayyasami 2017).<br />
<br />
==Identyfikacja szczątków i kontrowersje==<br />
Autorzy opisu ''Bruhathkayosaurus'', [[Yadagiri]] i [[Ayyasami]] ([[1989]]) uznali je za skamieniałe kości należące do ogromnego [[teropod]]a (należącego do [[karnozaur]]ów), który miał osiągać aż 20 metrów długości. Miał być więc jeszcze większy od egipskiego ''[[Spinosaurus]]''. Ich "diagnoza" brzmiała tak: ogromny [[teropod]] z ciężkimi kośćmi kończyn tylnych i najdłuższej ze wszystkich kości udowej, długiej kości łonowej z ?podłonowym (ang. ''puboischiae'') "konarem" i masywną tylną częścią.<br />
<br />
Pierwsze (nieoficjalne) wzmianki o tym, że w istocie są to szczątki zauropoda, a nie [[teropod]]a, zaczęły krążyć już w [[1995]] roku. 11 lat później, Krause i in. ([[2006]]) zasugerował (prawdopodobnie jako pierwsi oficjalnie postulowali w tej sprawie) na łamach naukowego czasopisma "Annals of the Missouri Botanical Garden", iż jest to zauropod. Aczkolwiek jeszcze w 2017 roku jeden z autorów opisu - Kumar Ayyasami dalej utrzymywał, że szczątki należały do karnozaura (Ayyasami, prywatna korespondencja z K. Stuchlik).<br />
<br />
Opis ''Bruhathkayosaurus'' jest niedopracowany, jednak to, co dziwi najbardziej to fakt, że znalezisko nie zostało poprawnie udokumentowane - wykonano tylko bardzo słabej jakości zdjęcia i szkice, które nie pozwalają ustalić niczego pewnego. Jak zauważa Nima Sassani, sytuacja jest bardzo podejrzana i możliwe, że jest mistyfikacją. Na uwagę zasługuje choćby fakt, że rzekome szczątki nigdy nie zostały, szczegółowo zabezpieczone i uległy zniszczeniu, po czym zostały porwane przez powódź i utracone na zawsze. Wydawać by się mogło, że po tym, co stało się z ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus'', każdy szanujący się paleontolog zrobiłby wszystko, żeby nie popełnić tego samego błędu, wiedząc jaką wagę może mieć to odkrycie. Wszak w latach 90-tych cały świat został poinformowany przez media o tym, że odnaleziono w [[Indie|Indiach]] największego znanego dinozaura; mimo to szczątki nie zostały wydobyte ani właściwie zbadane. Z drugiej strony, [[Sankar Chatterjee]] był na miejscu i twierdzi, że zbadał szczątki, uznając je z całą pewnością za należące do tytanozaura (np. w rozmowie z [[Tracy Ford|Tracem Ford]]em (DML) uważa go za dinozaura, co zresztą zauważył już w [[1995]] roku); definitywnie także zaprzeczył hipotezie [[Thomas Holtz|Holtza]], że to skamieniałe drzewo. Zgodził się z tym również [[Michael Mortimer|Mickey Mortimer]] twierdząc, że hipoteza o drzewie jest mało prawdopodobna z uwagi na to, że zachowały się "niecylindryczne kości" jak np. kość biodrowa. <br />
<br />
''Bruhathkayosaurus'' to niemal legendarna gwiazda pośród, jak je nazwał Nima Sassani, "pół-apokryficznych zauropodów", uważany za największego, lub drugiego co do wielkości dinozaura (ustępując ewentualnie jedynie ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus''). Tym bardziej frustrujące jest to, że materiał został utracony na zawsze, uniemożliwiając jego weryfikację, przez co wszelkie wątpliwości związane z tymi skamieniałymi szczątkami zapewne nie zostaną wyjaśnione.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
Niektórzy naukowcy pokusili się o oszacowanie jego rozmiarów. Są one jednak niepewne, bowiem opierają się na proporcjach długości poszczególnych kości, a zapewne proporcje te różniły się w mniejszym lub większym stopniu u poszczególnych [[rodzaj]]ów i gatunków.<br />
<br />
Pierwsze szacunki rozmiarów pojawiły się na podstawie obliczeń [[Michael Mortimer|Mortimera]], który określił długość na 44 m, bazując na porównaniu ogromnej kości piszczelowej ~200 cm do jak wówczas sądzono długiej na 155 cm piszczeli ''[[Argentinosaurus]]''. Mortimer przeskalował także hipotetyczną masę i uzyskał wynik 175-220 ton. Obliczył także hipotetyczną długość kości ramieniowej na 234 cm.<br />
<br />
Nieco później zrewidował swoje szacunki rozmiarów największych zauropodów i zmniejszył długość ''Bruhathkayosaurus'' do 28-34 m, a masę do 157 ton, w dalszym ciągu zachowując jednak skalę porównawczą z argentynozaurem.<br />
<br />
W roku [[2008]] [[Matt Wedel|Wedel]] zrewidował masę bruhatkajozaura - wspomniana wcześniej kość piszczelowa argentynozaura okazała się być tak naprawdę kością strzałkową, co wpłynęło na oszacowanie rozmiarów. U tytanozaurów piszczel jest nieco dłuższy niż strzałka, zatem Wedel słusznie zauważył, że tak naprawdę piszczel argentynozaura musiałaby być większa niż 155 cm (czyli większa od strzałki) dzięki temu ustalił, że w rzeczywistości piszczel ''Bruhathkayosaurus'' był większy o 20% od hipotetycznej piszczeli argentynozaura, a nie o 29% jak zakładano wcześniej. Wedel posiłkując się obliczeniami Mazzety z [[2004]] roku, przeskalował masę 73 ton argentynozaura i oszacował rozmiary bruhatkajozaura na 126 ton.<br />
<br />
W roku [[2010]] Armstrong zakwestionował badanie Mazzetty, jakoby użyto w nim zbyt dużej gęstości ciała dla największych tytanozaurów. Stwierdził ponadto, że argentynozaur był nieco lżejszy i ważył około 50-60 ton, z czym zgodzili się [[Matt Wedel|Wedel]] i [[Mike Taylor|Taylor]]. Podobne rezultaty uzyskał także [[Gregory Paul|Paul]] - 55 ton, a [[Scott Hartman|Hartman]] oszacował największego jego zdaniem przedstawiciela tytanozaurów - ''[[Puertasaurus]]'' - na 60 lub nieco więcej ton. Długość argentynozaura została oszacowana na 30 m ([[Kenneth Carpenter|Carpenter]]), 30 m ([[Gregory Paul|Paul]]), ~29-30 m (Armstrong) oraz około ~30 m ([[Fernando Novas|Novas]] oraz inni paleontolodzy z Argentyny). Po odkryciu ''[[Patagotitan]]'' większość wielkich tytanozaurów jest szacowana na jego podstawie. W roku 2020 Molina-Pérez & Larramendi oszacowali rozmiary na 37 m i 95 t, co według nich sprawia że byłby to największy znany dinozaur, jednak brak porządnego opisu i materiału kopalnego przeszkadza w dokładniejszych analizach.<br />
<br />
Niektórzy pokusili się także o oszacowanie rozmiarów kości udowej ''Bruhathkayosaurus'' - jej szerokość kłykcia to 75 cm, a szerokość wału 45 cm (Yadagiri & Ayyasami 1989) co daje wynik większy niż u ''[[Patagotitan]]'', odpowiednio 67 cm i 39 cm dla MPEF-PV 3400/27 o długości całkowitej 235 cm (Carballido i inni 2017).<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Bruhathkayosaurus'' pochodzi od sanskryckich słów ''bruhath'' (błędnie zapisane słowo ''brhat'' znaczące wielki, ciężki), ''kāya'' - ciało i greckiego ''sauros'' - jaszczur. Tak więc można tłumaczyć ją jako "jaszczura o wielkim/ciężkim cielsku". Epitet gatunkowy ''matleyi'' honoruje zapewne [[Charles Matley|Charlesa Matley]]a, który prowadził wykopaliska m.in. właśnie na terenie Indii.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
| ''Bruhathkayosaurus''<br />
| {{Kpt|[[Yadagiri]]}} i {{Kpt|[[Ayyasami]]}}, [[1989]]<br />
| ''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| ''B. matleyi''<br />
| {{Kpt|Yadagiri}} i {{Kpt|Ayyasami}}, 1989<br />
| ''nomen dubium''<br />
|-<br />
| = "B. matelyi"<br />
| {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, {{Kpt|[[Paul Barrett|Barrett]]}}, {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, {{Kpt|[[Xu Xing|Xu]]}}, {{Kpt|[[Zhao Xijin|Zhao]]}}, {{Kpt|[[Ashok Sahni|Sahni]]}}, {{Kpt|[[Elizabeth Gomani|Gomani]]}} i {{Kpt|[[Christopher Noto|Noto]]}}, [[2004]]<br />
| ''[[nomen nudum]]'' <br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Yadagiri, P. and Ayyasami, K. (1989). "A carnosaurian dinosaur from the Kallamedu Formation (Maestrichtian horizon), Tamilnadu." In M.V.A. Sastry, V.V. Sastry, C.G.K. Ramanujam, H.M. Kapoor, B.R. Jagannatha Rao, P.P. Satsangi, and U.B. Mathur (eds.), Three Decades of Development in Palaeontology and Stratigraphy in India. Volume 1. Precambrian to Mesozoic. Geological Society of India Special Publication, 11(1): 523-528.<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. (2008) Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina [abstrakt]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V., Christiansen, Per, Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss. 1–13.<br />
<br />
Weishampel D.B., Barrett P.M., Coria R.A., Le Loeuff J., Xu X., Zhao X., Sahni A., Gomani E.M.P., Noto C.R. (2004) Dinosaur Distribution. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press., ss. 595<br />
<br />
Galton, P. M.; Ayyasami, K. (2017). "Purported latest bone of a plated dinosaur (Ornithischia: Stegosauria), a "dermal plate" from the Maastrichtian (Upper Cretaceous) of southern India". Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie - Abhandlungen, 285(1), 91-96.<br />
<br />
Carballido, J.L.; Pol, D.; Otero, A.; Cerda, I.A.; Salgado, L.; Garrido, A.C.; Ramezani, J.; Cúneo, N.R.; Krause, J.M. (2017). "A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 284 (1860): 20171219. [[doi:10.1098/rspb.2017.1219]]<br />
<br />
Malkani, M. S. (2020). Pakisaurus balochistani (Poripuchia, Slender Titanosauria, Sauropoda) Associated Skeletons Found from the Latest Maastrichtian Vitakri Formation of Pakistan and Referred Fossils from India; Filling of Important Missing Links of Isisaurus colberti Titanosaur Found from Pakistan. Open Journal of Geology, 10, 408-447. [[doi:10.4236/ojg.2020.104019]]<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Haines, T. & Chambers, P. (2006) The Complete Guide to Prehistoric Life. Random House.<br />
<br />
Rubén Molina-Pérez, Asier Larramendi (2020). Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs. Princeton University Press.<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Taylor, M. - prywatna korespondencja<br />
<br />
http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://svpow.com/2008/05/20/sv-pow-showdown-sauropods-vs-whales/<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00626.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Feb/msg00467.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00649.html<br />
<br />
http://skeletaldrawing.blogspot.com/2013/06/the-biggest-of-big.html<br />
<br />
http://dinogoss.blogspot.com/2011/12/bruhathkayosaurus-is-dead-again.html<br />
<br />
http://thescelosaurus.com/sauropoda.htm<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Azja]]<br />
[[Kategoria:Indie]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]<br />
[[Kategoria:Nomen dubium]]<br />
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Bruhathkayosaurus&diff=25439
Bruhathkayosaurus
2020-06-20T16:56:41Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div> Do weryfikacji/przeredagowania akapit "identyfikacja szczątków i kontrowersje"<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Bruhathkayosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Krzysztof Stuchlik]]<br />
[[Dawid Mika]]<br />
<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
<br />
[[Łukasz Czepiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Bruhathkayosaurus'' (bruhatkajozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 37 m (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 95 t (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Indie]] - stan Tamil Nadu<br />
<br />
<small>(formacja [[Kallamedu]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 70,6-65,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
? [[Macronaria]]<br />
<br />
? [[Somphospondyli]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Bruhathkayosaurus.jpg|400px|]]<br />
<small>Rekonstrukcja przyżyciowa ok. 28 metrowego osobnika.<br />
<br />
Autor: Stephen O'Connor [http://steveoc86.deviantart.com/art/Speculative-Bruhathkayosaurus-55889969]<small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
11.2° N, 79.0° E|formacja [[Kallamedu]], stan Tamil Nadu, [[Indie]]|<small>''[[Bruhathkayosaurus]] matleyi'' - '''GSI PAL/SR/20''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Bruhathkayosaurus'' to jeden z najbardziej tajemniczych i kontrowersyjnych dinozaurów. Nie jest pewna jego klasyfikacja ani rozmiary.<br />
<br />
Głównie z tego powodu, a także być może przez słabe poznanie szczątków – jak zauważa [[Michael Mortimer]] (DML), jego formalny opis i ilustracje zostawiają wiele do życzenia – jest powszechnie uważany za [[takson]] niepewny (''[[nomen dubium]]'').<br />
<br />
==Lokalizacja==<br />
Nieliczne skamieniałości opisane jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' zostały odnalezione w południowych Indiach (stan Tamil Nadu). Tkwiły one w późnokredowych osadach formacji [[Kallamedu]]. Ich dokładne datowanie wskazuje na [[mastrycht]], a więc 70,6-65,5 milionów lat.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] (GSI PAL/SR/20): kość promieniowa, kości miednicy: kulszowa, biodrowa (ok. 120 cm przy szerokości środkowej 25 cm, "korzeń" 38 cm szerokości), kości kończyny tylnej: niekompletna udowa (szerokość kłykcia ok. 75 cm), piszczelowa (ok. 200 cm) - niektórzy sugerują, że mogła to być kość strzałkowa (Molina-Pérez & Larramendi 2020) oraz niekompletny kręg ogonowy.<br />
<br />
[[Holotyp]] niestety został zniszczony (Galton i Ayyasami 2017).<br />
<br />
==Identyfikacja szczątków i kontrowersje==<br />
Autorzy opisu ''Bruhathkayosaurus'', [[Yadagiri]] i [[Ayyasami]] ([[1989]]) uznali je za skamieniałe kości należące do ogromnego [[teropod]]a (należącego do [[karnozaur]]ów), który miał osiągać aż 20 metrów długości. Miał być więc jeszcze większy od egipskiego ''[[Spinosaurus]]''. Ich "diagnoza" brzmiała tak: ogromny [[teropod]] z ciężkimi kośćmi kończyn tylnych i najdłuższej ze wszystkich kości udowej, długiej kości łonowej z ?podłonowym (ang. ''puboischiae'') "konarem" i masywną tylną częścią.<br />
<br />
Pierwsze (nieoficjalne) wzmianki o tym, że w istocie są to szczątki zauropoda, a nie [[teropod]]a, zaczęły krążyć już w [[1995]] roku. 11 lat później, Krause i in. ([[2006]]) zasugerował (prawdopodobnie jako pierwsi oficjalnie postulowali w tej sprawie) na łamach naukowego czasopisma "Annals of the Missouri Botanical Garden", iż jest to zauropod. Aczkolwiek jeszcze w 2017 roku jeden z autorów opisu - Kumar Ayyasami dalej utrzymywał, że szczątki należały do karnozaura (Ayyasami, prywatna korespondencja z K. Stuchlik).<br />
<br />
Opis ''Bruhathkayosaurus'' jest niedopracowany, jednak to, co dziwi najbardziej to fakt, że znalezisko nie zostało poprawnie udokumentowane - wykonano tylko bardzo słabej jakości zdjęcia i szkice, które nie pozwalają ustalić niczego pewnego. Jak zauważa Nima Sassani, sytuacja jest bardzo podejrzana i możliwe, że jest mistyfikacją. Na uwagę zasługuje choćby fakt, że rzekome szczątki nigdy nie zostały, szczegółowo zabezpieczone i uległy zniszczeniu, po czym zostały porwane przez powódź i utracone na zawsze. Wydawać by się mogło, że po tym, co stało się z ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus'', każdy szanujący się paleontolog zrobiłby wszystko, żeby nie popełnić tego samego błędu, wiedząc jaką wagę może mieć to odkrycie. Wszak w latach 90-tych cały świat został poinformowany przez media o tym, że odnaleziono w [[Indie|Indiach]] największego znanego dinozaura; mimo to szczątki nie zostały wydobyte ani właściwie zbadane. Z drugiej strony, [[Sankar Chatterjee]] był na miejscu i twierdzi, że zbadał szczątki, uznając je z całą pewnością za należące do tytanozaura (np. w rozmowie z [[Tracy Ford|Tracem Ford]]em (DML) uważa go za dinozaura, co zresztą zauważył już w [[1995]] roku); definitywnie także zaprzeczył hipotezie [[Thomas Holtz|Holtza]], że to skamieniałe drzewo. Zgodził się z tym również [[Michael Mortimer|Mickey Mortimer]] twierdząc, że hipoteza o drzewie jest mało prawdopodobna z uwagi na to, że zachowały się "niecylindryczne kości" jak np. kość biodrowa. <br />
<br />
''Bruhathkayosaurus'' to niemal legendarna gwiazda pośród, jak je nazwał Nima Sassani, "pół-apokryficznych zauropodów", uważany za największego, lub drugiego co do wielkości dinozaura (ustępując ewentualnie jedynie ''[[Maraapunisaurus]] fragillimus''). Tym bardziej frustrujące jest to, że materiał został utracony na zawsze, uniemożliwiając jego weryfikację, przez co wszelkie wątpliwości związane z tymi skamieniałymi szczątkami zapewne nie zostaną wyjaśnione.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
Niektórzy naukowcy pokusili się o oszacowanie jego rozmiarów. Są one jednak niepewne, bowiem opierają się na proporcjach długości poszczególnych kości, a zapewne proporcje te różniły się w mniejszym lub większym stopniu u poszczególnych [[rodzaj]]ów i gatunków.<br />
<br />
Pierwsze szacunki rozmiarów pojawiły się na podstawie obliczeń [[Michael Mortimer|Mortimera]], który określił długość na 44 m, bazując na porównaniu ogromnej kości piszczelowej ~200 cm do jak wówczas sądzono długiej na 155 cm piszczeli ''[[Argentinosaurus]]''. Mortimer przeskalował także hipotetyczną masę i uzyskał wynik 175-220 ton. Obliczył także hipotetyczną długość kości ramieniowej na 234 cm.<br />
<br />
Nieco później zrewidował swoje szacunki rozmiarów największych zauropodów i zmniejszył długość ''Bruhathkayosaurus'' do 28-34 m, a masę do 157 ton, w dalszym ciągu zachowując jednak skalę porównawczą z argentynozaurem.<br />
<br />
W roku [[2008]] [[Matt Wedel|Wedel]] zrewidował masę bruhatkajozaura - wspomniana wcześniej kość piszczelowa argentynozaura okazała się być tak naprawdę kością strzałkową, co wpłynęło na oszacowanie rozmiarów. U tytanozaurów piszczel jest nieco dłuższy niż strzałka, zatem Wedel słusznie zauważył, że tak naprawdę piszczel argentynozaura musiałaby być większa niż 155 cm (czyli większa od strzałki) dzięki temu ustalił, że w rzeczywistości piszczel ''Bruhathkayosaurus'' był większy o 20% od hipotetycznej piszczeli argentynozaura, a nie o 29% jak zakładano wcześniej. Wedel posiłkując się obliczeniami Mazzety z [[2004]] roku, przeskalował masę 73 ton argentynozaura i oszacował rozmiary bruhatkajozaura na 126 ton.<br />
<br />
W roku [[2010]] Armstrong zakwestionował badanie Mazzetty, jakoby użyto w nim zbyt dużej gęstości ciała dla największych tytanozaurów. Stwierdził ponadto, że argentynozaur był nieco lżejszy i ważył około 50-60 ton, z czym zgodzili się [[Matt Wedel|Wedel]] i [[Mike Taylor|Taylor]]. Podobne rezultaty uzyskał także [[Gregory Paul|Paul]] - 55 ton, a [[Scott Hartman|Hartman]] oszacował największego jego zdaniem przedstawiciela tytanozaurów - ''[[Puertasaurus]]'' - na 60 lub nieco więcej ton. Długość argentynozaura została oszacowana na 30 m ([[Kenneth Carpenter|Carpenter]]), 30 m ([[Gregory Paul|Paul]]), ~29-30 m (Armstrong) oraz około ~30 m ([[Fernando Novas|Novas]] oraz inni paleontolodzy z Argentyny). Po odkryciu ''[[Patagotitan]]'' większość wielkich tytanozaurów jest szacowana na jego podstawie. W roku 2020 Molina-Pérez & Larramendi oszacowali rozmiary na 37 m i 95 t, co według nich sprawia że byłby to największy znany dinozaur, jednak brak porządnego opisu i materiału kopalnego przeszkadza w dokładniejszych analizach.<br />
<br />
Niektórzy pokusili się także o oszacowanie rozmiarów kości udowej ''Bruhathkayosaurus'' - jej szerokość kłykcia to 75 cm, a szerokość wału 45 cm (Yadagiri & Ayyasami 1989) co daje wynik większy niż u ''[[Patagotitan]]'', odpowiednio 67 cm i 39 cm dla MPEF-PV 3400/27 o długości całkowitej 235 cm (Carballido i inni 2017).<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Bruhathkayosaurus'' pochodzi od sanskryckich słów ''bruhath'' (błędnie zapisane słowo ''brhat'' znaczące wielki, ciężki), ''kāya'' - ciało i greckiego ''sauros'' - jaszczur. Tak więc można tłumaczyć ją jako "jaszczura o wielkim/ciężkim cielsku". Epitet gatunkowy ''matleyi'' honoruje zapewne [[Charles Matley|Charlesa Matley]]a, który prowadził wykopaliska m.in. właśnie na terenie Indii.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
| ''Bruhathkayosaurus''<br />
| {{Kpt|[[Yadagiri]]}} i {{Kpt|[[Ayyasami]]}}, [[1989]]<br />
| ''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| ''B. matleyi''<br />
| {{Kpt|Yadagiri}} i {{Kpt|Ayyasami}}, 1989<br />
| ''nomen dubium''<br />
|-<br />
| = "B. matelyi"<br />
| {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, {{Kpt|[[Paul Barrett|Barrett]]}}, {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, {{Kpt|[[Xu Xing|Xu]]}}, {{Kpt|[[Zhao Xijin|Zhao]]}}, {{Kpt|[[Ashok Sahni|Sahni]]}}, {{Kpt|[[Elizabeth Gomani|Gomani]]}} i {{Kpt|[[Christopher Noto|Noto]]}}, [[2004]]<br />
| ''[[nomen nudum]]'' <br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Yadagiri, P. and Ayyasami, K. (1989). "A carnosaurian dinosaur from the Kallamedu Formation (Maestrichtian horizon), Tamilnadu." In M.V.A. Sastry, V.V. Sastry, C.G.K. Ramanujam, H.M. Kapoor, B.R. Jagannatha Rao, P.P. Satsangi, and U.B. Mathur (eds.), Three Decades of Development in Palaeontology and Stratigraphy in India. Volume 1. Precambrian to Mesozoic. Geological Society of India Special Publication, 11(1): 523-528.<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. (2008) Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina [abstrakt]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V., Christiansen, Per, Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss. 1–13.<br />
<br />
Weishampel D.B., Barrett P.M., Coria R.A., Le Loeuff J., Xu X., Zhao X., Sahni A., Gomani E.M.P., Noto C.R. (2004) Dinosaur Distribution. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press., ss. 595<br />
<br />
Galton, P. M.; Ayyasami, K. (2017). "Purported latest bone of a plated dinosaur (Ornithischia: Stegosauria), a "dermal plate" from the Maastrichtian (Upper Cretaceous) of southern India". Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie - Abhandlungen, 285(1), 91-96.<br />
<br />
Carballido, J.L.; Pol, D.; Otero, A.; Cerda, I.A.; Salgado, L.; Garrido, A.C.; Ramezani, J.; Cúneo, N.R.; Krause, J.M. (2017). "A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 284 (1860): 20171219. [[doi:10.1098/rspb.2017.1219]]<br />
<br />
Malkani, M. S. (2020). Pakisaurus balochistani (Poripuchia, Slender Titanosauria, Sauropoda) Associated Skeletons Found from the Latest Maastrichtian Vitakri Formation of Pakistan and Referred Fossils from India; Filling of Important Missing Links of Isisaurus colberti Titanosaur Found from Pakistan. Open Journal of Geology, 10, 408-447. [[doi:10.4236/ojg.2020.104019]]<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Haines, T. & Chambers, P. (2006) The Complete Guide to Prehistoric Life. Random House.<br />
<br />
Rubén Molina-Pérez, Asier Larramendi (2020). Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs. Princeton University Press.<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Taylor, M. - prywatna korespondencja<br />
<br />
http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://svpow.com/2008/05/20/sv-pow-showdown-sauropods-vs-whales/<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00626.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Feb/msg00467.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00649.html<br />
<br />
http://skeletaldrawing.blogspot.com/2013/06/the-biggest-of-big.html<br />
<br />
http://dinogoss.blogspot.com/2011/12/bruhathkayosaurus-is-dead-again.html<br />
<br />
http://thescelosaurus.com/sauropoda.htm<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Azja]]<br />
[[Kategoria:Indie]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]<br />
[[Kategoria:Nomen dubium]]<br />
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Bruhathkayosaurus&diff=25435
Bruhathkayosaurus
2020-06-20T13:03:47Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div> Do weryfikacji/przeredagowania akapit "identyfikacja szczątków i kontrowersje"<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Bruhathkayosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Krzysztof Stuchlik]]<br />
[[Dawid Mika]]<br />
<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
<br />
[[Łukasz Czepiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Bruhathkayosaurus'' (bruhatkajozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 37 m (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 95 t (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Indie]] - stan Tamil Nadu<br />
<br />
<small>(formacja [[Kallamedu]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 70,6-65,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
|? [[Dinosauria]]<br />
<br />
? [[Saurischia]]<br />
<br />
? [[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
? [[Sauropoda]]<br />
<br />
? [[Eusauropoda]]<br />
<br />
? [[Neosauropoda]]<br />
<br />
? [[Macronaria]]<br />
<br />
? [[Titanosauriformes]]<br />
<br />
? [[Somphospondyli]]<br />
<br />
? [[Titanosauria]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Bruhathkayosaurus.jpg|400px|]]<br />
<small>Rekonstrukcja przyżyciowa ok. 28 metrowego osobnika.<br />
<br />
Autor: Stephen O'Connor [http://steveoc86.deviantart.com/art/Speculative-Bruhathkayosaurus-55889969]<small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
11.2° N, 79.0° E|formacja [[Kallamedu]], stan Tamil Nadu, [[Indie]]|<small>''[[Bruhathkayosaurus]] matleyi'' - '''GSI PAL/SR/20''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Bruhathkayosaurus'' to jeden z najbardziej tajemniczych i kontrowersyjnych dinozaurów. Nie jest pewna jego klasyfikacja, ani rozmiary, ani nawet to, czy jego skamieniałości rzeczywiście należą do szczątków dinozaura. [[Thomas Holtz]] zasugerował bowiem, że opisane kości bruhatkajozaura to nie pozostałości po dinozaurze, a jedynie sfosylizowane resztki drzewa.<br />
<br />
Głównie z tego powodu, a także być może przez słabe poznanie szczątków – jak zauważa [[Michael Mortimer]] (DML), jego formalny opis i ilustracje zostawiają wiele do życzenia – jest powszechnie uważany za [[takson]] niepewny (''[[nomen dubium]]'').<br />
<br />
==Lokalizacja==<br />
Nieliczne skamieniałości opisane jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' zostały odnalezione w południowych Indiach (stan Tamil Nadu). Tkwiły one w późnokredowych osadach formacji [[Kallamedu]]. Ich dokładne datowanie wskazuje na [[mastrycht]], a więc 70,6-65,5 milionów lat.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] (GSI PAL/SR/20): kość promieniowa, kości miednicy: kulszowa, biodrowa (ok. 120 cm przy szerokości środkowej 25 cm, "korzeń" 38 cm szerokości), kości kończyny tylnej: niekompletna udowa (szerokość kłykcia ok. 75 cm), piszczelowa (ok. 200 cm)- niektórzy sugerują, że mogła to być kość strzałkowa (Molina-Pérez & Larramendi 2020), oraz niekompletny kręg ogonowy.<br />
<br />
Jak donosi [[Matt Wedel|Wedel]], [[holotyp]] niestety zaginął - został porwany przez powódź (Galton i inni 2017).<br />
<br />
==Identyfikacja szczątków i kontrowersje==<br />
Autorzy opisu ''Bruhathkayosaurus'', [[Yadagiri]] i [[Ayyasami]] ([[1989]]) uznali je za skamieniałe kości należące do ogromnego [[teropod]]a (należącego do [[karnozaur]]ów), który miał osiągać aż 20 metrów długości. Miał być więc jeszcze większy od egipskiego ''[[Spinosaurus]]''. Ich "diagnoza" brzmiała tak: ogromny [[teropod]] z ciężkimi kośćmi kończyn tylnych i najdłuższej ze wszystkich kości udowej, długiej kości łonowej z ?podłonowym (ang. ''puboischiae'') "konarem" i masywną tylną częścią.<br />
<br />
Pierwsze (nieoficjalne) wzmianki o tym, że w istocie są to szczątki zauropoda, a nie [[teropod]]a, zaczęły krążyć już w [[1995]] roku. 11 lat później, Krause i in. ([[2006]]) zasugerował (prawdopodobnie jako pierwsi oficjalnie postulowali w tej sprawie) na łamach naukowego czasopisma "Annals of the Missouri Botanical Garden", iż jest to zauropod. Aczkolwiek jeszcze w 2017 roku jeden z autorów opisu- Kumar Ayyasami dalej utrzymywał, że szczątki należały do karnozaura (Ayyasami, prywatna korespondencja z K. Stuchlik)<br />
<br />
Opis ''Bruhathkayosaurus'' jest niedopracowany, jednak to, co dziwi najbardziej to fakt, że znalezisko nie zostało poprawnie udokumentowane - wykonano tylko bardzo słabej jakości zdjęcia i szkice, które nie pozwalają ustalić niczego pewnego. Jak zauważa Nima Sassani, sytuacja jest bardzo podejrzana i możliwe, że jest mistyfikacją. Na uwagę zasługuje choćby fakt, że rzekome szczątki nigdy nie zostały, szczegółowo zabezpieczone i uległy zniszczeniu, po czym zostały porwane przez powódź i utracone na zawsze. Wydawać by się mogło, że po tym, co stało się z ''[[Amphicoelias]] fragillimus'', każdy szanujący się paleontolog zrobiłby wszystko, żeby nie popełnić tego samego błędu, wiedząc jaką wagę może mieć to odkrycie. Wszak w latach 90-tych cały świat został poinformowany przez media o tym, że odnaleziono w [[Indie|Indiach]] największego znanego dinozaura; mimo to szczątki nie zostały wydobyte ani właściwie zbadane. Z drugiej strony, [[Sankar Chatterjee]] był na miejscu i twierdzi, że zbadał szczątki, uznając je z całą pewnością za należące do tytanozaura (np. w rozmowie [[Trace Ford|Tracem Ford]]em (DML) uważa go za dinozaura, co zresztą zauważył już w [[1995]] roku); definitywnie także zaprzeczył teorii [[Thomas Holtz|Holtza]], że to skamieniałe drzewo. Zgodził się z tym również [[Michael Mortimer|Mickey Mortimer]] twierdząc, że hipoteza o drzewie jest mało prawdopodobna z uwagi na to, że zachowały się "nie cylindryczne kości" jak np. kość biodrowa. <br />
<br />
''Bruhathkayosaurus'' to niemal legendarna gwiazda pośród, jak je nazwał Nima Sassani, "pół-apokryficznych zauropodów", uważany za największego, lub drugiego co do wielkości dinozaura (ustępując ewentualnie jedynie ''[[Amphicoelias]] fragillimus''). Tym bardziej frustrujące jest to, że materiał został utracony na zawsze, uniemożliwiając jego weryfikację, przez co wszelkie wątpliwości związane z tymi skamieniałymi szczątkami zapewne nie zostaną wyjaśnione. Jak dotąd ''Bruhathkayosaurus'' był pomijany przez paleontologów w swoich badaniach nad [[Titanosauria]] (i [[Sauropoda]] w ogóle). Drukiem ukazał się jedynie kilkukrotnie-: w momencie jego opisania ([[Yadagiri]] i [[Ayyasami]], [[1989]]), w "The Dinosauria 2" ([[2004]] – gdzie został wymieniony jedynie z nazwy jako [[Sauropoda]] indet., a jego epitet gatunkowy został omyłkowo zniekształcony) oraz w [[David Krause|Krause]] i in. ([[2006]]) - lecz tutaj informacje są odtwórcze i ograniczają się zaledwie do tego, co napisali w "The Dinosauria 2" [[Weishampel]] i in. ([[2004]]).<br />
<br />
Prócz w wyżej wymienionych, redagowanych tekstów, pisze o nim także [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) i ''Dinosaurs: The Encyclopedia'' oraz kilka innych autorów.<br />
W 2020 roku wspomina o nim także Malkani, jego zdaniem proporcje kości piszczelowej ''[[Bruhathkayosaurus]]'' są zbliżone do ''[[Pakisaurus]]'' (Malkani 2020).<br />
<br />
Dużo informacji o tym – o ile nim rzeczywiście był – dinozaurze jest na DML (Dinosaur Mail List), gdzie paleontolodzy z całego świata dzielą się swoimi spostrzeżeniami drogą mailową. Są to jednak informacje nieoficjalne (nie wydane drukiem).<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
Niektórzy naukowcy zakładając, że jest to tytanozaur a nie skamieniałe drzewo, pokusili się o oszacowanie jego rozmiarów. Są one jednak niepewne, bowiem opierają się na proporcjach długości poszczególnych kości, a zapewne proporcje te różniły się w mniejszym lub większym stopniu u poszczególnych [[rodzaj]]ów i gatunków.<br />
<br />
Pierwsze szacunki rozmiarów pojawiły się na podstawie obliczeń [[Michael Mortimer|Mortimera]], który określił długość na 44 m, bazując na porównaniu ogromnej kości piszczelowej ~200 cm do jak wówczas sądzono długiej na 155 cm piszczeli ''[[Argentinosaurus]]''. Mortimer przeskalował także hipotetyczną masę i uzyskał wynik 175-220 ton. Obliczył także hipotetyczną długość kości ramieniowej na 234 cm.<br />
<br />
Nieco później zrewidował swoje szacunki rozmiarów największych zauropodów i zmniejszył długość ''Bruhathkayosaurus'' do 28-34 m, a masę do 157 ton, w dalszym ciągu zachowując jednak skalę porównawczą z argentynozaurem.<br />
<br />
W roku [[2008]] [[Matt Wedel|Wedel]] zrewidował masę bruhatkajozaura - wspomniana wcześniej kość piszczelowa argentynozaura okazała się być tak naprawdę kością strzałkową, co wpłynęło na oszacowanie rozmiarów. U tytanozaurów piszczel jest nieco dłuższy niż strzałka, zatem Wedel słusznie zauważył, że tak naprawdę piszczel argentynozaura musiałaby być większa niż 155 cm (czyli większa od strzałki) dzięki temu ustalił, że w rzeczywistości piszczel ''Bruhathkayosaurus'' był większy o 20% od hipotetycznej piszczeli argentynozaura, a nie o 29% jak zakładano wcześniej. Wedel posiłkując się obliczeniami Mazzety z [[2004]] roku, przeskalował masę 73 ton argentynozaura i oszacował rozmiary bruhatkajozaura na 126 ton.<br />
<br />
W roku [[2010]] Armstrong zakwestionował badanie Mazzetty, jakoby użyto w nim zbyt dużej gęstości ciała dla największych tytanozaurów. Stwierdził ponadto, że argentynozaur był nieco lżejszy i ważył około 50-60 ton, z czym zgodzili się [[Matt Wedel|Wedel]] i [[Mike Taylor|Taylor]]. Podobne rezultaty uzyskał także [[Gregory Paul|Paul]] - 55 ton, a [[Scott Hartman|Hartman]] oszacował największego jego zdaniem przedstawiciela tytanozaurów - ''[[Puertasaurus]]'' - na 60 lub nieco więcej ton. Długość argentynozaura została oszacowana na 30 m ([[Kenneth Carpenter|Carpenter]]), 30 m ([[Gregory Paul|Paul]]), ~29-30 m (Armstrong) oraz około ~30 m ([[Fernando Novas|Novas]] oraz inni paleontolodzy z Argentyny). Po odkryciu ''[[Patagotitan]]'' większość wielkich tytanozaurów jest szacowana na jego podstawie. W roku 2020 Molina-Pérez & Larramendi oszacowali rozmiary na 37 m i 95 t co według nich sprawia że byłby to największy znany dinozaur, jednak brak pożądnego opisu i materiału kopalnego przeszkadza w dokładniejszych analizach.<br />
<br />
Niektórzy pokusili się także o oszacowanie rozmiarów kości udowej ''Bruhathkayosaurus'' - jej szerokość kłykcia to 75 cm, a szerokość wału 45 cm co daje wynik większy niż u ''[[Patagotitan]]'' (Carballido i inni 2017).<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Bruhathkayosaurus'' pochodzi od sanskryckich słów ''bruhath'' (błędnie zapisane słowo ''brhat'' znaczące wielki, ciężki), ''kāya'' - ciało i greckiego ''sauros'' - jaszczur. Tak więc można tłumaczyć ją jako "jaszczura o wielkim/ciężkim cielsku". Epitet gatunkowy ''matleyi'' honoruje zapewne [[Charles Matley|Charlesa Matley]]a, który prowadził wykopaliska m.in. właśnie na terenie Indii.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
| ''Bruhathkayosaurus''<br />
| {{Kpt|[[Yadagiri]]}} i {{Kpt|[[Ayyasami]]}}, [[1989]]<br />
| ''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| ''B. matleyi''<br />
| {{Kpt|Yadagiri}} i {{Kpt|Ayyasami}}, 1989<br />
| ''nomen dubium''<br />
|-<br />
| = "B. matelyi"<br />
| {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, {{Kpt|[[Paul Barrett|Barrett]]}}, {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, {{Kpt|[[Xu Xing|Xu]]}}, {{Kpt|[[Zhao Xijin|Zhao]]}}, {{Kpt|[[Ashok Sahni|Sahni]]}}, {{Kpt|[[Elizabeth Gomani|Gomani]]}} i {{Kpt|[[Christopher Noto|Noto]]}}, [[2004]]<br />
