Encyklopedia Dinozaury.com - Wkład użytkownika [pl]

Spinosaurus

2026-02-24T09:16:48Z

Dino: /* S. mirabilis */

{{DISPLAYTITLE:''Spinosaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Maciej Ziegler]], [[Kamil Kamiński]], [[Tomasz Sokołowski]]
|Korekta = [[Tomasz Skawiński]], [[Marcin Szermański]]
|nazwa = ''Spinosaurus'' (spinozaur)
|długość = > 11-13 m / 12-14 m
|wysokość =
|masa = 3,2-4,2 t / 5,4-7,1 t
|dieta =
|miejsce = [[Egipt]]

([[formacja]] [[Bahariya]])
<hr>

[[Maroko]]

[[Kem Kem]] (=[[Aoufous]] i/lub [[Ifezouane]])
<hr>
[[Niger]]

([[formacja]] [[Farak]])
|czas = {{Występowanie|100|95}}
ok. 100-95 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[cenoman]])
|systematyka = [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Spinosauridae]]

[[Spinosaurinae]]
|grafika = Life reconstruction of Spinosaurus aegyptiacus.png
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa ''S. aegyptiacus''. Autor: Ddinodan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Life_reconstruction_of_Spinosaurus_aegyptiacus.png]
|PorównanieGrupa = Spinosauridae
|PorównanieDługość = 14
|mapa =
<display_points type="terrain" zoom=3>
28.46024, 28.92426~3 km na północ od Gebel el Dist (Stromer, 1914; 1915; Smith i in., 2006) - holotyp
31°37N, 4°16W~Zrigat, 31°37N, 4°16W (Ibrahim i in., 2014) – FSAC-KK 11888
31.1228186,-4.8018245~Okolice Taouz - w promieniu do ok. 200 km (Russell, 1996; Evers i in., 2015; Hendrickx i in., 2016) - okazy opisane przez Eversa i in. (2015) jako Spinosauridae [[indet]].
31.53407, -4.345093~Okolica Jorf (Hendrickx i in., 2016) - MHNM.KK376
</display_points>
[[Plik:Geographical_location_and_stratigraphy_of_the_Kem_Kem_beds.PNG|350px|]]
Lokalizacja osadów Kem Kem (na czarno), w których odnaleziono okazy opisane przez Eversa i in. (2015). MHNM.KK378 został odnaleziony w pobliżu Jorf (zaznaczonego strzałką). Źródło: Hendrickx i in., 2016.
}}

__TOC__

==Wstęp==
''Spinosaurus'' to [[rodzaj]] [[teropod]]a ([[spinozauryd]]a), który żył w "środkowej" kredzie na terenach obecnej północnej Afryki. Jedną z cech wyróżniających spinozaura, od której wziął swoją nazwę, były bardzo wysokie wyrostki kolczyste kręgów grzbietowych. Opisanie nowego okazu w 2014 r., a także publikacja dodatkowych informacji w 2020 r. wskazuje, że był to teropod o niezwykłej budowie i biologii oraz pierwszy znany półwodny nieptasi dinozaur (Ibrahim i in., 2014).

==Etymologia==
Nazwa ''Spinosaurus'' oznacza "kolczasty jaszczur" i jest zlepkiem łacińskiego słowa ''spina'', czyli "kolec", oraz greckiego ''sauros'', czyli "jaszczur" (Creisler, online 2003), i odnosi się do wysokich wyrostków kolczystych kręgów tego teropoda (Stromer, 1915). Epitet gatunkowy ''aegyptiacus'' nawiązuje do Egiptu - kraju, w którym znaleziono jego pierwsze szczątki. Epitet gatunkowy drugiego gatunku - ''mirabilis'', pochodzi z łaciny i oznacza "zadziwiający". Stanowi on odniesienie do niezwykłego grzebienia na czaszce tego zwierzęcia.

''Spinosaurus'' dał nazwę nowej rodzinie [[Spinosauridae]] utworzonej przez Stromera w 1915 roku a później także nadrodzinie [[Spinosauroidea]] i podrodzinie [[Spinosaurinae]].

==Filogeneza==
Zob. [[Spinosauridae#Filogeneza i budowa]].

==Historia odkryć==
[[Plik:Spinosaurus1.jpg|300px|thumb|right|Holotyp i rekonstrukcja szkieletu, pochodząca sprzed 2014 r. Autor: Scott Hartman [http://skeletaldrawing.blogspot.com/2012/01/revisiting-fisher-king.html].]]
[[Plik:Spinosaurus some cool dinosaurs by arvalis.png|300px|thumb|left|Rekonstrukcja sprzed 2014 r. Autor: RJ Palmer (arvalis) [http://arvalis.deviantart.com/art/Some-Cool-Dinosaurs-335980633].]]

''Spinosaurus aegyptiacus'' to pierwszy [[rodzaj]] i [[gatunek]] egipskiego dinozaura, odkryty w osadach formacji [[Baharija]] [[1912]] roku i opisany przez niemieckiego paleontologa [[Ernst Stromer|Ernsta Stromera]] w [[1915]] r. Kolejne, dość fragmentaryczne, szczątki z osadów tej formacji, składające się z kręgów i kości kończyn tylnych, Stromer ([[1934]]) opisał jako ''„Spinosaurus B”''. Uznał, że mają wystarczająco wiele odmiennych cech, by utworzyć nowy [[gatunek]] w obrębie tego [[rodzaj]]u, lecz nie zdecydował się na to. Obecnie uznaje się, że przynajmniej część z tego materiału należała do innego [[spinozauryd]]a - ''[[Sigilmassasaurus]]'' (Evers i in., 2015). Oba okazy zostały zniszczone podczas nalotu bombowego na Monachium w czasie II wojny światowej, w nocy z 24 na 25 kwietnia 1944 r.

W [[1996]] roku [[Dale Russell]] opisał nowy [[gatunek]] spinozaura - ''S. maroccanus'' - na podstawie kości odkrytych w marokańskich osadach [[Kem Kem]]. Za cechę odmienną uznał nieznacznie bardziej wydłużone kręgi szyjne. Jednak w dalszych pracach (Sereno i in., [[1998]]; Rauhut, 2003; Dal Sasso i in., [[2005]]) uznawano drugi gatunek za ''[[nomen dubium]]''. Różnice proporcji kręgów [[Michael Mortimer|Mortimer]] (online; cytowane przez Hendrickxa i in. [2016]) tłumaczył ich miejscem w kręgosłupie i [[synonim]]izował gatunek marokański z egipskim (ale zobacz dalej).

Ważny okaz - MSNM V4047 - przednia część czaszki - ujrzał światło dzienne w 2005 r. Skamieniałość pochodzi z Kem Kem w Maroko ([[Cristiano dal Sasso|dal Sasso]] i in., 2005). Jej identyfikacja jako ''Spinosaurus'' jest jednak wątpliwa (zob. dalej).

Przełomowe znaczenie miała praca opublikowana w 2014 r. (Ibrahim i in.), w której pobieżnie opisano FSAC-KK 11888 - kolejny okaz z Maroka, obejmujący m.in. kości czaszki, kręgi oraz prawie wszystkie kości miednicy i kończyn tylnych. FSAC-KK 11888 rzucił nowe światło na budowę i tryb życia tego zwierzęcia, ukazując go jako półwodnego drapieżnika o skróconych kończynach tylnych. Publikacja wzbudziła wiele kontrowersji – zob. [[#Kontrowersje związane z FSAC-KK 11888]]. Ibrahim i in. (2014) uznali ''Spinosaurus maroccanus'' i ''[[Sigilmassasaurus]] brevicollis'' za [[synonim]]y ''Spinosaurus aegyptiacus''. Jednak rok później Evers i in. wykazali, że ''Sigilmassasaurus brevicollis'' to [[ważny]] [[gatunek]], odmienny od ''Spinosaurus aegyptiacus'', i dokonali jego [[synonim]]izacji ze ''Spinosaurus maroccanus''. Obecnie jedynym gatunkiem spinozaura jest więc [[gatunek typowy|typowy]] ''S. aegyptiacus''.

W 2020 r. Ibrahim i in. podtrzymali swoje zdanie na temat synonimizacji ''S. aegyptiacus'' z ''Sigilmassasaurus brevicollis'' i ''Spinosaurus maroccanus''. Ujawniono też nowe szczątki okazu FSAC-KK 11888, które po raz kolejny zmieniły nasze wyobrażenie o spinozaurze. Okazało się m.in. że ogon był znacznie wyższy niż dotąd sądzono. W tym samym roku Smyth i in. dokonali przeglądu niemal całego materiału kopalnego spinozaurydów z Kem Kem i nie znaleźli podstaw do wyrózniania dwóch taksonów, tym samym kwestionując odrębność sigilmassazaura.

W 2026 r. Sereno i współpracownicy opisali nowy gatunek spinozaura z Nigru - ''S. mirabilis''.

==''S. aegyptiacus''==
===Materiał kopalny===
[[Plik:Spinosaurus aegyptiacus holotype skeletal.jpg|300px|thumb|right|Holotyp. Autor: Jaime A. Headden, zmodyfikowane przez IJReid [https://qilong.wordpress.com/2011/09/06/a-fistful-of-spinosaurus/], [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Spinosaurus_aegyptiacus_holotype_skeletal.jpg].]]

====Holotyp====
[[Holotyp]] to IPHG 1912 VIII 19, opisany przez Stromera w 1915 r. i zniszczony podczas II wojny światowej. Okaz składał się z: fragmentu kości szczękowej, przedniej części żuchwy (kości zębowej, kości płatowej i ?kątowej), 15 izolowanych zębów, łuku neuralnego ?3 (Evers i in., 2015) [[kręg]]u szyjnego, 5(?4) (Evers i in., 2015) kręgu szyjnego, czterech (Stromer, 1915; Smith i in., 2006) trzonów kręgów grzbietowych i siedmiu wyrostków kolczystych, kilku żeber i [[gastralia|gastraliów]], trzech trzonów kręgów krzyżowych i jednego wyrostka kolczystego (Stromer, 1915).

=====Kontrowersje związane z holotypem=====
Przypuszcza się, że kręg ogonowy wchodzący w skład holotypu pochodzi od innego [[takson]]u (Stromer, 1934; Rauhut, 2003, s. 35). W [[2003]] roku [[Oliver Rauhut]] zasugerował, że [[holotyp]] spinozaura był chimerą [[allozauroid]]a (kręgi grzbietowe) i teropoda podobnego do ''[[Baryonyx]]'' (żuchwa i zęby). Nie zostało to jednak przyjęte w późniejszych badaniach ([[Thomas Holtz|Holtz]] i in., [[2004]]; Dal Sasso i in., [[2005]]). W [[2015]] r. Evers i in. (w tym Rauhut) uznali, że skoro ''[[Ichthyovenator]]'' ma podobnie wydłużone wyrostki kręgów, to przychylają się do konsensusu panującego w tym względzie. Cau (online 2009) wskazał, że kręgi są najbardziej zbliżone do ''Baryonyx'' i ''[[Megaraptor]]'' (uważanego wtedy przez niego za [[spinozauryd]]a), co potwierdzać miało bliskość [[filogeneza|filogenetyczną]] kręgów i żuchwy.

[[Plik:Img 6.jpg|300px|thumb|left|Rekonstrukcja holotypu. Elementy zrekonstruowane mają kolor szary. Skala = 1 m. Autor: Genya Masukawa (GetAwayTrike) [http://blogs.yahoo.co.jp/rboz_05/36950355.html].]]
[[Plik:Spinosaurus_FSAC-KK11888_GetAwayTrike.jpg|300px|thumb|left|Rekonstrukcja FSAC-KK 11888. Elementy zrekonstruowane mają kolor szary. Skala = 1 m. Autor: Genya Masukawa (GetAwayTrike) [http://blogs.yahoo.co.jp/rboz_05/36950355.html].]]

====FSAC-KK 11888====
FSAC-KK 11888 jest bardziej zbliżony do [[holotyp]]u ''Spinosaurus'' niż do ''[[Sigilmassasaurus]]''. Dwa pierwsze okazy mają charakterystyczne poszerzenia (“wybrzuszenia”) w dolnej części kręgów grzbietowych, co różni je od okazu ''[[Sigilmassasaurus]]'' - ''„Spinosaurus B”'' (Stromer, 1934; Evers i in., 2015). Uzasadnia to przypisanie go do ''Spinosaurus''.

FSAC-KK 11888 zawiera fragmenty łba, po kilka kręgów z każdej części kręgosłupa, dwa paliczki dłoni oraz niemal kompletne: obręcz miedniczną i kończyny tylne.

[[Plik:Spinosaurus modified from Ibrahim et al, modified.PNG|300px|thumb|left|Rekonstrukcja szkieletu spinozaura Ibrahima i in. (2014). Elementy odnalezione, w tym niepewnie przypisane, mają kolor czerwony. Czarnymi kwadratami zaznaczono elementy holotypu, a czerwonymi - FSAC-KK 11888. Zob. „Uwaga do ilustracji” obok. Źródło: Hendrickx i in., 2016 (zmodyfikowane przez MZ) [http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0144695#pone-0144695-g011].]]
Z publikacji Ibrahima i in. (2014) nie wynika jednoznacznie, które elementy, zwłaszcza kręgosłupa, są obecne. Jeśli nie podano inaczej, cytowanym źródłem jest Ibrahim i in. (2014); skróty odnoszą się do pozycji kręgów: C – szyjny (ang. cervical), D – grzbietowy (ang. dorsal), S – krzyżowy (ang. sacral), Ca – ogonowyn (ang. caudal). Wydaje się, że w skład FSAC-KK 11888 wchodzą niżej wymienione kości. Część kości nosowej, kość przedczołowa, łuskowa, kwadratowo-jarzmowa (niezilustrowana?), większość obu kości kwadratowych, części kości zębowej, izolowane zęby, kość ?łzowa (suplement, s. 2-3). 2-?4 kręgi szyjne (podano wymiary dwóch trzonów, zidentyfikowanych jako C2 i C7 - suplement, s. 32 – tab. S2, lecz ryc. S3 sugeruje, że są trzy trzony - poza ww., też C3 i C9). Min. 5 trzonów kręgów grzbietowych (kręg widoczny na ryc. S2C to D1 wg ryc. S3, choć wg Eversa i in. [2015] kręgów szyjno-grzbietowych nie ma wśród odlewów FSAC-KK 11888 w University of Chicago; D4 i D5 są widoczne na ryc. S3; D5 – ryc. S2E i S3; D6, D7, D8 – wg suplementu s. 32 – tab. S2; wymiary podano tylko dla D6-D8), min. 1 kompletny wyrostek kolczysty (D8 – ryc. 2E) i kilka niekompletnych (Cau, online 2014A; ryc. S3 i ryc. w National Geographic [online 2014] sugerują, że elementy wyrostków zachowane w FSAC-KK 11888 to D4, D5, D6, D7 i D9; równie dobrze mogą one pochodzić z innej części kręgosłupa, np. krzyżowej). Trzony kręgów krzyżowych: S3, S4 i S5 (suplement, tab. 2). ?9 kręgów ogonowych (ryc. S3; nie podano wymiarów żadnego z nich). Żebra szyjne, grzbietowe i min. jedno brzuszne, min. 3 szewrony. Paliczek dłoni II-2 i bliższą część paliczka II-3. Kości miednicy i kończyn tylnych - brak kości pięty, paliczka II-2, kości śródstopia II i IV; nie wiadomo czy jest pazur I.

w 2018 r. zorganiowano kolejną ekspedycję, której owocem było odkrcie kolejnych kości okazu FSAC-KK 11888. Składa się na nie ponad 30 kręgów ogonowych, stanowiących ok. 80% całości ogona. odkryto też dodatkowe elementy czaszki i stopy (Ibrahim i in., 2020b).

Uwaga do ilustracji. Z pokrywających się w holotypie i FSAC-KK 11888 elementów oznaczono te zilustrowane i niefragmentaryczne (np. z FSAC-KK 11888 znane są części kości zębowej). Identyfikacja kości łzowej wg Ibrahima i in. (2014) niepewna. Niezaznaczone są: zęby, żebra szyjne i grzbietowe oraz gastralia (wszystkie są obecne w obu okazach). Nie uwzględniono fragmentów wyrostków kolczystych (wg. ryc. S3 D4-7 i D8). Pominięto również zduplikowane elementy kończyn FSAC-KK 11888. Kości tylnej części czaszki nie zaznaczano osobno. Trzony kręgów szyjnych i grzbietowych i ich wyrostki kolczyste zaznaczono osobno: trzony pod nimi a wyrostki nad nimi. Trzony kręgów krzyżowych oznaczono jednak nad wyrostkami; pierwszy kręg zawiera w holotypie część wyrostka. Kręgi ogonowe, niezależnie od tego, czy zawierają trzony czy wyrostki, oznaczono nad nimi.
Identyfikacja elementów FSAC-KK 11888 wg Ibrahim i in., 2014 a holotypu wg Smith i in., 2006 i Stromer, 1915. Ryc. S3 z Ibrahim i in. (2014) jest mało przydatna ze względu na podobieństwo kolorów użytych do rozróżnienia obu okazów (o ile odróżnienie koloru żuchwy czy kości kończyn nie nastręcza trudności, to np. przy kręgach grzbietowych nie jest to proste; ponadto np. kość znajdująca się w tylnej części żuchwy – kątowa, choć jest wyraźnie oznaczona kolorem FSAC-KK 11888, należy do holotypu).
Rysunki z National Geographic, online 2014 nie odpowiadają w części ryc. S3 z Ibrahim i in. (2014) (np. tylny kręg szyjny FSAC-KK 11888 zakolorowany jest w całości, podczas gdy wyrostek kolczysty nie jest zakolorowany w ryc. S3; pominięto tylne kręgi szyjne i przednie grzbietowe; D6 – w National Geographic [online 2014] środkowa część wyrostka pochodzi od FSAC-KK 11888, tak jak w ryc. S3, lecz wg tej drugiej górna i dolna część wyrostka pochodzi od holotypu a w rzeczywistości holotyp ma cały wyrostek; zaznaczono tylko dwa kręgi ogonowe FSAC-KK 11888, podczas gdy w ryc. S3 widocznych jest 9, Ibrahim i in. [2014, s. 1613] podają, że FSAC-KK 11888 zawiera tylne kręgi ogonowe; 4-ty kręg ogonowy w holotypie jest kompletny a na ryc. S3 i w National Geographic [online 2014] wydaje się, że trzon jest z FSAC-KK 11888).
Kształt wyrostków kolczystych holotypu w znacznej mierze nie pokrywa się ze zdjęciem ze Smith i in., 2006 i rycinami ze Stromer, 1915.
Wyrostek kolczysty obecny w holotypie początkowo zidentyfikowano jako C2, lecz Evers i in. (2015) sugerują, że to C3. Ponieważ Ibrahim i in. (2014) podają wymiary trzonu C2, to przyjęto, że również wg nich kręg holotypu to C3 (również w National Geographic [online 2014] jest taka identyfikacja).