| ''[[nomen nudum]]'' <br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. (2008) Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina [abstrakt]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V., Christiansen, Per, Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Weishampel D.B., Barrett P.M., Coria R.A., Le Loeuff J., Xu X., Zhao X., Sahni A., Gomani E.M.P., Noto C.R. (2004) Dinosaur Distribution. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press., ss. 595<br />
<br />
Galton, Peter M.; Ayyasami, Krishnan (1 July 2017). "Purported latest bone of a plated dinosaur (Ornithischia: Stegosauria), a "dermal plate" from the Maastrichtian (Upper Cretaceous) of southern India".<br />
<br />
Carballido, J.L.; Pol, D.; Otero, A.; Cerda, I.A.; Salgado, L.; Garrido, A.C.; Ramezani, J.; Cúneo, N.R.; Krause, J.M. (2017). "A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 284 (1860): 20171219. doi:10.1098/rspb.2017.1219<br />
<br />
Muhammad Sadiq Malkani (2020). Pakisaurus balochistani (Poripuchia, Slender Titanosauria, Sauropoda) Associated Skeletons Found from the Latest Maastrichtian Vitakri Formation of Pakistan and Referred Fossils from India; Filling of Important Missing Links of Isisaurus colberti Titanosaur Found from Pakistan<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Haines, T. & Chambers, P. (2006) The Complete Guide to Prehistoric Life<br />
<br />
Rubén Molina-Pérez, Asier Larramendi (2020). Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs.<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Taylor, M. - prywatna korespondencja<br />
<br />
http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://svpow.com/2008/05/20/sv-pow-showdown-sauropods-vs-whales/<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00626.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Feb/msg00467.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00649.html<br />
<br />
http://skeletaldrawing.blogspot.com/2013/06/the-biggest-of-big.html<br />
<br />
http://dinogoss.blogspot.com/2011/12/bruhathkayosaurus-is-dead-again.html<br />
<br />
http://thescelosaurus.com/sauropoda.htm<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Azja]]<br />
[[Kategoria:Indie]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]<br />
[[Kategoria:Nomen dubium]]<br />
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Bruhathkayosaurus&diff=25434
Bruhathkayosaurus
2020-06-20T13:02:29Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div> Do weryfikacji/przeredagowania akapit "identyfikacja szczątków i kontrowersje"<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Bruhathkayosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Krzysztof Stuchlik]]<br />
[[Dawid Mika]]<br />
<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
<br />
[[Łukasz Czepiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Bruhathkayosaurus'' (bruhatkajozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 37 m (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 95 t (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Indie]] - stan Tamil Nadu<br />
<br />
<small>(formacja [[Kallamedu]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 70,6-65,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
|? [[Dinosauria]]<br />
<br />
? [[Saurischia]]<br />
<br />
? [[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
? [[Sauropoda]]<br />
<br />
? [[Eusauropoda]]<br />
<br />
? [[Neosauropoda]]<br />
<br />
? [[Macronaria]]<br />
<br />
? [[Titanosauriformes]]<br />
<br />
? [[Somphospondyli]]<br />
<br />
? [[Titanosauria]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Bruhathkayosaurus.jpg|400px|]]<br />
<small>Rekonstrukcja przyżyciowa ok. 28 metrowego osobnika.<br />
<br />
Autor: Stephen O'Connor [http://steveoc86.deviantart.com/art/Speculative-Bruhathkayosaurus-55889969]<small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
11.2° N, 79.0° E|formacja [[Kallamedu]], stan Tamil Nadu, [[Indie]]|<small>''[[Bruhathkayosaurus]] matleyi'' - '''GSI PAL/SR/20''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Bruhathkayosaurus'' to jeden z najbardziej tajemniczych i kontrowersyjnych dinozaurów. Nie jest pewna jego klasyfikacja, ani rozmiary, ani nawet to, czy jego skamieniałości rzeczywiście należą do szczątków dinozaura. [[Thomas Holtz]] zasugerował bowiem, że opisane kości bruhatkajozaura to nie pozostałości po dinozaurze, a jedynie sfosylizowane resztki drzewa.<br />
<br />
Głównie z tego powodu, a także być może przez słabe poznanie szczątków – jak zauważa [[Michael Mortimer]] (DML), jego formalny opis i ilustracje zostawiają wiele do życzenia – jest powszechnie uważany za [[takson]] niepewny (''[[nomen dubium]]'').<br />
<br />
==Lokalizacja==<br />
Nieliczne skamieniałości opisane jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' zostały odnalezione w południowych Indiach (stan Tamil Nadu). Tkwiły one w późnokredowych osadach formacji [[Kallamedu]]. Ich dokładne datowanie wskazuje na [[mastrycht]], a więc 70,6-65,5 milionów lat.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] (GSI PAL/SR/20): kość promieniowa, kości miednicy: kulszowa, biodrowa (ok. 120 cm przy szerokości środkowej 25 cm, "korzeń" 38 cm szerokości), kości kończyny tylnej: niekompletna udowa (szerokość kłykcia ok. 75 cm), piszczelowa (ok. 200 cm)- niektórzy sugerują, że mogła to być kość strzałkowa (Molina-Pérez & Larramendi 2020), oraz niekompletny kręg ogonowy.<br />
<br />
Jak donosi [[Matt Wedel|Wedel]], [[holotyp]] niestety zaginął - został porwany przez powódź (Galton i inni 2017).<br />
<br />
==Identyfikacja szczątków i kontrowersje==<br />
Autorzy opisu ''Bruhathkayosaurus'', [[Yadagiri]] i [[Ayyasami]] ([[1989]]) uznali je za skamieniałe kości należące do ogromnego [[teropod]]a (należącego do [[karnozaur]]ów), który miał osiągać aż 20 metrów długości. Miał być więc jeszcze większy od egipskiego ''[[Spinosaurus]]''. Ich "diagnoza" brzmiała tak: ogromny [[teropod]] z ciężkimi kośćmi kończyn tylnych i najdłuższej ze wszystkich kości udowej, długiej kości łonowej z ?podłonowym (ang. ''puboischiae'') "konarem" i masywną tylną częścią.<br />
<br />
Pierwsze (nieoficjalne) wzmianki o tym, że w istocie są to szczątki zauropoda, a nie [[teropod]]a, zaczęły krążyć już w [[1995]] roku. 11 lat później, Krause i in. ([[2006]]) zasugerował (prawdopodobnie jako pierwsi oficjalnie postulowali w tej sprawie) na łamach naukowego czasopisma "Annals of the Missouri Botanical Garden", iż jest to zauropod. Aczkolwiek jeszcze w 2017 roku jeden z autorów opisu- Kumar Ayyasami dalej utrzymywał, że szczątki należały do karnozaura (Ayyasami, prywatna korespondencja z K. Stuchlik)<br />
<br />
Opis ''Bruhathkayosaurus'' jest niedopracowany, jednak to, co dziwi najbardziej to fakt, że znalezisko nie zostało poprawnie udokumentowane - wykonano tylko bardzo słabej jakości zdjęcia i szkice, które nie pozwalają ustalić niczego pewnego. Jak zauważa Nima Sassani, sytuacja jest bardzo podejrzana i możliwe, że jest mistyfikacją. Na uwagę zasługuje choćby fakt, że rzekome szczątki nigdy nie zostały, szczegółowo zabezpieczone i uległy zniszczeniu, po czym zostały porwane przez powódź i utracone na zawsze. Wydawać by się mogło, że po tym, co stało się z ''[[Amphicoelias]] fragillimus'', każdy szanujący się paleontolog zrobiłby wszystko, żeby nie popełnić tego samego błędu, wiedząc jaką wagę może mieć to odkrycie. Wszak w latach 90-tych cały świat został poinformowany przez media o tym, że odnaleziono w [[Indie|Indiach]] największego znanego dinozaura; mimo to szczątki nie zostały wydobyte ani właściwie zbadane. Z drugiej strony, [[Sankar Chatterjee]] był na miejscu i twierdzi, że zbadał szczątki, uznając je z całą pewnością za należące do tytanozaura (np. w rozmowie [[Trace Ford|Tracem Ford]]em (DML) uważa go za dinozaura, co zresztą zauważył już w [[1995]] roku); definitywnie także zaprzeczył teorii [[Thomas Holtz|Holtza]], że to skamieniałe drzewo. Zgodził się z tym również [[Michael Mortimer|Mickey Mortimer]] twierdząc, że hipoteza o drzewie jest mało prawdopodobna z uwagi na to, że zachowały się "nie cylindryczne kości" jak np. kość biodrowa. <br />
<br />
''Bruhathkayosaurus'' to niemal legendarna gwiazda pośród, jak je nazwał Nima Sassani, "pół-apokryficznych zauropodów", uważany za największego, lub drugiego co do wielkości dinozaura (ustępując ewentualnie jedynie ''[[Amphicoelias]] fragillimus''). Tym bardziej frustrujące jest to, że materiał został utracony na zawsze, uniemożliwiając jego weryfikację, przez co wszelkie wątpliwości związane z tymi skamieniałymi szczątkami zapewne nie zostaną wyjaśnione. Jak dotąd ''Bruhathkayosaurus'' był pomijany przez paleontologów w swoich badaniach nad [[Titanosauria]] (i [[Sauropoda]] w ogóle). Drukiem ukazał się jedynie kilkukrotnie-: w momencie jego opisania ([[Yadagiri]] i [[Ayyasami]], [[1989]]), w "The Dinosauria 2" ([[2004]] – gdzie został wymieniony jedynie z nazwy jako [[Sauropoda]] indet., a jego epitet gatunkowy został omyłkowo zniekształcony) oraz w [[David Krause|Krause]] i in. ([[2006]]) - lecz tutaj informacje są odtwórcze i ograniczają się zaledwie do tego, co napisali w "The Dinosauria 2" [[Weishampel]] i in. ([[2004]]).<br />
<br />
Prócz w wyżej wymienionych, redagowanych tekstów, pisze o nim także [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) i ''Dinosaurs: The Encyclopedia'' oraz kilka innych autorów.<br />
W 2020 roku wspomina o nim także Malkani, jego zdaniem proporcje kości piszczelowej ''[[Bruhathkayosaurus]]'' są zbliżone do ''[[Pakisaurus]]'' (Malkani 2020).<br />
<br />
Dużo informacji o tym – o ile nim rzeczywiście był – dinozaurze jest na DML (Dinosaur Mail List), gdzie paleontolodzy z całego świata dzielą się swoimi spostrzeżeniami drogą mailową. Są to jednak informacje nieoficjalne (nie wydane drukiem).<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
Niektórzy naukowcy zakładając, że jest to tytanozaur a nie skamieniałe drzewo, pokusili się o oszacowanie jego rozmiarów. Są one jednak niepewne, bowiem opierają się na proporcjach długości poszczególnych kości, a zapewne proporcje te różniły się w mniejszym lub większym stopniu u poszczególnych [[rodzaj]]ów i gatunków.<br />
<br />
Pierwsze szacunki rozmiarów pojawiły się na podstawie obliczeń [[Michael Mortimer|Mortimera]], który określił długość na 44 m, bazując na porównaniu ogromnej kości piszczelowej ~200 cm do jak wówczas sądzono długiej na 155 cm piszczeli ''[[Argentinosaurus]]''. Mortimer przeskalował także hipotetyczną masę i uzyskał wynik 175-220 ton. Obliczył także hipotetyczną długość kości ramieniowej na 234 cm.<br />
<br />
Nieco później zrewidował swoje szacunki rozmiarów największych zauropodów i zmniejszył długość ''Bruhathkayosaurus'' do 28-34 m, a masę do 157 ton, w dalszym ciągu zachowując jednak skalę porównawczą z argentynozaurem.<br />
<br />
W roku [[2008]] [[Matt Wedel|Wedel]] zrewidował masę bruhatkajozaura - wspomniana wcześniej kość piszczelowa argentynozaura okazała się być tak naprawdę kością strzałkową, co wpłynęło na oszacowanie rozmiarów. U tytanozaurów piszczel jest nieco dłuższy niż strzałka, zatem Wedel słusznie zauważył, że tak naprawdę piszczel argentynozaura musiałaby być większa niż 155 cm (czyli większa od strzałki) dzięki temu ustalił, że w rzeczywistości piszczel ''Bruhathkayosaurus'' był większy o 20% od hipotetycznej piszczeli argentynozaura, a nie o 29% jak zakładano wcześniej. Wedel posiłkując się obliczeniami Mazzety z [[2004]] roku, przeskalował masę 73 ton argentynozaura i oszacował rozmiary bruhatkajozaura na 126 ton.<br />
<br />
W roku [[2010]] Armstrong zakwestionował badanie Mazzetty, jakoby użyto w nim zbyt dużej gęstości ciała dla największych tytanozaurów. Stwierdził ponadto, że argentynozaur był nieco lżejszy i ważył około 50-60 ton, z czym zgodzili się [[Matt Wedel|Wedel]] i [[Mike Taylor|Taylor]]. Podobne rezultaty uzyskał także [[Gregory Paul|Paul]] - 55 ton, a [[Scott Hartman|Hartman]] oszacował największego jego zdaniem przedstawiciela tytanozaurów - ''[[Puertasaurus]]'' - na 60 lub nieco więcej ton. Długość argentynozaura została oszacowana na 30 m ([[Kenneth Carpenter|Carpenter]]), 30 m ([[Gregory Paul|Paul]]), ~29-30 m (Armstrong) oraz około ~30 m ([[Fernando Novas|Novas]] oraz inni paleontolodzy z Argentyny). Po odkryciu ''[[Patagotitan]]'' większość wielkich tytanozaurów jest szacowana na jego podstawie. W roku 2020 Molina-Pérez & Larramendi oszacowali rozmiary na 37 m i 95 t co według nich sprawia że byłby to największy znany dinozaur, jednak brak pożądnego opisu i materiału kopalnego przeszkadza w dokładniejszych analizach.<br />
<br />
Niektórzy pokusili się także o oszacowanie rozmiarów kości udowej ''Bruhathkayosaurus'' - jej szerokość kłykcia to 75 cm, a szerokość wału 45 cm co daje wynik większy niż u''[[Patagotitan]]'' (Carballido i inni 2017).<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Bruhathkayosaurus'' pochodzi od sanskryckich słów ''bruhath'' (błędnie zapisane słowo ''brhat'' znaczące wielki, ciężki), ''kāya'' - ciało i greckiego ''sauros'' - jaszczur. Tak więc można tłumaczyć ją jako "jaszczura o wielkim/ciężkim cielsku". Epitet gatunkowy ''matleyi'' honoruje zapewne [[Charles Matley|Charlesa Matley]]a, który prowadził wykopaliska m.in. właśnie na terenie Indii.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
| ''Bruhathkayosaurus''<br />
| {{Kpt|[[Yadagiri]]}} i {{Kpt|[[Ayyasami]]}}, [[1989]]<br />
| ''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| ''B. matleyi''<br />
| {{Kpt|Yadagiri}} i {{Kpt|Ayyasami}}, 1989<br />
| ''nomen dubium''<br />
|-<br />
| = "B. matelyi"<br />
| {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, {{Kpt|[[Paul Barrett|Barrett]]}}, {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, {{Kpt|[[Xu Xing|Xu]]}}, {{Kpt|[[Zhao Xijin|Zhao]]}}, {{Kpt|[[Ashok Sahni|Sahni]]}}, {{Kpt|[[Elizabeth Gomani|Gomani]]}} i {{Kpt|[[Christopher Noto|Noto]]}}, [[2004]]<br />
| ''[[nomen nudum]]'' <br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. (2008) Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina [abstrakt]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V., Christiansen, Per, Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Weishampel D.B., Barrett P.M., Coria R.A., Le Loeuff J., Xu X., Zhao X., Sahni A., Gomani E.M.P., Noto C.R. (2004) Dinosaur Distribution. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press., ss. 595<br />
<br />
Galton, Peter M.; Ayyasami, Krishnan (1 July 2017). "Purported latest bone of a plated dinosaur (Ornithischia: Stegosauria), a "dermal plate" from the Maastrichtian (Upper Cretaceous) of southern India".<br />
<br />
Carballido, J.L.; Pol, D.; Otero, A.; Cerda, I.A.; Salgado, L.; Garrido, A.C.; Ramezani, J.; Cúneo, N.R.; Krause, J.M. (2017). "A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 284 (1860): 20171219. doi:10.1098/rspb.2017.1219<br />
<br />
Muhammad Sadiq Malkani (2020). Pakisaurus balochistani (Poripuchia, Slender Titanosauria, Sauropoda) Associated Skeletons Found from the Latest Maastrichtian Vitakri Formation of Pakistan and Referred Fossils from India; Filling of Important Missing Links of Isisaurus colberti Titanosaur Found from Pakistan<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Haines, T. & Chambers, P. (2006) The Complete Guide to Prehistoric Life<br />
<br />
Rubén Molina-Pérez, Asier Larramendi (2020). Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs.<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Taylor, M. - prywatna korespondencja<br />
<br />
http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://svpow.com/2008/05/20/sv-pow-showdown-sauropods-vs-whales/<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00626.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Feb/msg00467.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00649.html<br />
<br />
http://skeletaldrawing.blogspot.com/2013/06/the-biggest-of-big.html<br />
<br />
http://dinogoss.blogspot.com/2011/12/bruhathkayosaurus-is-dead-again.html<br />
<br />
http://thescelosaurus.com/sauropoda.htm<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Azja]]<br />
[[Kategoria:Indie]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]<br />
[[Kategoria:Nomen dubium]]<br />
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Bruhathkayosaurus&diff=25433
Bruhathkayosaurus
2020-06-20T12:53:46Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div> Do weryfikacji/przeredagowania akapit "identyfikacja szczątków i kontrowersje"<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Bruhathkayosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Krzysztof Stuchlik]]<br />
[[Dawid Mika]]<br />
<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
<br />
[[Łukasz Czepiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Bruhathkayosaurus'' (bruhatkajozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 37 m (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 95 t (???)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Indie]] - stan Tamil Nadu<br />
<br />
<small>(formacja [[Kallamedu]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 70,6-65,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
|? [[Dinosauria]]<br />
<br />
? [[Saurischia]]<br />
<br />
? [[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
? [[Sauropoda]]<br />
<br />
? [[Eusauropoda]]<br />
<br />
? [[Neosauropoda]]<br />
<br />
? [[Macronaria]]<br />
<br />
? [[Titanosauriformes]]<br />
<br />
? [[Somphospondyli]]<br />
<br />
? [[Titanosauria]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Bruhathkayosaurus.jpg|400px|]]<br />
<small>Rekonstrukcja przyżyciowa ok. 28 metrowego osobnika.<br />
<br />
Autor: Stephen O'Connor [http://steveoc86.deviantart.com/art/Speculative-Bruhathkayosaurus-55889969]<small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
11.2° N, 79.0° E|formacja [[Kallamedu]], stan Tamil Nadu, [[Indie]]|<small>''[[Bruhathkayosaurus]] matleyi'' - '''GSI PAL/SR/20''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Bruhathkayosaurus'' to jeden z najbardziej tajemniczych i kontrowersyjnych dinozaurów. Nie jest pewna jego klasyfikacja, ani rozmiary, ani nawet to, czy jego skamieniałości rzeczywiście należą do szczątków dinozaura. [[Thomas Holtz]] zasugerował bowiem, że opisane kości bruhatkajozaura to nie pozostałości po dinozaurze, a jedynie sfosylizowane resztki drzewa.<br />
<br />
Głównie z tego powodu, a także być może przez słabe poznanie szczątków – jak zauważa [[Michael Mortimer]] (DML), jego formalny opis i ilustracje zostawiają wiele do życzenia – jest powszechnie uważany za [[takson]] niepewny (''[[nomen dubium]]'').<br />
<br />
==Lokalizacja==<br />
Nieliczne skamieniałości opisane jako ''Bruhathkayosaurus matleyi'' zostały odnalezione w południowych Indiach (stan Tamil Nadu). Tkwiły one w późnokredowych osadach formacji [[Kallamedu]]. Ich dokładne datowanie wskazuje na [[mastrycht]], a więc 70,6-65,5 milionów lat.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] (GSI PAL/SR/20): kość promieniowa, kości miednicy: kulszowa, biodrowa (ok. 120 cm przy szerokości środkowej 25 cm, "korzeń" 38 cm szerokości), kości kończyny tylnej: niekompletna udowa (szerokość kłykcia ok. 75 cm), piszczelowa (ok. 200 cm) oraz niekompletny kręg ogonowy.<br />
<br />
Jak donosi [[Matt Wedel|Wedel]], [[holotyp]] niestety zaginął - został porwany przez powódź (Galton i inni 2017).<br />
<br />
==Identyfikacja szczątków i kontrowersje==<br />
Autorzy opisu ''Bruhathkayosaurus'', [[Yadagiri]] i [[Ayyasami]] ([[1989]]) uznali je za skamieniałe kości należące do ogromnego [[teropod]]a (należącego do [[karnozaur]]ów), który miał osiągać aż 20 metrów długości. Miał być więc jeszcze większy od egipskiego ''[[Spinosaurus]]''. Ich "diagnoza" brzmiała tak: ogromny [[teropod]] z ciężkimi kośćmi kończyn tylnych i najdłuższej ze wszystkich kości udowej, długiej kości łonowej z ?podłonowym (ang. ''puboischiae'') "konarem" i masywną tylną częścią.<br />
<br />
Pierwsze (nieoficjalne) wzmianki o tym, że w istocie są to szczątki zauropoda, a nie [[teropod]]a, zaczęły krążyć już w [[1995]] roku. 11 lat później, Krause i in. ([[2006]]) zasugerował (prawdopodobnie jako pierwsi oficjalnie postulowali w tej sprawie) na łamach naukowego czasopisma "Annals of the Missouri Botanical Garden", iż jest to zauropod. Aczkolwiek jeszcze w 2017 roku jeden z autorów opisu- Kumar Ayyasami dalej utrzymywał, że szczątki należały do karnozaura (Ayyasami, prywatna korespondencja z K. Stuchlik)<br />
<br />
Opis ''Bruhathkayosaurus'' jest niedopracowany, jednak to, co dziwi najbardziej to fakt, że znalezisko nie zostało poprawnie udokumentowane - wykonano tylko bardzo słabej jakości zdjęcia i szkice, które nie pozwalają ustalić niczego pewnego. Jak zauważa Nima Sassani, sytuacja jest bardzo podejrzana i możliwe, że jest mistyfikacją. Na uwagę zasługuje choćby fakt, że rzekome szczątki nigdy nie zostały, szczegółowo zabezpieczone i uległy zniszczeniu, po czym zostały porwane przez powódź i utracone na zawsze. Wydawać by się mogło, że po tym, co stało się z ''[[Amphicoelias]] fragillimus'', każdy szanujący się paleontolog zrobiłby wszystko, żeby nie popełnić tego samego błędu, wiedząc jaką wagę może mieć to odkrycie. Wszak w latach 90-tych cały świat został poinformowany przez media o tym, że odnaleziono w [[Indie|Indiach]] największego znanego dinozaura; mimo to szczątki nie zostały wydobyte ani właściwie zbadane. Z drugiej strony, [[Sankar Chatterjee]] był na miejscu i twierdzi, że zbadał szczątki, uznając je z całą pewnością za należące do tytanozaura (np. w rozmowie [[Trace Ford|Tracem Ford]]em (DML) uważa go za dinozaura, co zresztą zauważył już w [[1995]] roku); definitywnie także zaprzeczył teorii [[Thomas Holtz|Holtza]], że to skamieniałe drzewo. Zgodził się z tym również [[Michael Mortimer|Mickey Mortimer]] twierdząc, że hipoteza o drzewie jest mało prawdopodobna z uwagi na to, że zachowały się "nie cylindryczne kości" jak np. kość biodrowa. <br />
<br />
''Bruhathkayosaurus'' to niemal legendarna gwiazda pośród, jak je nazwał Nima Sassani, "pół-apokryficznych zauropodów", uważany za największego, lub drugiego co do wielkości dinozaura (ustępując ewentualnie jedynie ''[[Amphicoelias]] fragillimus''). Tym bardziej frustrujące jest to, że materiał został utracony na zawsze, uniemożliwiając jego weryfikację, przez co wszelkie wątpliwości związane z tymi skamieniałymi szczątkami zapewne nie zostaną wyjaśnione. Jak dotąd ''Bruhathkayosaurus'' był pomijany przez paleontologów w swoich badaniach nad [[Titanosauria]] (i [[Sauropoda]] w ogóle). Drukiem ukazał się jedynie kilkukrotnie-: w momencie jego opisania ([[Yadagiri]] i [[Ayyasami]], [[1989]]), w "The Dinosauria 2" ([[2004]] – gdzie został wymieniony jedynie z nazwy jako [[Sauropoda]] indet., a jego epitet gatunkowy został omyłkowo zniekształcony) oraz w [[David Krause|Krause]] i in. ([[2006]]) - lecz tutaj informacje są odtwórcze i ograniczają się zaledwie do tego, co napisali w "The Dinosauria 2" [[Weishampel]] i in. ([[2004]]).<br />
<br />
Prócz w wyżej wymienionych, redagowanych tekstów, pisze o nim także [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) i ''Dinosaurs: The Encyclopedia'' oraz kilka innych autorów.<br />
<br />
Dużo informacji o tym – o ile nim rzeczywiście był – dinozaurze jest na DML (Dinosaur Mail List), gdzie paleontolodzy z całego świata dzielą się swoimi spostrzeżeniami drogą mailową. Są to jednak informacje nieoficjalne (nie wydane drukiem).<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
Niektórzy naukowcy zakładając, że jest to tytanozaur a nie skamieniałe drzewo, pokusili się o oszacowanie jego rozmiarów. Są one jednak niepewne, bowiem opierają się na proporcjach długości poszczególnych kości, a zapewne proporcje te różniły się w mniejszym lub większym stopniu u poszczególnych [[rodzaj]]ów i gatunków.<br />
<br />
Pierwsze szacunki rozmiarów pojawiły się na podstawie obliczeń [[Michael Mortimer|Mortimera]], który określił długość na 44 m, bazując na porównaniu ogromnej kości piszczelowej ~200 cm do jak wówczas sądzono długiej na 155 cm piszczeli ''[[Argentinosaurus]]''. Mortimer przeskalował także hipotetyczną masę i uzyskał wynik 175-220 ton. Obliczył także hipotetyczną długość kości ramieniowej na 234 cm.<br />
<br />
Nieco później zrewidował swoje szacunki rozmiarów największych zauropodów i zmniejszył długość ''Bruhathkayosaurus'' do 28-34 m, a masę do 157 ton, w dalszym ciągu zachowując jednak skalę porównawczą z argentynozaurem.<br />
<br />
W roku [[2008]] [[Matt Wedel|Wedel]] zrewidował masę bruhatkajozaura - wspomniana wcześniej kość piszczelowa argentynozaura okazała się być tak naprawdę kością strzałkową, co wpłynęło na oszacowanie rozmiarów. U tytanozaurów piszczel jest nieco dłuższy niż strzałka, zatem Wedel słusznie zauważył, że tak naprawdę piszczel argentynozaura musiałaby być większa niż 155 cm (czyli większa od strzałki) dzięki temu ustalił, że w rzeczywistości piszczel ''Bruhathkayosaurus'' był większy o 20% od hipotetycznej piszczeli argentynozaura, a nie o 29% jak zakładano wcześniej. Wedel posiłkując się obliczeniami Mazzety z [[2004]] roku, przeskalował masę 73 ton argentynozaura i oszacował rozmiary bruhatkajozaura na 126 ton.<br />
<br />
W roku [[2010]] Armstrong zakwestionował badanie Mazzetty, jakoby użyto w nim zbyt dużej gęstości ciała dla największych tytanozaurów. Stwierdził ponadto, że argentynozaur był nieco lżejszy i ważył około 50-60 ton, z czym zgodzili się [[Matt Wedel|Wedel]] i [[Mike Taylor|Taylor]]. Podobne rezultaty uzyskał także [[Gregory Paul|Paul]] - 55 ton, a [[Scott Hartman|Hartman]] oszacował największego jego zdaniem przedstawiciela tytanozaurów - ''[[Puertasaurus]]'' - na 60 lub nieco więcej ton. Długość argentynozaura została oszacowana na 30 m ([[Kenneth Carpenter|Carpenter]]), 30 m ([[Gregory Paul|Paul]]), ~29-30 m (Armstrong) oraz około ~30 m ([[Fernando Novas|Novas]] oraz inni paleontolodzy z Argentyny). Po odkryciu ''[[Patagotitan]]'' większość wielkich tytanozaurów jest szacowana na jego podstawie. W roku 2020 Molina-Pérez & Larramendi oszacowali rozmiary na 37 m i 95 t co według nich sprawia że byłby to największy znany dinozaur, jednak brak pożądnego opisu i materiału kopalnego przeszkadza w dokładniejszych analizach.<br />
<br />
Niektórzy pokusili się także o oszacowanie rozmiarów kości udowej ''Bruhathkayosaurus'' - jej szerokość kłykcia to 75 cm, a szerokość wału 45 cm co daje wynik większy niż u [[''Patagotitan'']] (Carballido i inni 2017).<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Bruhathkayosaurus'' pochodzi od sanskryckich słów ''bruhath'' (błędnie zapisane słowo ''brhat'' znaczące wielki, ciężki), ''kāya'' - ciało i greckiego ''sauros'' - jaszczur. Tak więc można tłumaczyć ją jako "jaszczura o wielkim/ciężkim cielsku". Epitet gatunkowy ''matleyi'' honoruje zapewne [[Charles Matley|Charlesa Matley]]a, który prowadził wykopaliska m.in. właśnie na terenie Indii.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
| ''Bruhathkayosaurus''<br />
| {{Kpt|[[Yadagiri]]}} i {{Kpt|[[Ayyasami]]}}, [[1989]]<br />
| ''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| ''B. matleyi''<br />
| {{Kpt|Yadagiri}} i {{Kpt|Ayyasami}}, 1989<br />
| ''nomen dubium''<br />
|-<br />
| = "B. matelyi"<br />
| {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, {{Kpt|[[Paul Barrett|Barrett]]}}, {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, {{Kpt|[[Xu Xing|Xu]]}}, {{Kpt|[[Zhao Xijin|Zhao]]}}, {{Kpt|[[Ashok Sahni|Sahni]]}}, {{Kpt|[[Elizabeth Gomani|Gomani]]}} i {{Kpt|[[Christopher Noto|Noto]]}}, [[2004]]<br />
| ''[[nomen nudum]]'' <br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. (2008) Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina [abstrakt]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V., Christiansen, Per, Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Weishampel D.B., Barrett P.M., Coria R.A., Le Loeuff J., Xu X., Zhao X., Sahni A., Gomani E.M.P., Noto C.R. (2004) Dinosaur Distribution. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press., ss. 595<br />
<br />
Galton, Peter M.; Ayyasami, Krishnan (1 July 2017). "Purported latest bone of a plated dinosaur (Ornithischia: Stegosauria), a "dermal plate" from the Maastrichtian (Upper Cretaceous) of southern India".<br />
<br />
Carballido, J.L.; Pol, D.; Otero, A.; Cerda, I.A.; Salgado, L.; Garrido, A.C.; Ramezani, J.; Cúneo, N.R.; Krause, J.M. (2017). "A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 284 (1860): 20171219. doi:10.1098/rspb.2017.1219<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Haines, T. & Chambers, P. (2006) The Complete Guide to Prehistoric Life<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Taylor, M. - prywatna korespondencja<br />
<br />
http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://svpow.com/2008/05/20/sv-pow-showdown-sauropods-vs-whales/<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00626.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2004Feb/msg00467.html<br />
<br />
http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00649.html<br />
<br />
http://skeletaldrawing.blogspot.com/2013/06/the-biggest-of-big.html<br />
<br />
http://dinogoss.blogspot.com/2011/12/bruhathkayosaurus-is-dead-again.html<br />
<br />
http://thescelosaurus.com/sauropoda.htm<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Azja]]<br />
[[Kategoria:Indie]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]<br />
[[Kategoria:Nomen dubium]]<br />
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Puertasaurus&diff=25430
Puertasaurus
2020-06-19T11:33:58Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Puertasaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Krzysztof Stuchlik]]<br />
[[Dawid Mazurek]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Krzysztof Lichota]]<br />
<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
<br />
[[Kamil Kamiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Puertasaurus'' (puertazaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| ok. 30 m (??)*<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 50-60 t (??) (patrz tekst)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Santa Cruz <br />
<br />
<small>(formacja ?[[Pari Aike=Mata Amarilla]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
<br />
| <small>[[Cenoman ?]] (zob. tekst)</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
?[[Lithostrotia]]<br />
<br />
?[[Colossosauria]]<br />
<br />
? [[Lognkosauria]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Puertasaurus_Scott_Hartman.jpg|400px|]]<br />
<small>Znane elementy szkieletu. Autor: [[Scott Hartman]] [http://skeletaldrawing.blogspot.com/2013/06/when-i-released-my-thunder-lizards-size.html]]</small><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Puertasaurus'' był powolnym roślinożercą o długiej szyi i ogonie oraz masywnym cielsku. Szkielet został odnaleziony w [[2001]] roku, natomiast opis powstał dopiero w [[2005]] roku. Odkrywcami i preparatorami jedynego dotychczas znanego okazu byli [[Pablo Puerta]] i [[Santiago Reuil]] - to od ich nazwisk utworzono nazwę [[rodzaj]]ową i epitet [[gatunek|gatunkowy]].<br />
<br />
==Znaczenie odkrycia i wiek geologiczny==<br />
Ciekawy jest fakt, że gigant ten pochodzi z formacji [[Pari Aike=Mata Amarilla]] datowanej na wczesny [[mastrycht]]. Jest to dowód na to, że zauropody wcale nie zmniejszyły swoich rozmiarów na przestrzeni lat, a przetrwały w takiej postaci aż do końca ery mezozoicznej. Wiek tych osadów, a nawet nazwa formacji skalnej w ostatnim czasie spowodowały jednak wiele kontrowersji, wg licznych publikacji mogą one pochodzić ze znacznie wcześniejszych pięter późnej kredy. Szacowania różnych autorów wahają się od [[cenoman]]u do [[mastrycht]]u (zob. szerzej w [[Talenkauen#Wiek geologiczny]]). Dotychczas nie odnaleziono współczesnego mu żadnego ogromnego mięsożercy z Argentyny, który byłby w stanie podjąć z nim walkę, jednak to prawdopodobnie tylko kwestia czasu. Tak czy owak dinozaur ten na razie zasługuje na tytuł jednego z największych odkrytych dinozaurów.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Plik: Puertasaurus_reuili.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autor: Slate Weasel [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Puertasaurus_reuili.png].]]<br />
[[Holotyp]] (MPM 10002) zawiera cztery niepołączone kręgi: większość dziewiątego kręgu szyjnego (pierwszy znany dla olbrzymiego tytanozaura, umożliwiający wgląd w anatomię szyi neozauropodów) o długości aż 118 cm, kompletny drugi kręg grzbietowy [najszerszy ze wszystkich dotychczas znanych u dinozaurów, o szerokości 1,68 m i wysokości 1,06 m i długości centrum (bez anterior condyle) 29 cm] i trzony dwóch kręgów ze środkowej części ogona, jednak jak dotąd nie zostały one szczegółowo opisane.<br />
Materiał przypisany: ogromna kość udowa (MPM-Pv-39) o długości 222 cm i obwodzie wału 99 cm (Sassani & Bivens 2017, Molina-Pérez & Larramendi 2020)<br />
<br />
==Klasyfikacja==<br />
Pozycja puertazaura nie jest pewna, jednak posiada pewne charakterystyczne cechy jak np. szeroki, wydłużony kręg szyjny, który pozwala twierdzić, że jest to krewny ''[[Futalognkosaurus]]'' należącego do [[Lognkosauria]]. Analizy filogenetyczne przeprowadzone przez Carballido i in. (2017) oraz Gonzaleza Rigę (2018) potwierdziły przynależność puertazaura do Lognkosauria.<br />
<br />
==Rozmiary i budowa==<br />
Mimo, że puertazaur jest znany z bardzo ubogiego materiału kopalnego to na podstawie jego ogromnych kręgów można wywnioskować, że był to olbrzymi dinozaur. Początkowo [[Fernando Novas]] oszacował go na 35-40 m długości i aż na 80-100 ton wagi jednak dziś wydaje się, że są to dane mocno przesadzone. Drugi kręg grzbietowy miał długość 31 cm, u ''[[Futalognkosaurus]]'' (autorzy oszacowali go na 26 m długości) ten sam [[kręg]] mierzy 28,7 cm. Kręg szyjny puertazaura (prawdopodobnie 9.) jest bardzo duży - ma aż 118 cm długości, a u futalognkozaura środkowy kręg szyjny mierzy około 99 cm. Po porównaniu długość puertazaura można szacować na mniej-więcej 30 m. Puertazaur prawdopodobnie miał proporcjonalnie dłuższą szyję względem tułowia niż futalognkozaur, co być może wynika z faktu, że kręg grzbietowy puertazaura jest jednak znacznie szerszy od kręgu ''[[Futalognkosaurus]]'' i szyja była dłuższa, gdyż równoważyła szersze i cięższe cielsko niż u swojego kuzyna. Kręg piersiowy ''Puertasaurus'' jest wyjątkowo krótki.<br />
<br />