=====Kontrowersje związane z FSAC-KK 11888=====
[[Plik:Spino potamus by chrismasna-d82kxwp.jpg|300px|thumb|right|Walczące ze sobą spinozaury. Autor: Chris Masna [http://chrismasna.deviantart.com/art/Spino-potamus-488065705].]]
[[Plik:Spinosaurus Marsh wader by julio lacerda.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja (w tym widoku budowa spinozaura raczej nie budzi kontrowersji). Autor: Julio Lacerda [http://julio-lacerda.deviantart.com/art/Marsh-Wader-400086688].]]
[[Plik:Spinosaurus fishing by c compiler.jpg|300px|thumb|left|''Spinosaurus'' pożywiający się rybą (długość kończyn tylnych błędnie zawyżona - za Hartmanem, online 2014A). Autor: c-compiler [http://c-compiler.deviantart.com/art/Spinosaurus-Lunch-at-the-Beach-528724864].]]

Próba ustanowienia FSAC-KK 11888 [[neotyp]]em ''Spinosaurus aegyptiacus'' przez Ibrahima i in. (2014) została skrytykowana przez Eversa i in. (2015). Autorzy ci zwracają uwagę, że znaczna część tego okazu nie została odkryta przez Ibrahima i współpracowników, lecz odkupiona od prywatnego kolekcjonera. Część szkieletu została nabyta przez Uniwersytet w Casablance, a część przez Muzeum Historii Naturalnej w Mediolanie (Cau, online 2014A). Dopiero później zlokalizowano kolekcjonera, który doprowadził autorów opisu do miejsca znalezienia kości, dzięki czemu odkryto dalsze pozostałości (nie wiadomo jednak które). Brak więc danych o powiązaniu kości ze sobą. Evers i in. (2015) zwracają uwagę, że większość kręgowców z osadów [[Kem Kem]] jest znajdowanych w wielogatunkowych złożach. Zatem – jeśli nawet zostanie udowodnione, że cały materiał pochodzi z jednego stanowiska, to powinno się następnie wykazać, że są to szczątki jednego osobnika. Jako przesłanki za taką interpretacją autorzy wskazują zbliżoną wielkość i budowę kręgów oraz pasujące do siebie kości udowe i piszczele. Jednak kolekcjonerzy i handlarze skamieniałości z Maroka często kompletują szkielety, zawierające kości z różnych stanowisk, tak, aby do siebie pasowały. Tym samym nie można wykazać, że wszystkie kości wchodzące w skład FSAC-KK 11888 pochodzą od jednego osobnika (Evers i in., 2014). Jak jednak zauważają sami autorzy, występowanie podobnych nietypowych proporcji (znaczne skrócenie kończyn w porównaniu do kręgów) u dwóch okazów (FSAC-KK 11888 oraz u IPHG 1922 X45 - ''„Spinosaurus B”'', prawdopodobnie ''[[Sigilmassasaurus]]'') jest zastanawiające. Trudno uznać to za przypadek. Za pochodzeniem kości od jednego okazu świadczyć też mogą cechy młodociane obecne w wielu kościach (Ibrahim i in., 2014). Cau (online 2016A) sugeruje, że za hipotezą, że to jeden osobnik przemawia identyfikacja kości kwadratowej jako pochodzącej od młodego okazu (ang. subadult) przez Hendrickxa i in. (2016). Jednak kość FSAC-KK 11888 jest większa niż inne w tym samym i kolejnym stadium rozwoju, co świadczy przeciwko powiązaniu.

W środowisku paleontologicznym nie ma pełnej zgody co do poprawności wniosków Ibrahima i in. (2014), opartych na budowie FSAC-KK 11888 oraz na będącej podstawą wielu ich hipotez rekonstrukcji, zawierającej szczątki tego oraz innych okazów. Scott Hartman (online 2014A) oraz Mark Witton (online 2014B) wskazywali, że rekonstrukcja FSAC-KK 11888 przedstawia błędnie wyskalowaną miednicę i nogi spinozaura - wg nich są o 27% za małe. Autorzy badania przekonująco wyjaśnili, że rozbieżności wynikają z innych punktów pomiaru w przypadku kręgów a w przypadku kości udowej także z jej niezupełnie pionowego ułożenia (Ibrahim, Maganuco, Keillor i Fabbri w Hartman, online 2014B; Maganuco w Witton, online 2014B).

Ibrahim i in. (2014) zaliczyli do ''Spinosaurus aegyptiacus'' szczątki znane jako ''„Spinosaurus B”'' (IPHG 1922 X45). Za ich tożsamością mają świadczyć m.in. podobne proporcje długości kręgów do kończyn u IPHG 1922 X45 i FSAC-KK 11888 a także liczne podobieństwa, uwidocznione w ryc. S2 suplementu publikacji Ibrahima i in. (2014). Evers i in. (2015) wskazali jednak na różnice w budowie IPHG 1922 X45 i FSAC-KK 11888, dotyczące m.in. kończyn tylnych, i wykazali, że przynajmniej część tego materiału (kręgi) należy do ''[[Sigilmassasaurus]]'' (co było jednak później kwestionowane przez Ibrahima i in. [2020] oraz Smytha i in. [2020]). Jeśli więc IPHG 1922 X45 i FSAC-KK 11888 reprezentują ten sam takson a ten pierwszy różni się od holotypu spinozaura (konkretnie kręgów), to powstaje pytanie, czy ten ostatni faktycznie należy do ''Spinosaurus aegyptiacus'' (tak też wcześniej Mortimer, online 2014) (art. 75.3.5 [[International Code on Zoological Nomenclature|ICZN]]). Jak wyżej wskazano, FSAC-KK 11888 i holotyp spinozaura łączy budowa wyrostków kręgów, jak również mają inne cechy nieprzystające do materiału ''Sigilmassasaurus'' (Evers i in., 2015). Autorzy podkreślają znaczną odległość między miejscem znalezienia typowego okazu spinozaura i FSAC-KK 11888 (art. 75.3.6 ICZN), a także wyraźne różnice między [[Kem Kem]] (Maroko) i [[Baharija]] z (Egipt) (zob. też [[Carcharodontosaurus#Środowisko]]). Może się okazać, że FSAC-KK 11888 i inne szczątki spinozaurydów z Kem Kem, odmienne od ''[[Sigilmassasaurus]]'', reprezentują nowy, nienazwany jeszcze gatunek. Ponadto Evers i in., jak wcześniej Headden (online 2014), kwestionują konieczność wyznaczania [[neotyp]]u (art. 75.3 ''in principio'' ICZN), gdyż holotyp spinozaura, pomimo iż został zniszczony, to jest stosunkowo dobrze opisany i zilustrowany w literaturze a cechy diagnostyczne są widoczne. Ponadto są dostępne jego zdjęcia (Smith i in., 2006).

Publikacja Ibrahima i in. (2014) budzi wiele innych zastrzeżeń. Jak wskazano wyżej, nie wiadomo, jaki materiał wchodzi w skład okazu (zob. wyżej - [[#FSAC-KK 11888]]). Autorzy nie podali, w jaki sposób mierzyli okazy ani jak wykonali rekonstrukcję, która posłużyła np. do wyznaczania środka masy zwierzęcia (np. Witton, online 2014A).
[[Plik:Spinosaurus Evers2015 Fig-22-full.png|150px|thumb|right|Kręg szyjny (C?8) NHMUK PV R 36637. Źródło: Evers i in., 2015 [http://dx.doi.org/10.7717/peerj.1323].]][[Plik:Spinosaurus_Evers2015_Fig-17-full.png|200px|thumb|left|Kręg szyjny (C6) BSPG 2006 I 57. Wg Smytha i in. (2020) jest to kreg C5. Źródło: Evers i in., 2015 [http://dx.doi.org/10.7717/peerj.1323].]]

Ibrahim i in. (2020a) bronili swoich wniosków w kolejnej publikacji. Zwrócili uwagę, że FSAC-KK 11888 nie zawiera żadnych podwójnych kości, co powinno mieć miejsce, gdyby szczątki pochodziły od kilku zwierząt. Ponadto parzyste kości z obu stron ciała mają w zasadzie identyczne rozmiary i budowę, a część kości dłoni zachowała się w naturalnym ułożeniu. Ibrahim i współpracownicy uznali również, że stan zachowania kości wskazuje, że przynajmniej część miednicy i kończyn tylnych także była artykułowana w momencie ich znalezienia. Bronili oni także zasadności wyznaczenia okazu FSAC-KK 11888 na neotyp.

Publikacja Ibrahima i in. (2020b) ujawniła dodatkowy materiał okazu FSAC-KK 11888, co w opinii autorów wzmocniło ich konkluzje na temat tego, że szczątki te pochodziły od jednego osobnika. Dzięki odkryciu dodatkowych kręgów ogonowych, możliwe było porównanie z materiałem "''Spinosaurus'' B". Wykazało ono bardzo duże podobieństwo obu okazów pod względem budowy kręgów ogonowych.

Smyth i in. (2020) również postulowali zasadność wyznaczenia neotypu i uznali FSAC-KK 11888 za pewny materiał ''Spinosaurus aegyptiacus''. Kwestionowali m.in. podnoszony przez Eversa i współpracowników argument odległości geograficznej, gdyż ci sami autorzy sugerowali, że część materiału "''Spinosaurus B''" (Egipt) należy do sigilmassazaura, którego holotyp pochodzi z Maroka.

====Materiał przypisany====
Badania Eversa i in. (2015), Hendrickxa i in. (2016) oraz Ardena i in. (2018) wskazują, że w [[cenoman]]ie na obszarze dzisiejszej Afryki Północnej – zarówno w Maroku, jak i w Egipcie, żyły dwa gatunki [[spinozauryd]]ów – prawdopodobnie ''Spinosaurus aegyptiacus'' i ''[[Sigilmassasaurus]] brevicollis''. Oba są znane fragmentarycznie, więc trudno oznaczyć większość znalezisk. Chiarenza i [[Andrea Cau|Cau]] (2016) uznali, że jako pewny materiał ''Spinosaurus aegyptiacus'' powinno się traktować wyłącznie [[holotyp]], a szczątki spinozaurydów z cenomanu Afryki Północnej, których nie można niewątpliwie przypisać do któregoś z dwóch taksonów, powinny być przypisywane tylko do [[Spinosaurinae]] do czasu gruntownej rewizji ich taksonomii.
[[Plik:Spinosaurus_aegyptiacus.png|300px|thumb|left|Rekonstrukcja płynącego spinozaura. Autor: Gustavo Monroy-Becerril. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Spinosaurus_aegyptiacus.png].]]

Prawdopodobnie wszystkie poniższe szczątki pochodzą z osadów [[Kem Kem]] z Maroka:

* Cztery kręgi opisane przez Eversa i in. (2015): NHMUK PV R 16429 – przedni kręg szyjny, BSPG 2006 I 57 i BSPG 2013 I 97 – dwa środkowe kręgi szyjne oraz NHMUK PV R 36637 – tylny środkowy kręg szyjny. Autorzy wspomnieli też o okazie ROM 65537 – środkowym kręgu szyjnym. Evers i in. (2015) określali je jako „kręgi drugiego spinozauryda z Kem Kem” a ponieważ różnią się od ''[[Sigilmassasaurus]]'', to prawdopodobnie należą do ''Spinosaurus''. BSPG 2006 I 57 ma cechy zbliżające go do FSAC-KK 11888 (Evers i in., 2015).

* Dwa środkowe kręgi szyjne, opisane początkowo jako [[paratyp]]y ''S. maroccanus'' (CMN 41768, CMN 50790). Tak samo jak powyższe, Evers i in. (2015) uznali je za bliżej nieokreślonego spinozauryda. Mortimer zaliczył je do ''Spinosaurus'' (tj. jako „aegyptiacus morphotype”). Jako że różnią się one od ''[[Sigilmassasaurus]]'' (Russell, 1996, ryc. 4d i 7), powinno się je przypisać do ''Spinosaurus''.

* Pięć kości kwadratowych, opisanych przez Hendrickxa i in. (2016), pochodzących od osobników w różnych fazach rozwoju osobniczego (MHNM.KK374, MHNM.KK375, MHNM.KK377, MHNM.KK378 oraz MSNM V6896). Hendrickx i in. (2016) zaliczyli je do spinozaura ze względu na większe podobieństwo do FSAC-KK 11888 niż do drugiego [[morfotyp]]u kości kwadratowych z Kem Kem.

* Pazur stopy bardzo młodego osobnika (MSNM V6894), mierzącego ok. 1,8 m, który bardzo mocno przypomina pazury FSAC-KK 11888 (Maganuco i Dal Sasso, 2018).

* Dwie kości czołowe, w tym prawa niekompletna (FSAC-KK-3209); dwie kości czołowe i ciemieniowe (FSAC-KK-3210) wstępnie przypisane do ''Spinosaurus'' przez Ardena i in. (2018). Reprezentują one mniejszy z dwóch morfotypów wyróżnionych przez autorów. Wg Ibrahima i in. (2020a) nie należą one do spinozaurydów, lecz najprawdopodobniej do krokodylomorfów (zob. dalej).

*Kręg szyjny C5 lub C6 (FSAC-KK-7280) oraz przedni kręg grzbietowy (FSAC-KK-18118) przypisane przez Lakin i Longricha (2018). Oba kręgi nie wykazują cech diagnostycznych ''[[Sigilmassasaurus]]'', mają za to cechy właściwe dla holotypu spinozaura.

*Sześć kręgów oznaczonych numerami FSAC-KK-5017 do FSAC-KK-5022 (pierwsze pięć to przednie i środkowe kręgi szyjne, ostatni - przedni grzbietowy, prawdopodobnie D2), przypisanych przez Smytha i in. (2020).

====Materiał wątpliwy====
[[Plik:Journal.pone.0144695.g011.PNG|150px|thumb|right|Pyski nieoznaczonych [[spinozauryn]]ów z cenomanu Afryki Północnej (''Spinosaurus'' lub ''[[Sigilmassasaurus]]''). Widoki A-B, E i G: MSNM V4047. Widoki C-D, F i H: MNHM SAM 124. Źródło: Hendrickx i in., 2016 [http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0144695.g011].]]
W przeszłości wiele okazów spinozaurydów zaliczano do ''Spinosaurus'', lecz obecnie wiadomo, że mogą należeć równie dobrze do ''[[Sigilmassasaurus]]''. Są to głównie fragmenty czaszki oraz liczne zęby. Najważniejszym z nich jest MSNM V4047 (kości przedszczękowe i niekompletne kości szczękowe i nosowe), opisany przez włoskiego paleontologa [[Cristiano Dal Sasso]] z Muzeum Historii Naturalnej w Mediolanie i innych naukowców w 2005 roku. MSNM V4047 jest największym jak dotąd odkrytym osobnikiem spinozauryda (Dal Sasso i in., 2005; Hednrickx i in., 2016) (zob. jednak [[Sigilmassasaurus#Rozmiary]]). Sama czaszka mierzyła według Dal Sasso i in. 1,75 metra, a całe zwierzę miało być może około 16-18 metrów długości. W rzeczywistości czaszka mogła być znacznie krótsza - zob. artykuł o [[Spinosauridae#Wymiary]]. Ponadto MSNM V4047 ma cofnięte do tyłu nozdrza a prześwietlenie wykazało, że prawdopodobnie pysk mieścił receptory ciśnienia wody (Ibrahim i in., 2014), zob. [[Spinosauridae#Paleobiologia]]. Arden i in. (2018) uznali za bardzo prawdopodobne, że okaz ten należał do ''[[Sigilmassasaurus]]'', ich zdaniem większego z dwóch spinozaurydów z cenomanu Afryki Północnej. Wg Lacerdy i in. (2021) MSNM V4047 na chwilę obecną nie może być definitywnie przypisywany do ''Spinosaurus''.

Do ''Spinosaurus'' może też należeć kość kwadratowa (FSAC-KK-18120) opisana przez Lakin i Longricha (2018). Reprezentuje ona morfotyp, który Hendrickx i in. (2016) zaliczyli do omawianego tu rodzaju. Lakin i Longricha nie zdecydowali się jednak na przypisanie jej do konkretnego spinozauryda z powodu braku materiału czaszkowego w holotypie spinozaura oraz niejasności związanych z FSAC-KK 11888. Podobnie postąpili z kręgiem szyjnym (FSAC-KK-18119) oraz przednim kręgiem piersiowym (FSAC-KK-18121), które wykazują cechy zarówno ''Spinosaurus'' jak i ''[[Sigilmassasaurus]]''. Ponadto, jako Spinosauridae indet. autorzy ci opisali prawą kość przedszczękową (FSAC-KK-7281), która przypomina okaz MSNM V4047, mogący należeć do sigilmassazaura. Podobnego zdania są Lacerda i in. (2021).

Lacerda i in. (2024) opisali jako Spinosaurinae indet. kolejne szczątki z Kem Kem w Maroko. Są to następujące okazy: NHMUK PV R 16420 (kości przedszczękowe, szczękowe i przednia część k. nosowych), NHMUK PV R 16422 (k. przedszczękowe i fragment k. szczękowej), NHMUK PV R 16424 (fragment k. przedszczękowej), NHMUK PV R 16426 (k. nosowe), NHMUK PV R 16423 (częściowy dach czaszki), NHMUK PV R 16430-31 (fragmenty dwóch kręgów grzbietowych), NHMUK PV R 16391 i NHMUK PV R 16438 (dwie niepełne kości biodrowe) oraz NHMUK PV R 16433 (lewa k. udowa).

Cau i Paterna (2025) opisali kilka kości z Kem Kem jako szczątki należące Spinosaurinae. Są to następujące okazy: OPH2103 (dach czaszki), OPH2131 i OPH2132 (dwie k. kwadratowe), OPH2011 (kręg szyjno-grzbietowy), OPH2034 i OPH2035 (kręgi grzbietowe), OPH2123 (bliższy kręg ogonowy), OPH2214 i OPH2121 (środkowy i tylny kręg ogonowy), OPH2318 (paliczek stopy).

Najnowsze publikacje (Ibrahim i in., 2020a; Ibrahim i in., 2020b; Smyth i in., 2020) wskazują na synonimikę ''[[Sigilmassasaurus]]'' i ''Spinosaurus'', a różnice między nimi uznaje się w nich za wynik zmienności osobniczej, możliwego dymorfizmu płciowego, ontogenezy, pośmiertnych uszkodzeń szczątków, różnego stanu ich zachowania oraz porównywania ze sobą różnych kości, zwłaszcza kręgów, które mogły cechować się zmienną morfologią w zależności od ich położenia w kręgosłupie, nawet u pojedynczego osobnika. Tym samym cały materiał przypisywany do sigilmassazaura należałby do ''Spinosaurus''. Na obecną chwilę wydaje się, że kwestia ta wymaga jeszcze dalszych badań.

====Wymiary====
[[Plik:Spinosaurus_2_GetAwayTrike.png|300px|thumb|left|Rekonstrukcja holotypu i FSAC-KK 11888. Elementy zrekonstruowane mają kolor szary. Skala = 1 m. Autor: Genya Masukawa (GetAwayTrike) [http://blogs.yahoo.co.jp/rboz_05/36950355.html].]]

Już od odkrycia pierwszych kości w [[1912]] roku, ''Spinosaurus'' był jednym z najbardziej prawdopodobnych kandydatów do tytułu najdłuższego i najcięższego [[teropod]]a. Wszelkie oszacowania sprzed opisania FSAC-KK 11888 w 2014 r. należy jednak pominąć, jako opartych na nieprawidłowych rekonstrukcjach.

Wg Ibrahima i in. (2014) maksymalne rozmiary dorosłego osobnika to 15 m długości. Oszacowanie masy według ich rekonstrukcji wykazało wartość 7.557 kg (Franoys, online 2016); przy identycznych założeniach jak Hartmana (online 2013), który uzyskał dla ''[[Tyrannosaurus]]'' FMNH PR2081 8.400 kg i dla ''[[Giganotosaurus]]'' MUCPv-95 8.200 kg. Zwiększenie gęstości kończyn i żagla o hipotetyczne i zapewne zawyżone 20% (por. np. Wedel, 2007; Henderson, 2004) powoduje, że masa zwiększa się o ok. 154 kg - do 7.713 t.

Mortimer (online 2016) podaje, że [[holotyp]] mierzył 13,2 m przy długości czaszki 1,45 m. Wg Cau (online 2014C) okaz mierzył 12-13 m a czaszka mogła mieć ok. 1,32 m (Cau, online 2013C; okaz MSNM V4047 Cau szacuje na ok. 1,3 m i czasem na 1,4 m i uważa również, że jest on 5-10% większy od holotypu – zob. [[Spinosauridae#Wymiary]]). Cau twierdził także (online 2013A), że okaz jest porównywalnych rozmiarów z holotypem ''[[Baryonyx]]''. Wg rekonstrukcji obok długość ciała to ok. 11 m a czaszki - 1,15-1,25 m. Zdania na temat dojrzałości okazu są podzielone. Niektórzy podają (np. Paul, 1988), że był to okaz niedorosły ze względu na niezrośnięte trzony kręgów grzbietowych i ich wyrostki. Inni twierdzą (np. Cau, online 2013C), że okaz jest dorosły. Stromer (1915) wskazał, że w kręgu szyjnym trzon jest „połączony z wyrostkiem neuralnym szwem” a na ilustracjach trzony kręgów grzbietowych i ich wyrostki są w większości dysartykułowane (wyjątkiem jest kręg „f”). Wyraźnie widoczne są jednak szwy między kręgami krzyżowymi, których obecność u [[bazalny]]ch (nie[[celurozaur]]owych) [[tetanur]]ów sugeruje niedojrzałość (Brusatte i in., 2008, s.33; Rauhut, 2005).
[[Plik:Spinosaurus_2020_reconstruction.jpg|300px|thumb|left|Rekonstrukcja uwzględniająca najnowsze informacje o ogonie, znacznie wyższym niż wcześniej sądzono. Autor: Mario Lanzas [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Spinosaurus_2020_reconstruction.jpg].]]

Ibrahim i in. (2014) szacują, że FSAC-KK 11888 - ok. 17-letni, nie w pełni wyrośnięty osobnik - był o 32% mniejszy niż największe okazy (tj. 15-metrowe), miałby więc ok. 10,2 m. Nie zgadza się to jednak z danymi podanymi w suplemencie. W tab. S1 podano, że długość od końca pyska do tylnego końca miednicy wynosi u niego 5,88 m, więc na ogon pozostałoby 4,32 m (42% całkowitej długości). Jednak na rekonstrukcji szkieletu (Ibrahim i in., 2014, rys. F3) ogon stanowi ok. 48% długości ciała. Ibrahim (prywatna korespondencja do MZ, 2015) wyjaśnia, że rekonstrukcja nie jest „płaska”, więc mogą występować kilkuprocentowe różnice. Mortimer (online 2016) długość tego okazu oszacował na ok. 11,3 m, Cau (online 2014C) na 11 m a wg rekonstrukcji obok ma ok. 9,5 m.

BSPG 2006 I 57 – szósty kręg szyjny (piąty wg Smytha i in., 2020) – ma długość 19,8 cm (Evers i in., 2015), jest więc ok. 7% dłuższy niż piąty kręg szyjny holotypu (18,5 cm - Stromer, 1915). Jest od niego także szerszy (9,1 do ok. 7 cm), lecz niższy (8,5 do ok. 10 cm [w przedniej strony trzonu] oraz 10 do ok. 12,5 cm [w tylnej części trzonu; wysokość u holotypu oszacowana według ryc. 2 z tabl. 2 z pracy Stromera]), co potwierdza, że kręg okazu typowego jest bocznie zgnieciony (Stromer, 1915). Trudno zatem ustalić, który z okazów reprezentuje większego osobnika. Przyjęcie, że BSPG 2006 I 57 reprezentuje okaz większy o 7% od typowego wskazuje na jego długość w granicach 11,8-14,1 m.

Ibrahim i in. (2020b) wykorzystując najnowsze znaleziska i dodatkowy materiał okazu FSAC-KK 11888, oszacowali jego masę na 3,2-4,2 t, wykorzystując różne warianty gęstości tkanek. Największe osobniki ważyłyby zatem 5,4-7,1 t.

==''S. mirabilis''==
Drugi gatunek spinozaura, opisany w [[2026]] roku na podstawie szczątków z Nigru. Od gatunku typowego odróżniał się m.in. kształtem grzebienia na czaszcze.
===Materiał kopalny===
====Holotyp====
Holotyp (MNBH JEN1) to prawa kość przedszczękowa, obie kości szczękowe, podstawa i dolna połowa grzebienia nosowego wraz z częściami kości przedczołowych, fragment k. zębowej i pięć zębów szczękowych.

====Materiał przypisany====
Materiał przypisany obejmuje następujące okazy:
* MNBH JEN2 (częściowa lewa k. szczękowa, grzebień nosowy, częściowe przednio-środkowe kręgi szyjne, środkowo-tylne kręgi grzbietowe, częściowa k. kulszowa, dalszy koniec lewej k. udowej)

* MNBH JEN3 (grzebień nosowy bez dalszego końca)

* MNBH JEN4 (fragmentaryczna prawa k. zębowa, tylne kręgi ogonowe, lewa k. piszczelowa, paliczki stopy)

* MNBH JEN5 (lewa k .szczękowa)

* MNBH JEN6 (trzy izolowane korony zębów)

* MNBH JEN7 (kręg grzbietowy D3)

* MNBH JEN8 (tylny kręg grzbietowy)

* MNBH JEN9 (przedni kręg ogonowy)

* MNBH IGU11 (trzon przedniego kręgu grzbietowego, wcześniej przypisywany do ''[[Carcharodontosaurus]] iguidensis'')

* MNBH IGU25 (kręgi grzbietowe D1 i D2)

* MNBH IGU38 (50 koron zębów)

* MNBH IGU39 (środkowy kręg ogonowy)

* MNBH IGU40 (paliczek stopy II-1)

===Wymiary===
''S. mirabilis'' był mniejszy niż ''S. aegyptiacus''. Sereno i in. (2026) ocenili holotyp na ok. 8 m długości, należał on jednak do osobnika nie w pełni wyrośniętego. Był więc o ok. 15% mniejszy niż okaz FSAC-KK 11888 i stanowił ok. 61% wielkości największego okazu przypisywanego ''S. aegyptiacus'' - MSNM V4047 (ale zob. wyżej).

==Budowa i paleobiologia==
===Plan ciała, budowa i paleobiologia ogólnie===
[[Plik:Spinosaurus aegyptiacus by camusaltamirano.jpg|300px|thumb|left|Rekonstrukcja. Autor: Camus Altamirano [http://camusaltamirano.deviantart.com/art/Spinosaurus-aegyptiacus-368230400].]]
Czaszka ''Spinosaurus'' była prawdopodobnie wydłużona, jak u innych [[spinozauryd]]ów (zob. niżej - [[#Czaszka]]). W przeciwieństwie do nich, długi był też tors, na którym znajdował się wysoki grzebień (zob. niżej - [[#Żagiel]]). O ogonie niewiele można stwierdzić – jak u innych [[teropod]]ów, był zapewne długi i silnie umięśniony. Opierając się na krewniakach, uznać należy, że kończyny przednie były zapewne dobrze rozwinięte i pomocne w łapaniu ryb. Ibrahim i in. (2014) wspomnieli, że dłonie były proporcjonalnie większe niż u wcześniejszych spinozaurydów, nie podali jednak dokładniejszych danych. Kończyny tylne były zredukowane i słabo przystosowane do dźwigania ciężaru ciała (zob. niżej - [[#Kończyny tylne]]).

Ibrahim i współpracownicy (2014) dowiedli, że co najmniej kości udowe i wyrostki żagla FSAC-KK 11888 były zbudowane głównie z gęstej tkanki kostnej, ze zmniejszoną jamą szpikową. Gęstość kości była 30-40% większa niż u innych teropodów i podobna jak u pingwinów królewskich. Interpretuje się to jako przystosowanie do półwodnego trybu życia (Ibrahim i in., 2014).

''Spinosaurus'' był niezwykłym zwierzęciem, diametralnie różnym nie tylko od innych teropodów, ale także pozostałych [[spinozauryd]]ów. Dotyczy to zwłaszcza nietypowych proporcji kończyn tylnych i jego domniemanej czworonożności, czym różnił się choćby od ''[[Suchomimus]]''. Mimo pewnych zastrzeżeń (zob. [[#Kontrowersje związane z FSAC-KK 11888]]), trudno zaprzeczyć, że ''Spinosaurus'' był dobrze przystosowany do wodnego trybu życia i rybożerności.

W tyn kontekście zaskakujące są wyniki badań składu chemicznego zębów. Wynika z nich, że przedstawiciele Spinosauridae spędzali w wodzie znaczną ilość czasu, podobnie jak krokodyle czy hipopotamy. Jednak [[spinozauryd]]y z [[cenoman]]u Afryki Północnej – w tym na pewno ''Spinosaurus'' – okazały się bardziej lądowe niż ich krewniacy (Amiot i in., 2010). Zob. też [[Spinosauridae#Paleobiologia]].

===Diagnoza===
[[Plik:Spinosaurus holotype.jpg|300px|thumb|left|Elementy holotypu (1 – kręg ogonowy, 2, 4 – gastralia, 3 – lewa kość kątowa, 5, 7-11 – zęby, 6, 12 – żuchwa, 13-15 – żebra, 16 – kręgi krzyżowe, 17-19 - kręgi grzbietowe). Widoczny m.in. charakterystyczny kształt żuchwy. Źródło: Stromer, 1915 [https://www.flickr.com/photos/internetarchivebookimages/16531204169].]]
[[Plik:Spinosaurus_Stromer1915.jpg|200px|thumb|right|Elementy holotypu (1 i 2 - kręgi szyjne, 3-6 – kręgi grzbietowe). Widoczny m.in. charakterystyczny kształt kręgów grzbietowych. Źródło: Stromer, 1915 [https://www.flickr.com/photos/internetarchivebookimages/16531204169].]]

Ibrahim i in. (2014) podali 10 pozaczaszkowych cech diagnostycznych spinozaura (literą „H” i „F” oznaczono cechy obecne odpowiednio w holotypie i u FSAC-KK 1188, za odpowiednio Stromerem [1915] i Ibrahimem i in. [2014]).

(1) Silnie zwężone i wydłużone trzony kręgów grzbietowych o kształcie klepsydry (H, F [Cau, online 2014A]) – powodowało to znaczne wydłużenie grzbietu zwierzęcia.

Kolejne cechy odnoszą się do tworzących „żagiel” wyrostków kolczystych kręgów grzbietowych, które: (2) były do 10 razy wyższe niż wysokość trzonów (H, F); (3) miały największą przednio-tylną szerokość poniżej swych wierzchołków (ang. „below spine apex”) (sic!) – być może chodzi o unikalne rozszerzenia (wypukłości) widoczne w dolnej części wyrostków (H, F); (4) były zbudowane z gęstej tkanki kostnej z wąskim pasem tkanki gąbczastej (H, F); (5) były pokryte pionowymi prążkami – w diagnozie (suplement, s. 9) podano, że znajdują się one na bliższej (dolnej) jedną trzeciej wyrostków, lecz w publikacji (s. 1616 i ryc. 4D) wskazano, że są one na dystalnej (górnej) powierzchni; w niektórych kręgach holotypu widoczne jest to na całej wysokości (H, F).

Diagnostyczna jest także budowa kończyn tylnych:
(6) kości długie - tj. co najmniej udowa - nie miały otwartej jamy szpikowej (F); (7) długość kości biodrowej była większa niż długość kości udowej (F); (8) kość udowa była silnie wygięta ku przodowi (ang. „bowed anteriorly”), z rozrośniętym czwartym krętarzem, rozciągającym się wzdłuż 25% trzonu tej kości (F); (9) pierwszy palec stopy był długi; paliczek I-1 był najdłuższy z (niepazurowych) paliczków stopy (F); (10) pazury stóp były szersze niż ich głębokość (wysokość), o długości prawie cztery razy większej od bliższej głębokości; pazury miały płaską dolną powierzchnię (F).

Cechy te związane były prawdopodobnie w znacznej mierze z lokomocją (2?, 3?, 7, 8, 9, 10) i z wodnym trybem życia (1?, 3?, 4, 6, 7, 8, 10).
Ibrahim i in. (2014) wymienili także dwie cechy pyska, jednak nie odnoszą się one do niewątpliwego materiału ''Spinosaurus''.

Kilka „potencjalnie [[autapomorfia|autapomorficznych cech]]” obecnych w holotypie wymienili także Evers i in. (2015, s. 74).
''Spinosaurus'' z pewnością jest odróżnialny od sigilmassazaura – różni się od niego prawdopodobnie budową kręgów i kończyn (Evers i in., 2015) oraz kości kwadratowej (Hendrickx i in., 2016) (zob. też [[Sigilmassasaurus#Budowa i paleobiologia]]). Odmienna była też budowa kości czołowych – te przypisane spinozaurowi były proporcjonalnie dłuższe i węższe (Arden i in. 2018). Ibrahim i in. (2020a) uznali jednak, że kości te nie należały w ogóle do spinozaurydów, zaś Cau i Paterna (2025) stierdzili, że są to szczątki jednego taksonu, a różnice wynikały z ontogenezy. Z kolei Smyth i in. (2020) uznali różnice w budowie kręgów i kości kwadratowej za nieistotne taksonomicznie.

===Czaszka===
[[Plik:Spinosaurus and onchopristis by alexanderlovegrove-d91tfgi.jpg|200px|thumb|right|Spinozaur polujący na rybę z rodzaju Onchopristis Autor: Alexanderlovegrove [http://whhl.deviantart.com/art/Spinosaurus-and-Onchopristis-547248258].]]

Czaszka spinozaura jest znana jedynie z kilku elementów. W zasadzie jedyny pewny a niefragmentaryczny materiał to część żuchwy. Prawdopodobnie miał on długą i niską czaszkę, z przesuniętymi do tyłu nozdrzami i stożkowatymi zębami. Czaszka niezidentyfikowanego spinozauryda MSNM V4047 ma na pysku liczne otwory i kanały – prawdopodobnie mieszczące receptory ciśnienia wody, zob. [[Spinosauridae#Paleobiologia]]. Wg Ardena i in. (2018) nietypowa budowa kości czołowych wskazuje na wysokie umiejscowienie oczodołów, ponad resztę czaszki (z czym jednak nie zgodzili się Hone i Holtz [2021]) oraz zredukowane opuszki węchowe. Te ostatnie prawdopodobnie były mało przydatne dla zwierzęcia polującego głównie w wodzie.