Masa puertazaura jest szacunkowa, wynosi prawdopodobnie około 60 ton. W [[2004]] roku Mazzetta wraz z zespołem ustalił, że masa największych tytanozaurów mieściła się mniej-więcej w przedziale 60-88 ton, jednak w tym badaniu użyto bardzo dużej gęstości ciała 950 kg/m3, co zostało skrytykowane, np. na SVPOW - [[Matt Wedel]], [[Mike Taylor]] oraz [[Zach Armstrong]] stwierdzili, że bardziej prawdopodobna jest gęstość 800 kg/m3 a największe tytanozaury jak argentynozaur i puertazaur mieściły się w przedziale 50-60 ton. W 2020 roku Molina-Pérez & Larramendi oszacowali masę puertazaura na 50 ton a długość na 28 metrów.<br />
[[Plik: Saurischia_-_Puertasaurus_reuili.JPG|300px|thumb|right|Kręg grzbietowy puertazaura. Autor zdjęcia: Hectonichus [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Saurischia_-_Puertasaurus_reuili.JPG].]]<br />
<br />
Szyja była prawdopodobnie bardzo długa (w 2013 r. Taylor i Wedel oszacowali ją na 9 m) i miała ciekawą budowę - kręg puertazaura jest wydłużony, z szerokimi wyrostkami kolczystymi oraz z długimi i grubymi żebrami szyjnymi, ale z kolei krótkimi wyrostkami kolczystymi. Taka budowa prawdopodobnie umożliwiała bardzo duża elastyczność szyi jeśli chodzi o jej ruchy w pionie, tzn. szyja mogła być prawdopodobnie bardzo wysoko podnoszona w górę. Jednocześnie ruchy na boki mogły być nieco bardziej ograniczone.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
[[Plik: Sauropod_neck_reconstructions.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szyi puertazaura i innych zauropodów. Źródło: Taylor i Wedel, 2013 [hhttps://peerj.com/articles/36/].]]<br />
Dinozaurami współwystępującymi z puertazaurem były m.in.: [[bazalny]] ?[[Iguanodontia|iguanodont]] ''[[Talenkauen]]'' i ?[[Carnosauria|karnozaur]] ''[[Orkoraptor]]''. Żyły one na terenach porośniętych drzewami szpilkowymi, okresowo zalewanymi przez morze.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Puertasaurus''<br />
| {{Kpt|[[Fernando Novas|Novas]]}}, {{Kpt|[[Leonardo Salgado|Salgado]]}}, {{Kpt|[[Jorge Calvo|Calvo]]}} i {{Kpt|[[Federico Agnolín|Agnolín]]}}, [[2005]]<br />
|-<br />
! ''P. reuili''<br />
| {{Kpt|Novas, Salgado, Calvo}} i {{Kpt|Agnolín}}, 2005<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Calvo, J.O., Porfiri, J.D., Gonzalez-Riga, B.J. & Kellner, A.W.A. (2008). Anatomy of Futalognkosaurus dukei Calvo, Porfiri, Gonzalez-Riga & Kellner, 2007 (Dinosauria, Titanosauridae) from the Neuquen Group (Late Cretaceous), Patagonia, Argentina. Arquivos do Museu Nacional, Rio de Janeiro 65(4):511-526<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. (2008). Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina<br />
<br />
Gonzalez Riga, B.J., Mannion, P.D., Poropat, S.F., Ortiz David, L., Coria, J.P. (2018). "Osteology of the Late Cretaceous Argentinean sauropod dinosaur Mendozasaurus neguyelap: implications for basal titanosaur relationships". Journal of the Linnean Society. 184 (1): 136–181. [[doi:10.1093/zoolinnean/zlx103]]<br />
<br />
González Riga, Bernardo J.; Lamanna, Matthew C.; Otero, Alejandro; Ortiz David, Leonardo D.; Kellner, Alexander W. A.; Ibiricu, Lucio M. (2019). "An overview of the appendicular skeletal anatomy of South American titanosaurian sauropods, with definition of a newly recognized clade".<br />
<br />
Nima Sassani, Gunnar T Bivens (2017). The Chinese colossus: an evaluation of the phylogeny of Ruyangosaurus giganteus and its implications for titanosaur evolution.<br />
<br />
Mazzetta, G.V., Christiansen, P. & Fariña, R.A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs<br />
<br />
Novas, F.E., Salgado, L., Calvo, J. & Agnolín, F. (2005) "Giant titanosaur (Dinosauria, Sauropoda)from the Late Cretaceous of Patagonia". Revisto del Museo Argentino de Ciencias Naturales, n.s. 7 (1): 37–41<br />
<br />
Rubén Molina-Pérez & Asier Larramendi (2020). Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs.<br />
<br />
http://www.mesozoico.com.ar/Forum/viewtopic.php?f=5&t=362&%3E%3Cimg%20src=#p729<br />
<br />
http://svpow.com/2008/01/16/how-big-was-futalognkosaurus/<br />
<br />
http://svpow.com/2010/03/30/mamenchisaurus-tail-club-again/<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Puertasaurus&diff=25429
Puertasaurus
2020-06-19T11:32:17Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Puertasaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Krzysztof Stuchlik]]<br />
[[Dawid Mazurek]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Krzysztof Lichota]]<br />
<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
<br />
[[Kamil Kamiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Puertasaurus'' (puertazaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| ok. 30 m (??)*<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 50-60 t (??) (patrz tekst)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Santa Cruz <br />
<br />
<small>(formacja ?[[Pari Aike=Mata Amarilla]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
<br />
| <small>[[Cenoman ?]] (zob. tekst)</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
?[[Lithostrotia]]<br />
<br />
?[[Colossosauria]]<br />
<br />
? [[Lognkosauria]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Puertasaurus_Scott_Hartman.jpg|400px|]]<br />
<small>Znane elementy szkieletu. Autor: [[Scott Hartman]] [http://skeletaldrawing.blogspot.com/2013/06/when-i-released-my-thunder-lizards-size.html]]</small><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Puertasaurus'' był powolnym roślinożercą o długiej szyi i ogonie oraz masywnym cielsku. Szkielet został odnaleziony w [[2001]] roku, natomiast opis powstał dopiero w [[2005]] roku. Odkrywcami i preparatorami jedynego dotychczas znanego okazu byli [[Pablo Puerta]] i [[Santiago Reuil]] - to od ich nazwisk utworzono nazwę [[rodzaj]]ową i epitet [[gatunek|gatunkowy]].<br />
<br />
==Znaczenie odkrycia i wiek geologiczny==<br />
Ciekawy jest fakt, że gigant ten pochodzi z formacji [[Pari Aike=Mata Amarilla]] datowanej na wczesny [[mastrycht]]. Jest to dowód na to, że zauropody wcale nie zmniejszyły swoich rozmiarów na przestrzeni lat, a przetrwały w takiej postaci aż do końca ery mezozoicznej. Wiek tych osadów, a nawet nazwa formacji skalnej w ostatnim czasie spowodowały jednak wiele kontrowersji, wg licznych publikacji mogą one pochodzić ze znacznie wcześniejszych pięter późnej kredy. Szacowania różnych autorów wahają się od [[cenoman]]u do [[mastrycht]]u (zob. szerzej w [[Talenkauen#Wiek geologiczny]]). Dotychczas nie odnaleziono współczesnego mu żadnego ogromnego mięsożercy z Argentyny, który byłby w stanie podjąć z nim walkę, jednak to prawdopodobnie tylko kwestia czasu. Tak czy owak dinozaur ten na razie zasługuje na tytuł jednego z największych odkrytych dinozaurów.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Plik: Puertasaurus_reuili.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autor: Slate Weasel [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Puertasaurus_reuili.png].]]<br />
[[Holotyp]] (MPM 10002) zawiera cztery niepołączone kręgi: większość dziewiątego kręgu szyjnego (pierwszy znany dla olbrzymiego tytanozaura, umożliwiający wgląd w anatomię szyi neozauropodów) o długości aż 118 cm, kompletny drugi kręg grzbietowy [najszerszy ze wszystkich dotychczas znanych u dinozaurów, o szerokości 1,68 m i wysokości 1,06 m i długości centrum (bez anterior condyle) 29 cm] i trzony dwóch kręgów ze środkowej części ogona, jednak jak dotąd nie zostały one szczegółowo opisane.<br />
Materiał przypisany: ogromna kość udową (MPM-Pv-39) o długości 222 cm i obwodzie wału 99 cm (Sassani & Bivens 2017, Molina-Pérez & Larramendi 2020)<br />
<br />
==Klasyfikacja==<br />
Pozycja puertazaura nie jest pewna, jednak posiada pewne charakterystyczne cechy jak np. szeroki, wydłużony kręg szyjny, który pozwala twierdzić, że jest to krewny ''[[Futalognkosaurus]]'' należącego do [[Lognkosauria]]. Analizy filogenetyczne przeprowadzone przez Carballido i in. (2017) oraz Gonzaleza Rigę (2018) potwierdziły przynależność puertazaura do Lognkosauria.<br />
<br />
==Rozmiary i budowa==<br />
Mimo, że puertazaur jest znany z bardzo ubogiego materiału kopalnego to na podstawie jego ogromnych kręgów można wywnioskować, że był to olbrzymi dinozaur. Początkowo [[Fernando Novas]] oszacował go na 35-40 m długości i aż na 80-100 ton wagi jednak dziś wydaje się, że są to dane mocno przesadzone. Drugi kręg grzbietowy miał długość 31 cm, u ''[[Futalognkosaurus]]'' (autorzy oszacowali go na 26 m długości) ten sam [[kręg]] mierzy 28,7 cm. Kręg szyjny puertazaura (prawdopodobnie 9.) jest bardzo duży - ma aż 118 cm długości, a u futalognkozaura środkowy kręg szyjny mierzy około 99 cm. Po porównaniu długość puertazaura można szacować na mniej-więcej 30 m. Puertazaur prawdopodobnie miał proporcjonalnie dłuższą szyję względem tułowia niż futalognkozaur, co być może wynika z faktu, że kręg grzbietowy puertazaura jest jednak znacznie szerszy od kręgu ''[[Futalognkosaurus]]'' i szyja była dłuższa, gdyż równoważyła szersze i cięższe cielsko niż u swojego kuzyna. Kręg piersiowy ''Puertasaurus'' jest wyjątkowo krótki.<br />
<br />
Masa puertazaura jest szacunkowa, wynosi prawdopodobnie około 60 ton. W [[2004]] roku Mazzetta wraz z zespołem ustalił, że masa największych tytanozaurów mieściła się mniej-więcej w przedziale 60-88 ton, jednak w tym badaniu użyto bardzo dużej gęstości ciała 950 kg/m3, co zostało skrytykowane, np. na SVPOW - [[Matt Wedel]], [[Mike Taylor]] oraz [[Zach Armstrong]] stwierdzili, że bardziej prawdopodobna jest gęstość 800 kg/m3 a największe tytanozaury jak argentynozaur i puertazaur mieściły się w przedziale 50-60 ton.<br />
[[Plik: Saurischia_-_Puertasaurus_reuili.JPG|300px|thumb|right|Kręg grzbietowy puertazaura. Autor zdjęcia: Hectonichus [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Saurischia_-_Puertasaurus_reuili.JPG].]]<br />
<br />
Szyja była prawdopodobnie bardzo długa (w 2013 r. Taylor i Wedel oszacowali ją na 9 m) i miała ciekawą budowę - kręg puertazaura jest wydłużony, z szerokimi wyrostkami kolczystymi oraz z długimi i grubymi żebrami szyjnymi, ale z kolei krótkimi wyrostkami kolczystymi. Taka budowa prawdopodobnie umożliwiała bardzo duża elastyczność szyi jeśli chodzi o jej ruchy w pionie, tzn. szyja mogła być prawdopodobnie bardzo wysoko podnoszona w górę. Jednocześnie ruchy na boki mogły być nieco bardziej ograniczone.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
[[Plik: Sauropod_neck_reconstructions.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szyi puertazaura i innych zauropodów. Źródło: Taylor i Wedel, 2013 [hhttps://peerj.com/articles/36/].]]<br />
Dinozaurami współwystępującymi z puertazaurem były m.in.: [[bazalny]] ?[[Iguanodontia|iguanodont]] ''[[Talenkauen]]'' i ?[[Carnosauria|karnozaur]] ''[[Orkoraptor]]''. Żyły one na terenach porośniętych drzewami szpilkowymi, okresowo zalewanymi przez morze.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Puertasaurus''<br />
| {{Kpt|[[Fernando Novas|Novas]]}}, {{Kpt|[[Leonardo Salgado|Salgado]]}}, {{Kpt|[[Jorge Calvo|Calvo]]}} i {{Kpt|[[Federico Agnolín|Agnolín]]}}, [[2005]]<br />
|-<br />
! ''P. reuili''<br />
| {{Kpt|Novas, Salgado, Calvo}} i {{Kpt|Agnolín}}, 2005<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Calvo, J.O., Porfiri, J.D., Gonzalez-Riga, B.J. & Kellner, A.W.A. (2008). Anatomy of Futalognkosaurus dukei Calvo, Porfiri, Gonzalez-Riga & Kellner, 2007 (Dinosauria, Titanosauridae) from the Neuquen Group (Late Cretaceous), Patagonia, Argentina. Arquivos do Museu Nacional, Rio de Janeiro 65(4):511-526<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. (2008). Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina<br />
<br />
Gonzalez Riga, B.J., Mannion, P.D., Poropat, S.F., Ortiz David, L., Coria, J.P. (2018). "Osteology of the Late Cretaceous Argentinean sauropod dinosaur Mendozasaurus neguyelap: implications for basal titanosaur relationships". Journal of the Linnean Society. 184 (1): 136–181. [[doi:10.1093/zoolinnean/zlx103]]<br />
<br />
González Riga, Bernardo J.; Lamanna, Matthew C.; Otero, Alejandro; Ortiz David, Leonardo D.; Kellner, Alexander W. A.; Ibiricu, Lucio M. (2019). "An overview of the appendicular skeletal anatomy of South American titanosaurian sauropods, with definition of a newly recognized clade".<br />
<br />
Nima Sassani, Gunnar T Bivens (2017). The Chinese colossus: an evaluation of the phylogeny of Ruyangosaurus giganteus and its implications for titanosaur evolution.<br />
<br />
Mazzetta, G.V., Christiansen, P. & Fariña, R.A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs<br />
<br />
Novas, F.E., Salgado, L., Calvo, J. & Agnolín, F. (2005) "Giant titanosaur (Dinosauria, Sauropoda)from the Late Cretaceous of Patagonia". Revisto del Museo Argentino de Ciencias Naturales, n.s. 7 (1): 37–41<br />
<br />
Rubén Molina-Pérez & Asier Larramendi (2020). Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs.<br />
<br />
http://www.mesozoico.com.ar/Forum/viewtopic.php?f=5&t=362&%3E%3Cimg%20src=#p729<br />
<br />
http://svpow.com/2008/01/16/how-big-was-futalognkosaurus/<br />
<br />
http://svpow.com/2010/03/30/mamenchisaurus-tail-club-again/<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=25411
Argentinosaurus
2020-06-17T11:58:33Z
<p>Danu: Materiał kopalny i najnowsze szacunki, oraz pozycja systematyczna</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30-35 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 50-90 t<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Colossosauria]] (??? [[Saltasauridae]])<br />
<br />
??? [[Lognkosauria]] (??? [[Opisthocoelicaudiinae]])<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów a prawdopodobnie największym znanym z solidnej ewidencji.<br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 6 kręgów grzbietowych (być może jest ich więcej, ale opisano tylko 6)- 5 środkowych [[kręg]]ów 3-7 i 1 tylny (10 lub 11- posiadający największą średnicę trzonu), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego, prawa kość strzałkowa o długości 155 cm (początkowo opisana błędnie jako piszczel)<br />
Materiał przypisany to:<br />
MLP-DP 46-VIII-21-3 to Fragment kości udowej (175 cm i 118 cm obwód wału) o szacunkowej długości 270 cm (Molina-Pérez & Larramendi 2020) lub 255,7 cm (Mazzetta 2004 i inni.) i 257,5 cm (Paul 2019)<br />
MCF-PVPH #? to udowa o długości 250 cm (Bonaparte 1996),(Sassani & Bivens 2017)- jest to największa znana kompletna kość udowa dinozaura.<br />
Niewiadomo czy kości udowe należą do tego gatunku (Paul 2019), większa i niekompletna pochodzi z nieco późniejszych warstw niż holotyp (Molina-Pérez & Larramendi 2020).<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. Obecnie diagnoza jest nie aktualna ze względu na ponowne "umiejscowienie" kręgów grzbietowych (Novas & Ezcurra [[2006]])<br />
<br />
Kolejną cechą diagnostyczną była "kość piszczelowa z krótkim grzbietem goleniowym", lecz później uznano, że jest to kość strzałkowa.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
[[Plik:Argentinosaurus_skeleton%2C_PLoS_ONE.png|250px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu argentynozaura w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem. Źródło: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/06/Argentinosaurus_skeleton%2C_PLoS_ONE.png].]]<br />
<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm wysokości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula ([[1994]]) mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton. Podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong (cytowany w Wedel, online 2010), który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne, między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą dla zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Benson i in., ([[2014]]) używając alometrii kończyn oszacowali masę na aż 90 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości. W roku 2019 Paul oszacował rozmiary na 35 i 65-75 t. Podobne rezultaty uzyskali Molina-Pérez i Larramendi - 35 m i 75 ton (dla holotypu).<br />
<br />
==Media i kultura==<br />
Argentynozaur jest przedstawiany w wielu książkach popularnonaukowych, jest także przedmiotem wielu rysunków i rekonstrukcji. Dinozaur wystąpił w kilku filmach, między innymi w wyprodukowanym przez BBC- "Planet Dinosaur" - gdzie pojawia się w 5 części serii, przedstawiono go tam np. w starciu z mapuzaurem- ogromnym drapieżnikiem. Argentynozaur pojawił się także we wcześniejszym filmie BBC- "Pazur Olbrzyma". W roku 2013 został stworzony komputerowy model 3D, który obrazuje domniemany sposób poruszania się olbrzymiego dinozaura (Sellers i in., [[2013]]).<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Benson, R.B.J., Campione, N.E., Carrano, M.T., Mannion, P.D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D.C. (2014) Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage. PLOS Biology, Vol:12, ISSN:1545-7885 [[doi: 10.1371/journal.pbio.1001853]]<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London. [[DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x]]<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, G.V., Christiansen, P. & Fariña, R.A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): 1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press.<br />
<br />
Carrano, M.T. (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion.<br />
<br />
Novas & Ezcurra (2006) Reinterpretation of the dorsal vertebrae of ''Argentinosaurus huinculensis'' (Sauropoda, Titanosauridae).<br />
<br />
Paul, G.S (1994) Big Sauropods-Really, Really Big Sauropods.<br />
<br />
Sellers, Margetts, Coria & Manning (2013) March of the Titans: The Locomotor Capabilities of Sauropod Dinosaurs.<br />
<br />
Bonaparte, J.F. (1996). "Cretaceous tetrapods of Argentina".<br />
<br />
Nima Sassani, Gunnar T Bivens (2017). The Chinese colossus: an evaluation of the phylogeny of Ruyangosaurus giganteus and its implications for titanosaur evolution.<br />
<br />
Paul, G.S. (2019). "Determining the largest known land animal: A critical comparison of differing methods for restoring the volume and mass of extinct animals"<br />
<br />
González Riga, Bernardo J.; Lamanna, Matthew C.; Otero, Alejandro; Ortiz David, Leonardo D.; Kellner, Alexander W. A.; Ibiricu, Lucio M. (2019). "An overview of the appendicular skeletal anatomy of South American titanosaurian sauropods, with definition of a newly recognized clade".<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Rubén Molina-Pérez & Asier Larramendi (2020). Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information". [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford.<br />
<br />
Wedel, online 2010 http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Giraffatitan&diff=18818
Giraffatitan
2017-02-04T19:23:26Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div> Do aktualizacji - odrębność [http://dx.doi.org/10.1111/zoj.12029], inne (+rysunki) [http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0078213] [http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0078214] [http://svpow.com/2013/09/15/all-right-then-this-is-the-first-ever-adequately-illustrated-vertebra-of-giraffatitan/], Hartman, masa [[DOI: 10.1098/rsbl.2015.0215]]<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Giraffatitan''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Dawid Mika]]<br />
| [[Daniel Madzia]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Giraffatitan'' (żyrafatytan)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 22-23 (do 25-26?) m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 23-38 (do 34-55?) t<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Tanzania]] - Mtwara<br />
<br />
<small>(formacja [[Tendaguru]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| (?165-) 153-145 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna [[jura]] (późny [[kimeryd]]-[[tyton]])<br />
<br />
być może od środkowej jury ([[kelowej]]-[[tyton]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Brachiosauridae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Brachiosaurus-brancai_jconway.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: John Conway [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Brachiosaurus-brancai_jconway.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Mtwara, Tansania|formacja [[Tendaguru]], Mtwara, [[Tanzania]]|<small>''Giraffatitan brancai''.<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Giraffatitan brancai'' to duży, afrykański, późnojurajski zauropod, którego nazwa [[rodzaj]]owa oznacza "żyrafi tytan". Znany głównie pod uprzednią nazwą ''[[Brachiosaurus]] brancai'' jest jednym z najsłynniejszych dinozaurów. <br />
<br />
''Giraffatitan'' został odnaleziony w słynnych osadach Tendaguru (zob. [[Elaphrosaurus#Paleoekologia]]).<br />
<br />
==Materiał kopalny i jego historia==<br />
''Giraffatitan'' znany jest z wielu skamieniałości, razem dających niemal kompletny obraz jego osteologii. Łącznie znaleziono ponad 30 osobników, najwięcej w warstwach późnokimerydzkich (ogniwo [[Middle Dinosaur]]). Szczątki, które początkowo uznano za [[holotyp]], okazały się należeć do dwóch osobników - większy i bardziej kompletny MB.R.2181 (wcześniej HMN SII, obecnie [[paralektotyp]]) i mniejszy MB.R.2180 (wcześniej HMN SI, obecnie [[lektotyp]]). Oba znajdują się w Berlinie. HMN SII jest jednym z najsłynniejszych i największych szkieletów dinozaurów, które można podziwiać w muzeach.<br />
<br />
[[Lektotyp]] (MB.R.2180, wcześniej HMN SI) to czaszka i kręgi szyjne (2-7).<br />
<br />
[[Paralektotyp]] (MB.R.2181, wcześniej HMN SII), który może być w rzeczywistości innym gatunkiem, zawiera fragmenty czaszki, w tym kości żuchwy, 11 [[kręg]]ów szyjnych i żebra szyjne, 7 kręgów grzbietowych, niemal wszystkie żebra, dystalne kręgi ogonowe, szewrony oraz kości kończyn i obręczy: lewą łopatkę, kości krucze, płyty mostkowe (''sternal plates''), kompletną prawą kończynę przednią i niekompletną lewą, obie kości łonowe, część lewej kości udowej i prawe: kość strzałkową i piszczelową. Jeden z kręgów (4 grzbietowy) może nie należeć do tego osobnika, lecz do lektotypu i bardziej przypomina nienazwanego afrykańskiego brachiozauryda BMNH R5937, który wydaje się być bliżej spokrewniony z północnoamerykańskim ''[[Brachiosaurus]]''.<br />
<br />
==Synonimy==<br />
<br />
W swojej książce o wyprawach do Tendaguru - Maier (2003) wspomina o kilku nazwach które najpewniej są synonimami ''[[Giraffatitan]]''<br />
<br />
"Abdallahsaurus" (nazwa prawdopodobnie honoruje Sefu Abdallaha lub Abdallaha Kimbamba- jednego z preparatorów szczątków) - nazwa nadana dla szkieletu oznaczonego R (Maier 2003). Jest to średnich rozmiarów (~15 m) osobnik na którego szczątki składały się - kość łokciowa, kość promieniowa, kości miednicy i być może strzałka (Janensh 1929).<br />
<br />
"Blancocerosaurus" - nazwa nadana dla szkieletu S (Maier 2003)- początkowo uznanego za holotyp ''[[Giraffatitan brancai]]'' (patrz wyżej)<br />
<br />
"Ligomasaurus" (nazwa prawdopodobnie od miejscowości Kerani Ligoma w Tanzanii) - nazwa nadana dla szkieletu U (Maier 2003)- prawdopodobnie również chodzi o ''[[Giraffatitan brancai]]''<br />
<br />
"Mtapaiasaurus" (nazwa prawdopodobnie pochodzi od miejsca Mtapaia w Tanzanii) - nazwa nadana dla szkieletu I (Maier 2003), prawdopodobnie chodzi o średniej wielkości osobnika (~18 m)- kość ramienna oznaczona jako I 1 (Janensch 1961) ma długość 169 cm.<br />
<br />
"Salimosaurus" (nazwa prawdopodobnie honoruje preparatora Salima) - nazwa nadana dla jednego z bardziej kompletnych szkieletów- D (Maier 2003). Nie duży osobnik (~17 m) na którego szkielet składały się- Łopatki, żebra, kości miednicy, kości kończyn przednich i tylnych, kość krzyżowa i 29 kręgów ogonowych (Janensch 1929).<br />
<br />
"Wangonisaurus" (nazwa prawdopodobnie pochodzi od ludu Wangoni)- nazwa nadana dla szkieletu L (Maier 2003), prawdopodobnie chodzi o dużego osobnika albowiem jak donosi Maier jeden z kręgów szyjnych miał mieć ponad 120 cm długości. Na szkielet składają się 10 kręgów grzbietowych, żebra i 4 kręgi szyjne (Maier 2003).<br />
<br />
==Wymiary==<br />
[[Lektotyp]] ma 22,5 m długości (w tym 8,5 m to szyja), a jego masę szacuje się obecnie na około 23 ([[Mike Taylor|Taylor]], [[2009]]), 26 (Henderson, [[2004]]) lub 38 ton (Gunga et al., [[2008]]). Znaleziono kość strzałkową o 13% większą od tej, którą ma MB.R.2181. Jeśli ten osobnik miał te same proporcje, to mógł mierzyć 25-26 m długości i osiągać masę odpowiednio 33, 37 lub nawet 55 ton. <br />
<br />
==''Giraffatitan'' a ''Brachiosaurus'' - odrębność rodzajowa==<br />
''Giraffatitan'' został początkowo opisany jako [[gatunek]] [[rodzaj]]u ''[[Brachiosaurus]]'', obok typowego ''Brachiosaurus altithorax'', z którym obecnie łączą go cztery [[synapomorfia|synapomorfie]]. Obecnie nie ma podstaw do uznawania, że te dwa są ze sobą bliżej spokrewnione niż z innymi brachiozaurydami (D'Emic, 2012).<br />
<br />
Pierwszym naukowcem, który zasugerował, że afrykański [[gatunek]] nie należy do ''Brachiosaurus'' był Lull (w [[1919]] roku). Zostało to jednak zignorowane przez badaczy. W [[1988]] roku Gregory S. [[Paul]] zauważył, że afrykański ''Brachiosaurus brancai'' znacząco różni się od północnoamerykańskiego ''Brachiosaurus altithorax''. Owe różnice dotyczyły proporcji i różnych aspektów budowy. [[Gregory Paul]] opisał więc podrodzaj brachiozaura, który nazwał ''Giraffatitan''. W [[1991]] r. [[George Olshevsky]] użył nazwy ''Giraffatitan'' jako rodzajowej, jednak nie zyskało to szerokiej akceptacji.<br />
<br />
Dopiero w [[2009]] roku, po wnikliwych porównaniach obu gatunków [[Mike Taylor]] wykazał znaczące i liczne (przynajmniej 26) różnice w budowie. Pewne z nich są widoczne już na pierwszy rzut oka - dłuższy o ok. 23% tułów i zapewne też ogon u brachiozaura, kształt czaszek (choć pochodząca z [[USA]] nie może obecnie z całą pewnością być przypisana do brachiozaura) i większa o 23% masa brachiozaura (mimo zbliżonych rozmiarów obu), która w większej części była dźwigana przez kończyny przednie. Oba różnią się od siebie bardziej niż np. zawsze uważane za odrębne [[rodzaj]]e zauropodów ''[[Diplodocus]]'' i ''[[Barosaurus]]''. Ponadto w [[analiza filogenetyczna|analizie kladystycznej]] wykonanej przez Taylora (długość drzewka - ang. tree length to 791) do zmiany pozycji ''Giraffatitan'' jako bliższego tytanozaurom niż brachiozaurowi wystarczy wydłużenie drzewka jedynie o jedną jednostkę! Oczywiście rodzaje nie muszą być [[klad|monofiletyczne]], wyniki analizy kladystycznej mogą się zmienić wraz z dodaniem kolejnych cech, [[takson]]ów i nowych danych dotyczących włączonych do analizy gatunków, a kwestia odrębności rodzajowej blisko spokrewnionych form jest subiektywna, jednak za choćby tymczasowym uznaniem odrębności obu form przemawia przede wszystkim nieznane pokrewieństwo między coraz liczniejszymi, lecz sporadycznie włączanymi do analiz filogenetycznych bazalnymi przedstawicielami [[Titanosauriformes]], z których każdy jest monotypowym [[rodzaj]]em; wiele rodzajów zaliczanych do [[Brachiosauridae]] może w rzeczywistości nie należeć do tego [[klad]]u (dobitnym przykładem jest ''[[Cedarosaurus]]'', powszechnie uważany za brachiozauryda, który w analizie Canudo i in., [[2008]] okazał się znacznie bardziej [[zaawansowany]]m tytanozaurokształtnym, należącym do [[Andesauroidea]]). Niegdyś uważano faunę dinozaurów z formacji [[Morrison]] i [[Tendaguru]] za bardzo do siebie podobne, jednak obecnie żaden ze znanych gatunków nie występuje w obu - to samo dotyczy też [[rodzaj]]ów, choć w tym wypadku jest to kwestia subiektywna.<br />
<br />
Niektórzy naukowcy (np. Chure et al., [[2010]]; za nim [[John Whitlock|Whitlock]], [[2011]]) nie zaakceptowali odrębności rodzajowej obu gatunków, uznając, że nie zostało wystarczająco wykazane, iż wskazane różnice są na poziomie rodzajowym, a nie dotyczącym gatunków, populacji albo poszczególnych osobników oraz, że jest to arbitralna decyzja, gdyż oba są [[takson siostrzany|taksonami siostrzanymi]] (ale zob. niżej). Wykonana przez Chure i in. analiza kladystyczna dowodzi, że ''[[Abydosaurus]]'' jest bardziej [[bazalny]]m od ''Giraffatitan'' i ''[[Brachiosaurus]]'' brachiozaurydem.<br />
<br />
Z pewnością potrzebna jest analiza zawierająca jak najwięcej [[bazalny]]ch [[Titanosauriformes]]. Wiele ważnych [[takson]]ów zawarto w analizie Ksepki i Norella ([[2010]]), która wskazała, że 5 brachiozaurydów tworzy polotimię (''[[Abydosaurus]]'', ''[[Brachiosaurus]]'', ''[[Cedarosaurus]]'', ''Giraffatitan'' i ''[[Paluxysaurus]]''). <br />
<br />
Wreszcie skupiona na bazalnych [[Titanosauriformes]] [[analiza filogenetyczna]] [[Michael D'Emic|D'Emica]] ([[2012]]) wykazała, że ''Brachiosaurus'' i ''Giraffatitan'' nie tworzą [[klad]]u wyłączającego inne brachiozaurydy. ''Giraffatitan'' jest stosunkowo [[bazalny]]m brachiozaurydem, natomiast ''[[Brachiosaurus]]'' jest jest [[bazalny]]m przedstawicielem [[klad]]u północnoamerykańskiego, zawierającego także [[takson zaawansowany|zaawansowane]], kredowe formy: ''[[Abydosaurus]]'', ''[[Cedarosaurus]]'' i ''[[Venenosaurus]]''.<br />
<br />
Podsumowując - nie ma podstaw aby sądzić, że wśród nich to właśnie ''[[Brachiosaurus]] altithorax'' i ''Brachiosaurus''/''Giraffatitan brancai'' są najbliżej spokrewnione (co uzasadniałoby umieszczenie obu gatunków w jednym rodzaju).<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Giraffatitan''<br />
| {{Kpt|[[Gregory Paul|Paul]]}}, [[1988]]<br />
|-<br />
! ''G. brancai''<br />
| ({{Kpt|[[Werner Janensch|Janensch]]}}, [[1914]]) {{Kpt|[[Gregory Paul|Paul]]}}, [[1988]]<br />
|-<br />
| = ''[[Brachiosaurus]] brancai'' <br />
| {{Kpt|[[Werner Janensch|Janensch]]}}, [[1914]]<br />
|-<br />
| = ''[[Brachiosaurus]] fraasi''<br />
| {{Kpt|[[Werner Janensch|Janensch]]}}, [[1914]]<br />
|-<br />
| = ''[[Brachiosaurus]]'' (''Giraffatitan'') ''brancai''<br />
| ({{Kpt|[[Werner Janensch|Janensch]]}}, [[1914]]) {{Kpt|[[Gregory Paul|Paul]]}}, [[1988]]<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Bussert, R., Heinrich W-D., Aberhan, M. (2009) "The Tendaguru Formation (Late Jurassic to Early Cretaceous, southern Tanzania): definition, palaeoenvironments, and sequence stratigraphy" Fossil Record 12(2): 141-174.<br />
<br />
Canudo, J. I.; Royo-Torres, R.; Cuenca-Bescós, G. (2008) "A new sauropod: Tastavinsaurus sanzi gen. et sp. nov. from the Early Cretaceous (Aptian) of Spain". Journal of Vertebrate Paleontology 28(3):712-731.<br />
<br />
Chure, D., Britt, B.B., Whitlock, J.A. & Wilson, J.A. (2010) "First complete sauropod dinosaur skull from the Cretaceous of the Americas and the evolution of sauropod dentition". Naturwissenschaften, 97: 379–391. [[doi:10.1007/s00114-010-0650-6]]<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Gunga, H.-C., Suthau, T., Bellmann, A., Stoinski, S., Friedrich, A., Trippel, T., Kirsch, K., Hellwich, O. (2008). "A new body mass estimation of Brachiosaurus brancai Janensch, 1914 mounted and exhibited at the Museum of Natural History (Berlin, Germany"). Fossil Record 11(1):28-33. [[doi:10.1002/mmng.200700011]]<br />
<br />
Ksepka, D.T & Norell, M.A. (2010) "The Illusory Evidence for Asian Brachiosauridae: New Material of Erketu ellisoni and a Phylogenetic Reappraisal of Basal Titanosauriformes" American Museum Novitates, 3700, 1-27. [[doi:10.1206/3700.2]]<br />
<br />
Taylor, M. P. (2009) "A re-evaluation of Brachiosaurus altithorax Riggs 1903 (Dinosauria, Sauropoda) and its generic separation from Giraffatitan brancai (Janensch 1914) ". Journal of Vertebrate Paleontology 29(3):787-806.<br />
<br />
Taylor, M. P. (2011) "Correction: A re-evaluation of Brachiosaurus altithorax Riggs, 1903 (Dinosauria, Sauropoda) and its generic separation from Giraffatitan brancai (Janensch, 1914)" Journal of Vertebrate Paleontology, 31(3), 727.<br />
<br />
Whitlock, J.A. (2011) "Re-evaluation of Australodocus bohetii, a putative diplodocoid sauropod from the Tendaguru Formation of Tanzania, with comment on Late Jurassic sauropod faunal diversity and palaeoecology" Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology Volume 309, Issues 3-4, 1 September 2011, 333-341.<br />
<br />
Janensch, W (1961) THE LIMBS AND LIMB GIRDLES OF THE SAUROPODS FROM THE TENDAGURU BEDS<br />
<br />
Janensh, W. (1929) "Material und Formengehalt der Sauropoden in der Ausbeute der Tendaguru-Expedition". Palaeontographica, Supplement 7 (I, 2):3-34<br />
<br />
Maier, G. (2003) "African dinosaurs unearthed: the Tendaguru expeditions" Bloomington and Indianapolis (Indiana University Press), 1-380.<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
http://svpow.wordpress.com/2009/03/16/brachiosaurus-both-bigger-and-smaller-than-you-think-incomplete/<br />
<br />
http://svpow.wordpress.com/2009/09/09/brachiosaurus-brancai-is-not-brachiosaurus/#comment-4633<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Brachiosauridae]]<br />
[[Kategoria:Afryka]]<br />
[[Kategoria:Tanzania]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Jura]]<br />
[[Kategoria:Kimeryd]]<br />
[[Kategoria:Tyton]]<br />
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Giraffatitan&diff=18817
Giraffatitan
2017-02-04T19:19:49Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div> Do aktualizacji - odrębność [http://dx.doi.org/10.1111/zoj.12029], inne (+rysunki) [http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0078213] [http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0078214] [http://svpow.com/2013/09/15/all-right-then-this-is-the-first-ever-adequately-illustrated-vertebra-of-giraffatitan/], Hartman, masa [[DOI: 10.1098/rsbl.2015.0215]]<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Giraffatitan''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Dawid Mika]]<br />
| [[Daniel Madzia]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Giraffatitan'' (żyrafatytan)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 22-23 (do 25-26?) m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 23-38 (do 34-55?) t<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Tanzania]] - Mtwara<br />
<br />
<small>(formacja [[Tendaguru]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| (?165-) 153-145 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna [[jura]] (późny [[kimeryd]]-[[tyton]])<br />
<br />
być może od środkowej jury ([[kelowej]]-[[tyton]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Brachiosauridae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Brachiosaurus-brancai_jconway.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: John Conway [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Brachiosaurus-brancai_jconway.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Mtwara, Tansania|formacja [[Tendaguru]], Mtwara, [[Tanzania]]|<small>''Giraffatitan brancai''.<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Giraffatitan brancai'' to duży, afrykański, późnojurajski zauropod, którego nazwa [[rodzaj]]owa oznacza "żyrafi tytan". Znany głównie pod uprzednią nazwą ''[[Brachiosaurus]] brancai'' jest jednym z najsłynniejszych dinozaurów. <br />
<br />
''Giraffatitan'' został odnaleziony w słynnych osadach Tendaguru (zob. [[Elaphrosaurus#Paleoekologia]]).<br />
<br />
==Materiał kopalny i jego historia==<br />
''Giraffatitan'' znany jest z wielu skamieniałości, razem dających niemal kompletny obraz jego osteologii. Łącznie znaleziono ponad 30 osobników, najwięcej w warstwach późnokimerydzkich (ogniwo [[Middle Dinosaur]]). Szczątki, które początkowo uznano za [[holotyp]], okazały się należeć do dwóch osobników - większy i bardziej kompletny MB.R.2181 (wcześniej HMN SII, obecnie [[paralektotyp]]) i mniejszy MB.R.2180 (wcześniej HMN SI, obecnie [[lektotyp]]). Oba znajdują się w Berlinie. HMN SII jest jednym z najsłynniejszych i największych szkieletów dinozaurów, które można podziwiać w muzeach.<br />
<br />
[[Lektotyp]] (MB.R.2180, wcześniej HMN SI) to czaszka i kręgi szyjne (2-7).<br />
<br />
[[Paralektotyp]] (MB.R.2181, wcześniej HMN SII), który może być w rzeczywistości innym gatunkiem, zawiera fragmenty czaszki, w tym kości żuchwy, 11 [[kręg]]ów szyjnych i żebra szyjne, 7 kręgów grzbietowych, niemal wszystkie żebra, dystalne kręgi ogonowe, szewrony oraz kości kończyn i obręczy: lewą łopatkę, kości krucze, płyty mostkowe (''sternal plates''), kompletną prawą kończynę przednią i niekompletną lewą, obie kości łonowe, część lewej kości udowej i prawe: kość strzałkową i piszczelową. Jeden z kręgów (4 grzbietowy) może nie należeć do tego osobnika, lecz do lektotypu i bardziej przypomina nienazwanego afrykańskiego brachiozauryda BMNH R5937, który wydaje się być bliżej spokrewniony z północnoamerykańskim ''[[Brachiosaurus]]''.<br />
<br />
==Synonimy==<br />
<br />
W swojej książce o wyprawach do Tendaguru - Maier (2003) wspomina o kilku nazwach które najpewniej są synonimami ''[[Giraffatitan]]''<br />
<br />
"Abdallahsaurus" (nazwa prawdopodobnie honoruje Sefu Abdallaha lub Abdallaha Kimbamba- jednego z preparatorów szczątków) - nazwa nadana dla szkieletu oznaczonego R (Maier 2003). Jest to średnich rozmiarów (~15 m) osobnik na którego szczątki składały się - kość łokciowa, kość promieniowa, kości miednicy i być może strzałka (Janensh 1929).<br />
<br />
"Blancocerosaurus" - nazwa nadana dla szkieletu S (Maier 2003)- początkowo uznanego za holotyp ''[[Giraffatitan brancai]]'' (patrz wyżej)<br />
<br />
"Ligomasaurus" (nazwa prawdopodobnie od miejscowości Kerani Ligoma w Tanzanii) - nazwa nadana dla szkieletu U (Maier 2003)- prawdopodobnie również chodzi o ''[[Giraffatitan brancai]]''<br />
<br />
"Mtapaiasaurus" (nazwa prawdopodobnie pochodzi od miejsca Mtapaia w Tanzanii) - nazwa nadana dla szkieletu I (Maier 2003), prawdopodobnie chodzi o średniej wielkości osobnika (~18 m)- kość ramienna oznaczona jako I 1 (Janensch 1961) ma długość 169 cm.<br />
<br />
"Salimosaurus" (nazwa prawdopodobnie honoruje preparatora Salima) - nazwa nadana dla jednego z bardziej kompletnych szkieletów- D (Maier 2003). Nie duży osobnik (~17 m) na którego szkielet składały się- Łopatki, żebra, kości miednicy, kości kończyn przednich i tylnych, kość krzyżowa i 29 kręgów ogonowych (Janensch 1929).<br />
<br />
"Wangonisaurus" (nazwa prawdopodobnie pochodzi od ludu Wangoni)- nazwa nadana dla szkieletu L (Maier 2003), prawdopodobnie chodzi o dużego osobnika albowiem jak donosi Maier jeden z kręgów szyjnych miał mieć ponad 120 cm długości. Na szkielet składają się 10 kręgów grzbietowych, żebra i 4 kręgi szyjne (Maier 2003).<br />
<br />
==Wymiary==<br />
[[Lektotyp]] ma 22,5 m długości (w tym 8,5 m to szyja), a jego masę szacuje się obecnie na około 23 ([[Mike Taylor|Taylor]], [[2009]]), 26 (Henderson, [[2004]]) lub 38 ton (Gunga et al., [[2008]]). Znaleziono kość strzałkową o 13% większą od tej, którą ma MB.R.2181. Jeśli ten osobnik miał te same proporcje, to mógł mierzyć 25-26 m długości i osiągać masę odpowiednio 33, 37 lub nawet 55 ton. <br />
<br />
==''Giraffatitan'' a ''Brachiosaurus'' - odrębność rodzajowa==<br />
''Giraffatitan'' został początkowo opisany jako [[gatunek]] [[rodzaj]]u ''[[Brachiosaurus]]'', obok typowego ''Brachiosaurus altithorax'', z którym obecnie łączą go cztery [[synapomorfia|synapomorfie]]. Obecnie nie ma podstaw do uznawania, że te dwa są ze sobą bliżej spokrewnione niż z innymi brachiozaurydami (D'Emic, 2012).<br />
<br />
Pierwszym naukowcem, który zasugerował, że afrykański [[gatunek]] nie należy do ''Brachiosaurus'' był Lull (w [[1919]] roku). Zostało to jednak zignorowane przez badaczy. W [[1988]] roku Gregory S. [[Paul]] zauważył, że afrykański ''Brachiosaurus brancai'' znacząco różni się od północnoamerykańskiego ''Brachiosaurus altithorax''. Owe różnice dotyczyły proporcji i różnych aspektów budowy. [[Gregory Paul]] opisał więc podrodzaj brachiozaura, który nazwał ''Giraffatitan''. W [[1991]] r. [[George Olshevsky]] użył nazwy ''Giraffatitan'' jako rodzajowej, jednak nie zyskało to szerokiej akceptacji.<br />
<br />
Dopiero w [[2009]] roku, po wnikliwych porównaniach obu gatunków [[Mike Taylor]] wykazał znaczące i liczne (przynajmniej 26) różnice w budowie. Pewne z nich są widoczne już na pierwszy rzut oka - dłuższy o ok. 23% tułów i zapewne też ogon u brachiozaura, kształt czaszek (choć pochodząca z [[USA]] nie może obecnie z całą pewnością być przypisana do brachiozaura) i większa o 23% masa brachiozaura (mimo zbliżonych rozmiarów obu), która w większej części była dźwigana przez kończyny przednie. Oba różnią się od siebie bardziej niż np. zawsze uważane za odrębne [[rodzaj]]e zauropodów ''[[Diplodocus]]'' i ''[[Barosaurus]]''. Ponadto w [[analiza filogenetyczna|analizie kladystycznej]] wykonanej przez Taylora (długość drzewka - ang. tree length to 791) do zmiany pozycji ''Giraffatitan'' jako bliższego tytanozaurom niż brachiozaurowi wystarczy wydłużenie drzewka jedynie o jedną jednostkę! Oczywiście rodzaje nie muszą być [[klad|monofiletyczne]], wyniki analizy kladystycznej mogą się zmienić wraz z dodaniem kolejnych cech, [[takson]]ów i nowych danych dotyczących włączonych do analizy gatunków, a kwestia odrębności rodzajowej blisko spokrewnionych form jest subiektywna, jednak za choćby tymczasowym uznaniem odrębności obu form przemawia przede wszystkim nieznane pokrewieństwo między coraz liczniejszymi, lecz sporadycznie włączanymi do analiz filogenetycznych bazalnymi przedstawicielami [[Titanosauriformes]], z których każdy jest monotypowym [[rodzaj]]em; wiele rodzajów zaliczanych do [[Brachiosauridae]] może w rzeczywistości nie należeć do tego [[klad]]u (dobitnym przykładem jest ''[[Cedarosaurus]]'', powszechnie uważany za brachiozauryda, który w analizie Canudo i in., [[2008]] okazał się znacznie bardziej [[zaawansowany]]m tytanozaurokształtnym, należącym do [[Andesauroidea]]). Niegdyś uważano faunę dinozaurów z formacji [[Morrison]] i [[Tendaguru]] za bardzo do siebie podobne, jednak obecnie żaden ze znanych gatunków nie występuje w obu - to samo dotyczy też [[rodzaj]]ów, choć w tym wypadku jest to kwestia subiektywna.<br />
<br />
Niektórzy naukowcy (np. Chure et al., [[2010]]; za nim [[John Whitlock|Whitlock]], [[2011]]) nie zaakceptowali odrębności rodzajowej obu gatunków, uznając, że nie zostało wystarczająco wykazane, iż wskazane różnice są na poziomie rodzajowym, a nie dotyczącym gatunków, populacji albo poszczególnych osobników oraz, że jest to arbitralna decyzja, gdyż oba są [[takson siostrzany|taksonami siostrzanymi]] (ale zob. niżej). Wykonana przez Chure i in. analiza kladystyczna dowodzi, że ''[[Abydosaurus]]'' jest bardziej [[bazalny]]m od ''Giraffatitan'' i ''[[Brachiosaurus]]'' brachiozaurydem.<br />
<br />
Z pewnością potrzebna jest analiza zawierająca jak najwięcej [[bazalny]]ch [[Titanosauriformes]]. Wiele ważnych [[takson]]ów zawarto w analizie Ksepki i Norella ([[2010]]), która wskazała, że 5 brachiozaurydów tworzy polotimię (''[[Abydosaurus]]'', ''[[Brachiosaurus]]'', ''[[Cedarosaurus]]'', ''Giraffatitan'' i ''[[Paluxysaurus]]''). <br />
<br />
Wreszcie skupiona na bazalnych [[Titanosauriformes]] [[analiza filogenetyczna]] [[Michael D'Emic|D'Emica]] ([[2012]]) wykazała, że ''Brachiosaurus'' i ''Giraffatitan'' nie tworzą [[klad]]u wyłączającego inne brachiozaurydy. ''Giraffatitan'' jest stosunkowo [[bazalny]]m brachiozaurydem, natomiast ''[[Brachiosaurus]]'' jest jest [[bazalny]]m przedstawicielem [[klad]]u północnoamerykańskiego, zawierającego także [[takson zaawansowany|zaawansowane]], kredowe formy: ''[[Abydosaurus]]'', ''[[Cedarosaurus]]'' i ''[[Venenosaurus]]''.<br />
<br />
Podsumowując - nie ma podstaw aby sądzić, że wśród nich to właśnie ''[[Brachiosaurus]] altithorax'' i ''Brachiosaurus''/''Giraffatitan brancai'' są najbliżej spokrewnione (co uzasadniałoby umieszczenie obu gatunków w jednym rodzaju).<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Giraffatitan''<br />
| {{Kpt|[[Gregory Paul|Paul]]}}, [[1988]]<br />
|-<br />
! ''G. brancai''<br />
| ({{Kpt|[[Werner Janensch|Janensch]]}}, [[1914]]) {{Kpt|[[Gregory Paul|Paul]]}}, [[1988]]<br />
|-<br />
| = ''[[Brachiosaurus]] brancai'' <br />
| {{Kpt|[[Werner Janensch|Janensch]]}}, [[1914]]<br />
|-<br />
| = ''[[Brachiosaurus]] fraasi''<br />
| {{Kpt|[[Werner Janensch|Janensch]]}}, [[1914]]<br />
|-<br />
| = ''[[Brachiosaurus]]'' (''Giraffatitan'') ''brancai''<br />
| ({{Kpt|[[Werner Janensch|Janensch]]}}, [[1914]]) {{Kpt|[[Gregory Paul|Paul]]}}, [[1988]]<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Bussert, R., Heinrich W-D., Aberhan, M. (2009) "The Tendaguru Formation (Late Jurassic to Early Cretaceous, southern Tanzania): definition, palaeoenvironments, and sequence stratigraphy" Fossil Record 12(2): 141-174.<br />
<br />
Canudo, J. I.; Royo-Torres, R.; Cuenca-Bescós, G. (2008) "A new sauropod: Tastavinsaurus sanzi gen. et sp. nov. from the Early Cretaceous (Aptian) of Spain". Journal of Vertebrate Paleontology 28(3):712-731.<br />
<br />
Chure, D., Britt, B.B., Whitlock, J.A. & Wilson, J.A. (2010) "First complete sauropod dinosaur skull from the Cretaceous of the Americas and the evolution of sauropod dentition". Naturwissenschaften, 97: 379–391. [[doi:10.1007/s00114-010-0650-6]]<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Gunga, H.-C., Suthau, T., Bellmann, A., Stoinski, S., Friedrich, A., Trippel, T., Kirsch, K., Hellwich, O. (2008). "A new body mass estimation of Brachiosaurus brancai Janensch, 1914 mounted and exhibited at the Museum of Natural History (Berlin, Germany"). Fossil Record 11(1):28-33. [[doi:10.1002/mmng.200700011]]<br />
<br />
Ksepka, D.T & Norell, M.A. (2010) "The Illusory Evidence for Asian Brachiosauridae: New Material of Erketu ellisoni and a Phylogenetic Reappraisal of Basal Titanosauriformes" American Museum Novitates, 3700, 1-27. [[doi:10.1206/3700.2]]<br />
<br />
Taylor, M. P. (2009) "A re-evaluation of Brachiosaurus altithorax Riggs 1903 (Dinosauria, Sauropoda) and its generic separation from Giraffatitan brancai (Janensch 1914) ". Journal of Vertebrate Paleontology 29(3):787-806.<br />
<br />
Taylor, M. P. (2011) "Correction: A re-evaluation of Brachiosaurus altithorax Riggs, 1903 (Dinosauria, Sauropoda) and its generic separation from Giraffatitan brancai (Janensch, 1914)" Journal of Vertebrate Paleontology, 31(3), 727.<br />
<br />
Whitlock, J.A. (2011) "Re-evaluation of Australodocus bohetii, a putative diplodocoid sauropod from the Tendaguru Formation of Tanzania, with comment on Late Jurassic sauropod faunal diversity and palaeoecology" Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology Volume 309, Issues 3-4, 1 September 2011, 333-341.<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
http://svpow.wordpress.com/2009/03/16/brachiosaurus-both-bigger-and-smaller-than-you-think-incomplete/<br />
<br />
http://svpow.wordpress.com/2009/09/09/brachiosaurus-brancai-is-not-brachiosaurus/#comment-4633<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Brachiosauridae]]<br />
[[Kategoria:Afryka]]<br />
[[Kategoria:Tanzania]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Jura]]<br />
[[Kategoria:Kimeryd]]<br />
[[Kategoria:Tyton]]<br />
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Abdallahsaurus&diff=18713
Abdallahsaurus
2017-01-16T10:52:10Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div><small><br />
{| class="wikitable"<br />
| Autor:<br />
|-<br />
| [[Łukasz Czepiński]]<br />
[[Maciej Ziegler]]<br />
|}<br />
</small><br />
----<br />
<br />
== Opis ==<br />
"Abdallahsaurus" - zauropod z Tendaguru. Nazwa nadana nieformalnie dla "szkieletu R" który zawierał - Kość promieniową, kość łokciową, "dłoń", kość kulszową i łonową i być może strzałkę. Osobnik ten jest przypisywany do ''[[Giraffatitan brancai]]''<br />
<br />
Nazwa "Abdallahsaurus" jest prawdopodobnie uhonorowaniem jednego z preparatorów szczątków- Abdallaha Kimbamba lub Sefu Abdallaha.<br />
<br />
Jest to ''[[nomen nudum]]'' - opis abdallahzaura nie spełnia wymogów nomenklatorycznych.<br />
<br />
== Spis gatunków ==<br />
{| class="wikitable"<br />
| "Abdallahsaurus"<br />
| {{Kpt|[[Gerhard Maier|Maier]]}}, [[2003]]<br />
| ''[[nomen nudum]]''<br />
| ??= ''[[Brachiosaurus brancai]]'' = ''[[Giraffatitan brancai]]''<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small>Maier, G. (2003) "African dinosaurs unearthed: the Tendaguru expeditions" Bloomington and Indianapolis (Indiana University Press), 1-380.</small><br />
<br />
<small>Janensh, W. (1929) "Material und Formengehalt der Sauropoden in der Ausbeute der Tendaguru-Expedition". Palaeontographica, Supplement 7 (I, 2):3-34</small><br />
<br />
[[Kategoria:Nomen nudum]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Abdallahsaurus&diff=18712
Abdallahsaurus
2017-01-16T10:44:45Z
<p>Danu: /* Spis gatunków */</p>
<hr />
<div><small><br />
{| class="wikitable"<br />
| Autor:<br />
|-<br />
| [[Łukasz Czepiński]]<br />
[[Maciej Ziegler]]<br />
|}<br />
</small><br />
----<br />
<br />
== Opis ==<br />
"Abdallahsaurus" - zauropod z Tendaguru. Nazwa nadana nieformalnie dla "szkieletu R" który zawierał - Kość promieniową, kość łokciową, "dłoń", kość kulszową i łonową i być może strzałkę. Osobnik ten jest przypisywany do ''[[Giraffatitan brancai]]''<br />
<br />
Jest to ''[[nomen nudum]]'' - opis abdallahzaura nie spełnia wymogów nomenklatorycznych.<br />
<br />
== Spis gatunków ==<br />
{| class="wikitable"<br />
| "Abdallahsaurus"<br />
| {{Kpt|[[Gerhard Maier|Maier]]}}, [[2003]]<br />
| ''[[nomen nudum]]''<br />
| ??= ''[[Brachiosaurus brancai]]'' = ''[[Giraffatitan brancai]]''<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small>Maier, G. (2003) "African dinosaurs unearthed: the Tendaguru expeditions" Bloomington and Indianapolis (Indiana University Press), 1-380.</small><br />
<br />
<small>Janensh, W. (1929) "Material und Formengehalt der Sauropoden in der Ausbeute der Tendaguru-Expedition". Palaeontographica, Supplement 7 (I, 2):3-34</small><br />
<br />
[[Kategoria:Nomen nudum]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Abdallahsaurus&diff=18711
Abdallahsaurus
2017-01-16T10:43:39Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div><small><br />
{| class="wikitable"<br />
| Autor:<br />
|-<br />
| [[Łukasz Czepiński]]<br />
[[Maciej Ziegler]]<br />
|}<br />
</small><br />
----<br />
<br />
== Opis ==<br />
"Abdallahsaurus" - zauropod z Tendaguru. Nazwa nadana nieformalnie dla "szkieletu R" który zawierał - Kość promieniową, kość łokciową, "dłoń", kość kulszową i łonową i być może strzałkę. Osobnik ten jest przypisywany do ''[[Giraffatitan brancai]]''<br />
<br />
Jest to ''[[nomen nudum]]'' - opis abdallahzaura nie spełnia wymogów nomenklatorycznych.<br />
<br />
== Spis gatunków ==<br />
{| class="wikitable"<br />
| "Abdallahsaurus"<br />
| {{Kpt|[[Gerhard Maier|Maier]]}}, [[2003]]<br />
| ''[[nomen nudum]]''<br />
| ??= ''[[Giraffatitan brancai]]''<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small>Maier, G. (2003) "African dinosaurs unearthed: the Tendaguru expeditions" Bloomington and Indianapolis (Indiana University Press), 1-380.</small><br />
<br />
<small>Janensh, W. (1929) "Material und Formengehalt der Sauropoden in der Ausbeute der Tendaguru-Expedition". Palaeontographica, Supplement 7 (I, 2):3-34</small><br />
<br />
[[Kategoria:Nomen nudum]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Abdallahsaurus&diff=18710
Abdallahsaurus
2017-01-16T10:42:54Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div><small><br />
{| class="wikitable"<br />
| Autor:<br />
|-<br />
| [[Łukasz Czepiński]]<br />
[[Maciej Ziegler]]<br />
|}<br />
</small><br />
----<br />
<br />
== Opis ==<br />
"Abdallahsaurus" - zauropod z Tendaguru. Nazwa nadana nieformalnie dla "szkieletu R" który zawierał - Kość promieniową, kość łokciową, "dłoń", kość kulszową i łonową i być może strzałkę. Osobnik ten jest przypisywany do ''[[Giraffatitan brancai'']]<br />
<br />
Jest to ''[[nomen nudum]]'' - opis abdallahzaura nie spełnia wymogów nomenklatorycznych.<br />
<br />
== Spis gatunków ==<br />
{| class="wikitable"<br />
| "Abdallahsaurus"<br />
| {{Kpt|[[Gerhard Maier|Maier]]}}, [[2003]]<br />
| ''[[nomen nudum]]''<br />
| ??= ''[[Giraffatitan]]''<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small>Maier, G. (2003) "African dinosaurs unearthed: the Tendaguru expeditions" Bloomington and Indianapolis (Indiana University Press), 1-380.</small><br />
<br />
<small>Janensh, W. (1929) "Material und Formengehalt der Sauropoden in der Ausbeute der Tendaguru-Expedition". Palaeontographica, Supplement 7 (I, 2):3-34</small><br />
<br />
[[Kategoria:Nomen nudum]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Amphicoelias&diff=13720
Amphicoelias
2014-12-30T18:19:50Z
<p>Danu: /* Bibliografia */</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Amphicoelias''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Amphicoelias'' (amficelias)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| do 58 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| do ok. 122 t<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[USA]] - Kolorado, ?Wyoming<br />
<br />
<small>(formacja [[Morrison]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 156-146 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna jura]] ([[kimeryd]] - [[tyton]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Diplodocoidea]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:A. fragillimus Krasiejów.jpg|400px|]]<br />
<small>Model amficeliasa w JuraParku w Krasiejowie. Zdjęcie - [[Tomasz Singer]]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=5><br />
Garden Park, Colorado, USA|formacja [[Morrison]], Garden Park, Kolorado, [[USA]]|<small>''A. altus'' - '''AMHD 5764''' ([[holotyp]]) i jego materiał przypisany oraz ?''A. fragillimus'' - AMNH 5777 ([[holotyp]]).<br><br />
Ten Sleep, Wyoming, USA|formacja [[Morrison]], okolice Ten Sleep, hrabstwo Washakie, Wyoming, [[USA]]|<small>"A. brontodipodocus" - DQ-BS, DQ-SB, DQ-PC i DQ-EN.<br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Amphicoelias'' to tajemniczy [[rodzaj]] zauropoda, który żył po koniec okresu [[jura]]jskiego na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Jego fragmentaryczne i niezachowane do dnia dzisiejszego szczątki sugerują, że mógł być największym poznanym dinozaurem i zarazem zwierzęciem lądowym w dziejach. <br />
<br />
==Historia odkryć==<br />
Gatunkiem typowym amficeliasa jest ''A. altus'', odkryty i nazwany w grudniu [[1877]] roku przez słynnego amerykańskiego paleontologa, [[Edward Cope|Edwarda D. Cope’a]], który wsławił się uczestniczeniem w tzw. "wojnie o kości" z innym ówczesnym autorytetem paleontologicznym, [[Othniel Marsh|Othnielem C. Marsh]]em. Praca ukazała się w druku w [[1878]] roku, więc ta data jest uznawana za oficjalną. W tej samej pracy Cope opisał drugi [[gatunek]] – ''A. latus''. Na [[gatunek typowy]] składały się 2 kręgi, kość łonowa i udowa. W tym samym roku Cope nazwał kolejny, trzeci już [[gatunek]] amficeliasa – ''A. fragillimus'' na podstawie niekompletnego kręgu grzbietowego, który miał 1,5 m wysokości. Wg Cope’a pierwotnie mierzył aż ok. 6 stóp(~183 cm) lub nieco więcej wysokości, a więc musiał należeć do olbrzyma wśród olbrzymów – zauropodów. Został on odnaleziony w stanie Kolorado (niedaleko miejsca odnalezienia ''[[Camarasaurus]] supremus'') przez Oramela Lucasa, przyszłego pracownika Cope’a, który zawiadomił o tym fakcie sławnego paleontologa.<br />
<br />
Niestety kręg ten (AMNH 5777) zaginął w tajemniczych okolicznościach. Taki sam los spotkał także nieopisany dystalny koniec kości udowej mający należeć również do ''A. fragillimus''. <br />
<br />
W [[2010]] roku [[Henry Galiano]] i [[Raimund Albersdörfer]] opisali nowy [[gatunek]] - "A. brontodipodocus" - który nie spełnia jednak wymogów formalnych ICZN, a więc jest ''[[nomen nudum]]''. Składa się na niego 5 prawdopodobnie kompletnych szkieletów znalezionych w Wyoming.<br />
<br />
==Pozycja systematyczna i ważność taksonu==<br />
Ogromnym problemem jest nie tylko klasyfikacja samego [[rodzaj]]u ''Amphicoelias'', lecz także ustalenie ważności jego poszczególnych gatunków. Często pomijano amficeliasa w zestawieniach największych dinozaurów, tłumacząc to jego nieważnością – ''A. fragillimus'' bywa uważany za ''[[nomen dubium]]'', a pozostałe gatunki za [[synonim]]y innych zauropodów. Wielu naukowców nie wierzyło w istnienie ogromnego kręgu, który mógł być jedynie oszustwem [[Edward Cope|Cope’a]] – diabelskim planem stworzonym w celu zdystansowania swojego wielkiego rywala, [[Othniel Marsh|Marsh]]a. Tłumaczyłoby to tajemnicze zaginięcie kręgu, który tak naprawdę nie istniał. Kolejnym tego dowodem miał być jego szkic, który został wykonany jedynie z jednego rzutu, co miałoby nijako uchronić Cope’a przed ewentualnym błędem anatomicznym przy robieniu ryciny z pamięci. Jednak [[Kenneth Carpenter]] ([[2006]]) w swojej pracy wyjaśnia brak kręgu i jego skąpe udokumentowanie – w [[1878]] roku nie istniały jeszcze techniki konserwacji skamielin i przy próbie jego wykopywania mógł zwyczajnie rozlecieć się na niezliczone kawałki, których Cope się pozbył. Zresztą w swych notatkach wspomina o kruchości holotypu, a sam epitet gatunkowy ''fragillimus'' znaczy "bardzo kruchy". Cope nie miał więc zatem okazji by wykonać jego szkice ze wszystkich rzutów. Poza tym raczej nie odważyłby się dokonać tak spektakularnego oszustwa, gdyż najmniejszy przeciek z szeregów jego pracowników do otoczenia Marsha być może pogrzebałby jego reputację. Othniel C. Marsh znany był z publicznego wypominania błędów kolegów po fachu, szydził nawet z Cope'a - co zresztą było początkiem słynnej "wojny o kości". <br />
<br />
[[Rodzaj]] ''Amphicoelias'' zalicza się do [[Diplodocoidea]] - analizy kladystyczne ([[Oliver Rauhut|Rauhut]] et al. [[2005]]; [[John Whitlock|Whitlock]] [[2011]]) jednoznacznie wskazują, że ''Amphicoelias'' to [[bazalny]] diplodokoid.<br />
<br />
==Gatunki amficeliasa==<br />
Na przestrzeni lat naukowcy nazwali 4 gatunki. Obecnie za ważny uznaje się [[gatunek typowy]] - ''A. altus'', a jeżeli chodzi o ''A. fragillimus'' to zdania są podzielone. Pozostałe 2 gatunki to [[młodszy synonim]] i ''[[nomen nudum]]''.<br />
<br />
===''A. altus''===<br />
'''Status:''' ważny<br />
<br />
'''Długość:''' 25-28 m<br />
<br />
'''Masa:''' 12 t (?)<br />
<br />
'''Czas:''' [[późna jura]] ([[kimeryd]] - [[tyton]]; 156-146 [[Ma]])<br />
<br />
'''Miejsce:''' Garden Park, Kolorado, [[USA]]; formacja [[Morrison]]<br />
<br />
'''Materiał kopalny:''' [[holotyp]] AMHD 5764 to 2 kręgi, kość łonowa i udowa.<br />
<br />
?Przypisany materiał ([[Henry Osborn|Osborn]] i Mook, [[1921]]; wcześniej należący do ''A. latus''): łopatka, kość krucza, ramienna i łokciowa, ząb.<br />
<br />
[[Plik:A.altus.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet ''A. altus''. [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Sharp_californian_amphicoelias.jpg] ]]<br />
<br />
''A. altus'' to [[gatunek typowy]] [[rodzaj]]u amficelias. W [[1921]] roku Osborn i Mook zsynonimizowali ''A. latus'' z ''A. altus'' uznając tego drugiego za ważnego ((lecz np, [[Paul Upchurch|Upchurch]] i in. uważają ''A. latus'' za [[synonim]] ''[[Camarasaurus]] supremus''). Jego rozmiary zostały oszacowane na ok. 25 m długości ([[Gregory Paul|Paul]], 1994a, b), a nawet na 28 m ([[Donald Glut|Glut]], [[1997]]), czyli mniej więcej tyle, ile osiągał gatunek ''[[Diplodocus]] carnegii''.<br />
<br />
[[John Foster]] stwierdził (Foster, [[2007]]), że różnice pomiędzy ''A. altus'' a o wiele lepiej poznanym ''[[Diplodocus]]'' są na tyle małe, że mogą być jedynie na poziomie osobniczym. Jeżeli dalsze badania to potwierdzą, to cały [[rodzaj]] ''[[Diplodocus]]'' należałoby uznać za [[młodszy synonim]] ''Amphicoelias''! W ten sposób nazwa jednego z najsłynniejszych dinozaurów stałaby się nieważna tak, jak niegdyś ''[[Brontosaurus]]'' zsynonimizowano z mniej znanym wówczas ''[[Apatosaurus]]''. Jednak ponieważ ''[[Diplodocus]]'' to jeden z najsłynniejszych dinozaurów, więc unieważnienie go byłoby rzeczą kłopotliwą – z dnia na dzień praktycznie wszystkie filmy dokumentalne, pozycje popularno-naukowe, naukowe i inne opisujące diplodoka byłyby nieaktualne. Co więcej, dinozaurologia straciłaby jeden ze swych symboli. Ratunkiem byłaby petycja do ICZN o zachowaniu ważności ''[[Diplodocus]]'' (''[[nomen conservandum]]''). Wówczas ''Amphicoelias'' posiadałby status ''[[nomen rejectum]]''. Kolejną poszlaką mogą być rozmiary, które dla ''A. altus'' wynoszą szacunkowo 25-28 m długości, czyli mniej więcej tyle co u ''[[Diplodocus]] carnegii''.<br />
<br />
===''A. fragillimus''===<br />
'''Status:''' ważny?<br />
<br />
'''Długość:''' 58 m<br />
<br />
'''Masa:''' 122 t<br />
<br />
'''Czas:''' [[późna jura]] ([[tyton]]; 152-146 [[Ma]])<br />
<br />
'''Miejsce:''' Kolorado, [[USA]]; formacja [[Morrison]]<br />
<br />
'''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] AMNH 5777 to niekompletny kręg grzbietowy (zaginął jeszcze w XIX wieku). Ponadto do ''A. fragillimus'' należy dystalny koniec kości udowej, który również zaginął w tym samym czasie.<br />
<br />
[[Plik:A. fragillimus.png|300px|thumb|right|Porównanie ''A. fragillimus'' z człowiekiem [http://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Human-amphicoelias_size_comparison.png]]]<br />
<br />
[[Henry Osborn|Osborn]] i Mook ([[1921]]) zasugerowali, że ''A. fragillimus'' to przerośnięty okaz ''A. altus'', z czym zgodził się [[John McIntosh]] ([[1998]]). Jednak [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] ([[2006]]) powołując się na zapiskach o odmiennej budowie ich kręgów sporządzonych przez [[Edward Cope|Cope’a]] zasugerował, że ''A. fragillimus'' może być uznawany za odrębny [[gatunek]] od typowego ''A. altus'', a być możne nawet osobny [[rodzaj]]. Dodał jednak, że brak materiału do badań powoduje brak 100% pewności co do jego ważności. <br />
<br />
Jeżeli szacunki nie są przesadzone, to ''A. fragillimus'' był największym znanym zwierzęciem wszechczasów. Cope zauważył, że kość udowa u zauropodów jest zawsze dwukrotnie wyższa od najwyższego kręgu i obliczył ją na 3,7 m. [[Gregory Paul|Paul]] ([[1994]]) obliczył na podstawie ''[[Diplodocus]]'' jego długość na 40-60 m, wysokość na 9 m, natomiast masę aż na 100-150 ton! Sama kość udowa miała mierzyć 3,1-4 m, przy niewiele ponad 1,5-metrowej długości jej odpowiednika u ''[[Diplodocus]]''. Po nieco ponad dekadzie, Carpenter ([[2006]]) zrewidował te szacunki. Obliczył (także na podstawie ''[[Diplodocus]]'') maksymalną długość zwierzęcia na 58 m, wysokość na 9,25 m, a masę na maksymalnie 122,4 t. Zauważył też, że nawet najbardziej ostrożne szacunki Paula (40 m długości) są znacznie większe od największego pewnego członka [[Diplodocidae]] (konkretnie [[Diplodocinae]]), mianowicie ''[[Supersaurus]]'' (>33-34 m długości), a także od wszystkich innych zauropodów (wyjątkiem być może jest hipotetycznie bardziej masywny, lecz krótszy ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Posiłkując się cały czas dobrze poznanym diplodokiem, oszacował szyję ''A. fragillimus'' na 16,75 m, sam ogon zaś na 32 m. Rozmiary samych kończyn to 5,75 m dla przednich i 7,5 m dla tylnych (w tym kość udowa 3-4,6 m).<br />
Być może jednak szacunkowe rozmiary dla ''A. fragillimus'' są znacznie przesadzone. Cope początkowo oszacował wysokość kręgu na 6 (~183 cm) lub więcej stóp, co znacznie od biega od późniejszych szacunków (240-270 cm wysokości). Możliwe, że w pracy Cope wkradł się po prostu zwyczajny błąd (Stuchlik 2014 [online, forum], Woodruff & Foster 2014) i rozmiar skali na rycinie został źle podany. Ciekawy jest fakt, że Cope pomylił się w podobny sposób już w pracy opisującej inny gatunek- ''Amphicoelias altus''.<br />
<br />
Na świecie istnieje tylko jedna rekonstrukcja ''Amphicoelias fragillimus'' w skali 1:1. Jest ona jedną z wielu figur dinozaurów, jakie są udostępnione zwiedzającym Jurapark w Krasiejowie. Mierząc 58 m długości i ok. 10 m wysokości jest, naturalnie, największym modelem dinozaura o rzeczywistych rozmiarach nie tylko w Polsce, ale i na świecie.<br />
<br />
==="A. brontodipodocus"===<br />
'''Status:''' ''[[nomen nudum]]''<br />
<br />
'''Długość:''' >25 m<br />
<br />
'''Masa:''' ? t<br />
<br />
'''Czas:''' [[późna jura]] (?[[kimeryd]]; ?156-151 [[Ma]])<br />
<br />
'''Miejsce:''' okolice Ten Sleep, hrabstwo Washakie, Wyoming, [[USA]]; niższe pokłady formacji [[Morrison]]<br />
<br />
'''Materiał kopalny:''' 5 prawdopodobnie kompletnych szkieletów. Są to: "Twinky" (DQ-TY ), "Brontodiplodocus" (DQ-BS), "Sleeping Beauty" (DQ-SB), "Prince" (DQ-PC) i "Einstein" (DQ-EN). [[Henry Galiano|Galiano]] i [[Raimund Albersdörfer|Albersdörfer]] nie wyznaczyli (jeszcze) [[holotyp]]u (stan na [[2010]]).<br />
<br />
plikW [[2010]] roku ukazała się nieoficjalna monografia Galiana i Albersdörfera opisująca nowy [[gatunek]]. Z powodów formalnych jest on jednak nieważny - "Amphicoelias "brontodipodocus" ma status ''[[nomen nudum]]''. Wyniki ich badań są sensacyjne, jednak nie zyskały aprobaty środowiska paleontologicznego. Wskazują oni m.in. że wszystkie [[rodzaj]]e zauropodów należących oficjalnie do [[Apatosaurinae]] i [[Diplodocinae]] (podrodziny należące do rodziny [[Diplodocidae]]) z formacji [[Morrison]] to w rzeczywistości osobniki różnej płci, należące jedynie do 2 gatunków: ''Amphicoelias altus'' i "Amphicoelias brontodipodocus". Tym samym nieformalnie unieważniają ''[[Apatosaurus]]'', ''[[Barosaurus]]'', ''[[Diplodocus]]'', ''[[Supersaurus]]'', ''[[Eobrontosaurus]]'', ''[[Suuwaessea]]'' i ''[[Tornieria]]''. Jednak wkradła im się pewna nieścisłość: najstarszym opisanym diplokoidem z formacji Morrison nie jest ''Amphicoelias'' ([[Edward Cope|Cope]], [[1878]]), lecz ''[[Apatosaurus]]'' ([[Othniel Marsh|Marsh]], [[1877]]). Gdyby więc mieli oni rację, to domniemane 2 ważne gatunki powinny się nazywać ''Apatosaurus altus'' i ''Apatosaurus'' "brontodipodocus". Autorzy sugerują też, że diplodokidy miały dziób i mogły żywić się zarówno 'klasycznie' (jedząc liście drzew) jak i odcedzać pokarm z wody. Ich ogony mogły ciąć nieroztropnego drapieżnika i nawet łamać kości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Amphicoelias'' (z greckiego ''amph'': "po obu stronach" oraz ''koilos'': "wklęsłość") można przetłumaczyć jako "dwuwklęsły". Epitet gatunkowy poszczególnych gatunków: ''altus'' - prawdopodobnie odnosi się do dorosłego okazu; ''latus'' - ? (być może zniekształcone omyłkowo ''altus''); ''fragillimus'' - znaczy "bardzo kruchy" i odnosi się do prawdopodobnie zniszczonego kręgu, który był bardzo słabo zachowany; ''brontodipodocus'' - wskazuje na przekonanie Galiano i Albersdörfera co do [[taksonomia|taksonomii]] diplodokidów z formacji Morrison.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Amphicoelias''<br />
| {{Kpt|[[Edward Cope|Cope]]}}, [[1878]]<br />
|<br />
|-<br />
!<br />
??? = ''Diplodocus''<br />
| {{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, 1878<br />
|<br />
|-<br />
! ''A. altus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, 1878<br />
|<br />
|-<br />
| ?= ''A. latus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, 1878<br />
| ??= ''[[Camarasaurus]] supremus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, [[1877]]<br />
|-<br />
! ?''A. fragillimus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, 1878<br />
| ?''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| "A. brontodipodocus"<br />
| {{Kpt|[[Henry Galiano|Galiano]]}} i {{Kpt|[[Raimund Albersdörfer|Albersdörfer]]}}, [[2010]]<br />
| ''[[nomen nudum]]''<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Carpenter, K. (2006) "Biggest of the big: a critical re-evaluation of the mega-sauropod Amphicoelias fragillimus." In Foster, J.R. and Lucas, S.G., eds., 2006, Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 36: 131–138<br />
<br />
Woodruff, D.C. & Foster, J.R. (2014) The fragile legacy of Amphicoelias fragillimus (Dinosauria: Sauropoda;<br />
Morrison Formation – latest Jurassic)<br />
<br />
Cope, E.D. (1878a). "On the Vertebrata of the Dakota Epoch of Colorado<br />
<br />
Galiano H. & Albersdörfer R. (2010) "A new basal diplodocid species, Amphicoelias brontodiplodocus, from the Morrison Formation, Big Horn Basin, Wyoming, with taxonomic reevaluation of Diplodocus, Apatosaurus, and other genera." Dinosauria International, LLC. 44pp.<br />
<br />
McIntosh J.S. (1990) "Species determination in sauropod dinosaurs with tentative suggestions for their classification" [w:] Carpenter, K. & Currie, P.J. (ed.) "Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches" Cambridge University Press, Cambridge, 53-69<br />
<br />
Rauhut O.W.M. & Fechner, R. (2005) "Early development of the facial region in a non-avian theropod dinosaur" Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 272, 1179-1183<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P.M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press<br />
<br />
Whitlock J.A. (2011) "A phylogenetic analysis of Diplodocoidea (Saurischia: Sauropoda)." Zoological Journal of the Linnean Society, Article first published online: 12 Jan 2011. <br />
<br />
Glut D.F. (1997) "Dinosaurs: The Encyclopedia" wyd. McFarland & Company<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Diplodocoidea]]<br />
[[Kategoria:Diplodocoidea bazalne]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Północna]]<br />
[[Kategoria:USA]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Jura]]<br />
[[Kategoria:Kimeryd]]<br />
[[Kategoria:Tyton]]<br />
[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Amphicoelias&diff=13719