Niekompletna żuchwa została opisana przez Stromera (1915). Grzbietowa (górna) krawędź tworzy łuk, wypukły do szóstego zębodołu, dalej ku tyłowi wklęsły do dwunastego zębodołu, który następnie znów staje się wypukły i lekko wznosi się do góry. Brzuszna (dolna) krawędź żuchwy ma kształt zwróconego przeciwnie łuku, który najwyższą wysokość osiąga w okolicach siedemnastego zębodołu. Końcówka żuchwy jest kanciasta i stosunkowo wysoka, nadając jej specyficzny kształt. Pomiędzy trzecim a czwartym zębodołem żuchwa ma 13,5 cm wysokości, w okolicach siódmego – zaledwie 9 cm, na wysokości piętnastego – 15,5 cm, a 10 cm dalej ku tyłowi – aż 19 cm. Jej budowa wskazuje, że ''Spinosaurus'' miał długi, wąski pysk. Wg Stromera, w tylnej części kości żuchwy wydają się „cienkie i słabe”. Co ciekawe, obie połówki dolnej szczęki różnią się ilością zębów – prawa ma 15 zębodołów, a lewa – 16. Zęby mocno różniły się wielkością w zależności od położenia w żuchwie. Zęby od drugiego do czwartego, a więc leżące w podniesionej przedniej części żuchwy były wyraźnie większe od pozostałych, po nich następuje seria mniejszych zębów aż do dziesiątego, kolejne cztery znowu stają się większe, a ostatni jest ponownie mniejszy i silniej bocznie spłaszczony. Zęby spinozaura były tylko nieznacznie zakrzywione, a w przekroju poprzecznym – prawie okrągłe. Ich korzenie były niezwykle długie i w górnej części grubsze od koron.

W 2023 r. Smith i Martill opisali niezwykły patologicznie zmieniony ząb z osadów Kem Kem, mogący należeć do spinozaura. Wykazuje on m.in. zwiększoną krzywiznę korony i obecność trzech głębokich rowków wzdluż całej korony.

===Kończyny tylne===
[[Plik:Spinosaurus_hip.jpg|300px|thumb|left|Rekonstrukcja szkieletu wg Ibrahima i in. (2014). Fot.: Mike Bowler [https://www.flickr.com/photos/mbowler/15116479538/].]]
Budowa kończyn tylnych wg Ibrahima i in. (2014) wskazuje na przystosowanie do półwodnego trybu życia. Były one skrócone a miednica była zredukowana. Jak jednak sugeruje Cau (online 2016C), nie tyle kończyny były pomniejszone, co wydłużony był grzbiet.

W przeciwieństwie do innych dużych teropodów, kość udowa była krótsza od piszczelowej. Stosunkowo długie było także śródstopie. Pod względem proporcji długości kończyn ''Spinosaurus'' wydaje się najlepiej przystosowany do szybkiej lokomocji wśród bazalnych [[tetanur]]ów. Współczynnik obliczony metodą Personsa i Curriego (2016) na podstawie wymiarów podanych przez Ibrahima i in. (2014) to +8%. Wśród nie[[celurozaur]]owych [[teropod]]ów jedynie niektóre [[ceratozaury]] go przewyższają (zob. [[Ceratosauria#Lokomocja]]). U teropodów proporcje te zmieniają się znacznie w trakcie wzrostu – u młodych kończyny tylne, zwłaszcza dolne części, są proporcjonalnie dłuższe (np. Persons i Currie, 2016); u spinozaura mogło być podobnie. Takie proporcje u ''Spinosaurus''z pewnością nie znamionują jednak szybkiego ruchu, biorąc pod uwagę jak niewielkie są tylne kończyny w porównaniu do szkieletu osiowego (Ibrahim i in., 2014; jak wskazano [[#Kontrowersje związane z FSAC-KK 118888|wyżej]] nie ma jednak pewności co do pochodzenia szczątków od jednego osobnika). Kość udowa miała masywne miejsca przyczepu mięśni odpowiedzialnych za zginanie kończyny do tyłu. Dalsze kłykcie kości udowej są wąskie a grzebień goleniowy piszczeli średnio rozwinięty. Taka budowa przypomina stan obserwowany u wczesnych waleni i współczesnych półwodnych ssaków, używających łap do wiosłowania. Wydłużenie pierwszego palca stopy (zredukowanego u innych teropodów) i niskie, spłaszczone pazury (podobne do pazurów ptactwa brzegowego) mogły być przystosowaniem do poruszania się po grząskim gruncie i wiosłowania w wodzie. Być może między palcami znajdowała się błona pławna. Co ciekawe, budowa i proporcje pazurów pozostawały prawdopodobnie takie same przez całe życie, ułatwiając pokonywanie miękkich podłoży lub wiosłowanie. Wskazuje to, że tryb życia młodych spinozaurów nie odbiegał zbytnio od dorosłych (Maganuco i Dal Sasso, 2018). Potwierdzają to Lakin i Longrich (2018) którzy sugerują jednak, że bardzo młode osobniki (poniżej 2 m długości) zajmowały nieco inne nisze ekologiczne i występowały w innym środowisku.

Proporcje ciała spinozaura – wydłużony grzbiet i krótkie kończyny – są częste u zwierząt wodnych (Nash, online 2014B). Zbliżoną budowę miał prawdopodobnie bliski krewny spinozaura - ''[[Sigilmassasaurus]]'' (Evers i in., 2015).

===Żagiel===
====Budowa żagla====
[[Plik:Spinosaurus swimming.jpg|300px|thumb|left|Szkielet ''Spinosaurus'' zrekonstruowany w pozycji płynącej. Autor zdjęcia: Mike Bowler [https://www.flickr.com/photos/mbowler/15116509577].]]

Tzw. "żagiel" spinozaura był niezwykły, choć inne dinozaury, takie jak [[ornitopod]] ''[[Ouranosaurus]]'' czy [[hadrozauryd]] ''[[Barsboldia]]'', wytworzyły podobne struktury kostne. Podobne twory miały także permskie synapsydy, takie jak ''Dimetrodon'' i ''Edaphosaurus''. Żagiel jest cechą wytworzoną niezależnie u każdego spośród wymienionych gadów - czyli analogiczną. Wyrostki spinozaura były też najdłuższe wśród dinozaurów – miały do ok. 165 cm wysokości i były do 8 (Stomer, 1915) lub 10 (Ibrahim i in., 2014) razy wyższe od trzonów.

Kształt ozdoby jest niepewny. Tradycyjnie uznawano, że żagiel rozciągał się półkoliście nad grzbietem (Smith i in., 2006). Proponowano również, że najdłuższy wyrostek kolczysty znajdował się na ogonie (Cau, online 2008; Headden, online 2010 [wątpliwości metodologiczne budzą przesłanki 6 i 7 Headdena]). W rekonstrukcji Ibrahima i in. (2014), opartej również na FSAC-KK 11888, żagiel ma trapezoidalny kształt z dwoma wierzchołkami. Wysokość wyrostków kręgów krzyżowych i ogonowych jest w niej spekulatywna. Opisanie w 2020 r. niemal kompletnego ogona wykazało, że żagiel ciągnął się przez cały ogon, przyjmując formę podobną do tworów krokodyli bądź traszek. Wyrostki kolczyste przednich kręgów ogonowych były trzykrotnie wyższe od trzonów kręgów, a tylnych - aż siedmiokrotnie. Wydłużone były również szewrony, co zwiększało boczną powierzchnię ogona. Jednocześnie zredukowane były przed- i zazygapofyzy, co zwiększało giętkość ogona (Ibrahim i in., 2020b).

Stromer (1915) zauważył, że gładka powierzchnia i słaba konstrukcja górnych końców wyrostków przeczy przypuszczeniu, by żagiel był pokryty silnymi mięśniami. Zaznaczył, że taki pogląd nie pasuje też do lokalizacji tej niezwykłej struktury. Największe wyrostki kolczyste znajdowały się jego zdaniem w okolicy lędźwiowej, gdzie nie ma powodu do nadzwyczajnej rozbudowy mięśni grzbietu. Wg Stromera był to skórny żagiel, podobny do tego, który występuje u kameleona grzebieniastego (''Chamaeleo cristatus''). Obecne u obu gatunków pionowe prążki, ostre brzegi i duże odległości między wyrostkami również zdaniem Ibrahima i in. (2014) sugerują, że struktura spinozaura była pokryta warstwą skóry.

Jack Bailey (1997) uznał, że żagiel nie był delikatną ozdobą pokrytą cienką warstwą skóry, a przedłużeniem grzbietu zwierzęcia, pokrytym mięśniami i ścięgnami. Jego zdaniem budowa wyrostków kolczystych kręgów spinozaura bardziej zbliża go do ssaków mających garb na grzbiecie, jak np. bizon, niż do bazalnych synapsydów, jak ''Dimetrodon''. U dinozaurów i ssaków wyrostki są masywniejsze i w widoku z góry wydłużone, a u bazalnych synapsydów są delikatne i okrągłe w przekroju. Wskazuje się jednak, że taka budowa u spinozaura jest po prostu dziedzictwem po przodkach (Holtz i in., 2004).

====Funkcje żagla====
Na temat funkcji tzw. "żagla" spinozaura powstało wiele hipotez, przy czym nowsze (od 2014 r.) często wiążą go z półwodnym trybem życia.

Żagiel mógł służyć do przyciągania samic i odstraszania skromniej obdarzonych rywali. Podobnie jak współczesne zwierzęta stosują swoje rogi, poroże lub kontrastową barwę podczas okresu godowego, również i spinozaur mógł używać swojego żagla by zainteresować wybredne samice. Samiec o większym i bardziej okazałym żaglu mógł wydawać się silniejszy lub zdrowszy. Możliwe także, że żagle w czasie zalotów napełniały się krwią w celu lepszej prezentacji.

Inną możliwą funkcją żagla było powodowanie, że zwierzę wydawało się jeszcze większe, niż w rzeczywistości, co mogło mieć znaczenie w konkurowaniu z innymi mięsożercami.
[[Plik:Spinotest con sigilmassa.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu spinozaura zgodnie z koncepcją wysoko uniesionej szyi - Cau, online 2014 [http://theropoda.blogspot.it/2014/09/spinosaurus-revolution-episodio-iv-una.html].]]
Zdaniem Baileya (1997), struktura ta mogła służyć jako magazyn lipidów i substancji energetycznych (zwłaszcza przy dalekich wędrówkach lub w porze niedoboru pokarmu), pomagać w utrzymaniu gigantotermii lub stanowić osłonę przed gorącem. W związku z dużą masą takiej struktury, Bailey postulował czworonożność spinozaura.

[[Plik:Spinosaurus tidal harbinger tan by nashd1.jpg|300px|thumb|left|Rekonstrukcja spinozaura używającego swojego ciała do zablokowania ofiarom drogi ucieczki . Autor: Duane Nash [http://nashd1.deviantart.com/art/Tidal-Harbinger-tan-595706569].]]
Cau (online 2016C), zaproponował, że u dwunożnego ''Spinosaurus'' wysokie wyrostki kolczyste kręgów były przystosowaniem do wydłużonego grzbietu. Cau posłużył się przykładem jednoprzęsłowego mostu budowanego z jednego brzegu kanionu, na którym umieszczony jest jedyny punkt podparcia. Wyjaśnił, że wraz z dokładaniem kolejnych przęseł (wydłużaniem mostu), podtrzymujące go liny muszą być przyczepione do coraz wyższego pylonu (wieży). W przypadku teropodów „linami” są mięśnie i ścięgna nadosiowe (''epaxial'') a pylonem wyrostki kolczyste. Wcześniej Cau (online 2013D) sugerował podobną funkcję na przykładzie koparek wielonaczyniowych. Cau (online 2014B), posługując się kręgami szyjnymi ''[[Sigilmassasaurus]]'', stwierdził, że ''Spinosaurus'' miał pionową, wysoko uniesioną szyję, niemal stykającą się z żaglem. Cau zasugerował, że ścięgna utrzymujące szyję w takim położeniu, bez użycia mięśni, były przyczepione do wyrostków kolczystych kręgów grzbietowych. Jest to problematyczna rekonstrukcja nie tylko z powodu użycia kręgów innego spinozauryda (''Spinosaurus'' mógł być przecież zbudowany podobnie), lecz także ze względu na podważenie rekonstrukcji „U-kształtnej” szyi ''Sigilmassasaurus'' Russella (1996) przez McFeetersa i in. (2013). Mortimer w komentarzach do postu Cau nie zgodził się z taką interpretacją a sam Cau niedostatecznie wyjaśnił swój pomysł.

Sugerowano, że żagiel mógł pełnić funkcję termoregulacyjną. Mógł być obficie unaczyniony i używany do nagrzania się w chłodniejsze, lecz nie zachmurzone dni i do ochładzania organizmu w czasie upałów. Mogło mieć to szczególne znaczenie przy ziemnowodnym trybie życia. Gdy dinozaur pływał w wodzie, żagiel zdaniem Ibrahima i in. (2014) wystawał nad jej powierzchnię. Wychwytywał zatem zapewne promienie słoneczne i ogrzewał zwierzę. Jeśli dinozaury, w tym ''Spinosaurus'', miały metabolizm pośredni między gadzim a ssaczym (Grady i in., 2014), to tego typu struktura mogła być niezwykle pomocna w środowisku wodnym, które szybko wychładza organizm. Wcześniej sugerowano, że hipoteza mezotermiczności wyjaśnia, dlaczego wśród dinozaurów nie było zwierząt wodnych (Sampson, 2009). Z pewnością również wielkie rozmiary pomagały spinozaurowi utrzymać ciepłotę ciała w wodzie.

Ibrahim i in. (2014) sugerują, że funkcją pełnej w środku ozdoby było również dociążenie zwierzęcia.

Nash (online 2016) wskazuje, że żagiel mógł pomagać w łowieniu ryb przez zwiększanie powierzchni, którą spinozaur mógł blokować odpływ, uniemożliwiając ucieczkę ofiarom i je stłaczając. Żagiel mógł też służyć do zacieniania powierzchni wody, ułatwiając wypatrzenie zdobyczy.

[[Plik:Spinosaurus & Sailfish comparison.png|200px|thumb|left|Rekonstrukcja oparta na hipotezie o hydrodynamicznej funkcji żagla. A - spinozaur w stanie spoczynku (szyja jest zbyt długa). B - współczesna żaglica. C- płynący pod wodą spinozaur. Żródło: Gimsa i in., 2016 [http://dx.doi.org/10.1017/S0016756815000801].]]
Inną hipotezę, związaną z podwodną lokomocją, przedstawili Gimsa i in. (2015). Ich zdaniem żagiel był strukturą analogiczną do płetwy grzbietowej żaglicy, której kształt odpowiada zrekonstruowanemu przez Ibrahima i in. (2014). Autorzy wykluczają wyłącznie pokazową funkcję żagla, gdyż byłby on przeszkodą na lądzie, a w wodzie musiałby przetrwać zanurzenie i zapewnić odpowiednią stabilność - w przeciwnym wypadku naraziłby zwierzę na uraz kręgosłupa. Ich zdaniem żagiel był używany przede wszystkim pod wodą i miał głównie hydrodynamiczne funkcje. Gimsa i in. sugerują, że żagiel był stabilizatorem – zapobiegał odchylaniu się tułowia podczas gwałtowniejszych ruchów głowy i szyi, co miałoby pozwalać na większy zasięg i szybkość ruchu łba w pogoni za zdobyczą (autorzy nie pokusili się jednak na dokładniejsze opisanie tego mechanizmu). Ponadto miałby działać podobnie jak miecz w łodzi, tj. zmniejszać znoszenie ciała na boki w wyniku bocznych ruchów ogona. Nash (online 2016) sugeruje, że żagiel pomagał zachowaniu równowagi (zapobiegał zataczaniu się) w skręcaniu i obracaniu się pod wodą. Hipoteza Gimsy i in. (2015) wydaje się prawdopodobna, choć wymaga dalszych badań. Pewne kwestie są jednak problematyczne - kształt żagla nie jest pewny a szyja została zrekonstruowana jako zbyt długa.

===Postawa i lokomocja===
[[Plik:Spinosaurus quadruped by fredthedinosaurman.png|250px|thumb|right|Rekonstrukcja czworonożnego spinozaura. Autor: Fred Wierum [http://fredthedinosaurman.deviantart.com/art/The-COPROLITES-Dinosaur-Modes-494341269].]]

====Poruszanie się na lądzie====
Opisanie FSAC-KK 11888 ożywiło pogląd o prawdopodobnej czworonożnej postawie ''Spinosaurus''. Wcześniejsze hipotezy o czworonożności należy uznać za bezpodstawne, ponieważ nie były znane kości kończyn.

Typowa dla [[teropod]]ów dwunożna lokomocja była w przypadku ''Spinosaurus'' co najmniej znacznie utrudniona. Kończyny tylne były zmniejszone. Powierzchnia pełniącej funkcję przyczepu mięśni kości biodrowej była około dwukrotnie mniejsza niż u innych teropodów. Grzebień nadpanewkowy, będący podporą kończyny, był niski. Dźwigająca ciężar ciała artykulacja stawu kolanowego była zredukowana (Ibrahim i in., 2014). Ponadto według rekonstrukcji z ww. publikacji, środek ciężkości był przesunięty do przodu. Zdaniem Ibrahima i in. (2014), uniemożliwiało to dwunożny chód, mogło jednak pomagać w utrzymaniu równowagi podczas pływania.

[[Plik:Spinosaurus Faster spino run run run toned by nashd1.jpg|300px|thumb|left|Rekonstrukcja uciekających na dwóch nogach młodych spinozaurów. Autor: Duane Nash [http://nashd1.deviantart.com/art/Faster-Spino-Run-Run-Run-Toned-595704097].]]

Wg Cau (online 2015) wysokie wyrostki kolczyste, smukły tors i budowa ogona sugerująca, że ''Spinosaurus'' mógł się nim podpierać, wskazują, że dinozaur mógł przyjmować półwyprostowaną, dwunożną postawę. W rekonstrukcji Cau użył również kręgów szyjnych ''[[Sigilmassasaurus]]'', które powodowały, że szyja była znacznie odgięta ku tyłowi, dodatkowo przesuwając środek ciężkości w tym kierunku (Cau, online 2014B). Wg Nasha (online 2016) młode okazy mogły biegać na dwóch nogach w półwyprostowanej pozycji.

Pełna czworonożność jest jednak mało prawdopodobna. Jedyny zilustrowany element kończyny przedniej znany u FSAC-KK 11888 (paliczek, kolejny element to część kolejnego paliczka) nie ma budowy sugerującej, że pełnił funkcje podporowe (Ibrahim i in., 2014, ryc. 2H).

Nash (online 2014A) zasugerował, że na lądzie ''Spinosaurus'' poruszał się prawdopodobnie przez ślizganie się na brzuchu.

Wg Hone i Holtza (2021) układ wyrostków bocznych ogona wskazuje na ułożenie mięśni kończyn tylnych typowe dla zwierząt lądowych. Nietypowa budowa stopy z szerokim rozstawem palców i użycie piątego palca w celach podporowych może świadczyć o przystosowaniu do poruszania się po lądzie, zwłaszcza po miękkim gruncie, i to pomimo zmniejszonych kończyn. Autorzy ci sugerują, że lokomocja lądowa spinozaura mogła się ograniczać do przemieszczania się między żerowiskami.

Wg Sereno i in. (2022) ''Spinosaurus'' na lądzie był zwierzęciem dwunożnym ze środkiem ciężkości umieszczonym nad stopami. Było to możliwe m.in. dzięki znacznej pneumatyzacji szkieletu osiowego w części przedkrzyżowej. Z kolej żagiel grzbietowy i ogon służyły głównie jako twory na pokaz (Sereno i in., 2022).

====Poruszanie się w wodzie====
Ibrahim i in. (2014) podali, że trzony kręgów ogonowych ''Spinosaurus'' były krótkie, a połączenia łuków neuralnych zredukowane, ułatwiając boczne zginanie ogona i wykorzystywanie go jako napędu. Dodatkowym napędem miałyby być stopy. Niepublikowane badania (Sereno i in., 2015) sugerują, że ''Spinosaurus'' był wolnym pływakiem.

[[Plik:Underwater runing spino page 001 by nashd1.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja podwodnego chodu spinozaura. Autor: Duane Nash [http://nashd1.deviantart.com/art/Underwater-Runing-Spino-page-001-569961605].]]

Nash (online 2016) jako prawdopodobny sposób poruszania się spinozaura w wodzie wskazał nie pływanie, lecz chodzenie podwodne (dobijanie się od dna) na modłę hipopotamów. Wskazywać na to mają gęste kości, zmniejszona miednica i rozrost mięśnia ''caudofemoralis''.

Poruszanie się w wodzie zapewne ułatwiała też specyficzna budowa kości czołowych, przez co oczy spinozaura były położone wyżej niż u innych teropodów i podniesione ponad resztę czaszki. Dzięki temu zwierzę mogło prawdopodobnie obserwować powierzchnię wody pomimo zanurzenia niemal całej czaszki (Arden i in. 2018). Z taką interpretacją nie zgodzili się Hone i Holtz (2021) którzy wykazali, że zachowanie możliwości obserwacji powierzchni wody wymagało wynurzenia niemal całej górnej części czaszki. Podobnie oddychanie nie było prawdopodobnie możliwe bez wystawiania niemal całej głowy, bowiem nozdrza spinozaura były wprawdzie cofniete do tyłu, ale nie skierowane do góry, jak u współczesnych krokodyli czy hipopotamów. Spinzaur bardziej przypominał w tym względzie ptaki brodzące, jak czaple.

W 2018 r. ukazała się praca Donalda Hendersona, podająca w wątpliwość półwodny tryb życia sinozaura. Autor posłużył się trójwymiarowym, cyfrowym modelem zwierzęcia, opartym w głównej mierze na rekonstrukcji z pracy Ibrahima i in. (2014). Został on porównany z modelem współczesnego aligatora oraz kilku innych teropodów, m.in. [[Suchomimus|zuchomima]] i [[Tyrannosaurus|tyranozaura]]. Badania wykazały, że środek ciężkości znajdował się znacznie bliżej bioder, niż sądzili Ibrahim i współpracownicy. Dzięki temu spinozaur wciąż byłby w pełni zdolny do poruszania się po lądzie. Autor stwierdził, że ''Spinosaurus'' z pewnością był w stanie unosić się na wodzie i oddychać z głową wystawioną nad jej powierzchnię, nie ma w tym jednak niczego specjalnego, gdyż większość zwierząt lądowych jest do tego przystosowana. Henderson wywnioskował, że spinozaur prawdopodobnie nie byłby w stanie całkowicie się zanurzyć z powodu zbyt małej średniej gęstości ciała, nawet po opróżnieniu płuc z powietrza w 75%. Stanowiłoby to bardzo dużą przeszkodę w ściganiu i chwytaniu wodnych zwierząt. Model skonstruowany przez Hendersona pokazał również, że utrzymanie pionowej postawy w wodzie byłoby bardzo trudne bez opierania się na kończynach, gdyż ciało spinozaura miałoby tendencję do przechylania się na bok. Wreszcie, podkreślił on niepewność co do poprawności rekonstrukcji w pracy Ibrahima i współpracowników. Wszystko to sprawia, że autor uznał spinozaura za teropoda wprawdzie mocno związanego z wodą, ale jego zdaniem nie było to wysoce wyspecjalizowane zwierzę, prowadzące półwodny tryb życia, ale raczej brodzące w płyciznach i aktywne również na lądzie. Do podobnych wniosków doszli Hone i Holtz (2021). Zauważyli oni, że silne wygięcie w dół szyi spinozaura, kształt czaszki, umiejscowienie nozdrzy i oczodołów predysponują go do polowania na linii brzegowej, z pyskiem częściowo zanurzonym lub znajdującym się tuż nad powierzchnią. Dzięki temu był on w stanie chwytać przepływające ryby za pomocą szybkich, pionowych ruchów głowy. Budowa zębów spinozaura wskazuje, że żywił się stosunkowo twardą wodną zdobyczą, taką jak ryby pancerne, skorupiaki i żółwie.

Ibrahim i in. (2020b) na podstawie opisu nowych szczątków podtrzymali swoje zdanie o spinozaurze jako zwierzęciu spędzającym większość czasu w wodzie. Głównym napędem byłby ogon, zbudowany inaczej niż u reszty teropodów. Dzięki zwiększonej powierzchni bocznej i dużej elastyczności, byłby on znacznie bardziej efektywnym napędem w wodzie niż ogony [[Coelophysis|celofyza]] i [[Allosaurus|allozaura]], z którymi go porównywano. Ustępował jednak w tym względzie ogonowi współczesnego krokodyla nilowego.

Hone i Holtz (2021) wykazali, że ogon spinozaura był stosunkowo sztywny u nasady a elastyczny na dalszym odcinku, co zdaje się podważać jego funkcje lokomotoryczne i wskazuje bardziej na funkcje związane z doborem płciowym. Autorzy ci uznali, że omawiany teropod był w stanie pływać, zapewne nawet lepiej niż inne teropody, ale raczej nie był zwierzęciem aktywnie polującym pod wodą. Takie zachowania byłyby także mocno utrudnione przez grzbietowy żagiel i stosunkowo duże kończyny przednie. Również badania Fisha i in. (2021) wykazały, że ogon spinozaura wytwarzał w wodzie znacznie mniejszy ciąg niż u współczesnego krokodyla.

Wg Beevora i współpracowników o wodnym trybie życia spinozaura świadczy też powszechne występowanie jego zębów w osadach rzecznych. Udział zębów typowo lądowych dinozaurów nie przekracza tam kilku procent, natomiast zęby spinozaura w niektórych miejscach są nawet liczniejsze niż zęby ryby ''Onchopristis''. Hone i Holtz (2021) uznali, że świadczy to o polowaniu spinozaura w rzekach (pod wodą lub na brzegu), ale nie przesądza o tym, czy spędzał on większość czasu zanurzony w wodzie.

Fabbri i in. (2022a) zaobserwowali u spinozaurydów wyraźny wzrost gęstości kości i m.in. na tej podstawie uznali ''Spinosaurus'' za nurkującego drapieżnika, zdolnego do polowania pod wodą. Wnioski z tej pracy były podważane przez Myhrvolda i in. (2022), którzy uznali dobór próbek za zbyt selektywny. Wskazywali też na nieścisłości dotyczące struktury kości spinozaurydów i błędne wnioski statystyczne. Ich zdaniem stosunkowo duża gęstość badanych próbek kości może wynikać po prostu ze znacznych rozmiarów ciała spinozaura, a nie przystosowań do nurkowania. Fabbri i in. (2022b) podtrzymali jednak swoje stanowisko w kolejnej publikacji. Myhrvold i in. (2024) ponownie skrytykowali wnioski Fabbriego i współpracowników. Podważyli m.in. możliwość wyciągania daleko idących wniosków z nielicznych i niepewnych szczątków. Ponadto zwrócili uwagę, że ze względu na wysoka pneumatyzację spinozaur prawdopodobnie nie był w stanie nurkować. Ich zdaniem ''Spinosaurus'' był półwodnym rybożercą, ale nie drapieżnikiem polującym aktywnie pod wodą.

Do podobnych wniosków doszli Sereno i in. (2022). Wg tych autorów, spinozaur był półwodnym drapieżnikiem polującym w strefie przybrzeżnej, ale nie zwierzęciem ściśle wodnym. Wykonany przez nich model cyfrowy ujawnił, że w głębokiej wodzie ''Spinosaurus'' byłby powolnym i niestabilnym pływakiem, niezdolnym do nurkowania z powodu zbyt dużej wyporności. Gęstość jego ciała oszacowano na 830 kg/m3, podczas gdy gęstość słonej wody wynosi 1026 kg/m3.

Wg Smarta i Sakamoto (2024) umiejscowienie nozdrzy spinozaura nie byłoby zbyt pomocne przy całkowicie wodnym trybie życia, jest natomiast użyteczne dla zwierząt takich jak rybożerne ptaki, brodzące w wodzie i polujące na przepływające ryby.

==Środowisko==
[[Plik:Spinosaurus with contemporaneous taxa.jpg|300px|thumb|left|''Spinosaurus'' w towarzystwie współczesnych mu zwierząt wodnych. Autor: Joschua Knüppe. Źródło: Jamale Ijouiher , 2016 [https://peerj.com/preprints/2470/].]]

Spinozaury, zamieszkujące Afrykę Północną na początku późnej kredy, mogły żyć w pobliżu lasów namorzynowych, polując w zbiornikach wodnych na gady lub ryby. Obok tego wielkiego drapieżcy żyło szczególnie wiele teropodów - zob. [[Carcharodontosaurus#Środowisko]] i [[Spinosauridae#Paleobiologia]].

==Spinozaur w kulturze masowej==
[[Plik:Spinosaurus_nyansaurus_aegyptiacus_by_osmatar.jpg|100px|thumb|left|”Nyansaurus aegyptiacus”. Autor: Osmatar [http://osmatar.deviantart.com/art/Nyansaurus-aegyptiacus-485897880].]]
[[Plik:Spinosaurus_Spinozilla_by_fredthedinosaurman.jpg|200px|thumb|right|”Spinozilla”. Autor: Fred Wierum [http://fredthedinosaurman.deviantart.com/art/SpinoZilla-The-perfect-blend-between-507512527].]]
''Spinosaurus'' jest dobrze znany przez wielbicieli dinozaurów z powodu wielkości, nietypowego żagla i wydłużonej krokodylej czaszki.

Spinozaur od dawna przedstawiany był w książkach popularnonaukowych o dinozaurach, lecz dopiero niedawno pojawiły się dokładniejsze informacje umożliwiające pełniejszy opis zwierzęcia. Od rekonstrukcji [[Albert-Félix Lapparent|Lapparenta]] i Lavocata z [[1955]] roku, spinozaura wyobrażano sobie jako dużego teropoda z wysoką, silną czaszką (jak u innych wielkich teropodów) i charakterystycznym grzbietowym żaglem, czasami w pozycji czworonożnej. Później, w związku z nowymi odkryciami, zrewidowano kształt łba. Zarówno starsze, jak i wiele nowych wizerunków spinozaura często nie oddająle jego rzeczywistej budowy, zniekształcając np. kształt żuchwy czy wyrostków kręgów, które zilustrowano ponad sto lat temu.

Spinozaur wystąpił w filmie Park Jurajski III z [[2001]] roku, w którym to przedstawiono go jako większego i silniejszego niż ''[[Tyrannosaurus]]''. W jednej z scen spinozaur po długiej walce pokonuje tyranozaura, wykręcając mu kark. W rzeczywistości tego typu pojedynek nie mógł się wydarzyć, ponieważ teropody te dzieliło nie tylko odległe miejsce występowania ale i kilkadziesiąt milionów lat. Scena ta wywołała niemałe kontrowersje wśród fanów tyranozaura.

"Kolczasty jaszczur" wystąpił również w grach Jurassic Park: Operation Genesis i Zoo Tycoon: Dinosaur Digs, w których także był dominującym drapieżcą,

Oprócz tego ''Spinosaurus'' został przedstawiony w kilku programach popularnonaukowych. W produkcji Mega Beasts (polski tytuł Prehistoryczne Bestie), wyprodukowanym przez Discovery Channel w 2009 r. poświęcono mu w całości jeden z odcinków, zatytułowany Biggest Killer Dino. Ukazano tam spinozaura jako czołowego drapieżcę swoich czasów i niekwestionowanego władcę jego świata, z którym nie mógł się mierzyć ''[[Carcharodontosaurus]]'' ani żadne inne zwierzę. Bardziej stonowany wizerunek omawianego teropoda przedstawiono w serialu BBC Planet Dinosaur z 2011 r. Odcinek zatytułowany New Giants przedstawia Północną Afrykę sprzed 95 mln lat. ''Spinosaurus'' został tam ukazany jako wyspecjalizowany rybożerca, unikający konkurencji z karcharodontozaurem dzięki zajmowaniu odmiennej niszy ekologicznej. Mimo to w warunkach braku pożywienia stacza z nim zaciętą, ale zwycięską walkę, okupioną jednak poważnymi ranami. Kolejnym programem dokumentalnym poświęconym spinozaurowi była produkcja zatytułowana „Bestia”. Opowiada ona o przełomowym odkryciu Ibrahima i współpracowników. Po raz pierwszy zaprezentowano obraz wodnego, czworonożnego rybożercy.

Oprócz rekonstrukcji, starających się wiarygodnie odtworzyć wygląd, środowisko i zachowanie zwierzęcia, spinozaur jest także tematem prac żartobliwych, jak np. odnoszących się do popularnych memów internetowych czy Godzilli.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Spinosaurus''}}
| {{Kpt|[[Ernst Stromer|Stromer]]}}, [[1915]]
|-
| {{V|''S. aegyptiacus''}}
| {{Kpt|[[Ernst Stromer|Stromer]]}}, [[1915]]
|-
| ''S. maroccanus''
| {{Kpt|[[Dale Russell|Russell]]}}, [[1996]]
| = ''[[Sigilmassasaurus]] brevicollis''
|-
|{{V|''S. mirabilis''}}
|{{Kpt|[[Sereno]], Vidal, Myhrvold, Johnson-Ransom, Ciudad Real, Baumgart, Sánchez Fontela, Green, Saitta, Adamou, Bop, Keillor, Fitzgerald, Dutheil, Laroche, Demers-Potvin, Simarro, Gascó-Lluna, Lázaro, Gamonal, Beightol, Reneleau, Vautrin, Bertozzo, Granados, Kinney-Broderick, Mallon, Lindoso}} i {{Kpt|Ramezani}}, [[2026]]
|}

==Galeria==
<gallery>
Plik:Spinosaurus_by_Joschua_Knüppe.png|Rekonstrukcja. Autor: Joschua Knüppe [https://peerj.com/preprints/2470].

Plik:Spinosaurus aegyptiacus by abelov2014-d8m78hv.jpg|Rekonstrukcja (na drugim planie niepoprawnie przedstawiono roślinożerne ''[[Ouranosaurus]]'', które żyły na tych terenach wcześniej). Autor: ABelov2014 [http://abelov2014.deviantart.com/art/Spinosaurus-aegyptiacus-521018563].

Plik:Spinosaurus Chunky spino by arvalis.jpg|Rekonstrukcja. Autor: RJ Palmer (arvalis) [http://arvalis.deviantart.com/art/Chunky-Spino-482388387].

Plik:Спинозавр - новая реконструкция.jpg|Rekonstrukcja płynącego spinozaura. Autor: ДиБгд. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D1%80_-_%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F.jpg].

Plik:Spinosaurus_durbed.jpg|Rekonstrukcja. Autor: Durbed [http://durbed.deviantart.com/art/Spinosaurus-Aegyptiacus-287547465].

Plik:Spinosaurus by tomozaurus.png|Rekonstrukcja sprzed 2014 r. Autor: Tom Parker [http://tomozaurus.deviantart.com/art/Spinosaurus-447883270].
Plik:Spinosaurus_white_background_2.jpg|Rekonstrukcja szkieletu. Fot.: Mariomassone [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Spinosaurus_white_background_2.jpg]

Plik:Spinosaurus_attacking_Onchopristis.jpg|Rekonstrukcja szkieletu. Fot.: Mike Bowler [https://www.flickr.com/photos/mbowler/15116295389/]

Plik:Spinosaurus_back_view.jpg|Rekonstrukcja szkieletu. Fot.: Ryan Somma [https://www.flickr.com/photos/ideonexus/16065918552]

Plik:Spinosaurus_skull_steveoc.jpg|Rekonstrukcja głowy. Autor: Stephen O'Connor [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Spinosaurus_skull_steveoc.jpg]

Plik:Spinosaurus by fredthedinosaurman.jpg|Rekonstrukcja łba, oparta na wyglądzie i zachowaniu żółwi jaszczurowatych. Autor: Fred Wiernum [http://fredthedinosaurman.deviantart.com/art/Snapping-Spinosaurus-491342697].

Plik:Spinosaurus_new_skull.jpg|Rekonstrukcja czaszki. Fot.: Mike Bowler [https://www.flickr.com/photos/mbowler/15116294799/]

Plik:3D_printed_Spinosaurus_skulls.jpg|Rekonstrukcja czaszki. Fot.: Ryan Somma [https://www.flickr.com/photos/ideonexus/1604083811]

Plik:Spinosaurus_muscles.jpg|Rekonstrukcja czaszki i muskulatury. Autor: Christophe Hendrickx [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Spinosaurus_muscles.jpg]

Plik:Spinosaurus_skull_en.svg|Rekonstrukcja czaszki. Autor: AS [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Spinosaurus_skull_en.svg]

Plik:Fig-18-full.png|Kręg szyjny (C?4) NHMUK PV R 16429. Źródło: Evers i in., 2015 [http://dx.doi.org/10.7717/peerj.1323].