Amphicoelias
2014-12-30T18:18:28Z
<p>Danu: /* A. fragillimus */</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Amphicoelias''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Amphicoelias'' (amficelias)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| do 58 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| do ok. 122 t<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[USA]] - Kolorado, ?Wyoming<br />
<br />
<small>(formacja [[Morrison]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 156-146 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna jura]] ([[kimeryd]] - [[tyton]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Diplodocoidea]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:A. fragillimus Krasiejów.jpg|400px|]]<br />
<small>Model amficeliasa w JuraParku w Krasiejowie. Zdjęcie - [[Tomasz Singer]]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=5><br />
Garden Park, Colorado, USA|formacja [[Morrison]], Garden Park, Kolorado, [[USA]]|<small>''A. altus'' - '''AMHD 5764''' ([[holotyp]]) i jego materiał przypisany oraz ?''A. fragillimus'' - AMNH 5777 ([[holotyp]]).<br><br />
Ten Sleep, Wyoming, USA|formacja [[Morrison]], okolice Ten Sleep, hrabstwo Washakie, Wyoming, [[USA]]|<small>"A. brontodipodocus" - DQ-BS, DQ-SB, DQ-PC i DQ-EN.<br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Amphicoelias'' to tajemniczy [[rodzaj]] zauropoda, który żył po koniec okresu [[jura]]jskiego na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Jego fragmentaryczne i niezachowane do dnia dzisiejszego szczątki sugerują, że mógł być największym poznanym dinozaurem i zarazem zwierzęciem lądowym w dziejach. <br />
<br />
==Historia odkryć==<br />
Gatunkiem typowym amficeliasa jest ''A. altus'', odkryty i nazwany w grudniu [[1877]] roku przez słynnego amerykańskiego paleontologa, [[Edward Cope|Edwarda D. Cope’a]], który wsławił się uczestniczeniem w tzw. "wojnie o kości" z innym ówczesnym autorytetem paleontologicznym, [[Othniel Marsh|Othnielem C. Marsh]]em. Praca ukazała się w druku w [[1878]] roku, więc ta data jest uznawana za oficjalną. W tej samej pracy Cope opisał drugi [[gatunek]] – ''A. latus''. Na [[gatunek typowy]] składały się 2 kręgi, kość łonowa i udowa. W tym samym roku Cope nazwał kolejny, trzeci już [[gatunek]] amficeliasa – ''A. fragillimus'' na podstawie niekompletnego kręgu grzbietowego, który miał 1,5 m wysokości. Wg Cope’a pierwotnie mierzył aż ok. 6 stóp(~183 cm) lub nieco więcej wysokości, a więc musiał należeć do olbrzyma wśród olbrzymów – zauropodów. Został on odnaleziony w stanie Kolorado (niedaleko miejsca odnalezienia ''[[Camarasaurus]] supremus'') przez Oramela Lucasa, przyszłego pracownika Cope’a, który zawiadomił o tym fakcie sławnego paleontologa.<br />
<br />
Niestety kręg ten (AMNH 5777) zaginął w tajemniczych okolicznościach. Taki sam los spotkał także nieopisany dystalny koniec kości udowej mający należeć również do ''A. fragillimus''. <br />
<br />
W [[2010]] roku [[Henry Galiano]] i [[Raimund Albersdörfer]] opisali nowy [[gatunek]] - "A. brontodipodocus" - który nie spełnia jednak wymogów formalnych ICZN, a więc jest ''[[nomen nudum]]''. Składa się na niego 5 prawdopodobnie kompletnych szkieletów znalezionych w Wyoming.<br />
<br />
==Pozycja systematyczna i ważność taksonu==<br />
Ogromnym problemem jest nie tylko klasyfikacja samego [[rodzaj]]u ''Amphicoelias'', lecz także ustalenie ważności jego poszczególnych gatunków. Często pomijano amficeliasa w zestawieniach największych dinozaurów, tłumacząc to jego nieważnością – ''A. fragillimus'' bywa uważany za ''[[nomen dubium]]'', a pozostałe gatunki za [[synonim]]y innych zauropodów. Wielu naukowców nie wierzyło w istnienie ogromnego kręgu, który mógł być jedynie oszustwem [[Edward Cope|Cope’a]] – diabelskim planem stworzonym w celu zdystansowania swojego wielkiego rywala, [[Othniel Marsh|Marsh]]a. Tłumaczyłoby to tajemnicze zaginięcie kręgu, który tak naprawdę nie istniał. Kolejnym tego dowodem miał być jego szkic, który został wykonany jedynie z jednego rzutu, co miałoby nijako uchronić Cope’a przed ewentualnym błędem anatomicznym przy robieniu ryciny z pamięci. Jednak [[Kenneth Carpenter]] ([[2006]]) w swojej pracy wyjaśnia brak kręgu i jego skąpe udokumentowanie – w [[1878]] roku nie istniały jeszcze techniki konserwacji skamielin i przy próbie jego wykopywania mógł zwyczajnie rozlecieć się na niezliczone kawałki, których Cope się pozbył. Zresztą w swych notatkach wspomina o kruchości holotypu, a sam epitet gatunkowy ''fragillimus'' znaczy "bardzo kruchy". Cope nie miał więc zatem okazji by wykonać jego szkice ze wszystkich rzutów. Poza tym raczej nie odważyłby się dokonać tak spektakularnego oszustwa, gdyż najmniejszy przeciek z szeregów jego pracowników do otoczenia Marsha być może pogrzebałby jego reputację. Othniel C. Marsh znany był z publicznego wypominania błędów kolegów po fachu, szydził nawet z Cope'a - co zresztą było początkiem słynnej "wojny o kości". <br />
<br />
[[Rodzaj]] ''Amphicoelias'' zalicza się do [[Diplodocoidea]] - analizy kladystyczne ([[Oliver Rauhut|Rauhut]] et al. [[2005]]; [[John Whitlock|Whitlock]] [[2011]]) jednoznacznie wskazują, że ''Amphicoelias'' to [[bazalny]] diplodokoid.<br />
<br />
==Gatunki amficeliasa==<br />
Na przestrzeni lat naukowcy nazwali 4 gatunki. Obecnie za ważny uznaje się [[gatunek typowy]] - ''A. altus'', a jeżeli chodzi o ''A. fragillimus'' to zdania są podzielone. Pozostałe 2 gatunki to [[młodszy synonim]] i ''[[nomen nudum]]''.<br />
<br />
===''A. altus''===<br />
'''Status:''' ważny<br />
<br />
'''Długość:''' 25-28 m<br />
<br />
'''Masa:''' 12 t (?)<br />
<br />
'''Czas:''' [[późna jura]] ([[kimeryd]] - [[tyton]]; 156-146 [[Ma]])<br />
<br />
'''Miejsce:''' Garden Park, Kolorado, [[USA]]; formacja [[Morrison]]<br />
<br />
'''Materiał kopalny:''' [[holotyp]] AMHD 5764 to 2 kręgi, kość łonowa i udowa.<br />
<br />
?Przypisany materiał ([[Henry Osborn|Osborn]] i Mook, [[1921]]; wcześniej należący do ''A. latus''): łopatka, kość krucza, ramienna i łokciowa, ząb.<br />
<br />
[[Plik:A.altus.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet ''A. altus''. [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Sharp_californian_amphicoelias.jpg] ]]<br />
<br />
''A. altus'' to [[gatunek typowy]] [[rodzaj]]u amficelias. W [[1921]] roku Osborn i Mook zsynonimizowali ''A. latus'' z ''A. altus'' uznając tego drugiego za ważnego ((lecz np, [[Paul Upchurch|Upchurch]] i in. uważają ''A. latus'' za [[synonim]] ''[[Camarasaurus]] supremus''). Jego rozmiary zostały oszacowane na ok. 25 m długości ([[Gregory Paul|Paul]], 1994a, b), a nawet na 28 m ([[Donald Glut|Glut]], [[1997]]), czyli mniej więcej tyle, ile osiągał gatunek ''[[Diplodocus]] carnegii''.<br />
<br />
[[John Foster]] stwierdził (Foster, [[2007]]), że różnice pomiędzy ''A. altus'' a o wiele lepiej poznanym ''[[Diplodocus]]'' są na tyle małe, że mogą być jedynie na poziomie osobniczym. Jeżeli dalsze badania to potwierdzą, to cały [[rodzaj]] ''[[Diplodocus]]'' należałoby uznać za [[młodszy synonim]] ''Amphicoelias''! W ten sposób nazwa jednego z najsłynniejszych dinozaurów stałaby się nieważna tak, jak niegdyś ''[[Brontosaurus]]'' zsynonimizowano z mniej znanym wówczas ''[[Apatosaurus]]''. Jednak ponieważ ''[[Diplodocus]]'' to jeden z najsłynniejszych dinozaurów, więc unieważnienie go byłoby rzeczą kłopotliwą – z dnia na dzień praktycznie wszystkie filmy dokumentalne, pozycje popularno-naukowe, naukowe i inne opisujące diplodoka byłyby nieaktualne. Co więcej, dinozaurologia straciłaby jeden ze swych symboli. Ratunkiem byłaby petycja do ICZN o zachowaniu ważności ''[[Diplodocus]]'' (''[[nomen conservandum]]''). Wówczas ''Amphicoelias'' posiadałby status ''[[nomen rejectum]]''. Kolejną poszlaką mogą być rozmiary, które dla ''A. altus'' wynoszą szacunkowo 25-28 m długości, czyli mniej więcej tyle co u ''[[Diplodocus]] carnegii''.<br />
<br />
===''A. fragillimus''===<br />
'''Status:''' ważny?<br />
<br />
'''Długość:''' 58 m<br />
<br />
'''Masa:''' 122 t<br />
<br />
'''Czas:''' [[późna jura]] ([[tyton]]; 152-146 [[Ma]])<br />
<br />
'''Miejsce:''' Kolorado, [[USA]]; formacja [[Morrison]]<br />
<br />
'''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] AMNH 5777 to niekompletny kręg grzbietowy (zaginął jeszcze w XIX wieku). Ponadto do ''A. fragillimus'' należy dystalny koniec kości udowej, który również zaginął w tym samym czasie.<br />
<br />
[[Plik:A. fragillimus.png|300px|thumb|right|Porównanie ''A. fragillimus'' z człowiekiem [http://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Human-amphicoelias_size_comparison.png]]]<br />
<br />
[[Henry Osborn|Osborn]] i Mook ([[1921]]) zasugerowali, że ''A. fragillimus'' to przerośnięty okaz ''A. altus'', z czym zgodził się [[John McIntosh]] ([[1998]]). Jednak [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] ([[2006]]) powołując się na zapiskach o odmiennej budowie ich kręgów sporządzonych przez [[Edward Cope|Cope’a]] zasugerował, że ''A. fragillimus'' może być uznawany za odrębny [[gatunek]] od typowego ''A. altus'', a być możne nawet osobny [[rodzaj]]. Dodał jednak, że brak materiału do badań powoduje brak 100% pewności co do jego ważności. <br />
<br />
Jeżeli szacunki nie są przesadzone, to ''A. fragillimus'' był największym znanym zwierzęciem wszechczasów. Cope zauważył, że kość udowa u zauropodów jest zawsze dwukrotnie wyższa od najwyższego kręgu i obliczył ją na 3,7 m. [[Gregory Paul|Paul]] ([[1994]]) obliczył na podstawie ''[[Diplodocus]]'' jego długość na 40-60 m, wysokość na 9 m, natomiast masę aż na 100-150 ton! Sama kość udowa miała mierzyć 3,1-4 m, przy niewiele ponad 1,5-metrowej długości jej odpowiednika u ''[[Diplodocus]]''. Po nieco ponad dekadzie, Carpenter ([[2006]]) zrewidował te szacunki. Obliczył (także na podstawie ''[[Diplodocus]]'') maksymalną długość zwierzęcia na 58 m, wysokość na 9,25 m, a masę na maksymalnie 122,4 t. Zauważył też, że nawet najbardziej ostrożne szacunki Paula (40 m długości) są znacznie większe od największego pewnego członka [[Diplodocidae]] (konkretnie [[Diplodocinae]]), mianowicie ''[[Supersaurus]]'' (>33-34 m długości), a także od wszystkich innych zauropodów (wyjątkiem być może jest hipotetycznie bardziej masywny, lecz krótszy ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Posiłkując się cały czas dobrze poznanym diplodokiem, oszacował szyję ''A. fragillimus'' na 16,75 m, sam ogon zaś na 32 m. Rozmiary samych kończyn to 5,75 m dla przednich i 7,5 m dla tylnych (w tym kość udowa 3-4,6 m).<br />
Być może jednak szacunkowe rozmiary dla ''A. fragillimus'' są znacznie przesadzone. Cope początkowo oszacował wysokość kręgu na 6 (~183 cm) lub więcej stóp, co znacznie od biega od późniejszych szacunków (240-270 cm wysokości). Możliwe, że w pracy Cope wkradł się po prostu zwyczajny błąd (Stuchlik 2014 [online, forum], Woodruff & Foster 2014) i rozmiar skali na rycinie został źle podany. Ciekawy jest fakt, że Cope pomylił się w podobny sposób już w pracy opisującej inny gatunek- ''Amphicoelias altus''.<br />
<br />
Na świecie istnieje tylko jedna rekonstrukcja ''Amphicoelias fragillimus'' w skali 1:1. Jest ona jedną z wielu figur dinozaurów, jakie są udostępnione zwiedzającym Jurapark w Krasiejowie. Mierząc 58 m długości i ok. 10 m wysokości jest, naturalnie, największym modelem dinozaura o rzeczywistych rozmiarach nie tylko w Polsce, ale i na świecie.<br />
<br />
==="A. brontodipodocus"===<br />
'''Status:''' ''[[nomen nudum]]''<br />
<br />
'''Długość:''' >25 m<br />
<br />
'''Masa:''' ? t<br />
<br />
'''Czas:''' [[późna jura]] (?[[kimeryd]]; ?156-151 [[Ma]])<br />
<br />
'''Miejsce:''' okolice Ten Sleep, hrabstwo Washakie, Wyoming, [[USA]]; niższe pokłady formacji [[Morrison]]<br />
<br />
'''Materiał kopalny:''' 5 prawdopodobnie kompletnych szkieletów. Są to: "Twinky" (DQ-TY ), "Brontodiplodocus" (DQ-BS), "Sleeping Beauty" (DQ-SB), "Prince" (DQ-PC) i "Einstein" (DQ-EN). [[Henry Galiano|Galiano]] i [[Raimund Albersdörfer|Albersdörfer]] nie wyznaczyli (jeszcze) [[holotyp]]u (stan na [[2010]]).<br />
<br />
plikW [[2010]] roku ukazała się nieoficjalna monografia Galiana i Albersdörfera opisująca nowy [[gatunek]]. Z powodów formalnych jest on jednak nieważny - "Amphicoelias "brontodipodocus" ma status ''[[nomen nudum]]''. Wyniki ich badań są sensacyjne, jednak nie zyskały aprobaty środowiska paleontologicznego. Wskazują oni m.in. że wszystkie [[rodzaj]]e zauropodów należących oficjalnie do [[Apatosaurinae]] i [[Diplodocinae]] (podrodziny należące do rodziny [[Diplodocidae]]) z formacji [[Morrison]] to w rzeczywistości osobniki różnej płci, należące jedynie do 2 gatunków: ''Amphicoelias altus'' i "Amphicoelias brontodipodocus". Tym samym nieformalnie unieważniają ''[[Apatosaurus]]'', ''[[Barosaurus]]'', ''[[Diplodocus]]'', ''[[Supersaurus]]'', ''[[Eobrontosaurus]]'', ''[[Suuwaessea]]'' i ''[[Tornieria]]''. Jednak wkradła im się pewna nieścisłość: najstarszym opisanym diplokoidem z formacji Morrison nie jest ''Amphicoelias'' ([[Edward Cope|Cope]], [[1878]]), lecz ''[[Apatosaurus]]'' ([[Othniel Marsh|Marsh]], [[1877]]). Gdyby więc mieli oni rację, to domniemane 2 ważne gatunki powinny się nazywać ''Apatosaurus altus'' i ''Apatosaurus'' "brontodipodocus". Autorzy sugerują też, że diplodokidy miały dziób i mogły żywić się zarówno 'klasycznie' (jedząc liście drzew) jak i odcedzać pokarm z wody. Ich ogony mogły ciąć nieroztropnego drapieżnika i nawet łamać kości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Amphicoelias'' (z greckiego ''amph'': "po obu stronach" oraz ''koilos'': "wklęsłość") można przetłumaczyć jako "dwuwklęsły". Epitet gatunkowy poszczególnych gatunków: ''altus'' - prawdopodobnie odnosi się do dorosłego okazu; ''latus'' - ? (być może zniekształcone omyłkowo ''altus''); ''fragillimus'' - znaczy "bardzo kruchy" i odnosi się do prawdopodobnie zniszczonego kręgu, który był bardzo słabo zachowany; ''brontodipodocus'' - wskazuje na przekonanie Galiano i Albersdörfera co do [[taksonomia|taksonomii]] diplodokidów z formacji Morrison.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Amphicoelias''<br />
| {{Kpt|[[Edward Cope|Cope]]}}, [[1878]]<br />
|<br />
|-<br />
!<br />
??? = ''Diplodocus''<br />
| {{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, 1878<br />
|<br />
|-<br />
! ''A. altus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, 1878<br />
|<br />
|-<br />
| ?= ''A. latus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, 1878<br />
| ??= ''[[Camarasaurus]] supremus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, [[1877]]<br />
|-<br />
! ?''A. fragillimus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, 1878<br />
| ?''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| "A. brontodipodocus"<br />
| {{Kpt|[[Henry Galiano|Galiano]]}} i {{Kpt|[[Raimund Albersdörfer|Albersdörfer]]}}, [[2010]]<br />
| ''[[nomen nudum]]''<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Carpenter, K. (2006) "Biggest of the big: a critical re-evaluation of the mega-sauropod Amphicoelias fragillimus." In Foster, J.R. and Lucas, S.G., eds., 2006, Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 36: 131–138<br />
<br />
Cope, E.D. (1878a). "On the Vertebrata of the Dakota Epoch of Colorado<br />
<br />
Galiano H. & Albersdörfer R. (2010) "A new basal diplodocid species, Amphicoelias brontodiplodocus, from the Morrison Formation, Big Horn Basin, Wyoming, with taxonomic reevaluation of Diplodocus, Apatosaurus, and other genera." Dinosauria International, LLC. 44pp.<br />
<br />
McIntosh J.S. (1990) "Species determination in sauropod dinosaurs with tentative suggestions for their classification" [w:] Carpenter, K. & Currie, P.J. (ed.) "Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches" Cambridge University Press, Cambridge, 53-69<br />
<br />
Rauhut O.W.M. & Fechner, R. (2005) "Early development of the facial region in a non-avian theropod dinosaur" Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 272, 1179-1183<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P.M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press<br />
<br />
Whitlock J.A. (2011) "A phylogenetic analysis of Diplodocoidea (Saurischia: Sauropoda)." Zoological Journal of the Linnean Society, Article first published online: 12 Jan 2011. <br />
<br />
Glut D.F. (1997) "Dinosaurs: The Encyclopedia" wyd. McFarland & Company<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Diplodocoidea]]<br />
[[Kategoria:Diplodocoidea bazalne]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Północna]]<br />
[[Kategoria:USA]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Jura]]<br />
[[Kategoria:Kimeryd]]<br />
[[Kategoria:Tyton]]<br />
[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Amphicoelias&diff=13718
Amphicoelias
2014-12-30T18:18:03Z
<p>Danu: /* A. fragillimus */</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Amphicoelias''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Amphicoelias'' (amficelias)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| do 58 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| do ok. 122 t<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[USA]] - Kolorado, ?Wyoming<br />
<br />
<small>(formacja [[Morrison]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 156-146 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna jura]] ([[kimeryd]] - [[tyton]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Diplodocoidea]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:A. fragillimus Krasiejów.jpg|400px|]]<br />
<small>Model amficeliasa w JuraParku w Krasiejowie. Zdjęcie - [[Tomasz Singer]]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=5><br />
Garden Park, Colorado, USA|formacja [[Morrison]], Garden Park, Kolorado, [[USA]]|<small>''A. altus'' - '''AMHD 5764''' ([[holotyp]]) i jego materiał przypisany oraz ?''A. fragillimus'' - AMNH 5777 ([[holotyp]]).<br><br />
Ten Sleep, Wyoming, USA|formacja [[Morrison]], okolice Ten Sleep, hrabstwo Washakie, Wyoming, [[USA]]|<small>"A. brontodipodocus" - DQ-BS, DQ-SB, DQ-PC i DQ-EN.<br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Amphicoelias'' to tajemniczy [[rodzaj]] zauropoda, który żył po koniec okresu [[jura]]jskiego na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Jego fragmentaryczne i niezachowane do dnia dzisiejszego szczątki sugerują, że mógł być największym poznanym dinozaurem i zarazem zwierzęciem lądowym w dziejach. <br />
<br />
==Historia odkryć==<br />
Gatunkiem typowym amficeliasa jest ''A. altus'', odkryty i nazwany w grudniu [[1877]] roku przez słynnego amerykańskiego paleontologa, [[Edward Cope|Edwarda D. Cope’a]], który wsławił się uczestniczeniem w tzw. "wojnie o kości" z innym ówczesnym autorytetem paleontologicznym, [[Othniel Marsh|Othnielem C. Marsh]]em. Praca ukazała się w druku w [[1878]] roku, więc ta data jest uznawana za oficjalną. W tej samej pracy Cope opisał drugi [[gatunek]] – ''A. latus''. Na [[gatunek typowy]] składały się 2 kręgi, kość łonowa i udowa. W tym samym roku Cope nazwał kolejny, trzeci już [[gatunek]] amficeliasa – ''A. fragillimus'' na podstawie niekompletnego kręgu grzbietowego, który miał 1,5 m wysokości. Wg Cope’a pierwotnie mierzył aż ok. 6 stóp(~183 cm) lub nieco więcej wysokości, a więc musiał należeć do olbrzyma wśród olbrzymów – zauropodów. Został on odnaleziony w stanie Kolorado (niedaleko miejsca odnalezienia ''[[Camarasaurus]] supremus'') przez Oramela Lucasa, przyszłego pracownika Cope’a, który zawiadomił o tym fakcie sławnego paleontologa.<br />
<br />
Niestety kręg ten (AMNH 5777) zaginął w tajemniczych okolicznościach. Taki sam los spotkał także nieopisany dystalny koniec kości udowej mający należeć również do ''A. fragillimus''. <br />
<br />
W [[2010]] roku [[Henry Galiano]] i [[Raimund Albersdörfer]] opisali nowy [[gatunek]] - "A. brontodipodocus" - który nie spełnia jednak wymogów formalnych ICZN, a więc jest ''[[nomen nudum]]''. Składa się na niego 5 prawdopodobnie kompletnych szkieletów znalezionych w Wyoming.<br />
<br />
==Pozycja systematyczna i ważność taksonu==<br />
Ogromnym problemem jest nie tylko klasyfikacja samego [[rodzaj]]u ''Amphicoelias'', lecz także ustalenie ważności jego poszczególnych gatunków. Często pomijano amficeliasa w zestawieniach największych dinozaurów, tłumacząc to jego nieważnością – ''A. fragillimus'' bywa uważany za ''[[nomen dubium]]'', a pozostałe gatunki za [[synonim]]y innych zauropodów. Wielu naukowców nie wierzyło w istnienie ogromnego kręgu, który mógł być jedynie oszustwem [[Edward Cope|Cope’a]] – diabelskim planem stworzonym w celu zdystansowania swojego wielkiego rywala, [[Othniel Marsh|Marsh]]a. Tłumaczyłoby to tajemnicze zaginięcie kręgu, który tak naprawdę nie istniał. Kolejnym tego dowodem miał być jego szkic, który został wykonany jedynie z jednego rzutu, co miałoby nijako uchronić Cope’a przed ewentualnym błędem anatomicznym przy robieniu ryciny z pamięci. Jednak [[Kenneth Carpenter]] ([[2006]]) w swojej pracy wyjaśnia brak kręgu i jego skąpe udokumentowanie – w [[1878]] roku nie istniały jeszcze techniki konserwacji skamielin i przy próbie jego wykopywania mógł zwyczajnie rozlecieć się na niezliczone kawałki, których Cope się pozbył. Zresztą w swych notatkach wspomina o kruchości holotypu, a sam epitet gatunkowy ''fragillimus'' znaczy "bardzo kruchy". Cope nie miał więc zatem okazji by wykonać jego szkice ze wszystkich rzutów. Poza tym raczej nie odważyłby się dokonać tak spektakularnego oszustwa, gdyż najmniejszy przeciek z szeregów jego pracowników do otoczenia Marsha być może pogrzebałby jego reputację. Othniel C. Marsh znany był z publicznego wypominania błędów kolegów po fachu, szydził nawet z Cope'a - co zresztą było początkiem słynnej "wojny o kości". <br />
<br />
[[Rodzaj]] ''Amphicoelias'' zalicza się do [[Diplodocoidea]] - analizy kladystyczne ([[Oliver Rauhut|Rauhut]] et al. [[2005]]; [[John Whitlock|Whitlock]] [[2011]]) jednoznacznie wskazują, że ''Amphicoelias'' to [[bazalny]] diplodokoid.<br />
<br />
==Gatunki amficeliasa==<br />
Na przestrzeni lat naukowcy nazwali 4 gatunki. Obecnie za ważny uznaje się [[gatunek typowy]] - ''A. altus'', a jeżeli chodzi o ''A. fragillimus'' to zdania są podzielone. Pozostałe 2 gatunki to [[młodszy synonim]] i ''[[nomen nudum]]''.<br />
<br />
===''A. altus''===<br />
'''Status:''' ważny<br />
<br />
'''Długość:''' 25-28 m<br />
<br />
'''Masa:''' 12 t (?)<br />
<br />
'''Czas:''' [[późna jura]] ([[kimeryd]] - [[tyton]]; 156-146 [[Ma]])<br />
<br />
'''Miejsce:''' Garden Park, Kolorado, [[USA]]; formacja [[Morrison]]<br />
<br />
'''Materiał kopalny:''' [[holotyp]] AMHD 5764 to 2 kręgi, kość łonowa i udowa.<br />
<br />
?Przypisany materiał ([[Henry Osborn|Osborn]] i Mook, [[1921]]; wcześniej należący do ''A. latus''): łopatka, kość krucza, ramienna i łokciowa, ząb.<br />
<br />
[[Plik:A.altus.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet ''A. altus''. [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Sharp_californian_amphicoelias.jpg] ]]<br />
<br />
''A. altus'' to [[gatunek typowy]] [[rodzaj]]u amficelias. W [[1921]] roku Osborn i Mook zsynonimizowali ''A. latus'' z ''A. altus'' uznając tego drugiego za ważnego ((lecz np, [[Paul Upchurch|Upchurch]] i in. uważają ''A. latus'' za [[synonim]] ''[[Camarasaurus]] supremus''). Jego rozmiary zostały oszacowane na ok. 25 m długości ([[Gregory Paul|Paul]], 1994a, b), a nawet na 28 m ([[Donald Glut|Glut]], [[1997]]), czyli mniej więcej tyle, ile osiągał gatunek ''[[Diplodocus]] carnegii''.<br />
<br />
[[John Foster]] stwierdził (Foster, [[2007]]), że różnice pomiędzy ''A. altus'' a o wiele lepiej poznanym ''[[Diplodocus]]'' są na tyle małe, że mogą być jedynie na poziomie osobniczym. Jeżeli dalsze badania to potwierdzą, to cały [[rodzaj]] ''[[Diplodocus]]'' należałoby uznać za [[młodszy synonim]] ''Amphicoelias''! W ten sposób nazwa jednego z najsłynniejszych dinozaurów stałaby się nieważna tak, jak niegdyś ''[[Brontosaurus]]'' zsynonimizowano z mniej znanym wówczas ''[[Apatosaurus]]''. Jednak ponieważ ''[[Diplodocus]]'' to jeden z najsłynniejszych dinozaurów, więc unieważnienie go byłoby rzeczą kłopotliwą – z dnia na dzień praktycznie wszystkie filmy dokumentalne, pozycje popularno-naukowe, naukowe i inne opisujące diplodoka byłyby nieaktualne. Co więcej, dinozaurologia straciłaby jeden ze swych symboli. Ratunkiem byłaby petycja do ICZN o zachowaniu ważności ''[[Diplodocus]]'' (''[[nomen conservandum]]''). Wówczas ''Amphicoelias'' posiadałby status ''[[nomen rejectum]]''. Kolejną poszlaką mogą być rozmiary, które dla ''A. altus'' wynoszą szacunkowo 25-28 m długości, czyli mniej więcej tyle co u ''[[Diplodocus]] carnegii''.<br />
<br />
===''A. fragillimus''===<br />
'''Status:''' ważny?<br />
<br />
'''Długość:''' 58 m<br />
<br />
'''Masa:''' 122 t<br />
<br />
'''Czas:''' [[późna jura]] ([[tyton]]; 152-146 [[Ma]])<br />
<br />
'''Miejsce:''' Kolorado, [[USA]]; formacja [[Morrison]]<br />
<br />
'''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] AMNH 5777 to niekompletny kręg grzbietowy (zaginął jeszcze w XIX wieku). Ponadto do ''A. fragillimus'' należy dystalny koniec kości udowej, który również zaginął w tym samym czasie.<br />
<br />
[[Plik:A. fragillimus.png|300px|thumb|right|Porównanie ''A. fragillimus'' z człowiekiem [http://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Human-amphicoelias_size_comparison.png]]]<br />
<br />
[[Henry Osborn|Osborn]] i Mook ([[1921]]) zasugerowali, że ''A. fragillimus'' to przerośnięty okaz ''A. altus'', z czym zgodził się [[John McIntosh]] ([[1998]]). Jednak [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] ([[2006]]) powołując się na zapiskach o odmiennej budowie ich kręgów sporządzonych przez [[Edward Cope|Cope’a]] zasugerował, że ''A. fragillimus'' może być uznawany za odrębny [[gatunek]] od typowego ''A. altus'', a być możne nawet osobny [[rodzaj]]. Dodał jednak, że brak materiału do badań powoduje brak 100% pewności co do jego ważności. <br />
<br />
Jeżeli szacunki nie są przesadzone, to ''A. fragillimus'' był największym znanym zwierzęciem wszechczasów. Cope zauważył, że kość udowa u zauropodów jest zawsze dwukrotnie wyższa od najwyższego kręgu i obliczył ją na 3,7 m. [[Gregory Paul|Paul]] ([[1994]]) obliczył na podstawie ''[[Diplodocus]]'' jego długość na 40-60 m, wysokość na 9 m, natomiast masę aż na 100-150 ton! Sama kość udowa miała mierzyć 3,1-4 m, przy niewiele ponad 1,5-metrowej długości jej odpowiednika u ''[[Diplodocus]]''. Po nieco ponad dekadzie, Carpenter ([[2006]]) zrewidował te szacunki. Obliczył (także na podstawie ''[[Diplodocus]]'') maksymalną długość zwierzęcia na 58 m, wysokość na 9,25 m, a masę na maksymalnie 122,4 t. Zauważył też, że nawet najbardziej ostrożne szacunki Paula (40 m długości) są znacznie większe od największego pewnego członka [[Diplodocidae]] (konkretnie [[Diplodocinae]]), mianowicie ''[[Supersaurus]]'' (>33-34 m długości), a także od wszystkich innych zauropodów (wyjątkiem być może jest hipotetycznie bardziej masywny, lecz krótszy ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Posiłkując się cały czas dobrze poznanym diplodokiem, oszacował szyję ''A. fragillimus'' na 16,75 m, sam ogon zaś na 32 m. Rozmiary samych kończyn to 5,75 m dla przednich i 7,5 m dla tylnych (w tym kość udowa 3-4,6 m).<br />
Być może jednak szacunkowe rozmiary dla ''A. fragillimus'' są znacznie przesadzone. Cope początkowo oszacował wysokość kręgu na 6 (~183 cm)lub więcej stóp, co znacznie od biega od późniejszych szacunków (240-270 cm wysokości). Możliwe, że w pracy Cope wkradł się po prostu zwyczajny błąd (Stuchlik 2014 [online, forum], Woodruff & Foster 2014) i rozmiar skali na rycinie został źle podany. Ciekawy jest fakt, że Cope pomylił się w podobny sposób już w pracy opisującej inny gatunek- ''Amphicoelias altus''.<br />
<br />
Na świecie istnieje tylko jedna rekonstrukcja ''Amphicoelias fragillimus'' w skali 1:1. Jest ona jedną z wielu figur dinozaurów, jakie są udostępnione zwiedzającym Jurapark w Krasiejowie. Mierząc 58 m długości i ok. 10 m wysokości jest, naturalnie, największym modelem dinozaura o rzeczywistych rozmiarach nie tylko w Polsce, ale i na świecie.<br />
<br />
==="A. brontodipodocus"===<br />
'''Status:''' ''[[nomen nudum]]''<br />
<br />
'''Długość:''' >25 m<br />
<br />
'''Masa:''' ? t<br />
<br />
'''Czas:''' [[późna jura]] (?[[kimeryd]]; ?156-151 [[Ma]])<br />
<br />
'''Miejsce:''' okolice Ten Sleep, hrabstwo Washakie, Wyoming, [[USA]]; niższe pokłady formacji [[Morrison]]<br />
<br />
'''Materiał kopalny:''' 5 prawdopodobnie kompletnych szkieletów. Są to: "Twinky" (DQ-TY ), "Brontodiplodocus" (DQ-BS), "Sleeping Beauty" (DQ-SB), "Prince" (DQ-PC) i "Einstein" (DQ-EN). [[Henry Galiano|Galiano]] i [[Raimund Albersdörfer|Albersdörfer]] nie wyznaczyli (jeszcze) [[holotyp]]u (stan na [[2010]]).<br />
<br />
plikW [[2010]] roku ukazała się nieoficjalna monografia Galiana i Albersdörfera opisująca nowy [[gatunek]]. Z powodów formalnych jest on jednak nieważny - "Amphicoelias "brontodipodocus" ma status ''[[nomen nudum]]''. Wyniki ich badań są sensacyjne, jednak nie zyskały aprobaty środowiska paleontologicznego. Wskazują oni m.in. że wszystkie [[rodzaj]]e zauropodów należących oficjalnie do [[Apatosaurinae]] i [[Diplodocinae]] (podrodziny należące do rodziny [[Diplodocidae]]) z formacji [[Morrison]] to w rzeczywistości osobniki różnej płci, należące jedynie do 2 gatunków: ''Amphicoelias altus'' i "Amphicoelias brontodipodocus". Tym samym nieformalnie unieważniają ''[[Apatosaurus]]'', ''[[Barosaurus]]'', ''[[Diplodocus]]'', ''[[Supersaurus]]'', ''[[Eobrontosaurus]]'', ''[[Suuwaessea]]'' i ''[[Tornieria]]''. Jednak wkradła im się pewna nieścisłość: najstarszym opisanym diplokoidem z formacji Morrison nie jest ''Amphicoelias'' ([[Edward Cope|Cope]], [[1878]]), lecz ''[[Apatosaurus]]'' ([[Othniel Marsh|Marsh]], [[1877]]). Gdyby więc mieli oni rację, to domniemane 2 ważne gatunki powinny się nazywać ''Apatosaurus altus'' i ''Apatosaurus'' "brontodipodocus". Autorzy sugerują też, że diplodokidy miały dziób i mogły żywić się zarówno 'klasycznie' (jedząc liście drzew) jak i odcedzać pokarm z wody. Ich ogony mogły ciąć nieroztropnego drapieżnika i nawet łamać kości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Amphicoelias'' (z greckiego ''amph'': "po obu stronach" oraz ''koilos'': "wklęsłość") można przetłumaczyć jako "dwuwklęsły". Epitet gatunkowy poszczególnych gatunków: ''altus'' - prawdopodobnie odnosi się do dorosłego okazu; ''latus'' - ? (być może zniekształcone omyłkowo ''altus''); ''fragillimus'' - znaczy "bardzo kruchy" i odnosi się do prawdopodobnie zniszczonego kręgu, który był bardzo słabo zachowany; ''brontodipodocus'' - wskazuje na przekonanie Galiano i Albersdörfera co do [[taksonomia|taksonomii]] diplodokidów z formacji Morrison.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Amphicoelias''<br />
| {{Kpt|[[Edward Cope|Cope]]}}, [[1878]]<br />
|<br />
|-<br />
!<br />
??? = ''Diplodocus''<br />
| {{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, 1878<br />
|<br />
|-<br />
! ''A. altus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, 1878<br />
|<br />
|-<br />
| ?= ''A. latus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, 1878<br />
| ??= ''[[Camarasaurus]] supremus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, [[1877]]<br />
|-<br />
! ?''A. fragillimus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, 1878<br />
| ?''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| "A. brontodipodocus"<br />
| {{Kpt|[[Henry Galiano|Galiano]]}} i {{Kpt|[[Raimund Albersdörfer|Albersdörfer]]}}, [[2010]]<br />
| ''[[nomen nudum]]''<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Carpenter, K. (2006) "Biggest of the big: a critical re-evaluation of the mega-sauropod Amphicoelias fragillimus." In Foster, J.R. and Lucas, S.G., eds., 2006, Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 36: 131–138<br />
<br />
Cope, E.D. (1878a). "On the Vertebrata of the Dakota Epoch of Colorado<br />
<br />
Galiano H. & Albersdörfer R. (2010) "A new basal diplodocid species, Amphicoelias brontodiplodocus, from the Morrison Formation, Big Horn Basin, Wyoming, with taxonomic reevaluation of Diplodocus, Apatosaurus, and other genera." Dinosauria International, LLC. 44pp.<br />
<br />
McIntosh J.S. (1990) "Species determination in sauropod dinosaurs with tentative suggestions for their classification" [w:] Carpenter, K. & Currie, P.J. (ed.) "Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches" Cambridge University Press, Cambridge, 53-69<br />
<br />
Rauhut O.W.M. & Fechner, R. (2005) "Early development of the facial region in a non-avian theropod dinosaur" Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 272, 1179-1183<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P.M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press<br />
<br />
Whitlock J.A. (2011) "A phylogenetic analysis of Diplodocoidea (Saurischia: Sauropoda)." Zoological Journal of the Linnean Society, Article first published online: 12 Jan 2011. <br />
<br />
Glut D.F. (1997) "Dinosaurs: The Encyclopedia" wyd. McFarland & Company<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Diplodocoidea]]<br />
[[Kategoria:Diplodocoidea bazalne]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Północna]]<br />
[[Kategoria:USA]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Jura]]<br />
[[Kategoria:Kimeryd]]<br />
[[Kategoria:Tyton]]<br />
[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Krzysztof_Stuchlik&diff=13717
Krzysztof Stuchlik
2014-12-30T18:05:09Z
<p>Danu: </p>
<hr />
<div>{| class="wikitable"<br />
! Imię i nazwisko:<br />
|'''Krzysztof Stuchlik'''<br />
|-<br />
! Nick na [http://www.forum.dinozaury.com/ Forum Dinozaury.com!]:<br />
|[http://www.forum.dinozaury.com/memberlist.php?mode=viewprofile&u=67 ''Danu'']<br />
|-<br />
! Rok urodzenia:<br />
|[[1989]]<br />
|-<br />
! Miejsce Zamieszkania:<br />
| Wisła<br />
|-<br />
! Publikacje<br />
| ''Dinosauria'' (2013)<br />
''Tribute to Dinosaurs'' (2014)<br />
|-<br />
! Kontakt<br />
| stuchlik32@onet.eu<br />
GG- 3335922<br />
|-<br />
! Biografia:<br />
| Sympatyk paleontologii, współtwórca opisów i artykułów zamieszczonych w serwisie. Od około 20 lat interesuje się dinozaurami, szczególną pasją darzy zauropody , wiele czasu spędza także hobbystycznie na własnych szacunkach rozmiarów dinozaurów. <br />
|-<br />
|}<br />
<br />
{{DEFAULTSORT:Stuchlik, Krzysztof}}<br />
[[Kategoria: Dinozaury.com!]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=13443
Argentinosaurus
2014-09-28T17:14:47Z
<p>Danu: /* Rozmiary */</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 55 ton (?)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