Plik:Fig-21-full.png|Kręg szyjny (C6-7) BSPG 2012 I 97. Źródło: Evers i in., 2015 [http://dx.doi.org/10.7717/peerj.1323].

Plik:Spinosaurus_foot_restoration.JPG|Rekonstrukcja stopy. Fot.: Ghedoghedo [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Spinosaurus_foot_restoration.JPG]

</gallery>

==Bibliografia==
Arden, T.M.S., Klein, C.G., Zouhri, S. & Longrich, N.R. (2018). “Aquatic adaptation in the skull of carnivorous dinosaurs (Theropoda: Spinosauridae) and the evolution of aquatic habits in spinosaurus.” Cretaceous Research. [[doi: https://doi.org/10.1016/j.cretres.2018.06.013]].

Amiot, R., Buffetaut, E., Lécuyer, C., Wang, X., Boudad, L., Ding, Z., Fourel, F., Hutt, S., Martineau, F., Medeiros, M.A., Mo, J., Simon, L., Suteethorn, V., Sweetman, S., Tong, H., Zhang, F. & Zhou, Z. (2010) "Oxygen isotope evidence for semi-aquatic habits among spinosaurid theropods" Geology 38, 139-142.

Bailey, J.B. (1997) "Neural spine elongation in dinosaurs: Sailbacks or buffalo-backs?" Journal of Paleontology, 71(06), 1124-1146.

Beevor, T., Quigley, A., Smith, R.E., Smyth, R.S.H., Ibrahim, N., Zouhri, S. & Martill, D.M. (2020). "Taphonomic evidence supports an aquatic lifestyle for ''Spinosaurus''." Cretaceous Research 104627 (advance online publication)
[[doi: https://doi.org/10.1016/j.cretres.2020.104627]].

Brusatte, S.L., Benson, R.B.J. & Hutt, S. (2008) "The osteology of Neovenator salerii (Dinosauria: Theropoda) from the Wealden (Barremian) of the Isle ofWight" Monograph of the Palaeontographical Society, 162(631), 1-166.

Cau, A. (online 2008) http://theropoda.blogspot.com/2008/12/misteriosi-giganti-del-sahara-quarta.html

Cau, A. (online 2009) http://theropoda.blogspot.com/2009/09/il-cranio-e-le-vertebre-dorsali-di.html

Cau, A. (online 2013A) http://theropoda.blogspot.com/2013/08/miti-e-leggende-post-moderne-sui.html

Cau, A. (online 2013B) http://theropoda.blogspot.com/2013/11/vertebre-dorsali-di-theropodi-confronto.html

Cau, A. (online 2013C) http://theropoda.blogspot.com/2013/11/loverbite-reale-ed-il-subadulto.html

Cau, A. (online 2013D) http://theropoda.blogspot.com/2013/12/ingegneria-di-un-gigante.html

Cau, A. (online 2014A) http://theropoda.blogspot.co.uk/2014/09/spinosaurus-revolution-episodio-ii-ode.html

Cau, A. (online 2014B) http://theropoda.blogspot.com/2014/09/spinosaurus-revolution-episodio-iv-una.html

Cau, A. (online 2014C) http://theropoda.blogspot.com/2014/09/spinosaurus-revolution-final-episode.html

Cau, A. (online 2015) http://theropoda.blogspot.com/2015/01/the-rise-of-tripodal-spinosaur.html

Cau, A. (online 2016A) http://theropoda.blogspot.com/2016/01/spinosaurus-war-la-parola-ai-quadrati.html

Cau, A. (online 2016B) http://theropoda.blogspot.com/2016/08/spinosaurus-gambe-corte-o-torace-lungo.html

Cau, A. (online 2016C) http://theropoda.blogspot.com/2016/08/il-canyon-la-carrucola-e-lo-spinosauro.html

Cau, A., & Paterna, A. (2025). "Beyond the Stromer's Riddle: the impact of lumping and splitting hypotheses on the systematics of the giant predatory dinosaurs from northern Africa". Ital. J. Geosci., 144(2), XX-XX, [[doi:10.3301/IJG.2025.10]]

Chiarenza, A.A. & Cau, A. (2016) "A large abelisaurid (Dinosauria, Theropoda) from Morocco and comments on the Cenomanian theropods from North Africa" PeerJ, 4, e1754. [[doi:10.7717/peerj.1754]]

Creisler, B. (online 2003) "Dinosauria Translation and Pronunciation Guide S" http://www.dinosauria.com/dml/names/dinos.htm [kopia: https://archive.is/e6Sto ]

Dal Sasso, C., Maganuco, S., Buffetaut, E. & Mendez, M.A. (2005) "New information on the skull of the enigmatic theropod Spinosaurus, with remarks on its sizes and affinities" Journal of Vertebrate Paleontology, 25(4), 888-896.

Evers, S.W., Rauhut, O.W.M., Milner, A.C., McFeeters, B. & Allain, R. (2015) "A reappraisal of the morphology and systematic position of the theropod dinosaur Sigilmassasaurus from the “middle” Cretaceous of Morocco" PeerJ, 3, e1323. [[doi:10.7717/peerj.1323]]

Fabbri, M., Navalón, G., Benson, R.B.J., Pol, D., O’Connor, J., Bhullar, B.-A.S., Erickson, G.M., Norell, M.A., Orkney, A., Lamanna, M.C., Zouhri, S., Becker, J., Emke, A., Dal Sasso, C., Bindellini, G., Maganuco, S., Auditore, M. & Ibrahim, N. (2022a) "Subaqueous foraging among carnivorous dinosaurs." Nature 603, 852–857 (2022). [[https://doi.org/10.1038/s41586-022-04528-0]].

Fabbri, M., Navalón, G., Benson, R.B.J., Pol, D., O’Connor, J., Bhullar, B.-A.S., Erickson, G.M., Norell, M.A., Orkney, A., Lamanna, M.C., Zouhri, S., Becker, J., Emke, A., Dal Sasso, C., Bindellini, G., Maganuco, S., Auditore, M. & Ibrahim, N. (2022b) "Sinking a giant: quantitative macroevolutionary comparative methods debunk qualitative assumptions." bioRxiv, [[https://doi.org/10.1101/2022.05.05.490811]].

Fish, F.E., Rybczynski, N., Lauder, G.V., & Duff, C.M. (2021) "The role of the tail or lack thereof in the evolution of tetrapod aquatic propulsion." Integrative and Comparative Biology, 61:398-413. [[https://doi.org/10.1093/icb/icab021]]

Franoys (online 2016) http://franoys.deviantart.com/journal/A-mathematical-analysis-on-Spinosaurus-mass-635495737

Gimsa, J., Sleigh, R. & Gimsa, U., (2015) "The riddle of Spinosaurus aegyptiacus' dorsal sail" Geological Magazine, 153(3), 544-547. [[doi:10.1017/S0016756815000801]]

Grady, J.M., Enquist, B.J., Dettweiler-Robinson, E., Wright, N.A. & Smith, F.A. (2014) "Evidence for mesothermy in dinosaurs" Science 344(6189), 1268-1272. [[doi:10.1126/science.1253143]]

Hartman, S. (online 2014A) http://www.skeletaldrawing.com/home/theres-something-fishy-about-spinosaurus9112014

Hartman, S. (online 2014B) http://www.skeletaldrawing.com/home/aquatic-spinosaurus-the-authors-responsd9182014

Headden, J. (online 2010) https://qilong.wordpress.com/2010/05/16/weekly-picture-3-spinosaurus-spines/

Headden, J. (online 2014) https://qilong.wordpress.com/2014/09/12/the-outlaw-spino-saurus/

Henderson, D.M. (2018). “A buoyancy, balance and stability challenge to the hypothesis of a semi-aquatic Spinosaurus Stromer, 1915 (Dinosauria: Theropoda).” PeerJ 6:e5409Â. [[https://doi.org/10.7717/peerj.5409]].

Hendrickx, C., Mateus, O. & Buffetaut, E. (2016) "Morphofunctional analysis of the quadrate of Spinosauridae (Dinosauria: Theropoda) and the presence of Spinosaurus and a second Spinosaurine taxon in the Cenomanian of North Africa" PLoS ONE, 11(1), e0144695. [[doi:10.1371/journal.pone.0144695]]

Hone, D.W.E. & Holtz, T.R.Jr. (2021) “Evaluating the ecology of Spinosaurus: Shoreline generalist or aquatic pursuit specialist?” Palaeontologia Electronica 24(1):a03
[[doi: https://doi.org/10.26879/1110]]

Holtz, T.R., Molnar, R.E. & Currie, P.J. (2004) "Basal Tetanurae" [w:] Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. "The Dinosauria" Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 71-110.

Ibrahim, N., Sereno, P.C., Dal Sasso, C., Maganuco, S., Fabbri, M., Martill, D.M., Zouhri, S., Myhrvold, N. & Iurino, D.A. (2014) "Semiaquatic adaptations in a giant predatory dinosaur" Science, 345(6204), 1613-1616. [[doi:10.1126/science.1258750]].

Ibrahim, N., Sereno, P.C., Varricchio, D.J., Martill, D.M., Dutheil, D.B., Unwin, D.W., Baidder, L., Larsson, H.C.F., Zouhri, S. & Kaoukaya, A/ (2020a). "Geology and paleontology of the Upper Cretaceous Kem Kem Group of eastern Morocco". ZooKeys. 928: 1–216. [[doi:10.3897/zookeys.928.47517]].

Ibrahim, N., Maganuco, S., Dal Sasso, C., Fabbri, M., Auditore, M., Bindellini, G., Martill, D.M., Zouhri, S., Mattarelli, D.A., Unwin, D.M., Wiemann, J., Bonadonna, D., Amane, A., Jakubczak, J., Joger, U., Lauder, G.V & Pierce, S.E. (2020b). "Tail-propelled aquatic locomotion in a theropod dinosaur." Nature (2020). [[https://doi.org/10.1038/s41586-020-2190-3]].

Lacerda, M.B.S., Grillo, O.N. & Romano, P.S.R. (2021): Rostral morphology of Spinosauridae (Theropoda, Megalosauroidea): premaxilla shape variation and a new phylogenetic inference, Historical Biology, [[DOI:10.1080/08912963.2021.2000974]].

Lacerda, M.B.S., Isasmendi, E., Delcourt, R., Fernandes, M.A., Hutchinson, J.R. (2024). "New theropod dinosaur remains from the Upper Cretaceous of the Kem Kem Group (Eastern Morocco) clarify spinosaurid morphology." Zoological Journal of the Linnean Society, 202.2. zlae109, [[https://doi.org/10.1093/zoolinnean/zlae109]]

Lakin, R.J & Longrich, N.R. (2018) “Juvenile spinosaurs (Theropoda: Spinosauridae) from the middle Cretaceous of Morocco and implications for spinosaur ecology.” Cretaceous Research (in press). [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0195667118302052]

Maganuco, S. & Dal Sasso, C. (2018. "The smallest biggest theropod dinosaur: a tiny pedal ungual of a juvenile Spinosaurus from the Cretaceous of Morocco". PeerJ 6:e4785. [[doi: https://doi.org/10.7717/peerj.4785]].

McFeeters, B., Ryan, M.J., Hinic-Frlog, S., Schröder-Adams, C. & Sues, H. (2013) "A reevaluation of Sigilmassasaurus brevicollis (Dinosauria) from the Cretaceous of Morocco" Canadian Journal of Earth Sciences, 50(6), 636-649. [[doi:10.1139/cjes-2012-0129]]

Mortimer, M. (online 2014) http://theropoddatabase.blogspot.com/2014/09/spinosaurus-surprise.html

Mortimer, M. (online 2016) http://theropoddatabase.com/Megalosauroidea.htm#Spinosaurusaegyptiacus

Myhrvold, N., Sereno, P.C., Baumgart, S.L., Formoso, K.K., Vidal, D., Fish, F.E. & Henderson, D.E. (2022) "Spinosaurids as “subaqueous foragers” undermined by selective sampling and problematic statistical inference.". bioRxiv [[doi: https://doi.org/10.1101/2022.04.13.487781]]

Myhrvold, N.P., Baumgart. S.L., Vidal, D., Fish, F.E., Henderson, D.M. & Saitta, E.T. (2024) "Diving dinosaurs? Caveats on the use of bone compactness and pFDA for inferring lifestyle." PLoS ONE 19(3): e0298957. [[https://doi.org/10.1371/journal.pone.0298957]]

Nash, D. (online 2014A) http://antediluviansalad.blogspot.com/2014/08/did-bakker-get-spinosaurus-right-after.html

Nash, D. (online 2014B) http://antediluviansalad.blogspot.com/2014/08/surf-or-turf-can-terrestrialaquatic.html

Nash, D. (online 2016) http://antediluviansalad.blogspot.com/2016/03/spinosaurus-unauthorized-iii-run-spino.html

National Geographic (online 2014) http://ngm.nationalgeographic.com/2014/10/spinosaurus/puzzle-graphic

Persons IV, W. S., & Currie, P. J. (2016) "An approach to scoring cursorial limb proportions in carnivorous dinosaurs and an attempt to account for allometry" Scientific reports, 6, 19828. doi:10.1038/srep19828

Rauhut, O.W.M. (2003) "The interrelationships and evolution of basal theropod dinosaurs" Special Papers in Paleontology, 69, 1-214.

Rauhut O.W.M. (2005) "Osteology and relationships of a new theropod dinosaur from the Middle Jurassic of Patagonia" Palaeontology, 48(1), 87-110.

Russell, D.A. (1996) "Isolated Dinosaur bones from the Middle Cretaceous of the Tafilalt, Morocco" Bulletin du Museum National d’histoire Naturelle. Section C, Sciences de la terre, Paleontologie,Geologie, Mineralogie, 18, 349-402.

Sampson, S.D. (2009) "Dinosaur Odyssey: Fossil Threads in the Web of Life" wyd. Princeton University, Berkeley-Los Angeles-London.

Sereno, P.C., Beck, A.L., Dutheil, D.B., Gado, B., Larsson, H.C.E., Lyon, G.H., Marcot, J.D., Rauhut, O.W.M., Sadleir, R.W., Sidor, C.A., Varrichio, D.D., Wilson, G.P. & Wilson, J.A. (1998) "A long-snouted predatory dinosaur from Africa and the evolution of spinosaurids" Science 282, 1298-1302. [[doi:10.1126/science.282.5392.1298]]

Sereno, P.C., Fish, F.E. & Myhrvold, N. (2015) "Swimming function in the Cretaceous giant Spinosaurus aegyptiacus based on the kinematics of undulatory swimming in the American alligator" Journal of Vertebrate Paleontology, Program and Abstracts, 153.

Sereno, P.C., Myhrvold, N., Henderson, D.M., Fish, F.E., Vidal, D., Baumgart, S.L., Keillor, T.M., Formoso, K.K. & Conroy, L.L. (2022). "Spinosaurus is not an aquatic dinosaur.". bioRxiv (preprint).
[[doi: https://doi.org/10.1101/2022.05.25.493395]]

Sereno, P.C., Vidal, D., Myhrvold, N.P., Johnson-Ransom, E., Ciudad Real, M., Baumgart, S.L., Sánchez Fontela, N., Green, T.L., Saitta, E.T. & Adamou, B. (2026). "Scimitar-crested ''Spinosaurus'' species from the Sahara caps stepwise spinosaurid radiation". Science. 391 (6787): 1–10. [[doi:10.1126/science.adx548]]

Smart, S. & Sakamoto, M. (2024). "Using linear measurements to diagnose the ecological habitat of ''Spinosaurus''. PeerJ 12:e17544 [[DOI 10.7717/peerj.17544]].

Smith, J.B., Lamanna, M.C., Mayr, H., & Lacovara, K.J. (2006) "New information regarding the holotype of Spinosaurus aegyptiacus Stromer, 1915" Journal of Paleontology, 80(2), 400-406.

Smith, R.E. & Martill, D.W. (2023). "An unusual dental pathology in a tooth of ''Spinosaurus'' (Dinosauria, Theropoda) from the mid-Cretaceous of Morocco. Cretaceous Research. 146. 105499, [[https://doi.org/10.1016/j.cretres.2023.105499]].

Smyth, R.S.H., Ibrahim, N. & Martill, D.M. (2020)/ "''Sigilmassasaurus'' is ''Spinosaurus'': a reappraisal of African spinosaurines." Cretaceous Research 104520 (advance online publication) [[doi: https://doi.org/10.1016/j.cretres.2020.104520]].

Stromer, E. (1914) "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. I. Die Topographie und Geologie der Strecke Gharaq-Baharıje nebst Ausführungen über die geologisiche Geschichte-Ägyptens" Abhandlungen der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Mathematisch-physikalische Klasse, 16(11), 1-78.

Stromer, E. (1915) "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman). 3. Das Original des Theropoden Spinosaurus aegyptiacus nov. gen., nov. spec" Abhandlungen der Königlich Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Mathematisch-physikalische Klasse, 28, 1-32. [wraz z tłumaczeniem na angielski: R. Zanon, http://paleoglot.org/browse.cfm ]

Stromer, E. (1934) "Ergebnisse der Forschungsreisen Prof. E. Stromers in den Wüsten Ägyptens. II. Wirbeltier-Reste der Baharije-Stufe (unterstes Cenoman). 13. Dinosauria" Abhandlungen der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, Mathematisch–naturwissenschaftliche Abteilung, Neue Folge, 22, 1-79. [tłumaczenie na angielski: Sven Sachs oraz ilustracja zamieszczona na http://theropoda.blogspot.com/2014/09/spinosaurus-revolution-episodio-ii-ode.html ]

Wedel, M.J. (2007) "Aligerando a los gigantes (Lightening the giants)" ¡Fundamental!, 12, 1-84. [angielskie tłumaczenie https://www.researchgate.net/profile/Mathew_Wedel/publication/252505176_LIGHTENING_THE_GIANTS_PNEUMATIC_BONES_IN_SAUROPOD_DINOSAURS_AND_THEIR_IMPLICATIONS_FOR_MASS_ESTIMATES/links/55105ed50cf20352196a07c4.pdf]

Witton, M. (online 2014A) http://markwitton-com.blogspot.co.uk/2014/09/the-spinosaurus-reboot-sailing-in.html

Witton, M. (online 2014B) http://markwitton-com.blogspot.com/2014/09/the-spinosaurus-hindlimb-controversy.html

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Spinosauridae]]
[[Kategoria:Afryka]]
[[Kategoria:Egipt]]
[[Kategoria:Maroko]]
[[Kategoria:Niger]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]
[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]

Jakapil

2026-01-22T10:47:53Z

Dino:

{{DISPLAYTITLE: ''Jakapil''}}
{{Opis
|Autor = [[Kamil Kamiński]]
|Korekta = [[Maciej Ziegler]]
|nazwa = ''Jakapil''
|długość = <1,5 m (osobnik prawie dorosły)
|wysokość =
|masa = 4,5-7 kg (osobnik prawie dorosły)
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Argentyna]] - Rio Negro
(górne warstwy [[formacja|formacji]] [[Candeleros]])
|czas = {{Występowanie|100|97}}
ok. 100-97 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[cenoman]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

?[[Thyreophora]]

?? [[Ankylosauria]]
|grafika = Jakapil UDL.png
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa jakapila, przedstawiająca go jako bazalnego tyreofora. Autor: UnexpectedDinoLesson. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jakapil_UDL.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Jakapil'' to rodzaj niewielkiego roślinożernego dinozaura z grupy [[Thyreophora]], żyjącego na początku późnej kredy na obszarach dzisiejszej Argentyny. Wykazuje on cechy wspólne ze znacznie wcześniejszym ''[[Scelidosaurus]]'', będąc prawdopodobnie członkiem nieznanej dotąd linii prymitywnych tyreoforów, która przetrwała aż do późnej kredy w Ameryce Południowej.

==Etymologia==
Nazwa ''Jakapil'' pochodzi z języka Puelczów lub Tehuelczów i oznacza „tarczownik”. Jest to oczywiście nawiązanie do pancerza skórnego tego zwierzęcia. Epitet gatunkowy wywodzi się od słów ''kaniu'' oraz ''kura'', w języku mapudungun oznaczających odpowiednio „grzebień” oraz „kamień”. Nawiązuje on do jednej z cech diagnostycznych – brzusznego grzebienia żuchwy.

==Materiał kopalny ==
[[Plik:Jakapil_skeletal.webp|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu z zaznaczeniem znanych elementów. Źródło: Riguetti i in. (2022). [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jakapil_skeletal.webp].]]
[[Holotyp]] (MPCA-PV-630) to niekompletny szkielet osobnika prawie dorosłego (ang. ''subadult''). Obejmuje on fragmenty czaszki (kość przedszczękowa, szczękowa, klinowa dolna, zęby, lewa część dolnej szczęki, k. kątowa górna), 12 częściowych kręgów, kompletne żebro i fragmenty innych żeber, fragmentaryczną k. kruczą, niepełne łopatki, niepełne k. ramienne, prawdopodobny fragment k. łokciowej, kości śródręcza, fragmenty k. kulszowej, udowej, piszczelowej i strzałkowej, 3 paliczki stopy, ponad 40 osteoderm.

Materiał przypisany (MPCA-PV-371) to dwie niepełne osteodermy.

==Budowa i paleobiologia==
''Jakapil'' był niewielkim dwunożnym roślinożercą o ciele pokrytym pancerzem. Czaszka była stosunkowo krótka i pozbawiona okna przedoczodołowego i żuchwowego, jak u [[Ankylosauria|ankylozaurów]]. Ciekawą cechą jest obecność kości przedzębowej, co jest pierwszym takim przypadkiem u [[bazalny]]ch tyreoforów. Nie miały jej np. ''[[Scelidosaurus]]'' czy ''[[Scutellosaurus]]'', choć u tego pierwszego mogła być ona zbudowana z chrząstki. Kość przedzębowa ''Jakapil'' była stosunkowo prymitywna i przypominała stan obserwowany o ''[[Lesothosaurus]]'', a także w pewnym stopniu u [[Stegosauria|stegozaurów]]. Różniła się za to od szerokiej kości u ankylozaurów. Bezzębny przód pyska prawdopodobnie wieńczył keratynowy dziób. Tylna część żuchwy była silnie rozwinięta i głęboka, przypominając w tym względzie bazalne [[Ceratopsia|ceratopsy]]. Zęby były raczej niewielkie i liściokształtne, jak u prymitywnych przedstawicieli [[Ornithischia]] i tyreoforów. W kości zębowej było 11 pozycji zębowych. Stosunkowo wąski pysk może wskazywać na selektywny sposób żerowania.

Szkielet pozaczaszkowy przypominał ''[[Scelidosaurus]]''. ''Jakapil'' był prawdopodobnie dwunożny, jednak kości kończyn nie zachowały się zbyt kompletnie, a wykazuje on także cechy charakterystyczne dla zwierząt czworonożnych, takie jak masywne kości śródręcza. Ciało ''Jakapil'' pokrywało aż 5 rodzajów osteoderm. Są wśród nich zarówno płaskie tarcze z niskim grzebieniem, jak i struktury przypominające kolce. Większość z nich była jednak wyjątkowo niska, inaczej niż u bazalnych tyreoforów.

==Filogeneza==
W jednej z analiz filogenetycznych przeprowadzonych przez Riguettiego i in. (2022) ''Jakapil'' okazał się bazalnym tyreoforem i był przedstawicielem nieznanej dotąd linii rozwojowej tego kladu. Inne analizy - w których ''[[Scelidosaurus]]'' należy do [[Ankylosauria]], plasowały ''Jakapil'' w Ankylosauria, w pobliżu ''Scelidosaurus''.

Wątpliwości co do takiej klasyfikacji wyraziła Maidment (2022 online). Wskazuje ona, że m.in. czaszka, zęby i kręgi szyjne ''Jakapil'' nie przypominają stanu znanego u tyreoforów, a ponadto szkielet pozaczaszkowy jest bardzo niekompletny. Jej zdaniem ''Jakapil'' mógł być opancerzonym [[Ceratopsia|ceratopsem]] lub przedstawicielem nienazwanego jeszcze [[klad]]u.

Swoje wątpliwości wyrazili też Raven i in. (2023). Zwrócili oni uwagę, że bezzębna kość przedszczękowa jest nieznana u wczesnych tyreoforów, a układ rzędów zębowych w żuchwie przypomina stan obserwowany u prymitywnych [[Neoceratopsia|neoceratopsów]]. Autorzy ci uznali, że ''Jakapil'' mógł być opancerzonym [[Marginocephalia|marginocefalem]] lub przedstawicielem nieznanego dotąd kladu dinozaurów ptasiomiednicznych.

Fonseca i in. (2024) ponownie uznali jakapila za tyreofora bardziej zaawansowanego od scelidozaura i [[Yuxisaurus|juksizaura]], bądź za najbardziej bazalnego z ankylozaurów.

==Paleoekologia==
Jakapil żył w suchym lub półsuchym klimacie formacji Candeleros, razem z wieloma większymi od siebie dinozaurami i innymi zwierzętami. Zob. też [[Candeleros#Paleośrodowisko]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Jakapil''}}
| {{Kpt|Riguetti, Apesteguia}} i {{Kpt|Pereda-Suberbiola}}, [[2022]]
|-
| {{V|''J. kaniukura''}}
| {{Kpt|Riguetti, Apesteguia}} i {{Kpt|Pereda-Suberbiola}}, [[2022]]
|}

==Bibliografia==

Fonseca, A.O., Reid, I.J., Venner, A., Duncan, R.J., Garcia, M.S., Müller, R.T. (2024). "A comprehensive phylogenetic analysis on early ornithischian evolution". Journal of Systematic Palaeontology. 22 (1). 2346577. [https://doi.org/10.1080%2F14772019.2024.2346577]

Maidment, S. (2022 online) [https://twitter.com/Tweetisaurus/status/1557796087758725120].

Raven, T.J., Barrett, P.M., Joyce, C.B. & Maidment, S.C.R. (2023) "The phylogenetic relationships and evolutionary history of the armoured dinosaurs (Ornithischia: Thyreophora)". Journal of Systematic Palaeontology, 21:1, 2205433. [[DOI:10.1080/14772019.2023.2205433]].

Riguetti, F.J., Apesteguía, S. & Pereda-Suberbiola, X. (2022). "A new Cretaceous thyreophoran from Patagonia supports a South American lineage of armoured dinosaurs". Scientific Reports. 12 (1): 11621. [[doi:10.1038/s41598-022-15535-6]].


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ornithischia bazalne]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]

Ferenceratops

2026-01-11T12:29:52Z

Dino:

{{DISPLAYTITLE:''Ferenceratops''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Ferenceratops'' (ferenceratops)
|długość =
|masa =
|wysokość =
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Rumunia]] - Basen Hateg

([[formacja]] [[Sânpetru]])
|czas = {{Występowanie|72.2|66}}
[[późna kreda]] ([[mastrycht]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

?[[Ceratopsia]]

?[[Ceratopsoidea]]
|grafika = Ferenceratops shqiperorum.png
|podpis = Tak mógł wyglądać ''Ferenceratops''. Autor: Ddinodan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ferenceratops_shqiperorum.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Ferenceratops'' to [[rodzaj]] [[ceratops|dinozaura rogatego]] zamieszkującego tereny dzisiejszej Rumunii w [[późna kreda|późnej kredzie]]. Przez 23 lata ferenceratops był uważany za drugi gatunek ''[[Zalmoxes]]'', jednak [[Maidment]] i współpracownicy (2026) zauważyli nowe cechy, na podstawie których zdefiniowali dla niego nowy rodzaj.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Ferenceratops dentary.jpg|thumb|Zachowana kość zębowa ferenceratopsa. Źródło: [[Czepiński]] i [[Madzia]], 2025 [https://www.nature.com/articles/s41598-025-98083-z].]]
[[Holotyp]] (NHMUK PV R 4900) to częściowa prawa kość zębowa, częściowy kręg grzbietowy, lewa łopatka, częściowa lewa kość krucza, fragment biodra, prawa kość kulszowa oraz dystalna (dalsza) część lewej oraz lewa kość udowa.

[[Maidment]] i in. (2026) uważają, że cały materiał przypisany ''[[Zalmoxes]]'' należy poddać rewizji, gdyż większość tych skamieniałości nie pokrywa się z [[holotyp]]ami ''"Z." shqiperorum'' oraz ''Z. robustus''. Dlatego też za jedyny pewny okaz przypisany ferenceratopsa uznali [[artykułowany|artykułowaną]] miednicę (UBB SPZ-2), która ma identyczną morfologię kości kulszowej jak [[holotyp]].

==Budowa i systematyka==
[[Plik:Zalmoxes shqiperorum Brussels.jpg|thumb|Zrekonstrowany szkielet ''"Zalmoxes" shqiperorum'' jako [[Iguanodontia|iguanodonta]]. Fot. MWAK [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zalmoxes_shqiperorum_Brussels.jpg].]]
''Ferenceratops'' charakteryzował się unikatową budową łopatki, kości kruczej oraz kulszowej. Łopatka miała wąskie i paskowate ostrze, które rozszerzało się w dalszej (dystalnej) części. Ta kość cechowała się również dobrze rozwiniętym wyrostkiem barkowym, który był wklęsły ku górze. Kość krucza miała bardzo długi i smukły wyrostek mostkowy, który wystawał poniżej dolnego brzegu panewki stawowej. Kość kulszowa była łagodnie zakrzywiona oraz pozbawiona wyrostka zasłonowego. [[Holotyp]] ferenceratopsa nie wykazywał również [[Synapomorfia|synapomorfii]] [[Ornithopoda|ornitopodów]].

Maidment i in. (2026) w celu ustalenia pozycji systematycznej ''Ferenceratops'' przeprowadzili dwie analizy filogenetyczne różnymi metodami. W pierwszej analizie ferenceratops uplasował się w nierozstrzygniętym kladzie wewnątrz [[Ceratopsia]]. Z kolei w drugiej omawiany dinozaur tworzył klad z ''[[Ajkaceratops]]'' oraz ''[[Zalmoxes]]'', który był blisko spokrewniony z grupą obejmującą ''[[Zuniceratops]]'', ''[[Turanoceratops]]'' oraz [[Ceratopsidae]].

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Ferenceratops'' wywodzi się od Ferenc, imienia urodzeniowego węgierskiego paleontologa [[Franz Nopcsa|Franza Nopcsy]], który zasłynął z badań dinozaurów z Basenu Hateg. Epitet gatunkowy ''shqiperorum'' wywodzi się z Shqiperia - nazwy, którą Albańczycy określają swój kraj. Prawdopodobnie pochodzi ze słowa ''shqipe'' ("orzeł"); epitet ten został nadany ze względu na fascynację Nopcsy, jaką darzył kraj albański.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Ferenceratops''}}
|{{Kpt|[[Maidment]], Butler, [[Brusatte]], Meade, Augustin, Csiki-Sava}} i {{Kpt|Ősi}}, [[2026]]
|-
| {{V|''F. shqiperorum''}}
|({{Kpt|[[Weishampel]], Jianu, Csiki}} i {{Kpt|Norman}}, [[2003]]) {{Kpt|[[Maidment]], Butler, [[Brusatte]], Meade, Augustin, Csiki-Sava}} i {{Kpt|Ősi}}, [[2026]]
|-
|= ''Zalmoxes shqiperorum''
|{{Kpt|[[Weishampel]], Jianu, Csiki}} i {{Kpt|Norman}}, [[2003]]
|}

==Bibliografia==

Maidment, S. C. R., Butler, R. J., Brusatte, S. L., Meade, L. E., Augustin, F. J., Csiki-Sava, Z., & Ősi, A. (2026). "A hidden diversity of ceratopsian dinosaurs in Late Cretaceous Europe". Nature: 1-7. [[doi:10.1038/s41586-025-09897-w]]

Weishampel, D. B., Jianu, C. M., Csiki, Z., & Norman, D. B. (2003). "Osteology and phylogeny of ''Zalmoxes'' (ng), an unusual euornithopod dinosaur from the latest Cretaceous of Romania". Journal of Systematic Palaeontology, 1(2), 65-123. [[doi:10.1017/S1477201903001032]]


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Rumunia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

Mochlodon

2026-01-11T12:14:25Z

Dino: /* Spis gatunków */

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Marcin Szermański]]
[[Tomasz Sokołowski]]
| [[Maciej Ziegler]]
[[Kamil Kamiński]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Mochlodon'' (mochlodont)
|-
! '''Długość''':
| Patrz: Gatunki

|-
! '''Masa''':
| ? kg
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Austria]] - Muthmannsdorf, Niederösterreich

(formacja [[Grünbach]] - grupa Gosau)

[[Węgry]] – Iharkút, hrabstwo Veszprém

([[Formacja Csehbánya]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| Patrz: Gatunki

|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Genasauria]]

[[Neornithischia]]

[[Cerapoda]]

[[Ornithopoda]]

[[Iguanodontia]]

[[Rhabdodontidae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Mochlodon.png|400px|]]
Kręgi ''M. vorosi''. Źródło: Ősi i in., 2012.
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
Niederösterreich, Muthmannsdorf, Austria~formacja [[Grünbach]], Muthmannsdorf, Niederösterreich, [[Austria]]~''M. suessi'' - [[lektotyp]] i materiał przypisany(?).
Veszprém, Iharkút, Hungary~[[Formacja Csehbánya]], Iharkút, hrabstwo Veszprém, [[Węgry]]~''M. vorosi'' 
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Mochlodon'' to wątpliwy [[rodzaj]] późnokredowego przedstawiciela [[Iguanodontia]], który żył na terenach obecnej kontynentalnej Europy. Początkowo był zaliczany (wówczas zwany ''[[Iguanodon]] suessi'') jako kolejny [[gatunek]] należący do słynnego iguanodonta.

==Gatunki==
===''M. suessi''===

Długość: >1,4-1,6 m

Masa: ? kg

Czas: późna [[kreda]] (wczesny [[kampan]])

Miejsce: [[Austria]] - Muthmannsdorf, Niederösterreich

Materiał kopalny:

[[Lektotyp]] to kość zębowa. Wg [[Sven Sachs|Sachsa]] i [[Jahn Hornung|Hornunga]] ([[2006]]) jest to nieokreślony [[gatunek]] zalmoksesa (''[[Zalmoxes]]'' sp.).

Materiał przypisany to ząb kości zębowej (PIUW 2349/3), ząb kości szczękowej (PIUW 2349/4), fragmentaryczna k. ciemieniowa (PIUW 2349/54), fragmentaryczna lewa k. łopatkowa (PIUW 3518; 162 mm*) należąca do osobnika podrosłego (ang. ''late juvenile''), fragmentaryczna k. promieniowa(?) (PIUW 3517; 82* mm), pazur "dłoni"(?) (PIUW 2349/38), fragmentaryczna lewa k. udowa (PIUW 2349/III; 105 mm*) należące do osobnika młodego (ang. ''juvenile'') oraz fragmentaryczna prawa(?) piszczelowa (PIUW 2349/35; 181 mm*) należąca do osobnika dorosłego (ang. ''adult'') (Ősi i in., 2012).

Reszta materiału należąca do ''M. suessi'' i drugiego gatunku - ''M. robustum'' - została przypisana innym [[takson]]om.

Gwiązdką* oznaczono dane szacunkowe.

===''M. vorosi''===

Długość: 1,8 m

Masa: ? kg

Czas: późna [[kreda]] ([[santon]])

Miejsce: [[Węgry]] - Iharkút, hrabstwo Veszprém

Materiał kopalny:

[[Holotyp]] to lewa kompletna kość zębow z czteroma złamanymi zębami (MTM V 2010.105.1).