??? [[Opisthocoelicaudiinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów, a często w nienaukowych źródłach - i na stan dzisiejszej wiedzy błędnie - uważa się go za największego dinozaura. <br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 6 kręgów grzbietowych (być może jest ich więcej, ale opisano tylko 6)- 5 środkowych [[kręg]]ów 3-7 i 1 tylny (10 lub 11- posiadający największą średnicę trzonu), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego, prawa kość strzałkowa o długości 155 cm (początkowo opisana błędnie jako piszczel) i środkowy fragment kości udowej.<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. Obecnie diagnoza jest nie aktualna ze względu na ponowne "umiejscowienie" kręgów grzbietowych (Novas & Ezcurra [[2006]])<br />
<br />
Kolejną cechą diagnostyczną była "kość piszczelowa z krótkim grzbietem goleniowym", lecz później uznano, że jest to kość strzałkowa.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
[[Plik:Argentinosaurus_skeleton%2C_PLoS_ONE.png|250px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu argentynozaura w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem. Źródło: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/06/Argentinosaurus_skeleton%2C_PLoS_ONE.png].]]<br />
<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm wysokości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Wydaje się nieco mniejszy od opisanego w [[2005]] r. ''[[Puertasaurus]]'', innego kredowego tytanozaura znanego z fragmentarycznego materiału kopalnego (tylko 4 kręgi). Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula ([[1994]]) mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton. Podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong (cytowany w Wedel, online 2010), który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne, między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą dla zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Benson i in., ([[2014]]) używając alometrii kończyn oszacowali masę na aż 90 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości.<br />
<br />
==Media i kultura==<br />
Argentynozaur jest przedstawiany w wielu książkach popularnonaukowych, jest także przedmiotem wielu rysunków i rekonstrukcji. Dinozaur wystąpił w kilku filmach, między innymi w wyprodukowanym przez BBC- "Planet Dinosaur" - gdzie pojawia się w 5 części serii, przedstawiono go tam np. w starciu z mapuzaurem- ogromnym drapieżnikiem. Argentynozaur pojawił się także we wcześniejszym filmie BBC- "Pazur Olbrzyma". W roku 2013 został stworzony komputerowy model 3D, który obrazuje domniemany sposób poruszania się olbrzymiego dinozaura (Sellers i in., [[2013]]).<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Benson, R.B.J., Campione, N.E., Carrano, M.T., Mannion, P.D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D.C. (2014) Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage. PLOS Biology, Vol:12, ISSN:1545-7885 [[doi: 10.1371/journal.pbio.1001853]]<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press <br />
<br />
Matthew T. Carrano (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion<br />
<br />
Novas & Ezcurra (2006) Reinterpretation of the dorsal vertebrae of ''Argentinosaurus huinculensis'' (Sauropoda, Titanosauridae)<br />
<br />
Paul G.S (1994) Big Sauropods-Really, Really Big Sauropods<br />
<br />
Sellers, Margetts, Coria & Manning (2013) March of the Titans: The Locomotor Capabilities of Sauropod Dinosaurs<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Wedel, online 2010 http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=13442
Argentinosaurus
2014-09-28T17:13:40Z
<p>Danu: kilka drobnych</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 55 ton (?)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
??? [[Opisthocoelicaudiinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów, a często w nienaukowych źródłach - i na stan dzisiejszej wiedzy błędnie - uważa się go za największego dinozaura. <br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 6 kręgów grzbietowych (być może jest ich więcej, ale opisano tylko 6)- 5 środkowych [[kręg]]ów 3-7 i 1 tylny (10 lub 11- posiadający największą średnicę trzonu), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego, prawa kość strzałkowa o długości 155 cm (początkowo opisana błędnie jako piszczel) i środkowy fragment kości udowej.<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. Obecnie diagnoza jest nie aktualna ze względu na ponowne "umiejscowienie" kręgów grzbietowych (Novas & Ezcurra [[2006]])<br />
<br />
Kolejną cechą diagnostyczną była "kość piszczelowa z krótkim grzbietem goleniowym", lecz później uznano, że jest to kość strzałkowa.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
[[Plik:Argentinosaurus_skeleton%2C_PLoS_ONE.png|250px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu argentynozaura w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem. Źródło: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/06/Argentinosaurus_skeleton%2C_PLoS_ONE.png].]]<br />
<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm wysokości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Wydaje się nieco mniejszy od opisanego w [[2005]] r. ''[[Puertasaurus]]'', innego kredowego tytanozaura znanego z fragmentarycznego materiału kopalnego (tylko 4 kręgi). Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula ([[1994]]) mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton. Podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong (cytowany w Wedel, online 2010), który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne, między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą dla zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Benson i in., [[2014]]) używając alometrii kończyn oszacowali masę na aż 90 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości.<br />
<br />
==Media i kultura==<br />
Argentynozaur jest przedstawiany w wielu książkach popularnonaukowych, jest także przedmiotem wielu rysunków i rekonstrukcji. Dinozaur wystąpił w kilku filmach, między innymi w wyprodukowanym przez BBC- "Planet Dinosaur" - gdzie pojawia się w 5 części serii, przedstawiono go tam np. w starciu z mapuzaurem- ogromnym drapieżnikiem. Argentynozaur pojawił się także we wcześniejszym filmie BBC- "Pazur Olbrzyma". W roku 2013 został stworzony komputerowy model 3D, który obrazuje domniemany sposób poruszania się olbrzymiego dinozaura (Sellers i in., [[2013]]).<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Benson, R.B.J., Campione, N.E., Carrano, M.T., Mannion, P.D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D.C. (2014) Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage. PLOS Biology, Vol:12, ISSN:1545-7885 [[doi: 10.1371/journal.pbio.1001853]]<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press <br />
<br />
Matthew T. Carrano (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion<br />
<br />
Novas & Ezcurra (2006) Reinterpretation of the dorsal vertebrae of ''Argentinosaurus huinculensis'' (Sauropoda, Titanosauridae)<br />
<br />
Paul G.S (1994) Big Sauropods-Really, Really Big Sauropods<br />
<br />
Sellers, Margetts, Coria & Manning (2013) March of the Titans: The Locomotor Capabilities of Sauropod Dinosaurs<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Wedel, online 2010 http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Mantellodon&diff=13176
Mantellodon
2014-07-29T20:49:32Z
<p>Danu: /* Etymologia */ hehe Ken Carpenter to nie kobieta, swoją drogą dobrze to odmieniłem ?</p>
<hr />
<div> Artykuł w trakcie rozbudowy (Paul, 2012; Olshevsky, 1997, Norman, 1993). Dino<br />
{{DISPLAYTITLE:''Mantellodon''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
|-<br />
| [[Łukasz Czepiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" width="400" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Mantellodon'' (mantellodont)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| ?<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ?<br />
|-<br />
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Wielka Brytania]]<br />
<small>Kentish Rag <br>([[formacja Lower Greensand]])</small> <br />
|-<br />
! '''[[:Kategoria:Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 125-112 [[Ma]]<br />
<br />
<small>wczesna [[kreda]] (wczesny [[apt]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Ornithischia]]<br />
<br />
[[Ornithopoda]]<br />
<br />
[[Iguanodontia]]<br />
<br />
[[Ankylopollexia]]<br />
<br />
[[Styracosterna]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Mantellodon.jpg|400px]]<br />
<small>Ryc. 1. Rekonstrukcja przyżyciowa mantellodonta. <br>{{c}} Nobu Tamura<br />
[http://spinops.blogspot.com/2012/11/mantellodon-carpenteri.html]<br />
</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Kentish Rag, United Kingdom|[[Formacja Lower Greensand]|<small>''[[Mantellodon]] carpenteri'' - '''NHMUK R3741''' </small><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
<br />
''Mantellodon'' to rodzaj [[Iguanodontia|iguanodonta]], żyjący we wczesnej kredzie na terenie dzisiejszej [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]. Niegdyś zaliczany był do taksonu ''[[Mantellisaurus]]''.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]]: NHMUK R3741 (tzw. "Mantel-piece"; ryc. 2): 1 niestarty ząb, 2 kości udowe, k. strzałkowa, k. piszczelowa, kilka k. śródstopia i paliczków, pazury, kilka kręgów ogonowych i grzbietowych, fragmenty żeber, obojczyk, fragmenty zębów i innych kości<ref>paleofile.com [http://www.paleofile.com/Dinosaurs/Ornithopods/Mantellodon.asp]</ref>.<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
[[Plik:NHMUK R3741.jpg|200px|thumb|right| Ryc. 2. Ilustracja holotypu (NHMUK R3741) ''M. carpenteri'' - tzw. "Mantel-piece". <br>© Norman, 1993 w: Godefroit, 2012]]<br />
[[Plik:Iguanodon3.jpg|200px|thumb|right| Ryc. 3. Pierwsza rekonstrukcja ''Iguanodon'', na podstawie obecnego holotypu ''Mantellodon''. <br>© Mantell, 1840]]<br />
{{Szablon:Diagnoza}}<br />
Elementy kończyn smukłe. Kość biodrowa głęboka, wyrostek przedni mocny, tylna część panewki stawu biodrowego krótka i bardzo trójkątna, grzbietowa krawędź silnie łukowata<ref name="Paul, 2012">Paul, G.S., 2012, ''Notes on the rising diversity of iguanodont taxa, and iguanodonts named after Darwin, Huxley and evolutionary science''. Actas de V Jornadas Internacionales sobre Paleontologia de Dinosaurios y su Entorno, Salas de los Infantes, Burgos. Colectivo de Arqueologico-Paleontologico de Salas de los Infantes (Burgos). pp. 121–131.</ref>.<br />
<br />
==Historia taksonu==<br />
Holotyp został odkryty w [[1834]] roku w Kentish Rag z kopalni Bensted (Maidstone, hrabstwo Kent w południowo-wschodniej Anglii). Wyciągnięty w jednej, dużej płycie (ryc. 2), został opisany i zilustrowany przez [[Gideon Mantell|Gideona Mantella]]<ref>Mantell, G., 1834, ''Discovery of the bones of the ''Iguanodon'' in a quarry of Kentish Rag (a limestone belonging to the Lower Greensand Formation) near Maidstone, Kent''. Edinburgh New Philosophical Journal 17: 200–201.</ref>. Na podstawie znajdujących się wśród pomieszanych kości charakterystycznych zębów (obecnie zaginionych) i odcisków koron zębów <ref>Norman, D., 1993, ''Gideon Mantell’s Mantelpiece: the earliest well-preserved ornithischian dinosaur''. Modern Geology 18: 225–245.</ref>, podobnych do tych opisanych przez siebie w roku [[1825]]<ref>Mantell, G., 1825, ''Notice on the ''Iguanodon'', a newly discovered fossil reptile, from the sandstone of Tilgate forest, in Sussex.'' Philosophical Transactions of the Royal Society of London 115: 179–186.</ref>, Mantell przypisał niemal kompletny szkielet do gatunku ''Iguanodon anglicus''. Jego rekonstrukcja szkieletu (ryc. 3) przedstawiała czworonożne zwierzę podobne do legwana z rogiem na nosie (który potem okazał się być kolcem na kciuku tego dinozaura).<br />
<br />
Okaz ten został dokładnie opisany i formalnie przypisany do gatunku ''I. mantelli'' przez Owena w 1851 roku<ref>Owen, R., 1851, ''Monograph of the fossil reptilia of the Cretaceous formations. Part 1. Chelonia (Lacertilia, &c.)''. Palaeontographical Society Monographs 5: 1–118.</ref>, jednak okaz ten pochodził z innej formacji niż którykolwiek z gatunków ''Iguanodon''<ref>Olshevsky, G., 1997. ''Re: Hello and a question about Iguanodon mantelli (long)''. Dinosaur Mailing List, 17 VIII 1997.</ref>. W 2008 roku Paul przypisał R3741 do ''[[Mantellisaurus]] atherfieldensis''<ref>Paul, G., 2008, ''A revised taxonomy of the iguanodont dinosaur genera and species''. Cretaceous Research, 29: 192-216</ref>, jednak okaz ten pochodzi z młodszej formacji [[formacja Lower Greensand|Lower Greensand]] (datowanej na wczesny [[apt]], holotyp mantellizaura został zaś znaleziony w [[barrem]]skiej formacji [[formacja Vectis|Vectis]]. W 2010 roku Carpenter i Ishida <ref>Carpenter, K. & Ishida, Y., 2010, ''Early and “Middle” Cretaceous iguanodonts in time and space''. Journal of Iberian Geology, 36: 145-164.</ref> oraz Naish <ref>Naish, D., 2010, ''The Iguanodon Explosion'', parts 1-3. [http://blogs.scientificamerican.com/guest-blog/2010/11/15/the-iguanodon-explosion-how-scientists-are-rescuing-the-name-of-a-classic-ornithopod-dinosaur-part-1/]</ref> zauważyli znaczące różnice morfologiczne w budowie kości biodrowej, sugerujące, że okaz R3741 mógł być bliższy późniejszym iguanodontom z późnej kredy.<br />
<br />
W 2010 roku Carpenter i Ishida sugerowali również, by ICZN zatwierdziło okaz NHMUK R3741 jako holotyp ''Iguanodon'', co mogłoby jednak spowodować jeszcze większe zamieszanie w nazewnictwie tych taksonów (iguanodont zyskałby wówczas diagnozę mantellodonta, który stałby się wówczas nazwą nieważną, jak również okazy obecnie zaliczane do rodzaju ''Iguanodon'' musiałyby zostać przypisane do innego taksonu). W 2012 roku Paul ustanowił nowy takson - ''Mantellodon''<ref name="Paul, 2012"></ref>.<br />
<br />
Wciąż zachowany w skale, okaz z Maidstone jest udostępniony publiczności w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. W 1949 roku gmina Maidstone uwieczniła odkrycie, dodając rekonstrukcję ''Iguanodon'' jako trzymacza heraldycznego do swojego herbu <ref>Colbert, E., 1968, ''Men and Dinosaurs: The Search in Field and Laboratory''. New York: Dutton & Company.<br>[http://thebeautifulhistory.wordpress.com/clubs/maidstone-united/]</ref>.<br />
<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa - ''Mantellodon'' oznacza "ząb Mantella" i pochodzi od nazwiska Gideona Mantella, który odkrył holotyp tego dinozaura. Jego znalezisko często bywa określane mianem "Mantel-piece" (angielska gra słów "masterpiece", czyli arcydzieło, i nazwisko naukowca). Epitet [[gatunek|gatunkowy]] (''carpenteri'') został nadany na cześć [[Kennetha Carpentera]], w dowód uznania dla jego pracy nad dinozaurami, w tym również przedstawicielami [[Iguanodontia]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
| ''Mantellodon''<br />
| {{Kpt|[[Gregory Paul|Paul]]}}, [[2012]]<br />
| ''nomen dubium'' = ''[[Mantellisaurus]]''<br />
|-<br />
| ''M. carpenteri''<br />
| {{Kpt|Paul}}, 2012<br />
| ''nomen dubium'' = ''[[Mantellisaurus]] atherfieldensis''<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><references/></small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]] <br />
[[Kategoria:Ornithischia]] <br />
[[Kategoria:Ornithopoda]]<br />
[[Kategoria:Iguanodontia]]<br />
[[Kategoria:Azja]]<br />
[[Kategoria:Wielka Brytania]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Apt]]<br />
[[Kategoria:Nomen dubium]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=12574
Argentinosaurus
2014-03-03T14:39:36Z
<p>Danu: kultura i media</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 55 ton<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna kreda ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
??? [[Opisthocoelicaudiinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów, a często w nienaukowych źródłach - i na stan dzisiejszej wiedzy błędnie - uważa się go za największego dinozaura. <br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 6 kręgów grzbietowych- 5 środkowych [[kręg]]ów 3-7 i 1 tylny (10 lub 11- posiadający największą średnicę trzonu), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego, prawa kość strzałkowa o długości 155 cm (początkowo opisana błędnie jako piszczel) i środkowy fragment kości udowej.<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. Obecnie diagnoza jest nie aktualna ze względu na ponowne "umiejscowienie" kręgów grzbietowych (Novas & Ezcurra [[2006]])<br />
<br />
Kolejną cechą diagnostyczną była "kość piszczelowa z krótkim grzbietem goleniowym", lecz później uznano, że jest to kość strzałkowa.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm długości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Wydaje się nieco mniejszy od opisanego w [[2005]] r. ''[[Puertasaurus]]'', innego kredowego tytanozaura znanego z fragmentarycznego materiału kopalnego (tylko 4 kręgi). Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula ([[1994]]) mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). Niedawno [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton. Podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong (cytowany w Wedel, online 2010), który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne, między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą dla zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości.<br />
<br />
==Media i kultura==<br />
Argentynozaur jest przedstawiany w wielu książkach popularnonaukowych, jest także przedmiotem wielu rysunków i rekonstrukcji. Dinozaur wystąpił w kilku filmach, między innymi w wyprodukowanym przez BBC- "Planet Dinosaur" -gdzie pojawia się w 5 części serii, przedstawiono go tam np. w starciu z mapuzaurem- ogromnym drapieżnikiem. Argentynozaur pojawił się także we wcześniejszym filmie BBC- "Pazur Olbrzyma". W roku 2013 został stworzony komputerowy model 3D, który obrazuje domniemany sposób poruszania się olbrzymiego dinozaura (Sellers i in. [[2013]]).<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press <br />
<br />
Matthew T. Carrano (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion<br />
<br />
Novas & Ezcurra (2006) Reinterpretation of the dorsal vertebrae of ''Argentinosaurus huinculensis'' (Sauropoda, Titanosauridae)<br />
<br />
Paul G.S (1994) Big Sauropods-Really, Really Big Sauropods<br />
<br />
Sellers, Margetts, Coria & Manning (2013) March of the Titans: The Locomotor Capabilities of Sauropod Dinosaurs<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Wedel, online 2010 http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=12570
Argentinosaurus
2014-02-26T16:37:50Z
<p>Danu: /* Bibliografia */</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 55 ton<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna kreda ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
??? [[Opisthocoelicaudiinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów, a często w nienaukowych źródłach - i na stan dzisiejszej wiedzy błędnie - uważa się go za największego dinozaura. <br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 6 kręgów grzbietowych- 5 środkowych [[kręg]]ów 3-7 i 1 tylny (10 lub 11- posiadający największą średnicę trzonu), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego, prawa kość strzałkowa o długości 155 cm (początkowo opisana błędnie jako piszczel) i środkowy fragment kości udowej.<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. Obecnie diagnoza jest nie aktualna ze względu na ponowne "umiejscowienie" kręgów grzbietowych (Novas & Ezcurra 2006)<br />
<br />
Kolejną cechą diagnostyczną była "kość piszczelowa z krótkim grzbietem goleniowym", lecz później uznano, że jest to kość strzałkowa.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm długości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Wydaje się nieco mniejszy od opisanego w [[2005]] r. ''[[Puertasaurus]]'', innego kredowego tytanozaura znanego z fragmentarycznego materiału kopalnego (tylko 4 kręgi). Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula ([[1994]]) mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). Niedawno [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton. Podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong (cytowany w Wedel, online 2010), który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne, między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą dla zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press <br />
<br />
Matthew T. Carrano (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion<br />
<br />
Novas & Ezcurra (2006) Reinterpretation of the dorsal vertebrae of ''Argentinosaurus huinculensis'' (Sauropoda, Titanosauridae)<br />
<br />
Paul G.S (1994) Big Sauropods-Really, Really Big Sauropods<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Wedel, online 2010 http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=12569
Argentinosaurus
2014-02-26T16:36:51Z
<p>Danu: /* Rozmiary */</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 55 ton<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna kreda ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
??? [[Opisthocoelicaudiinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów, a często w nienaukowych źródłach - i na stan dzisiejszej wiedzy błędnie - uważa się go za największego dinozaura. <br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 6 kręgów grzbietowych- 5 środkowych [[kręg]]ów 3-7 i 1 tylny (10 lub 11- posiadający największą średnicę trzonu), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego, prawa kość strzałkowa o długości 155 cm (początkowo opisana błędnie jako piszczel) i środkowy fragment kości udowej.<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. Obecnie diagnoza jest nie aktualna ze względu na ponowne "umiejscowienie" kręgów grzbietowych (Novas & Ezcurra 2006)<br />
<br />
Kolejną cechą diagnostyczną była "kość piszczelowa z krótkim grzbietem goleniowym", lecz później uznano, że jest to kość strzałkowa.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm długości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Wydaje się nieco mniejszy od opisanego w [[2005]] r. ''[[Puertasaurus]]'', innego kredowego tytanozaura znanego z fragmentarycznego materiału kopalnego (tylko 4 kręgi). Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula ([[1994]]) mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). Niedawno [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton. Podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong (cytowany w Wedel, online 2010), który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne, między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą dla zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press <br />
<br />
Matthew T. Carrano (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion<br />
<br />
Novas & Ezcurra (2006) Reinterpretation of the dorsal vertebrae of ''Argentinosaurus huinculensis'' (Sauropoda, Titanosauridae) <br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Wedel, online 2010 http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=12568
Argentinosaurus
2014-02-26T16:29:06Z
<p>Danu: /* Materiał kopalny */</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 55 ton<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna kreda ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
??? [[Opisthocoelicaudiinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów, a często w nienaukowych źródłach - i na stan dzisiejszej wiedzy błędnie - uważa się go za największego dinozaura. <br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 6 kręgów grzbietowych- 5 środkowych [[kręg]]ów 3-7 i 1 tylny (10 lub 11- posiadający największą średnicę trzonu), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego, prawa kość strzałkowa o długości 155 cm (początkowo opisana błędnie jako piszczel) i środkowy fragment kości udowej.<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. Obecnie diagnoza jest nie aktualna ze względu na ponowne "umiejscowienie" kręgów grzbietowych (Novas & Ezcurra 2006)<br />
<br />
Kolejną cechą diagnostyczną była "kość piszczelowa z krótkim grzbietem goleniowym", lecz później uznano, że jest to kość strzałkowa.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm długości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Wydaje się nieco mniejszy od opisanego w [[2005]] r. ''[[Puertasaurus]]'', innego kredowego tytanozaura znanego z fragmentarycznego materiału kopalnego (tylko 4 kręgi). Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). Niedawno [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton. Podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong (cytowany w Wedel, online 2010), który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne, między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą dla zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press <br />
<br />
Matthew T. Carrano (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion<br />
<br />
Novas & Ezcurra (2006) Reinterpretation of the dorsal vertebrae of ''Argentinosaurus huinculensis'' (Sauropoda, Titanosauridae) <br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Wedel, online 2010 http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=12567
Argentinosaurus
2014-02-26T16:28:44Z
<p>Danu: /* Materiał kopalny */</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 55 ton<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna kreda ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
??? [[Opisthocoelicaudiinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów, a często w nienaukowych źródłach - i na stan dzisiejszej wiedzy błędnie - uważa się go za największego dinozaura. <br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 6 kręgów grzbietowych- 5 środkowych [[kręg]]ów 3-7 i 1 tylny (10 lub 11- posiadający największą średnicę trzonu), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego, prawa kość strzałkowa o długości 155 cm (początkowo opisana błędnie jako piszczel)i środkowy fragment kości udowej.<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. Obecnie diagnoza jest nie aktualna ze względu na ponowne "umiejscowienie" kręgów grzbietowych (Novas & Ezcurra 2006)<br />
<br />
Kolejną cechą diagnostyczną była "kość piszczelowa z krótkim grzbietem goleniowym", lecz później uznano, że jest to kość strzałkowa.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm długości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Wydaje się nieco mniejszy od opisanego w [[2005]] r. ''[[Puertasaurus]]'', innego kredowego tytanozaura znanego z fragmentarycznego materiału kopalnego (tylko 4 kręgi). Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). Niedawno [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton. Podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong (cytowany w Wedel, online 2010), który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne, między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą dla zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press <br />
<br />
Matthew T. Carrano (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion<br />
<br />
Novas & Ezcurra (2006) Reinterpretation of the dorsal vertebrae of ''Argentinosaurus huinculensis'' (Sauropoda, Titanosauridae) <br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Wedel, online 2010 http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=12566
Argentinosaurus
2014-02-26T16:27:09Z
<p>Danu: /* Diagnoza */</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 55 ton<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna kreda ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
??? [[Opisthocoelicaudiinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów, a często w nienaukowych źródłach - i na stan dzisiejszej wiedzy błędnie - uważa się go za największego dinozaura. <br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 6 kręgów grzbietowych- 5 środkowych [[kręg]]ów 3-7 i 1 tylny (10 lub 11- posiadający największą średnicę trzonu), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego i prawa kość strzałkowa (155 cm).<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. Obecnie diagnoza jest nie aktualna ze względu na ponowne "umiejscowienie" kręgów grzbietowych (Novas & Ezcurra 2006)<br />
<br />
Kolejną cechą diagnostyczną była "kość piszczelowa z krótkim grzbietem goleniowym", lecz później uznano, że jest to kość strzałkowa.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm długości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Wydaje się nieco mniejszy od opisanego w [[2005]] r. ''[[Puertasaurus]]'', innego kredowego tytanozaura znanego z fragmentarycznego materiału kopalnego (tylko 4 kręgi). Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). Niedawno [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton. Podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong (cytowany w Wedel, online 2010), który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne, między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą dla zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press <br />
<br />
Matthew T. Carrano (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion<br />
<br />
Novas & Ezcurra (2006) Reinterpretation of the dorsal vertebrae of ''Argentinosaurus huinculensis'' (Sauropoda, Titanosauridae) <br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Wedel, online 2010 http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=12565
Argentinosaurus
2014-02-26T16:26:36Z
<p>Danu: /* Diagnoza */</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 55 ton<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna kreda ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
??? [[Opisthocoelicaudiinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów, a często w nienaukowych źródłach - i na stan dzisiejszej wiedzy błędnie - uważa się go za największego dinozaura. <br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 6 kręgów grzbietowych- 5 środkowych [[kręg]]ów 3-7 i 1 tylny (10 lub 11- posiadający największą średnicę trzonu), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego i prawa kość strzałkowa (155 cm).<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. Obecnie diagnoza jest nie aktualna ze względu na ponowne "umiejscowienie" kręgów grzbietowych (Novas @ Ezcurra 2006)<br />
<br />
Kolejną cechą diagnostyczną była "kość piszczelowa z krótkim grzbietem goleniowym", lecz później uznano, że jest to kość strzałkowa.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm długości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Wydaje się nieco mniejszy od opisanego w [[2005]] r. ''[[Puertasaurus]]'', innego kredowego tytanozaura znanego z fragmentarycznego materiału kopalnego (tylko 4 kręgi). Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). Niedawno [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton. Podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong (cytowany w Wedel, online 2010), który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne, między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą dla zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press <br />
<br />
Matthew T. Carrano (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion<br />
<br />
Novas & Ezcurra (2006) Reinterpretation of the dorsal vertebrae of ''Argentinosaurus huinculensis'' (Sauropoda, Titanosauridae) <br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Wedel, online 2010 http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=12563
Argentinosaurus
2014-02-25T17:02:18Z
<p>Danu: /* Bibliografia */</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 55 ton<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna kreda ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
??? [[Opisthocoelicaudiinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów, a często w nienaukowych źródłach - i na stan dzisiejszej wiedzy błędnie - uważa się go za największego dinozaura. <br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 6 kręgów grzbietowych- 5 środkowych [[kręg]]ów 3-7 i 1 tylny (10 lub 11- posiadający największą średnicę trzonu), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego i prawa kość strzałkowa (155 cm).<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. <br />
<br />
Kolejną cechą diagnostyczną była "kość piszczelowa z krótkim grzbietem goleniowym", lecz później uznano, że jest to kość strzałkowa.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm długości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Wydaje się nieco mniejszy od opisanego w [[2005]] r. ''[[Puertasaurus]]'', innego kredowego tytanozaura znanego z fragmentarycznego materiału kopalnego (tylko 4 kręgi). Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). Niedawno [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton. Podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong (cytowany w Wedel, online 2010), który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne, między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą dla zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press <br />
<br />
Matthew T. Carrano (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion<br />
<br />
Novas & Ezcurra (2006) Reinterpretation of the dorsal vertebrae of ''Argentinosaurus huinculensis'' (Sauropoda, Titanosauridae) <br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Wedel, online 2010 http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=12562
Argentinosaurus
2014-02-25T16:59:33Z
<p>Danu: /* Materiał kopalny */</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 55 ton<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna kreda ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
??? [[Opisthocoelicaudiinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów, a często w nienaukowych źródłach - i na stan dzisiejszej wiedzy błędnie - uważa się go za największego dinozaura. <br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 6 kręgów grzbietowych- 5 środkowych [[kręg]]ów 3-7 i 1 tylny (10 lub 11- posiadający największą średnicę trzonu), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego i prawa kość strzałkowa (155 cm).<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. <br />
<br />
Kolejną cechą diagnostyczną była "kość piszczelowa z krótkim grzbietem goleniowym", lecz później uznano, że jest to kość strzałkowa.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm długości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Wydaje się nieco mniejszy od opisanego w [[2005]] r. ''[[Puertasaurus]]'', innego kredowego tytanozaura znanego z fragmentarycznego materiału kopalnego (tylko 4 kręgi). Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). Niedawno [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton. Podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong (cytowany w Wedel, online 2010), który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne, między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą dla zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press <br />
<br />
Matthew T. Carrano (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
Wedel, online 2010 http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Puertasaurus&diff=12512
Puertasaurus
2014-02-21T16:40:47Z
<p>Danu: /* Bibliografia */</p>
<hr />
<div> Do weryfikacji<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Puertasaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Krzysztof Stuchlik]]<br />
[[Dawid Mazurek]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Krzysztof Lichota]]<br />
<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Puertasaurus'' (puertazaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| ok. 30 m (??)*<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 50-60 t (??)*<br />
<br />
* Patrz: Rozmiary i budowa<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Santa Cruz <br />
<br />
<small>(formacja [[Pari Aike]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| ok. 70,6-68,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>[[późna kreda]] (wczesny [[mastrycht]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
? [[Lognkosauria]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Puertasaurus_Scott_Hartman.jpg|400px|]]<br />
<small>Znane elementy szkieletu. Autor: [[Scott Hartman]] [http://skeletaldrawing.blogspot.com/2013/06/when-i-released-my-thunder-lizards-size.html]]/small><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Puertazaur był powolnym roślinożercą
o długiej szyi i ogonie oraz masywnym cielsku. Szkielet został odnaleziony w [[2001]] roku, natomiast opis powstał dopiero w [[2005]] roku. Odkrywcami i preparatorami jedynego dotychczas znanego okazu byli [[Pablo Puerta]] i [[Santiago Reuil]] - to od ich nazwisk utworzono nazwę [[rodzaj]]ową
i epitet [[gatunek|gatunkowy]].<br />
<br />
Ciekawy jest fakt, że gigant ten pochodzi z formacji [[Pari Aike]] datowanej na wczesny [[mastrycht]]. Jest to dowód na to, że zauropody wcale nie zmniejszyły swoich rozmiarów na przestrzeni lat, a przetrwały w takiej postaci aż do końca ery mezozoicznej. Dotychczas nie odnaleziono współczesnego mu żadnego ogromnego mięsożercy z Argentyny, który byłby w stanie podjąć z nim walkę, jednak to prawdopodobnie tylko kwestia czasu. Tak czy owak dinozaur ten na razie zasługuje na tytuł jednego z największych odkrytych dinozaurów.<br />
<br />
Dinozaurami współwystępują
cymi z puertazaurem były: [[bazalny]] [[Iguanodontia|iguanodont]] ''[[Talenkauen]]'' i [[Carnosauria|karnozaur]] ''[[Orkoraptor]]''. Żyły one na terenach porośniętych drzewami szpilkowymi, okresowo zalewanymi przez morze.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] (MPM 10002) zawiera cztery niepołączone kręgi: większość dziewiątego kręgu szyjnego (pierwszy znany dla olbrzymiego tytanozaura, umożliwiający
wgląd w anatomię szyi neozauropodów) o długości aż 118 cm, kompletny drugi kręg grzbietowy (najszerszy ze wszystkich dotychczas znanych u dinozaurów, o szerokości 1,68 m i wysokości 1,06 m i długości 31 cm) i trzony dwóch kręgów ze środkowej części ogona, jednak nie zostały one szczegółowo jak dotąd opisane.<br />
<br />
==Klasyfikacja==<br />
Pozycja puertazaura nie jest pewna, jednak posiada pewne charakterystyczne cechy jak np szeroki, wydłużony kręg szyjny, który pozwala twierdzić, że jest to krewny ''[[Futalognkosaurus]]'' należącego do [[Lognkosauria]].<br />
<br />
==Rozmiary i budowa==<br />
Mimo, że puertazaur jest znany z bardzo ubogiego materiału kopalnego to na podstawie jego ogromnych kręgów można wywnioskować, że był to olbrzymi dinozaur. Początkowo [[Fernando Novas]] oszacował go na 35-40 m długości i aż na 80-100 ton wagi jednak dziś wydaje się, że są to dane mocno przesadzone. Drugi krąg grzbietowy miał długość 31 cm, u ''[[Futalognkosaurus]]'' (autorzy oszacowali go na 26 m długości) ten sam [[kręg]] mierzy 28,7 cm. Kręg szyjny puertazaura (prawdopodobnie 9.) jest bardzo duży ma aż 118 cm długości a u futalognkozaura środkowy kręg szyjny mierzy około 99 cm. Po porównaniu długość puertazaura można szacować na mniej-więcej 30 m. Puertazaur prawdopodobnie miał proporcjonalnie dłuższą szyję względem tułowia niż futalognkozaur, co być może wynika z faktu, że kręg grzbietowy puertazaura jest jednak znacznie szerszy od kręgu ''[[Futalognkosaurus]]'' i szyja była dłuższa, gdyż równoważyła szersze i cięższe cielsko niż u swojego kuzyna. Jego kręg piersiowy jest wyjątkowo krótki.<br />
<br />
Masa puertazaura jest szacunkowa wynosi prawdopodobnie około 60 ton. W [[2004]] roku Mazzetta wraz z zespołem ustalił, że masa największych tytanozaurów mieściła się mniej-więcej w przedziale 60-88 ton, jednak w tym badaniu alometrycznym użyto bardzo dużej gęstości ciała 950 kg/m3 zostało to skrytykowane, np na SVPOW - [[Matt Wedel]], [[Mike Taylor]] oraz [[Zach Armstrong]] stwierdzili, że bardziej prawdopodobna jest gęstość 800 kg/m3 a największe tytanozaury jak argentynozaur i puertazaur mieściły się w przedziale 50-60 ton.<br />
<br />
Szyja była prawdopodobnie bardzo długa i miała ciekawą budowę - kręg puertazaura jest wydłużony, z szerokimi wyrostkami kolczystymi oraz z długimi i grubymi żebrami szyjnymi, ale z kolei krótkimi kolcami nerwowymi. Taka budowa prawdopodobnie umożliwiała bardzo duża elastyczność szyi jeśli chodzi o jej ruchy w pionie, tzn. szyja mogła być prawdopodobnie bardzo wysoko podnoszona w górę jednocześnie ruchy na boki mogły być nieco bardziej ograniczone.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Puertasaurus''<br />
| {{Kpt|[[Fernando Novas|Novas]]}}, {{Kpt|[[Leonardo Salgado|Salgado]]}}, {{Kpt|[[Jorge Calvo|Calvo]]}} i {{Kpt|[[Federico Agnolín|Agnolín]]}}, [[2005]]<br />
|-<br />
! ''P. reuili''<br />
| {{Kpt|Novas, Salgado, Calvo}} i {{Kpt|Agnolín}}, 2005<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Calvo, J.O., Porfiri, J.D., Gonzalez-Riga, B.J. & Kellner, A.W.A. (2008) Anatomy of Futalognkosaurus dukei Calvo, Porfiri, Gonzalez-Riga & Kellner, 2007 (Dinosauria, Titanosauridae) from the Neuquen Group (Late Cretaceous), Patagonia, Argentina. Arquivos do Museu Nacional, Rio de Janeiro 65(4):511-526<br />
<br />
Mazzetta, G.V., Christiansen, P. & Fariña, R.A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs<br />
<br />
Novas, F.E., Salgado, L., Calvo, J. & Agnolín, F. (2005) "Giant titanosaur (Dinosauria, Sauropoda)from the Late Cretaceous of Patagonia". Revisto del Museo Argentino de Ciencias Naturales, n.s. 7 (1): 37–41<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. 2008. Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina.<br />
http://www.mesozoico.com.ar/Forum/viewtopic.php?f=5&t=362&%3E%3Cimg%20src=#p729<br />
<br />
http://svpow.com/2008/01/16/how-big-was-futalognkosaurus/<br />
<br />
http://svpow.com/2010/03/30/mamenchisaurus-tail-club-again/<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]<br />
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Paralititan&diff=12510
Paralititan
2014-02-21T12:04:07Z
<p>Danu: /* Paleoekologia */ nazwa pterozaura</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Paralititan''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
[[Jakub Kowalski]]<br />
<br />
[[Tomasz Singer]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Paralititan'' (paralitytan)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| >20-26(?32) m (??)<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 20-57 t (??)<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Egipt]] - Al-Wahat al-Bahrijja<br />
<br />
<small>(formacja [[Baharija]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 99-93,5 Ma<br />
<br />
<small>późna [[kreda]] ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Paralititan2.jpg|400px|]]<br />
<small>Rekonstrukcja przyżyciowa paralitytana. [http://paleoking.blogspot.com/2009/10/time-to-bust-out-your-sauropods.html]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Al-Bawiti, Egypt|formacja [[Baharija]], Al-Wahat al-Bahrijja, [[Egipt]]|<small>''[[Paralititan]] stromeri'' - '''CGM 81119'''([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Paralititan'' to duży [[rodzaj]] zauropoda z grupy [[Titanosauria]]. Żył na terenie dzisiejszego [[Egipt]]u na początku późnej kredy, ok. 99-93,5 milionów lat temu ([[cenoman]]).<br />
<br />
Jako nowy [[rodzaj]] i [[gatunek]] (''P. stromeri'') został opisany przez Smitha i jego współpracowników w [[2001]] roku. Co ciekawe, paralitytan jest pierwszym [[tetrapod]]em (zwierzęciem czworonożnym) odnalezionym na terenie [[Egipt]]u od [[1935]] roku. <br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] (CGM 81119) to 2 zrośnięte kręgi (?)krzyżowo-ogonowe (''caudal sacral''; prawdopodobnie 5 i 6), pierwszy krąg ogonowy, proksymalny krąg ogonowy, żebra grzbietowe i krzyżowe, niekompletne obie kości łopatkowe, kompletna prawa i niekompletna lewa kość ramienna, dystalna kość śródręcza i kilka(naście) dodatkowych elementów.<br />
<br />
Smith i in. ([[2001]]) uznają za materiał przypisany bardzo duży kręg grzbietowy (1912VIII64), który był szerszy niż wyższy. Został on opisany przez [[Ernst Stromer|Stromer]]a ([[1932]]) i prawdopodobnie został zniszczony podczas II Wojny Światowej.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
''Paralititan'' zamieszkiwał obszary strefy pływowej, porośnięte wysoką roślinnością namorzynową, którą miał się pożywiać. Były to zielone tereny, poprzecinane meandrującymi rzekami, pełne jezior i rozlewisk – istna oaza, gdyż wewnątrz kontynentu panował klimat gorący i suchy.<br />
<br />
Tereny te zamieszkiwało prócz niego wiele zwierząt, takie jak: ryby (liczne rekiny, ryby dwudyszne), płazy (reprezentowane przez liczne żaby), żółwie, plezjozaury, pterozaury (''[[Alanqa]]'', ''[[Coloborhynchus]]''), łuskonośne, krokodylomorfy (''Laganosuchus'', ''Stomatosuchus'') oraz pozostałe 4 gatunki dinozaurów: [[teropod]]y ''[[Bahariasaurus]]'', ''[[Carcharodontosaurus]]'' i ''[[Spinosaurus]]'' oraz zauropod ''[[Aegyptosaurus]]''.<br />
<br />
Istnieją dowody na to, że ''Paralititan'' mógł padać ofiarą ''[[Carcharodontosaurus]]''. Odnaleziono bowiem wśród szczątków tego zauropoda koronę zęba należącego do karcharodontozaura. Prawdopodobnie albo upolował on (nie wiadomo czy sam, czy stadnie) paralitytana, albo spożywał jego padlinę.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Paralititan'' był być może jednym z największych znanych dinozaurów. W momencie jego opisania ([[2001]]) jego prawa kość ramienna o długości 1,69 metra była najdłuższą znaną kością ramienną kredowego dinozaura. Jest ona o ok. 12,5 % dłuższa od analogicznej kości należącej do znanego z długich ramion ''[[Isisaurus]] colberti'' (1,48 m).<br />
<br />
Większa (o 7,5 %) ma być kość ramienna należąca do ''[[Argentinosaurus]]'' (1,81 m), ale jest to wartość ekstrapolowana – nie jest zatem pewne, czy odnaleziony okaz argentynozaura za życia miał te obie kości tej długości. Jak zresztą sugerują [[Smith]] i in. ([[2001]]), ''Paralititan'' prawdopodobnie nie osiągał rozmiarów argentynozaura. Jeżeli przyjmiemy, że te oba tytanozaury miały te same proporcje oraz to, że wartość 1,81 metra jest prawidłowa, to mógł osiągać 28-32 metry długości. Jednak na podstawie ''[[Saltasaurus]]'' [[Kenneth Carpenter |Carpenter]] szacuje jego rozmiary na ok. 26 metrów, a w swojej książce [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) na zaledwie >20 m i 20 ton. Z kolei na podstawie szacowań argentynozaura przez Mazzettę i in. ([[2004]]) można przyjąć przedział 39-57 ton (najbardziej prawdopodobne 48 t).<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa bierze się z greckich słów: ''paralos'' (nadmorski) oraz ''titan'' (olbrzym z mitologii greckiej), co znaczy w wolnym tłumaczeniu "nadmorski gigant". Epitet gatunkowy honoruje niemieckiego paleontologa, Ernsta Freiherra Stromera von Reichenbacha (odkrywcę m.in. ''[[Aegyptosaurus]]'', ''[[Bahariasaurus]]'' czy ''[[Spinosaurus]]'').<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Paralititan''<br />
| {{Kpt|Smith, Lamanna, Lacovara, [[Peter Dodson|Dodson]], Smith, Poole, Giegengack}} i {{Kpt|Attia}}, [[2001]] <br />
|-<br />
! ''P. stromeri''<br />
| {{Kpt|Smith, Lamanna, Lacovara, Dodson, Smith, Poole, Giegengack}} i {{Kpt|Attia}}, 2001<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Smith, J.B.; Lamanna, M.C.; Lacovara, K.J.; Dodson, P.; Smith, J.R.; Poole, J.C.; Giegengack, R.; and Attia, Y. (2001) "A Giant sauropod dinosaur from an Upper Cretaceous mangrove deposit in Egypt". Science 292 (5522): 1704–1706. doi:10.1126/science.1060561. PMID 11387472<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Afryka]]<br />
[[Kategoria:Egipt]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Krzysztof_Stuchlik&diff=12458
Krzysztof Stuchlik
2014-02-18T18:47:39Z
<p>Danu: takie tam duperele:)</p>
<hr />
<div>{| class="wikitable"<br />
! Imię i nazwisko:<br />
|'''Krzysztof Stuchlik'''<br />
|-<br />
! Nick na [http://www.forum.dinozaury.com/ Forum Dinozaury.com!]:<br />
|[http://www.forum.dinozaury.com/memberlist.php?mode=viewprofile&u=67 ''Danu'']<br />
|-<br />
! Rok urodzenia:<br />
|[[1989]]<br />
|-<br />
! Miejsce Zamieszkania:<br />
| Wisła<br />
|-<br />
! Kontakt<br />
| stuchlik32@onet.eu<br />
GG- 3335922<br />
|-<br />
! Biografia:<br />
| Sympatyk paleontologii, współtwórca opisów i artykułów zamieszczonych w serwisie. Od około 20 lat interesuje się dinozaurami, szczególną pasją darzy zauropody , wiele czasu spędza także hobbystycznie na własnych szacunkach rozmiarów dinozaurów. Autor bazy danych - Dinosauria (2012-2014)- zawierającej krótkie opisy wszystkich rodzajów dinozaurów.<br />
|-<br />
|}<br />
<br />
{{DEFAULTSORT:Stuchlik, Krzysztof}}<br />
[[Kategoria: Dinozaury.com!]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Daanosaurus&diff=12453
Daanosaurus
2014-02-18T16:08:18Z
<p>Danu: Drobne poprawki jeszcze można uzupełnić</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Daanosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Dawid Mazurek]]<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Maciej Ziegler]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Daanosaurus'' (daanozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 18 m ?<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 13-21 t ?<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Chiny]] - prowincja Syczuan<br />
<br />
<small>(górna część [[formacja Shaximiao|formacji Shaximiao]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| <br />
<br />
<small>środkowa - późna [[jura]] ([[kelowej]] - [[oksford]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
? [[Titanosauriformes]]<br />
<br />
? [[Brachiosauridae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Daanosaurus.gif|400px|]]<br />
<small>Niektóre pozostałości daanozaura [http://lesdinos.free.fr/daanosaurus.gif]</small><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Daanosaurus'' to słabo poznany [[rodzaj]] zauropoda. Żył na terenie dzisiejszych południowych Chin pod koniec okresu [[jura]]jskiego, jakieś 161,2-155,7 milionów lat temu. Najnowsze badania (Li i in., [[2011]]) wskazują jednak na starsze pochodzenie jego skamieniałości - [[kelowej]] (a więc koniec środkowej jury). <br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] ZDM0193 to czaszka i szkielet pozaczaszkowy (kręgi, kości kończyn) należące do młodocianego osobnika.<br />
<br />
==Pozycja systematyczna i pokrewieństwo==<br />
Niektórzy klasyfikują
tego dinozaura długoszyjego w obrębie brachiozaurydów, ale klasyfikacja ta nie jest pewna. Najwięcej podobieństw wykazuje do [[rodzaj]]u ''[[Bellusaurus]]'', co nie powinno dziwić, gdyż oba rodzaje opierają
się na materiale młodocianych osobników. [[Michael D'Emic|D'Emic]] ([[2012]]) uważa go za przedstawiciela [[klad]]u [[Macronaria]].<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
Odnaleziony osobnik był młodociany, podobnych rozmiarów co ''[[Bellusaurus sui]]'', Nima Sassani oszacował jego długość na 4,5 m.<br />
Niektóre źródła donoszą o rozmiarach szacunkowych dorosłego osobnika, wg nich miał mieć za życia 18 metrów długości i 9 metrów wysokości. Jego masę ocenia się nieoficjalnie (na podstawie ''[[Giraffatitan]] brancai'') na 13-21 ton. Obliczenia te wynikają być może stąd, że bardzo podobnych rozmiarów był ''Klamelisaurus'' a osobniki ''Bellusaurus'' mogą być młodymi klamelizaura. Szacunki te mogą być jednak bardzo niedokładne, gdyż jego systematyka nie jest pewna, poza tym niewiadomo jak duży daanozaur mógł urosnąć.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Daanosaurus'' znaczy "jaszczur z Daan". Epitet gatunkowy ''zhangi'' honoruje chińskiego paleontologa, [[Fucheng Zhang|Fuchen Zhanga]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Daanosaurus''<br />
| {{Kpt|Ye, Gao}} i {{Kpt|Jiang}}, [[2005]]<br />
|-<br />
! ''D. zhangi''<br />
| {{Kpt|Ye, Gao}} i {{Kpt|Jiang}}, 2005<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Gunga, H.-C., Suthau, T., Bellmann, A., Stoinski, S., Friedrich, A., Trippel, T., Kirsch, K., Hellwich, O. (2008). "A new body mass estimation of Brachiosaurus brancai Janensch, 1914 mounted and exhibited at the Museum of Natural History (Berlin, Germany"). Fossil Record 11(1):28-33. doi: 10.1002/mmng.200700011<br />
<br />
Henderson, D.M. (2004). "Tipsy punters: sauropod dinosaur pneumaticity, buoyancy and aquatic habits." Proceedings of the Royal Society of London B, 71: S180–S183. doi:10.1098/rsbl.2003.0136<br />
<br />
Li, K., Liu, J., Yang, C. & Hu, F. (2011) "Dinosaur assemblages from the Middle Jurassic Shaximiao Formation and Chuanjie Formation in the Sichuan-Yunnan Basin, China". Volumina Jurassica, 21-42 <br />
<br />
Taylor, M.P. (2009) "A re-evaluation of Brachiosaurus altithorax Riggs 1903 (Dinosauria, Sauropoda) and its generic separation from Giraffatitan brancai (Janensch 1914) ". Journal of Vertebrate Paleontology 29(3):787-806 <br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Paul G. S., (2010) – "The Princeton Field Guide To Dinosaurs"<br />
<br />
http://paleo-king.deviantart.com/art/Daanosaurus-zhangi-skeletal-420074911<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Macronaria bazalne]]<br />
[[Kategoria:Brachiosauridae]]<br />
[[Kategoria:Azja]]<br />
[[Kategoria:Chiny]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Jura]]<br />
[[Kategoria:Kelowej]]<br />
[[Kategoria:Oksford]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Quetecsaurus&diff=12114
Quetecsaurus
2014-01-21T15:16:41Z
<p>Danu: "mierzone" w paincie z ryciny Gonzalez Riga, B.; Ortiz David, L., 2014. A New Titanosaur</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Quetecsaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
|-<br />
| [[Łukasz Czepiński]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Quetecsaurus'' (kwetekzaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 18 m?<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ?<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]]<br><small>([[formacja]] [[Cerro Lisandro]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| ok. 92-90 Ma<br />
<small>[[późna kreda]] (środkowy-późny [[turon]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
[[Lithostrotia]]<br />
|-<br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Quetecsaurus '' to późnokredowy [[rodzaj]] [[Titanosauria|tytanozaura]]. Jego skamieniałości, odkryte w skałach należących do [[formacja|formacji]] [[Cerro Lisandro]] w Argentynie, zostały opisane w [[2014]] roku. Jest jednym z najlepiej zachowanych okazów [[zauropod]]ów z tej okolicy.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] kwetekzaura zawiera: kość zaoczodołową, zęby, [[atlas]], tylny kręg szyjny, fragmenty kręgu grzbietowego, trzon tylnego kręgu ogonowego, żebra, fragmenty kości ramiennej, k. promieniowej i k. łokciowej a także 5 kości śródręcza. Specyficzna budowa atlasu, wyrostków nerwowych kręgów szyjnych i k. ramiennej są [[autapomorfia|autapomorfiami]] tego dinozaurami.<br />
<br />
==Pozycja filogenetyczna==<br />
Analiza kladystyczna wykonana przez autorów opisu sugeruje, że ''Quetecsaurus'' był [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] dla [[Lognkosauria]] (''[[Mendozasaurus]]'' + ''[[Futalognkosaurus]]''). Posiadał charakterystyczną dla tej grupy „boczną blaszkę” na wyrostkach nerwowych kręgów szyjnych, jednak była ona dosyć zredukowana w porównaniu z tymi u lognkozaurów.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Quetecsaurus''<br />
| {{Kpt|[[Bernardo González-Riga|González-Riga]]}} i {{Kpt|[[Leonardo Ortiz David|Ortiz David]]}}, [[2014]]<br />
|-<br />
! ''Q. rusconii''<br />
| {{Kpt|González-Riga}} i {{Kpt|Ortiz David}}, 2014<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Gonzalez Riga, B.; Ortiz David, L., 2014. A New Titanosaur (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Cretaceous (Cerro Lisandro Formation) of Mendoza Province, Argentina. Ameghiniana [http://www.ameghiniana.org.ar/index.php/ameghiniana/article/view/1045]<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Titanosauria]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Turon]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=12111
Argentinosaurus
2014-01-21T14:55:17Z
<p>Danu: piszczelowa/strzałkowa</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 55 ton<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna kreda ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
??? [[Opisthocoelicaudiinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów, a często w nienaukowych źródłach - i na stan dzisiejszej wiedzy błędnie - uważa się go za największego dinozaura. <br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 3 przednie [[kręg]]i grzbietowe i 3 tylne (najbardziej przedni bez [[trzon]]u kręgu; reszta niekompletna), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego i prawa kość strzałkowa (155 cm).<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. Kość strzałkowa z krótkim grzbietem goleniowym.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm długości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Wydaje się nieco mniejszy od opisanego w [[2005]] r. ''[[Puertasaurus]]'', innego kredowego tytanozaura znanego z fragmentarycznego materiału kopalnego (tylko 4 kręgi). Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). Niedawno [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton, podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą w stosunku do zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press <br />
<br />
Matthew T. Carrano (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Alb]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Argentinosaurus&diff=12110
Argentinosaurus
2014-01-21T14:14:21Z
<p>Danu: kilka zmian, wymaga jeszcze sprawdzenia, zmiany z wątku na forum o argentynozaurze</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Argentinosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Daniel Madzia]]<br />
<br />
[[Karol Sabath]]<br />
<br />
[[Tomasz Sokołowski]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Argentinosaurus'' (argentynozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| ok. 55 ton<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>(formacja [[Huincul]] - grupa Río Limay)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 97-93,5 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna kreda ([[cenoman]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
??? [[Lithostrotia]] (??? [[Andesauroidea]])<br />
<br />
??? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
??? [[Opisthocoelicaudiinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Argentinosaurus_BW.jpg|400px|]]<br />
<small>Autor: Nobu Tamura [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Argentinosaurus_BW.jpg]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Neuquén, Argentina|formacja [[Baharija]], prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' - '''PVPH-1''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
Argentynozaur to przedstawiciel tytanozaurów żyjący w kredzie na terenie dzisiejszej Argentyny. Był jednym z największych dinozaurów, a często w nienaukowych źródłach - i na stan dzisiejszej wiedzy błędnie - uważa się go za największego dinozaura. <br />
<br />
Bywał łączony z m.in. [[Saltasauridae]], lecz wg większości nowych analiz jest to [[bazalny]] tytanozaur. [[Michael D'Emic|D'Emic]] wykazał, że należy do [[klad]]u ''[[Tastavinsaurus]]''+[[Titanosauria]], ale nie jest euhelopodydem ani litostrotem.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] o numerze PVPH-1 to: 3 przednie [[kręg]]i grzbietowe i 3 tylne (najbardziej przedni bez [[trzon]]u kręgu; reszta niekompletna), odcinek krzyżowy zawiera pozostałości kręgów nr I do V (bez ostatniego kręgu krzyżowego) z większością żeber odcinka krzyżowego z prawej strony; duża część fragmentarycznych żeber z odcinka piersiowego i prawa kość strzałkowa (155 cm).<br />
<br />
==Diagnoza==<br />
{{Szablon: diagnoza}}<br />
Wielkich rozmiarów tytanozaur z następującą kombinacją cech: opistoceliczne kręgi grzbietowe zaopatrzone w dobrze rozwinięte ''hyposphene-hypantria'' z dodatkowymi połączeniami między nimi. Przednie kręgi grzbietowe z poprzecznymi szerokimi i przedniotylno płaskimi wyrostkami neuralnymi zaopatrzonymi w solidne płytki znajdujące się przed wyrostkami kolczystymi. Środkowe i tylne kręgi grzbietowe z niskimi i szerokimi trzonami z brzusznym przodem prawie płaskim z pleurocelami zlokalizowanymi w przedniej połowie trzonu. Kręgi krzyżowe II do V bardzo zredukowane. Żebra cylindryczne, puste w środku. Kościste ''macrocells'' w kręgach krzyżowych i przedkrzyżowych. Smukła kość piszczelowa z krótkim grzbietem goleniowym.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
Największych przedstawicieli zauropodów z Ameryki Południowej znamy z okresu kredowego (''Argentinosaurus'' i późniejszy ''[[Puertasaurus]]''). Często sądzi się, że argentynozaur mógł padać ofiarą ogromnego [[teropod]]a ''[[Giganotosaurus]]'', lecz to błędne myślenie – szczątki giganotozaura są nieco starsze i pochodzą z formacji [[Candeleros]]. Jednak odnaleziono innego bardzo dużego teropoda w tych samych pokładach, co argentynozaura: ''[[Mapusaurus]]'' to bliski krewny ''[[Giganotosaurus]]'', który być może z powodzeniem polował na tego ogromnego tytanozaura. ''Argentinosaurus'' koegzystował także m.in. z innym mięsożercą, ''[[Ilokelesia]]'', rebbachizaurydem ''[[Cathartesaura]]'' i kilkoma ornitopodami.<br />
<br />
''Argentinosaurus'' jest największym znanym roślinożercą zamieszkującym te tereny w owym czasie, więc można przyjąć, że samodzielnie zajmował niszę ekologiczną – był w stanie sięgać po pokarm niedostępny dla innych dinozaurów. Inne zauropody dzielące z nim ekosystemy, jak ''[[Cathartesaura]]'', były zbyt małe by mogły z nim konkurować o najwyżej rosnące gałęzie drzew.<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Argentinosaurus'' to jeden z największych odkrytych zauropodów. Jego fragmentaryczne skamieniałości zostały odnalezione w Argentynie w pokładach datowanych na "środkową" kredę.<br />
<br />
Duże wrażenie robią wymiary jego szczątków: jeden z kręgów mierzy 159 cm długości, a kość strzałkowa 155 cm. Nie znamy kości ramieniowej argentynozaura, ale na podstawie stosunku tej kości do piszczeli u ''[[Aegyptosaurus]]'' to można uznać (o ile ''Argentinosaurus'' miał takie same proporcje tych kości długich) że wynosiła ona 181 cm. Jest to niewiele mniej niż u ''[[Brachiosaurus]]'' (ok. 216 cm), a należy pamiętać, że u argentynozaura kończyny przednie były zapewne wyraźnie krótsze od tylnych.<br />
<br />
Mimo okazałych rozmiarów poszczególnych skamieniałości należących do tego tytanozaura, to szacunki wielkości całego zwierzęcia są niepewne. Wydaje się nieco mniejszy od opisanego w [[2005]] r. ''[[Puertasaurus]]'', innego kredowego tytanozaura znanego z fragmentarycznego materiału kopalnego (tylko 4 kręgi). Argentynozaur z kolei w momencie opisu był ochrzczony największym zwierzęciem lądowym wszech czasów (ale zob. opisy ''[[Amphicoelias]]'' i ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Wczesne rekonstrukcje Paula mówiły o 30-35 m długości i aż 80-100 t wagi. W [[2006]] roku [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] posiłkując się dobrze poznanym tytanozaurem o nazwie ''[[Saltasaurus]]'' oszacował jego długość na 30 metrów z czym zgadza się dziś większość paleontologów, a [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) ustalił ciężar na 60-88 t (wg nich najbardziej prawdopodobne są 73 t). Niedawno [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) oszacował masę 30-metrowego argentynozaura na 55 ton, podobne rezultaty uzyskał także Zach Armstrong który zakwestionował badanie Mazzetty jako wysoce niepewne między innymi ze względu na zbyt dużą gęstość ciała użytą w stosunku do zauropodów, z czym zgodził się Wedel (online [[2010]]) i zasugerował, że dane z 2004 roku są najprawdopodobniej przesadzone. Mniejsze szacunki podaje także Carrano ([[2005]]) ~50 ton. Mimo poznanego jedynie w 5% szkieletu tego olbrzyma naukowcy pokusili się o rekonstrukcję całego zwierzęcia na podstawie innych, mniejszych tytanozaurów, co ciekawe szkielet wystawiony w Muzeum Historii Naturalnej Senckenberg we Frankfurcie nad Menem ma aż 37 metrów długości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Argentinosaurus'' można przetłumaczyć jako "argentyński jaszczur" bądź "srebrny jaszczur" (łac. ''argentum'', z którego wzięła się nazwa tego państwa, oznacza srebro). Epitet gatunkowy ''huinculensis'' wziął się z nazwy znalezienia szczątków - formacji [[Huincul]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Argentinosaurus''<br />
| {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}} i {{Kpt|[[Rodolfo Coria|Coria]]}}, [[1993]]<br />
|-<br />
! ''A. huinculensis''<br />
| {{Kpt|Bonaparte}} i {{Kpt|Coria}}, 1993<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
Carballido J.L., Rauhut O.W.M., Pol D., Salgado L. (2011): Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia. The Linnean Society of London, DOI: 10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13.<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press <br />
<br />
Matthew T. Carrano (2005) The Evolution of Sauropod Locomotion<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford <br />
<br />
http://svpow.com/2010/04/15/argentinosaurus-smaller-than-you-think/<br />
<br />
http://www.paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?action=checkTaxonInfo&taxon_no=66645&is_real_user=1<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Alb]]<br />
[[Kategoria:Cenoman]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Alamosaurus&diff=11935
Alamosaurus
2014-01-08T14:57:20Z
<p>Danu: zmiany o których pisałem na forum oraz uwzględnienie Héctor E. Rivera-Sylva, Jose Ruben Guzman-Gutiérrez & Francisco R. Palomino-Sánchez."Preliminary Report On A Vertebrate Fossil Assemblage From The Late Cretaceous Of Chihuahua, Mexico." (2006</p>
<hr />
<div> Do poprawy: paleoeko. (weryfikacja), może mat. kop. - ([http://www.robertmsullivanphd.com/uploads/165._Jasinski_et_al__Naashoibito__COLOR.pdf], lit. z [http://paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?a=displayCollResults&taxon_no=38683&max_interval=Cretaceous&country=United%20States&state=Utah&is_real_user=1&basic=yes&type=view&match_subgenera=1], [http://paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?a=displayCollResults&taxon_no=38683&max_interval=Cretaceous&country=United%20States&state=New%20Mexico&is_real_user=1&basic=yes&type=view&match_subgenera=1], [http://paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?a=displayCollResults&taxon_no=38683&max_interval=Cretaceous&country=United%20States&state=Texas&is_real_user=1&basic=yes&type=view&match_subgenera=1])<br />
<br />
{{DISPLAYTITLE:''Alamosaurus''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
[[Łukasz Czepiński]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Alamosaurus'' (alamozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 28-30 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 50 t<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[USA]] – Nowy Meksyk <br />
<br />
<small>([[formacja Kirtland]], [[formacja Ojo Alamo]])</small><br />
<br />
Utah<br />
<br />
<small>([[formacja North Horn]])</small><br />
<br />
i Teksas<br />
<br />
<small>([[formacja Javelina]], [[formacja El Picacho]], <br />
<br />
[[formacja Black Peaks]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| <br />
<small>późna [[kreda]] (?późny [[kampan]]-[[mastrycht]]-?[[dan]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
[[Titanosauria]]<br />
<br />
? [[Lithostrotia]]<br />
<br />
? [[Saltasauridae]]<br />
<br />
? [[Opisthocoelicaudiinae]] / [[Saltasaurinae]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:Alamosaurus.jpg|400px|]]<br />
<small>Rekonstrukcja przyżyciowa alamozaura. [http://en.wikipedia.org/wiki/File:AlamosaurusDB.jpg]</small><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Alamosaurus'' to największy znany kredowy [[Dinosauria|dinozaur]] z Ameryki Północnej, jak i jeden z największych dinozaurów w dziejach naszej planety. Żył w mastrychcie – ostatnim piętrze górnej kredy, a więc pod koniec ery dinozaurów, był więc zarazem jednym z ostatnich zauropodów. Jedyny znany [[Sauropoda|zauropod]] z [[mastrycht]]u Ameryki Północnej. Mimo, że znany nauce już od [[1922]] roku, dopiero od niedawna – na podstawie nowych szczątków – stawiany jest w gronie największych dinozaurów, takich jak ''[[Argentinosaurus]]'' czy ''[[Puertasaurus]]''.<br />
<br />
==Wybrany materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]]:<br />
<br />
USNM 10486 to prawie kompletna lewa kość łopatkowa.<br />
<br />
[[Paratyp]]: <br />
<br />
USNM 10487 to prawie kompletna prawa kość kulszowa.<br />
<br />
Wybrany materiał przypisany (Fowler i Sullivan, [[2011]]):<br />
<br />
SMP VP-1625 to dystalna część lewej kości udowej (kompletna w ok. 30%, odkopana w [[2003]]),<br />
<br />
SMP VP-1850 to tylny [[kręg]] szyjny (odkopany w [[2004]]),<br />
<br />
SMP VP-2104 to przedni kręg ogonowy (odkopany w [[2006]]).<br />
<br />
Wcześniej do alamozaura przypisano liczne kości – przede wszystkim kręgi i kości kończyn, a także ich fragmentaryczne pozostałości. Istnieją także niepewne pozostałości czaszki.<br />
<br />
Jeżeli skamieniałości opisane przez Fowlera i Sullivana w [[2011]] roku do alamozaura rzeczywiście do niego należą, do wcześniejsze szczątki musiały - z racji znacznie mniejszych rozmiarów - należeć do osobników młodych i młodocianych, które nie osiągnęły jeszcze maksymalnych rozmiarów.<br />
<br />
==Palebiogeografia==<br />
W kredzie tytanozaury występowały licznie w Gondwanie (np. dzisiejsza [[Ameryka Południowa]]). Laurazję (np. obecna [[Ameryka Północna]]) zamieszkiwały w większości liczne ptasiomiedniczne: dinozaury pancerne ([[Ankylosauria]]), rogate ([[Ceratopsia]]) czy kaczodziobe ([[Hadrosauridae]]). Gadziomiedniczne ([[Saurischia]]) reprezentowane były przede wszystkim przez teropody, od bardzo małych do ogromnych (słynny ''[[Tyrannosaurus]] rex'' i jego kuzyni pokroju ''[[Daspletosaurus]]''). <br />
<br />
Dawniej żyło w Ameryce Północnej wiele zauropodów, m.in. należących do [[Diplodocoidae]], jak słynne ''[[Apatosaurus]]'' i ''[[Diplodocus]]''. Masywniej zbudowane zauropody ([[Macronaria]]) reprezentowane były m.in. przez ''[[Brachiosaurus]]''. Było to jednak jakieś 80 mln lat przed alamozaurem, ok. 155-145 [[Ma]] ([[kimeryd]] – [[tyton]]). W kredzie na terenach Ameryki Północnej zauropody przestały być najbardziej zróżnicowaną grupą roślinożernych dinozaurów. Z kolei na innych kontynentach zauropody (zwłaszcza [[Titanosauria|tytanozaury]]) radziły sobie znakomicie.<br />
<br />
==Paleoekologia==<br />
W kredzie, a zwłaszcza pod jej koniec ([[mastrycht]]) na terenie obecnej Ameryki Północnej nie żyło znane nauce zwierzę, które dorównywałby alamozaurowi. Dzięki swej długiej szyi mógł żywić się wysoko rosnącą roślinnością, do której inne roślinożerne dinozaury nie były w stanie sięgnąć – ceratopsy (''[[Ojoceratops]]'' i niezidentyfikowany przedstawiciel [[Ceratopsidae]]), ankylozaury (''[[Glyptodontopelta]]'' i niezifentyfikowany okaz należący do [[Ankylosauria]]) i hadrozaury (niezidentyfikowane osobniki należące do [[Hadrosauridae]], w tym do [[Lambeosaurinae]]) zajmowały zupełnie inne nisze ekologiczne niż ''Alamosaurus'', przez co ten nie musiał konkurować z innymi gatunkami o pożywienie.<br />
<br />
===Paleoekologia formacji Kirtland===<br />
Formacja ta rozciąga się poprzez stan Nowy Meksyk po Kolorado. Najwięcej szczątków znanych z tych pokładów należy do dinozaurów. Z gadziomiednicznych są to m.in. ''Alamosaurus'', ''[[Bistahieversor]] sealeyi'', ''[[Ornithomimus]] antiquus'' i ''[[Saurornitholestes]]''. Odkryto tu także skamieniałe kości, których klasyfikacja do danego [[rodzaj]]u nie jest pewna. Przykładem takim są ''[[Albertosaurus]]'' sp. i ''[[Tyrannosaurus]]'' sp.<br />
<br />
Z ptasiomiednicznych liczne są przede wszystkim ankylozaury: ''[[Ahshislepelta]]'', ''[[Edmontonia]]'', ''[[Glyptodontopelta]]'' i ''[[Nodocephalosaurus]]'' i hadrozaury - ''[[Anasazisaurus]]'', ''[[Kritosaurus]]'', ''[[Naashoibitosaurus]]'' i ''[[Parasaurolophus]]''. Pozostałe to ceratopsy (''[[Pentaceratops]]'' i ''[[Torosaurus]]'') oraz pachycefalozaury (''[[Prenocephale]]'' i ''[[Stegoceras]]'').<br />
<br />
W czasach alamozaura na tych terenach dość liczne były także żółwie, reprezentowane przez 5 [[rodzaj]]ów.<br />
<br />
===Paleoekologia formacji Ojo Alamo===<br />
Inne znane dinozaury z pokładów formacji Ojo Alamo (która może pochodzić z [[dan]]u!) to teropody ''[[Ojoraptorsaurus]]'', ''[[Richardoestesia]]'' oraz ich niezidentyfikowani przedstawiciele ([[Tyrannosauridae]], [[Ornithomimidae]], [[Caenagnathidae]], [[Troodontidae]], [[Dromaeosauridae]] i inne [[Theropoda]] ''[[incertae sedis]]''). Być może niektóre z nich doczekają się nazwania. Faunę formacji Ojo Alamo uzupełniają m.in. inne gady (np. przedstawiciele Crocodylia), płazy i ssaki (np. ''Essodon'', ''Alphadon'').<br />
<br />
===Paleoekologia formacji North Horn===<br />
Pokłady tej formacji nie obfitują w wiele znalezionych [[takson]]ów. [[Formacja North Horn]] znajduje się w stanie Utah. Na tych terenach z alamozaurem koegzystował słynny ''[[Tyrannosaurus]] rex'' i również bardzo znany wśród miłośników dinozaurów ''[[Torosaurus]]''.<br />
<br />
Kolejnym odkryciem jest [[ichnorodzaj]] ''Pteraichnus''. Prawdopodobnie należał do pterozaurów ([[Pterosauria]]).<br />
<br />
===Paleoekologia formacji Javelina===<br />
Formacja ta znajduje się w Teksasie. Prócz szczątków alamozaura paleontolodzy odkryli tu skamieniałości innych dinozaurów: ''[[Tyrannosaurus]] rex'', ''[[Torosaurus]]'' i niepewnie zaklasyfikowane jako ''[[Edmontosaurus]]'' sp. i ''[[Troodon]]'' sp.<br />
<br />
Prócz dinozaurów odkryto tu także pozostałości jednego z największych pterozaurów - ''[[Quetzalcoatlus]] northropi''.<br />
<br />
===Paleoekologia formacji El Picacho===<br />
Kolejna formacja skalna znajdująca się w stanie Teksas. Prócz alamozaura znaleziono w tych pokładach szczątki ostrożnie zaliczone do grypozaura i kritozaura - odpowiednio jako ''[[Gryposaurus]]'' sp. i ''[[Kritosaurus]]'' sp.<br />
<br />
===Paleoekologia formacji Black Peaks===<br />
Formacja ta nie obfituje w skamieniałości. Jedynym dinozaurem, którego szczątki zostały odnalezione w tych pokładach, to kości właśnie ''Alamosaurus sanjuanensis''<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Alamosaurus'' był gigantyczny. Mógł być porównywalnych rozmiarów, co ''[[Argentinosaurus]]'' i ''[[Puertasaurus]]''. [[Gerardo Mazzetta|Mazzetta]] i in. ([[2004]]) stwierdzają, że argentynozaur mógł ważyć 60-88 t (najbardziej prawdopodobne 73 t), natomiast [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) na >50 t. Z kolei kręgi puertazaura sugerują, że ten mógł być jeszcze cięższy (chociaż autorzy jego opisu tego wyraźnie nie sugerują). Długość argentynozaura szacuje się na 30 metrów ( Paul [[2010]], Novas, Armstrong).<br />
<br />
Co ciekawe alamozaur , z początku był uważany za średniej wielkości tytanozaura (maksymalnie 33 tony) wydaje się, że wówczas znane były tylko osobniki niedorosłe. Fowler i Sullivan ([[2011]]) opisali nowe skamieniałości (niekompletną kość udową i 2 ogromne kręgi przypisane przez nich do ''Alamosaurus'') odkopane w latach [[2003]]-[[2006]] w pokładach formacji Ojo Alamo w Nowym Meksyku ([[USA]]). Kość udową obliczono ostrożnie na 185 cm. To mniej od innych gigantów: ''[[Giraffatitan]] brancai'' (214 cm), ''[[Brachiosaurus]] altithorax'' (203 cm), ''[[Antarctosaurus]] giganteus'' (235 cm), ''[[Antarctosaurus]] wichmannianus'' (186 cm), ''[[Argentinosaurus]] huinculensis'' (również zrekonstruowana - 256 cm). Na podstawie proporcji argentynozaura właściciela tej kości udowej (SMP VP-1625) można obliczyć na ok. 22 m długości.<br />
<br />
Jednocześnie Fowler i Sullivan ([[2011]]) sugerują, że kość udowa należała do mniejszego osobnika od właściciela olbrzymich kręgów, który nie osiągnął jeszcze swych maksymalnych rozmiarów. W roku 2013 Fowler stwierdził jakoby ogromny kręg SMP VP-1850 był przeszacowany, poza tym był to prawdopodobnie 11-13 kręg a nie jak wcześniej sądzono środkowy. Scott Hartman dokonał rekonstrukcji osobnika dorosłego i ustalił jego długość na 26 m. Fowler i Sullivan nie zaryzykowali oszacowania masy alamozaura. Hartman oszacował być może największego osobnika na 28-30 m na podstawie piszczeli opisanej w 2006 roku (Rivera-Sylva i inni 2006) która najprawdopodobniej należy do alamozaura. Greg Paul (2010) oszacował 20 metrowego alamozaura na 16 ton, po przeskalowaniu dorosły alamozaur ważyłby około 50 ton.<br />
<br />
Dzięki nowym skamieniałościom alamozaura możemy uznać go za największego kredowego dinozaura Ameryki Północnej. Inne wielkie tytanozary, jak z Ameryki Południowej (''[[Argentinosaurus]]'', ''[[Futalongkosaurus]]'', ''[[Puertasaurus]]'') czy Azji (''[[Bruhathkayosaurus]]'', ''[[Ruyangosaurus]]'') były porównywalnych rozmiarów. Jednak prawdopodobnie żaden z nich nie był największym dinozaurem w dziejach Ziemi, gdyż istniał jeszcze późnojurajski ''[[Amphicoelias]] fragillimus''.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
''Alamosaurus'' znaczy "jaszczur z Alamo" od nazwy gór Ojo Alamo w Nowym Meksyku, gdzie zostały odnalezione jego pierwsze szczątki.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Alamosaurus''<br />
| {{Kpt|[[Charles Gilmore|Gilmore]]}}, [[1922]]<br />
|-<br />
! ''A. sanjuanensis''<br />
| {{Kpt|Gilmore}}, 1922<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Źródła naukowe:<br />
<br />
D'Emic, M. (2012) "The early evolution of titanosauriform sauropod dinosaurs" Zoological Journal of the Linnean Society, 166, 624-671. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2012.00853.x]]<br />
<br />
Fowler, D.W., Sullivan, R.M. (2011) "The first giant titanosaurian sauropod from the Upper Cretaceous of North America. Acta Palaeontologica Polonica, doi:10.4202/app.2010.0105<br />
<br />
Héctor E. Rivera-Sylva, Jose Ruben Guzman-Gutiérrez & Francisco R. Palomino-Sánchez."Preliminary Report On A Vertebrate Fossil Assemblage From The Late Cretaceous Of Chihuahua, Mexico." (2006) Hantkeniana 5 pp. 66-68<br />
<br />
Jasinski, S.E., R.M. Sullivan, S.G. Lucas, J.A. Spielmann. (2011) "Taxonomic composition of the Alamo Wash local fauna from the Upper Cretaceous Ojo Alamo Formation (Naashoibito Member) San Juan Basin, New Mexico" New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 53, Fossil Record 3<br />
<br />
Mazzetta, Gerardo V.; Christiansen, Per; Fariña, Richard A. (2004) "Giants and Bizarres: Body Size of Some Southern South American Cretaceous Dinosaurs" Historical Biology 65 (2-4): ss.1–13<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P. M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press<br />
<br />
Williamson, T.E. & Weil, A. (2008) "Metatherian mammals from the Naashoibito Member, Kirtland Formation, San Juan Basin, New Mexico and their biochronological and paleobiogeographic significance" Journal of Vertebrate Paleontology, 28, 803-815<br />
<br />
Inne:<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford<br />
<br />
Fowler, D.W., online: http://www.denverfowler.com/index.php?module=htmlpages&func=display&pid=42<br />
<br />
http://en.wikipedia.org/wiki/Kirtland_Formation<br />
<br />
http://en.wikipedia.org/wiki/North_Horn_Formation<br />
<br />
http://en.wikipedia.org/wiki/Javelina_Formation<br />
<br />
http://en.wikipedia.org/wiki/El_Picacho_Formation<br />
<br />
http://en.wikipedia.org/wiki/Black_Peaks_Formation<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Północna]]<br />
[[Kategoria:USA]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Mastrycht]]<br />
[[kategoria:Do poprawy - zajęte]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Amphicoelias&diff=11934
Amphicoelias
2014-01-08T14:24:26Z
<p>Danu: uwzględniono o Cope, E.D. (1878a). "On the Vertebrata of the Dakota Epoch of Colorado</p>
<hr />
<div>{{DISPLAYTITLE:''Amphicoelias''}}<br />
<small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Marcin Szermański]]<br />
| [[Maciej Ziegler]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Amphicoelias'' (amficelias)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| do 58 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| do ok. 122 t<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[USA]] - Kolorado, ?Wyoming<br />
<br />
<small>(formacja [[Morrison]])</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| 156-146 [[Ma]]<br />
<br />
<small>późna [[jura]] ([[kimeryd]] - [[tyton]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Diplodocoidea]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:A. fragillimus Krasiejów.jpg|400px|]]<br />
<small>Model amficeliasa w JuraParku w Krasiejowie. Zdjęcie - [[Tomasz Singer]]</small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Colorado, USA|formacja [[Morrison]], Kolorado, [[USA]]|<small>''A. altus'' - '''AMHD 5764''' ([[holotyp]]) i jego materiał przypisany oraz ''A. fragillimus'' - AMNH 5777 ([[holotyp]]).<br><br />
Ten Sleep, Wyoming, USA|formacja [[Morrison]], okolice Ten Sleep, hrabstwo Washakie, Wyoming, [[USA]]|<small>"A. brontodipodocus" - DQ-BS, DQ-SB, DQ-PC i DQ-EN.<br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Amphicoelias'' to tajemniczy [[rodzaj]] zauropoda, który żył po koniec okresu [[jura]]jskiego na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Jego fragmentaryczne i niezachowane do dnia dzisiejszego szczątki sugerują, że mógł być największym poznanym dinozaurem i zarazem zwierzęciem lądowym w dziejach. <br />
<br />
==Historia odkryć==<br />
Gatunkiem typowym amficeliasa jest ''A. altus'', odkryty i nazwany w grudniu [[1877]] roku przez słynnego amerykańskiego paleontologa, [[Edward Cope|Edwarda D. Cope’a]], który wsławił się uczestniczeniem w tzw. "wojnie o kości" z innym ówczesnym autorytetem paleontologicznym, [[Othniel Marsh|Othnielem C. Marsh]]em. Praca ukazała się w druku w [[1878]] roku, więc ta data jest uznawana za oficjalną. W tej samej pracy Cope opisał drugi [[gatunek]] – ''A. latus''. Na [[gatunek typowy]] składały się 2 kręgi, kość łonowa i udowa. W tym samym roku Cope nazwał kolejny, trzeci już [[gatunek]] amficeliasa – ''A. fragillimus'' na podstawie niekompletnego kręgu grzbietowego, który miał 1,5 m wysokości. Wg Cope’a pierwotnie mierzył aż ok. 6 stóp(~183 cm) lub nieco więcej wysokości, a więc musiał należeć do olbrzyma wśród olbrzymów – zauropodów. Został on odnaleziony w stanie Kolorado (niedaleko miejsca odnalezienia ''[[Camarasaurus]] supremus'') przez Oramela Lucasa, przyszłego pracownika Cope’a, który zawiadomił o tym fakcie sławnego paleontologa.<br />
<br />
Niestety kręg ten (AMNH 5777) zaginął w tajemniczych okolicznościach. Taki sam los spotkał także nieopisany dystalny koniec kości udowej mający należeć również do ''A. fragillimus''. <br />
<br />
W [[2010]] roku [[Henry Galiano]] i [[Raimund Albersdörfer]] opisali nowy [[gatunek]] - "A. brontodipodocus" - który nie spełnia jednak wymogów formalnych ICZN, a więc jest ''[[nomen nudum]]''. Składa się na niego 5 prawdopodobnie kompletnych szkieletów znalezionych w Wyoming.<br />
<br />
==Pozycja systematyczna i ważność taksonu==<br />
Ogromnym problemem jest nie tylko klasyfikacja samego [[rodzaj]]u ''Amphicoelias'', lecz także ustalenie ważności jego poszczególnych gatunków. Często pomijano amficeliasa w zestawieniach największych dinozaurów, tłumacząc to jego nieważnością – ''A. fragillimus'' bywa uważany za ''[[nomen dubium]]'', a pozostałe gatunki za [[synonim]]y innych zauropodów. Wielu naukowców nie wierzyło w istnienie ogromnego kręgu, który mógł być jedynie oszustwem [[Edward Cope|Cope’a]] – diabelskim planem stworzonym w celu zdystansowania swojego wielkiego rywala, [[Othniel Marsh|Marsh]]a. Tłumaczyłoby to tajemnicze zaginięcie kręgu, który tak naprawdę nie istniał. Kolejnym tego dowodem miał być jego szkic, który został wykonany jedynie z jednego rzutu, co miałoby nijako uchronić Cope’a przed ewentualnym błędem anatomicznym przy robieniu ryciny z pamięci. Jednak [[Kenneth Carpenter]] ([[2006]]) w swojej pracy wyjaśnia brak kręgu i jego skąpe udokumentowanie – w [[1878]] roku nie istniały jeszcze techniki konserwacji skamielin i przy próbie jego wykopywania mógł zwyczajnie rozlecieć się na niezliczone kawałki, których Cope się pozbył. Zresztą w swych notatkach wspomina o kruchości holotypu, a sam epitet gatunkowy ''fragillimus'' znaczy "bardzo kruchy". Cope nie miał więc zatem okazji by wykonać jego szkice ze wszystkich rzutów. Poza tym raczej nie odważyłby się dokonać tak spektakularnego oszustwa, gdyż najmniejszy przeciek z szeregów jego pracowników do otoczenia Marsha być może pogrzebałby jego reputację. Othniel C. Marsh znany był z publicznego wypominania błędów kolegów po fachu, szydził nawet z Cope'a - co zresztą było początkiem słynnej "wojny o kości". <br />
<br />
[[Rodzaj]] ''Amphicoelias'' zalicza się do [[Diplodocoidea]] - analizy kladystyczne ([[Oliver Rauhut|Rauhut]] et al. [[2005]]; [[John Whitlock|Whitlock]] [[2011]]) jednoznacznie wskazują, że ''Amphicoelias'' to [[bazalny]] diplodokoid.<br />
<br />
==Gatunki amficeliasa==<br />
Na przestrzeni lat naukowcy nazwali 4 gatunki. Obecnie za ważny uznaje się [[gatunek typowy]] - ''A. altus'', a jeżeli chodzi o ''A. fragillimus'' to zdania są podzielone. Pozostałe 2 gatunki to [[młodszy synonim]] i ''[[nomen nudum]]''.<br />
<br />
===''A. altus''===<br />
'''Status:''' ważny<br />
<br />
'''Długość:''' 25-28 m<br />
<br />
'''Masa:''' 12 t (?)<br />
<br />
'''Czas:''' późna [[jura]] ([[kimeryd]] - [[tyton]]; 156-146 [[Ma]])<br />
<br />
'''Miejsce:''' Garden Park, Kolorado, [[USA]]; formacja [[Morrison]]<br />
<br />
'''Materiał kopalny:''' [[holotyp]] AMHD 5764 to 2 kręgi, kość łonowa i udowa.<br />
<br />
Przypisany materiał ([[Henry Osborn|Osborn]] i Mook, [[1921]]; wcześniej należący do ''A. latus''): łopatka, kość krucza, ramienna i łokciowa, ząb.<br />
<br />
[[Plik:A.altus.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet ''A. altus''. [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Sharp_californian_amphicoelias.jpg] ]]<br />
<br />
''A. altus'' to [[gatunek typowy]] [[rodzaj]]u amficelias. W [[1921]] roku Osborn i Mook zsynonimizowali ''A. latus'' z ''A. altus'' uznając tego drugiego za ważnego. Jego rozmiary zostały oszacowane na ok. 25 m długości ([[Gregory Paul|Paul]], 1994a, b), a nawet na 28 m ([[Donald Glut|Glut]], [[1997]]), czyli mniej więcej tyle, ile osiągał gatunek ''[[Diplodocus]] carnegii''.<br />
<br />
[[John Foster]] stwierdził (Foster, [[2007]]), że różnice pomiędzy ''A. altus'' a o wiele lepiej poznanym ''[[Diplodocus]]'' są na tyle małe, że mogą być jedynie na poziomie osobniczym. Jeżeli dalsze badania to potwierdzą, to cały [[rodzaj]] ''[[Diplodocus]]'' należałoby uznać za [[młodszy synonim]] ''Amphicoelias''! W ten sposób nazwa jednego z najsłynniejszych dinozaurów stałaby się nieważna tak, jak niegdyś ''[[Brontosaurus]]'' zsynonimizowano z mniej znanym wówczas ''[[Apatosaurus]]''. Jednak ponieważ ''[[Diplodocus]]'' to jeden z najsłynniejszych dinozaurów, więc unieważnienie go byłoby rzeczą kłopotliwą – z dnia na dzień praktycznie wszystkie filmy dokumentalne, pozycje popularno-naukowe, naukowe i inne opisujące diplodoka byłyby nieaktualne. Co więcej, dinozaurologia straciłaby jeden ze swych symboli. Ratunkiem byłaby petycja do ICZN o zachowaniu ważności ''[[Diplodocus]]'' (''[[nomen conservandum]]''). Wówczas ''Amphicoelias'' posiadałby status ''[[nomen rejectum]]''. Kolejną poszlaką mogą być rozmiary, które dla ''A. altus'' wynoszą szacunkowo 25-28 m długości, czyli mniej więcej tyle co u ''[[Diplodocus]] carnegii''.<br />
<br />
===''A. fragillimus''===<br />
'''Status:''' ważny?<br />
<br />
'''Długość:''' 58 m<br />
<br />
'''Masa:''' 122 t<br />
<br />
'''Czas:''' późna [[jura]] ([[tyton]]; 152-146 [[Ma]])<br />
<br />
'''Miejsce:''' Kolorado, [[USA]]; formacja [[Morrison]]<br />
<br />
'''Materiał kopalny:''' [[Holotyp]] AMNH 5777 to niekompletny kręg grzbietowy (zaginął jeszcze w XIX wieku). Ponadto do ''A. fragillimus'' należy dystalny koniec kości udowej, który również zaginął w tym samym czasie.<br />
<br />
[[Plik:A. fragillimus.png|300px|thumb|right|Porównanie ''A. fragillimus'' z człowiekiem [http://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Human-amphicoelias_size_comparison.png]]]<br />
<br />
[[Henry Osborn|Osborn]] i Mook ([[1921]]) zasugerowali, że ''A. fragillimus'' to przerośnięty okaz ''A. altus'', z czym zgodził się [[John McIntosh]] ([[1998]]). Jednak [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] ([[2006]]) powołując się na zapiskach o odmiennej budowie ich kręgów sporządzonych przez [[Edward Cope|Cope’a]] zasugerował, że ''A. fragillimus'' może być uznawany za odrębny [[gatunek]] od typowego ''A. altus'', a być możne nawet osobny [[rodzaj]]. Dodał jednak, że brak materiału do badań powoduje brak 100% pewności co do jego ważności. <br />
<br />
Jeżeli szacunki nie są przesadzone, to ''A. fragillimus'' był największym znanym zwierzęciem wszechczasów. Cope zauważył, że kość udowa u zauropodów jest zawsze dwukrotnie wyższa od najwyższego kręgu i obliczył ją na 3,7 m. [[Gregory Paul|Paul]] ([[1994]]) obliczył na podstawie ''[[Diplodocus]]'' jego długość na 40-60 m, wysokość na 9 m, natomiast masę aż na 100-150 ton! Sama kość udowa miała mierzyć 3,1-4 m, przy niewiele ponad 1,5-metrowej długości jej odpowiednika u ''[[Diplodocus]]''. Po nieco ponad dekadzie, Carpenter ([[2006]]) zrewidował te szacunki. Obliczył (także na podstawie ''[[Diplodocus]]'') maksymalną długość zwierzęcia na 58 m, wysokość na 9,25 m, a masę na maksymalnie 122,4 t. Zauważył też, że nawet najbardziej ostrożne szacunki Paula (40 m długości) są znacznie większe od największego pewnego członka [[Diplodocidae]] (konkretnie [[Diplodocinae]]), mianowicie ''[[Supersaurus]]'' (>33-34 m długości), a także od wszystkich innych zauropodów (wyjątkiem być może jest hipotetycznie bardziej masywny, lecz krótszy ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Posiłkując się cały czas dobrze poznanym diplodokiem, oszacował szyję ''A. fragillimus'' na 16,75 m, sam ogon zaś na 32 m. Rozmiary samych kończyn to 5,75 m dla przednich i 7,5 m dla tylnych (w tym kość udowa 3-4,6 m).<br />
<br />
Na świecie istnieje tylko jedna rekonstrukcja ''Amphicoelias fragillimus'' w skali 1:1. Jest ona jedną z wielu figur dinozaurów, jakie są udostępnione zwiedzającym Jurapark w Krasiejowie. Mierząc 58 m długości i ok. 10 m wysokości jest, naturalnie, największym modelem dinozaura o rzeczywistych rozmiarach nie tylko w Polsce, ale i na świecie.<br />
<br />
==="A. brontodipodocus"===<br />
'''Status:''' ''[[nomen nudum]]''<br />
<br />
'''Długość:''' >25 m<br />
<br />
'''Masa:''' ? t<br />
<br />
'''Czas:''' późna [[jura]] (?[[kimeryd]]; ?156-151 [[Ma]])<br />
<br />
'''Miejsce:''' okolice Ten Sleep, hrabstwo Washakie, Wyoming, [[USA]]; niższe pokłady formacji [[Morrison]]<br />
<br />
'''Materiał kopalny:''' 5 prawdopodobnie kompletnych szkieletów. Są to: "Twinky" (DQ-TY ), "Brontodiplodocus" (DQ-BS), "Sleeping Beauty" (DQ-SB), "Prince" (DQ-PC) i "Einstein" (DQ-EN). [[Henry Galiano|Galiano]] i [[Raimund Albersdörfer|Albersdörfer]] nie wyznaczyli (jeszcze) [[holotyp]]u (stan na [[2010]]).<br />
<br />
plikW [[2010]] roku ukazała się nieoficjalna monografia Galiana i Albersdörfera opisująca nowy [[gatunek]]. Z powodów formalnych jest on jednak nieważny - "Amphicoelias "brontodipodocus" ma status ''[[nomen nudum]]''. Wyniki ich badań są sensacyjne, jednak nie zyskały aprobaty środowiska paleontologicznego. Wskazują oni m.in. że wszystkie [[rodzaj]]e zauropodów należących oficjalnie do [[Apatosaurinae]] i [[Diplodocinae]] (podrodziny należące do rodziny [[Diplodocidae]]) z formacji [[Morrison]] to w rzeczywistości osobniki różnej płci, należące jedynie do 2 gatunków: ''Amphicoelias altus'' i "Amphicoelias brontodipodocus". Tym samym nieformalnie unieważniają ''[[Apatosaurus]]'', ''[[Barosaurus]]'', ''[[Diplodocus]]'', ''[[Supersaurus]]'', ''[[Eobrontosaurus]]'', ''[[Suuwaessea]]'' i ''[[Tornieria]]''. Jednak wkradła im się pewna nieścisłość: najstarszym opisanym diplokoidem z formacji Morrison nie jest ''Amphicoelias'' ([[Edward Cope|Cope]], [[1878]]), lecz ''[[Apatosaurus]]'' ([[Othniel Marsh|Marsh]], [[1877]]). Gdyby więc mieli oni rację, to domniemane 2 ważne gatunki powinny się nazywać ''Apatosaurus altus'' i ''Apatosaurus'' "brontodipodocus". Autorzy sugerują też, że diplodokidy miały dziób i mogły żywić się zarówno 'klasycznie' (jedząc liście drzew) jak i odcedzać pokarm z wody. Ich ogony mogły ciąć nieroztropnego drapieżnika i nawet łamać kości.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Amphicoelias'' (z greckiego ''amph'': "po obu stronach" oraz ''koilos'': "wklęsłość") można przetłumaczyć jako "dwuwklęsły". Epitet gatunkowy poszczególnych gatunków: ''altus'' - prawdopodobnie odnosi się do dorosłego okazu; ''latus'' - ? (być może zniekształcone omyłkowo ''altus''); ''fragillimus'' - znaczy "bardzo kruchy" i odnosi się do prawdopodobnie zniszczonego kręgu, który był bardzo słabo zachowany; ''brontodipodocus'' - wskazuje na przekonanie Galiano i Albersdörfera co do [[taksonomia|taksonomii]] diplodokidów z formacji Morrison.<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Amphicoelias''<br />
| {{Kpt|[[Edward Cope|Cope]]}}, [[1878]]<br />
|<br />
|-<br />
!<br />
??? = ''Diplodocus''<br />
| {{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, 1878<br />
|-<br />
! ''A. altus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, 1878<br />
|<br />
|-<br />
| = ''A. latus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, 1878<br />
| <br />
|-<br />
! ?''A. fragillimus''<br />
| {{Kpt|Cope}}, 1878<br />
| ?''[[nomen dubium]]''<br />
|-<br />
| "A. brontodipodocus"<br />
| {{Kpt|[[Henry Galiano|Galiano]]}} i {{Kpt|[[Raimund Albersdörfer|Albersdörfer]]}}, [[2010]]<br />
| ''[[nomen nudum]]''<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Carpenter, K. (2006) "Biggest of the big: a critical re-evaluation of the mega-sauropod Amphicoelias fragillimus." In Foster, J.R. and Lucas, S.G., eds., 2006, Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 36: 131–138<br />
<br />
Cope, E.D. (1878a). "On the Vertebrata of the Dakota Epoch of Colorado<br />
<br />
Galiano H. & Albersdörfer R. (2010) "A new basal diplodocid species, Amphicoelias brontodiplodocus, from the Morrison Formation, Big Horn Basin, Wyoming, with taxonomic reevaluation of Diplodocus, Apatosaurus, and other genera." Dinosauria International, LLC. 44pp.<br />
<br />
McIntosh J.S. (1990) "Species determination in sauropod dinosaurs with tentative suggestions for their classification" [w:] Carpenter, K. & Currie, P.J. (ed.) "Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches" Cambridge University Press, Cambridge, 53-69<br />
<br />
Rauhut O.W.M. & Fechner, R. (2005) "Early development of the facial region in a non-avian theropod dinosaur" Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 272, 1179-1183<br />
<br />
Upchurch P., Barrett P.M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press<br />
<br />
Whitlock J.A. (2011) "A phylogenetic analysis of Diplodocoidea (Saurischia: Sauropoda)." Zoological Journal of the Linnean Society, Article first published online: 12 Jan 2011. <br />
<br />
Glut D.F. (1997) "Dinosaurs: The Encyclopedia" wyd. McFarland & Company<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Diplodocoidea]]<br />
[[Kategoria:Diplodocoidea bazalne]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Północna]]<br />
[[Kategoria:USA]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Jura]]<br />
[[Kategoria:Kimeryd]]<br />
[[Kategoria:Tyton]]<br />
[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]</div>
Danu
https://www.encyklopedia.dinozaury.com/index.php?title=Futalognkosaurus&diff=11933
Futalognkosaurus
2014-01-08T13:36:48Z
<p>Danu: Uwzględnione o Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. 2008. Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vert</p>
<hr />
<div><small><br />
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"<br />
| Autor:<br />
| Korekta:<br />
|-<br />
| [[Sebastian Oziemski]]<br />
[[Marcin Szermański]]<br />
<br />
[[Maciej Ziegler]]<br />
<br />
[[Dawid Mika]]<br />
| [[Daniel Madzia]]<br />
[[Krzysztof Stuchlik]]<br />
|}<br />
</small><br />
<br />
----<br />
<br />
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"<br />
! colspan=2 | ''Futalognkosaurus'' (futalognkozaur)<br />
|-<br />
! '''Długość''':<br />
| 26 m<br />
<br />
|-<br />
! '''Masa''':<br />
| 35 t ?<br />
<br />
|-<br />
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':<br />
| [[Argentyna]] - prowincja Neuquén<br />
<br />
<small>([[formacja Portezuelo]] - grupa i nadgrupa Neuquén)</small><br />
|-<br />
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''<br />
| ok. 90,3-87 Ma<br />
<br />
<small>późna [[kreda]] (późny [[turon]] - środkowy [[koniak]])</small><br />
|-<br />
! '''Systematyka'''<br />
| [[Dinosauria]]<br />
<br />
[[Saurischia]]<br />
<br />
[[Sauropodomorpha]]<br />
<br />
[[Sauropoda]]<br />
<br />
[[Eusauropoda]]<br />
<br />
[[Neosauropoda]]<br />
<br />
[[Macronaria]]<br />
<br />
[[Titanosauriformes]]<br />
<br />
[[Somphospondyli]]<br />
<br />
? [[Titanosauria]]<br />
<br />
?? [[Lithostrotia]]<br />
<br />
[[Lognkosauria]]<br />
|-<br />
| colspan=2 |[[Plik:.jpg|400px|]]<br />
<small></small><br />
|-<br />
! colspan=2 | Mapa znalezisk:<br />
|-<br />
| colspan=2 |<br />
<display_points type="terrain" zoom=4><br />
Lake Barreales, Neuquén, Argentina|formacja [[Portezuelo]], północne wybrzeże jeziora Barreales, prowincja Neuquén, [[Argentyna]]|<small>''Futalognkosaurus dukei'' - '''MUCPv-323''' ([[holotyp]]).<br><br />
</display_points><br />
|}<br />
<br />
==Wstęp==<br />
''Futalognkosaurus'' to późnokredowy [[rodzaj]] somfospondyla. Jest jednym z największych znanych dinozaurów. Jego skamieniałości zostały odkryte w pokładach formacji [[Portezuelo]] w Argentynie w latach [[2000]]-[[2004]]. Futalognkozaur żył prawdopodobnie ok. 90,3-87 milionów lat temu (piętra późny[[turon]] - środkowy [[koniak]]). Odnaleziono m.in. kompletną szyję ''Futalognkosaurus'' (dźwigacz, obrotnik, 5 przednich, 4 środkowe i 3 tylne kręgi szyjne), która była bardzo długa.<br />
<br />
Inni przedstawiciele tzw. fauny Futalognko, z którymi koegzystował ten ogromny zauropod, to m.in. enigmatyczny [[tetanur]] ''[[Megaraptor]]'', [[dromeozauryd]] ''[[Unenlagia]]'', inne zauropody (m.in. ''[[Malarguesaurus]]''), ornitopody, krokodylomorfy, pterozaury oraz żółwie bokoszyjne.<br />
<br />
==Lokalizacja==<br />
Materiał pochodzi z warstw formacji [[Portezuelo]] (grupa i nadgrupa Neuquén). Został odnaleziony na północnym wybrzeżu jeziora Barreales, 90 km na północny zachód od miasta Neuquén, w prowincji o tej samej nazwie.<br />
<br />
==Materiał kopalny==<br />
[[Holotyp]] futalognkozaura (MUCPv-323) zawiera kompletną szyję; 10 kręgów grzbietowych; kilka(naście) żeber; kompletną
kość krzyżową
; kości biodrowe; prawą
kość kulszową
i 1 przedni kręg ogonowy. Materiał jest przechowywany w CePaLB-Universidad del Comahue (prowincja Neuquén, [[Argentyna]]).<br />
<br />
==Rozmiary==<br />
''Futalognkosaurus dukei'' to z pewnością jeden z największych zwierząt lądowych w dziejach naszej planety. [[Jorge Calvo|Calvo]] i in. (2007a) szacują go oficjalnie na 32-34 metry długości, [[Gregory Paul|Paul]] ([[2010]]) na 30 metrów i ponad 50 ton, z kolei [[Thomas Holtz|Holtz]] ([[2012]]) na 28 metrów i ok. 42 tony ("masa siedmiu słoni"). Jednak w wydanym w 2008 roku abstrakcie autorzy opisu stwierdzają, że prawidłowa długość to "jedynie" 26 m. W przeciwieństwie do innych ogromnych zauropodów, ''F. dukei'' znany jest ze stosunkowo kompletnego szkieletu - jego odnalezione skamieniałości zwierzęcia stanowią około 70% całego kośćca. Wg autorów jego opisu, jest najbardziej kompletnym gigantem ze wszystkich znanych, ogromnych zauropodów.<br />
<br />
==Etymologia==<br />
Nazwa [[rodzaj]]owa zauropoda pochodzi z języka lokalnych Indian Mapuce: ''futa'' oznacza "gigant", a ''lognko'', czyli "naczelny". Oznacza więc dosłownie "rządzącego jaszczura-giganta". Epitet gatunkowy ''dukei'' honoruje firmę Duke Energy Argentina Company, która sponsorowała wykopaliska.<br />
<br />
==Pozycja filogenetyczna==<br />
Według analizy kladystycznej przeprowadzonej przez zespół [[Jorge Calvo|Calvo]] i in. (2007a) ''Futalognkosaurus'' to przedstawiciel [[klad]]u [[Lithostrotia]]. Wiele cech wspólnych łączy futalognkozaura z ''[[Mendozasaurus]]''. Jest to dowód na to, że te dwa dinozaury mogły być spokrewnione. Obecnie zalicza się je do mało znanego [[klad]]u [[Lognkosauria]]. Autorzy opisu ''Futalognkosaurus'' sądzą, że ''[[Malawisaurus]]'' jest [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] do lognkozaurów, podobnie Carballido i in. 2011a, gdzie [[Lognkosauria]] są bardziej [[bazalny|bazalne]] od ''[[Malawisaurus]]'' i bardziej [[zaawansowany]]ch tytanozaurów. Z kolei [[analiza filogenetyczna|analiza]] Carballido i in. (2011b) wskazuje, że ''Futalognkosaurus'' i ''[[Mendozasaurus]]'' tworzą [[politomia|politomię]] u podstawy [[Somphospondyli]].<br />
<br />
==Spis gatunków==<br />
{| class="wikitable"<br />
! ''Futalognkosaurus''<br />
| [[Jorge Calvo|Calvo]], [[Juan Porfiri|Porfiri]], [[Bernardo González-Riga|González-Riga]] i [[Alexander Kellner|Kellner]], [[2007]]<br />
|-<br />
! ''F. dukei''<br />
| Calvo, Porfiri, González-Riga i Kellner, 2007<br />
|}<br />
<br />
==Bibliografia==<br />
<small><br />
Calvo, J.O., Porfiri, J.D., González-Riga, B.J., and Kellner, A.W. (2007a) "A new Cretaceous terrestrial ecosystem from Gondwana with the description of a new sauropod dinosaur". Anais Academia Brasileira Ciencia, 79(3): 529-41 [http://www.scielo.br/pdf/aabc/v79n3/a13v79n3.pdf]<br />
<br />
Calvo, J.O.; Porfiri, J.D.; González Riga, B J.; and Kellner, A.W.A. (2007b). "Anatomy of Futalognkosaurus dukei Calvo, Porfiri, González Riga, & Kellner, 2007 (Dinosauria, Titanosauridae) from the Neuquen Group, Late Cretaceous, Patagonia, Argentina". Arquivos do Museu Nacional 65 (4): 511–526 [http://www.proyectodino.com.ar/pdfs/140-0020.pdf]<br />
<br />
Calvo, J.O.; Juárez Valieri, R.D. & Porfiri, J.D. 2008. Re-sizing giants: estimation of body length of Futalognkosaurus dukei and implications for giant titanosaurian sauropods. 3° Congreso Latinoamericano de Paleontología de Vertebrados. Neuquén, Argentina.<br />
<br />
Carballido J.L., Pol D., Cerda I., Salgado L. (2011a): The osteology of Chubutisaurus insignis del Corro, 1975 (Dinosauria: Neosauropoda) from the 'middle' Cretaceous of central Patagonia, Argentina. "Journal of Vertebrate Paleontology". 31 (1), ss. 93–110<br />
<br />
Carballido, J.L., Rauhut, O.W.M., Pol, D. & Salgado L (2011b) "Osteology and phylogenetic relationships of Tehuelchesaurus benitezii (Dinosauria, Sauropoda) from the Upper Jurassic of Patagonia" Zoological Journal of the Linnean Society of London 163 (2): 605-662. doi:10.1111/j.1096-3642.2011.00723.x.<br />
<br />
http://svpow.com/2009/10/20/futalognkosaurus-was-one-big-ass-sauropod/<br />
<br />
Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]<br />
<br />
Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford<br />
<br />
http://en.wikipedia.org/wiki/Portezuelo_Formation<br />
</small><br />
<br />
[[Kategoria:Dinosauria]]<br />
[[Kategoria:Saurischia]]<br />
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]<br />
[[Kategoria:Sauropoda]]<br />
[[Kategoria:Macronaria]]<br />
[[Kategoria:Somphospondyli]]<br />
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]<br />
[[Kategoria:Argentyna]]<br />
[[Kategoria:Mezozoik]]<br />
[[Kategoria:Kreda]]<br />
[[Kategoria:Turon]]<br />
[[Kategoria:Koniak]]</div>
Danu