Materiał przypisany to lewa k. zaoczodołowa (MTM 2012.14.1), 2 prawe k. kwadratowe (MTM V 2010.110.1, V 2010.111.1), 2 lewe (MTM V 2010.105.1., 2012.15.1) i 2 prawe (MTM V 2010.107.1., V 2010.109.1.) k. zębowe (wszystkie 4 prawie kompletne), 6 fragmentarycznych k. zębowych (MTM V 2010 106.1, V 2010 107.1, V 2010 108.1, V 2010 109.1, V 2010.112.1, 2012.16.1), 15 zębów k. szczękowej i 23 zębów k. zębowej (MTM V 2000.01., V 2000.32., V 2000.33., V 2003.10., V 01.161., V 2003.14,– V.2003.16, V 01.64., 2012.17.1, 2012.18.1), izolowane [[kręg]]i szyjne (MTM 2012.19.1), grzbietowe (MTM 2010.118.1.) i ogonowe (MTM 2012.20.1, 2012.21.1), k. krzyżowa (MTM V 2010.121.1.), 3 k. krucze (MTM V 01.53., V 2010.122.1., V 2010.123.1.), 1 fragmentaryczna k. łopatkowa, (MTM 2012.22.1), kompletna k. ramienna (MTM V 2010.128.1.), kompletna k. łokciowa (MTM 2012.24.1), 2 prawie kompletne k. udowe (MTM V 01.225., V 2010.126.1.), 1 fragmentaryczna k. udowa (MTM 2012.25.1), kompletna k. piszczelowa (MTM V 2010.127.1.), 2 fragmentaryczne k. piszczelowe (MTM V 01.101., 2012.26.1) i 2 paliczki (MTM 2012.27.1, 2012.28.1) (Ősi i in., 2012).

Gwiązdką* oznaczono dane szacunkowe.

==Historia taksonu i jego ważność==
Dinozaura tego opisał (nie ustanawiając formalnie [[holotyp]]u) austriacki paleontolog [[Emanuel Bunzel]] w [[1871]] roku pod nazwą ''[[Iguanodon]] suessi''. Opierał się na kości zębowej ([[lektotyp]]) i dwóch małych trzonach kręgów ogonowych(?). 10 lat później [[Harry Seeley]] uznał, że [[gatunek]] ten reprezentuje nowy, nieznany jeszcze nauce [[rodzaj]] ornitopoda, więc ukuł dla niego nazwę ''Mochlodon''. Dodatkowo, przypisał do niego materiał kopalny składający się z fragmentów kości łopatkowej i ciemieniowej, zakładając, że "prawdopodobnie" do niego należą.

Resztę materiału H.G. Seeley rozdzielił na 3 nowe [[takson]]y: ''Rhadinosaurus alcimus'', ''Ornithomerus gracilis'' i ''Oligosaurus adelus'' (u [[hypodigm]]a tego ostatniego była to prawdopodobnie kość śródstopia krokodylomorfa i niezidentyfikowane inne fragmenty). Do ''Oligosaurus adelus'' przypisał również 2 niekompletne kręgi (obecnie zaginione), uznane pierwotnie za pozostałości ''[[Iguanodon]]'' (= ''Mochlodon'') ''suessi''.

W [[1899]] roku [[Franz Nopcsa]] nazwał nowe skamieniałości (z obszarów Rumunii, Transylwania, Basen Haţeg) "M. robustum", lecz po dokładniejszych badaniach uznał je za kolejne szczątki należące do gatunku typowego. Trzy lata później ten sam naukowiec opisał inne skamieniałości należące do [[Ornithopoda]], również z terenów obecnej Rumunii (Transylwania). Część z nich przypisał do ''M. suessi'', a dla kolejnej utworzył nowy [[gatunek]], dla którego wykorzystał wcześniej użyty przez siebie nieformalnie epitet gatunkowy - ''Mochlodon robustum''. Zasugerował jednocześnie, że mochlodont może być tak naprawdę tym samym dinozaurem, co ''[[Rhabdodon]]'', a różnice anatomiczne wynikają z dymorfizmu płciowego. ''M. robustum'' został (z poprawionym epitetem gatunkowym ''robustus'') przemianowany przez tego samego uczonego na ''[[Rhabdodon]] robustus''. W końcu, na początku XXI wieku, zdecydowano się utworzyć dla niego nowy [[rodzaj]] - ''[[Zalmoxes]]'' zawierający 2 gatunki (''R. robustus'' został na nie rozbity).

''Mochlodon'', z powodu braku [[diagnoza|cech diagnostycznych]] często uważany był za ''[[nomen dubium]]'' (np. Sachs i Hornung, [[2006]]). Jako nieważny również traktowany jest ''Rhadinosaurus alcimus'' (DML). Nierzadko (np. [[David Norman|Norman]], [[2004]]) uważa się mochlodonta za możliwy [[młodszy synonim]] ''[[Rhabdodon]]'' - tak samo, jak inne opisane przez Seeleya dinozaury z [[1881]] roku: ''Ornithomerus gracilis'' i ''Oligosaurus adelus''.

W [[2012]] roku [[Attila Ősi]] i in. wskazali kilka cech kości zębowej lektotypu, pozwalających na odróżnienie mocholodonta od ''[[Rhabdodon]]'' i ''[[Zalmoxes]]''. Tym samym uznali ważność ''Mochlodon'', ograniczając jego materiał kopalny dla szczątków pochodzących z Austrii i Wegier. Ponadto autorzy ci opisali kolejny [[gatunek]] mochlodonta. Pochodzi on z obszaru dzisiejszych Węgier i jest bardzo podobny do austriackiego gatunku ''Mochlodon suessi'', dla którego jest [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]]. ''M. vorosi'' żył na tych terenach w późnej kredzie – skały w których spoczywały jego skamieniałe szczątki datowane są na [[santon]].

Tak jak [[gatunek typowy]], ''M. suessi'', jest małym przedstawicielem [[Rhabdontidae]]. Jego kości zostały odnalezione podczas prac wykopaliskowych odbywanych w zachodnich Węgrzech w latach [[2001]]-[[2011]]. Spoczywają one obecnie w Węgierskim Muzeum Historii Naturalnej (MTM).

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Mochlodon'' oznacza "prętowaty ząb" i odnosi się do wydatnego grzebienia środkowego koron zębów, zaś epitet typowego gatunku został nadany na cześć austriackiego geologa - Eduarda Suessa. Epitet drugiego gatunku honoruje węgierskiego paleontologa Attilę Vörösa.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Mochlodon''}}
| {{Kpt|[[Harry Seeley|Seeley]]}}, [[1881]]
|-
| {{V|''M. suessi''}}
| {{Kpt|([[Emanuel Bunzel|Bunzel]]}}, [[1871]]) {{Kpt|Seeley}}, 1881
|-
| = ''[[Iguanodon]] suessi''
| {{Kpt|Bunzel}}, 1871
|-
| = ''Oligosaurus adelus''
| {{Kpt|[[Harry Seeley|Seeley]]}}, [[1881]]
|-
| = ''Ornithomerus gracilis''
| {{Kpt|[[Harry Seeley|Seeley]]}}, [[1881]]
|-
| ''M. robustum''
| {{Kpt|Nopcsa}}, [[1902]]
| = '''''[[Zalmoxes|Zalmoxes robustus]]'''''
|-
| = ''[[Rhabdodon]] robustus''
| ({{Kpt|Nopcsa}}, 1902) {{Kpt|Nopcsa}}, [[1915]]
|-
| ''M. vorosi''
| {{Kpt|[[Attila Ősi|Ősi]], [[Edina Prondvai|Prondvai]], [[Richard Butler|Butler]]}} i {{Kpt|Weishampel}}, [[2012]]
| = '''''[[Ajkaceratops|Ajkaceratops kozmai]]'''''
|}

==Bibliografia==

Źródła naukowe:

Godefroit, P., Codrea, V. & Weishampel, D.B. (2009) Osteology of Zalmoxes shqiperorum (Dinosauria, Ornithopoda), based on new specimens from the Upper Cretaceous of Nalat-Vad (Romania). Geodiversitas 31 (3) : 525-553

Norman, D.B. (2004) Basal Iguanodontia. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press

Ősi, A., Prondvai, E., Butler, R. & Weishampel, D.B. (2012) Phylogeny, Histology and Inferred Body Size Evolution in a New Rhabdodontid Dinosaur from the Late Cretaceous of Hungary. PLoS ONE 7(9): e44318. doi:10.1371/journal.pone.0044318

Sachs, S. & Hornung, J. (2006) "Juvenile ornithopod (Dinosauria: Rhabdodontidae) remains from the Upper Cretaceous (Lower Campanian, Gosau Group) of Muthmannsdorf (Lower Austria)". Geobios 39 (3): 415–425. doi:10.1016/j.geobios.2005.01.003

Weishampel, D.B., Jianu C.-M. , Csiki Z. , & Norman D.B. (2003) "Osteology and phylogeny of Zalmoxes (n.g.), an unusual Euornithopod dinosaur from the latest Cretaceous of Romania". Journal of Systematic Palaeontology 1(2): 65–123

Inne:

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford

Sachs, S. & Hornung, J.J. (online): http://dml.cmnh.org/2006Jun/msg00431.html


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ornithopoda]]
[[Kategoria:Iguanodontia]]
[[Kategoria:Iguanodontia bazalne]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Austria]]
[[Kategoria:Węgry]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Santon]]
[[Kategoria:Kampan]]
[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]
[[Kategoria:Nomen dubium]]

Ajkaceratops

2026-01-11T12:13:38Z

Dino: /* Spis gatunków */

{{DISPLAYTITLE:''Ajkaceratops''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Kryta]], [[Marcin Szermański]]
|Korekta = [[Maciej Ziegler]], [[Łukasz Czepiński]], [[Paweł Konarzewski]]
|nazwa = ''Ajkaceratops'' (ajkaceratops)
|długość = ok. 1 m
|masa =
|wysokość =
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Węgry]] - Iharkút

([[formacja]] [[Csehbánya]])
|czas = {{Występowanie|85.7|83.6}}
ok. 85,7-83,6 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[santon]])
|systematyka = [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

?[[Ceratopsia]]

?[[Ceratopsoidea]]

|grafika = Ajkaceratops_EF.png
|podpis = Rekonstrukcja ''Ajkaceratops'' jako nieokreślonego dinozaura ptasiomiednicznego. Autor: Edyta Felcyn-Kowalska.
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa = <display_points type="terrain" zoom=4>
47°14' N, 17°38' E~[[Formacja Csehbánya]], Iharkút, hrabstwo Veszprém, [[Węgry]]~''A. kozmai'' 
</display_points>
}}
==Wstęp==
''Ajkaceratops'' to [[rodzaj]] [[Ornithischia|dinozaura ptasiomiednicznego]], być może [[ceratops]]. Jego szczątki odkryte zostały nieopodal węgierskiego miasta Ajka w skałach datowanych na późną kredę ([[santon]]). Jako ceratops, byłby on jedynym, obok niepewnego ''[[Craspedodon]]'' i fragmentarycznych znalezisk ze Szwecji, przedstawicielem tej grupy z Europy. Nie osiągał on dużych rozmiarów, mierzył około 1 metra długości. ''Ajkaceratops'' został opisany przez [[Attila Ősi|Ősi]]ego, [[Richard Butler|Butler]]a i [[David Weishampel|Weishampel]]a w [[2010]] roku.

==Materiał kopalny i systematyka==
[[Plik: Ajkaceratops.jpg|thumb|right|Holotyp ''Ajkaceratops'' - przód pyska. Źródło: Csiki-Sava i in., 2025 [https://zookeys.pensoft.net/articles.php?id=4474].]]
[[Holotyp]] o numerze katalogowym MTM V2009.192.1 to następujące kości: zrośnięte kości przedszczękowe i (prawdopodobnie) rostralna z elementami kości szczękowej. Przechowywany on jest w Węgierskim Muzeum Historii Naturalnej w Budapeszcie.

Materiał przypisany: MTM V2009.193.1, V2009.194.1, V2009.195.1, V2009.196.1 to cztery kości przedzębowe.

Autorzy oryginalnego opisu uznali, że ''Ajkaceratops'' należał prawdopodobnie do [[Protoceratopsidae]], a obecność dodatkowego otworu przedoczodołowego na miejscu styku kości szczękowej i przedszczękowej, zasugerowało autorom jego bliskie pokrewieństwo z ''[[Bagaceratops]]'' z [[Mongolia|Mongolii]] (Ősi i in., 2010). Morschhauser i współpracownicy (2019) wskazują, że ''Ajkaceratops'' jest bazalnym przedstawicielem [[Ceratopsoidea]]. Ze względu na szczątkowy materiał kopalny, przynależność ''Ajkaceratops'' do dinozaurów rogatych, oraz obecność kości rostralnej była kwestionowana (Makovicky, 2012; Czepiński, 2020). Sam otwór na szwie przedszczekowo-szczękowym tylko pobieżnie przypomina ten u ''Bagaceratops'', i może być homologiczny z przednim obniżeniem na k. szczękowej u innych ptasiomiednicznych, np. ''[[Thescelosaurus]]'' (Czepiński, 2020). Niedawne badania zębów z Csehbánya zdają się jednak sugerować, że ceratopsy były obecne w tym miejscu (Virág i Ősi, 2017). Czepiński i Madzia (2024) szczegółowo opisali skamieniałości należące do ''Ajkaceratops''. Badacze ci sądzą, że pysk opisywanego dinozaura jedynie powierzchownie przypomina obecny u [[ceratops]]ów. Zatem dziób może być utworzony z domniemanej kości rostralnej lub przerośniętej kości przedszczękowej. Mimo iż niektóre analizy filogenetyczne autorów publikacji umieszczały ''Ajkaceratops'' wewnątrz Ceratopsia i nie wykluczają jego przynależności do tego [[klad]]u, to jednak zastrzegają, że pozycja systematyczna dinozaura jest niepewna. Czepiński i Madzia zauważyli również, że zęby pierwotnie przypisane do ''Ajkaceratops'' przez Virága i Ősi'ego (2017) bardzo przypominają obecne u przedstawicieli [[Rhabdodontidae]], zwłaszcza ''[[Mochlodon|Mochlodon vorosi]]''.

[[Maidment]] i współpracownicy (2026) opisali nową czaszkę ''Ajkaceratops'' (MTM 2025.1.1). Według badaczy nowy okaz wykazuje cechy, które pozwalają uznać ajkaceratopsa za [[Ceratopsia|ceratopsa]]. Autorzy przeprowadzili również analizy filogenetyczne, które miały ustalić pozycje omawianego dinozaura (zobacz więcej: [[Ferenceratops#Budowa i systematyka]]). Dodatkowo zostały również porównane kości zębowe ''Ajkaceratops kozmai'' z ''Mochlodon vorosi''. Na podstawie podobieństw w ich budowie, Maidment i współautorzy stwierdzili, że obydwa gatunki reprezentują ten sam [[takson]]. Dlatego też do omawianego rodzaju można przypisać również następujące okazy: lewa kompletna kość zębow z czteroma złamanymi zębami (MTM V 2010.105.1), lewa k. zaoczodołowa (MTM 2012.14.1), 2 prawe k. kwadratowe (MTM V 2010.110.1, V 2010.111.1), 2 lewe (MTM V 2010.105.1., 2012.15.1) i 2 prawe (MTM V 2010.107.1., V 2010.109.1.) k. zębowe (wszystkie 4 prawie kompletne), 6 fragmentarycznych k. zębowych (MTM V 2010 106.1, V 2010 107.1, V 2010 108.1, V 2010 109.1, V 2010.112.1, 2012.16.1), 15 zębów k. szczękowej i 23 zębów k. zębowej (MTM V 2000.01., V 2000.32., V 2000.33., V 2003.10., V 01.161., V 2003.14,– V.2003.16, V 01.64., 2012.17.1, 2012.18.1), izolowane kręgi szyjne (MTM 2012.19.1), grzbietowe (MTM 2010.118.1.) i ogonowe (MTM 2012.20.1, 2012.21.1), k. krzyżowa (MTM V 2010.121.1.), 3 k. krucze (MTM V 01.53., V 2010.122.1., V 2010.123.1.), 1 fragmentaryczna k. łopatkowa, (MTM 2012.22.1), kompletna k. ramienna (MTM V 2010.128.1.), kompletna k. łokciowa (MTM 2012.24.1), 2 prawie kompletne k. udowe (MTM V 01.225., V 2010.126.1.), 1 fragmentaryczna k. udowa (MTM 2012.25.1), kompletna k. piszczelowa (MTM V 2010.127.1.), 2 fragmentaryczne k. piszczelowe (MTM V 01.101., 2012.26.1) i 2 paliczki (MTM 2012.27.1, 2012.28.1).

==Lokalizacja odkryć==
[[Formacja]] [[Csehbánya]] ([[santon]]), Iharkút, hrabstwo Veszprém, zachodnie [[Węgry]]. W okolicach tych znaleziono wcześniej inne późnokredowe dinozaury, takie jak endemiczne [[ornitopod]]y i [[bazalny|bazalne]] [[nodozauryd]]y.

==Paleoekologia==
W [[santon]]ie [[Europa]] była podzielona na wiele wysp. W tym czasie z dinozaurów oprócz ajkaceratopsa żył tam inny dinozaur ptasiomiedniczny ''[[Craspedodon]]''. Na Węgrzech występował także nodozauryd ''[[Hungarosaurus]]'' i [[Rhabdodontidae|rabdodontyd]] ''[[Mochlodon]]''. Z innych gadów kopalnych przestworza opanował pterozaur ''Bakonydraco'', a w morzach występował mozazauryd ''[[Eonatator]]''. Natomiast wśród flory występowała także roślina drapieżna z [[rodzaj]]u ''Palaeoaldrovanda''.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Ajkaceratops'' (Ajka + gr. ''cera'' + ''tops'') znaczy "rogate oblicze z Ajka" – miasta, nieopodal którego został odnaleziony [[holotyp]]. Epitet gatunkowy ''kozmai'' honoruje Károlya Kozmę.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V|''Ajkaceratops''}}
| {{Kpt|[[Attila Ősi|Ősi]], [[Richard Butler|Butler]]}} i {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, [[2010]]
|-
|{{V| ''A. kozmai''}}
| {{Kpt|[[Attila Ősi|Ősi]], [[Richard Butler|Butler]]}} i {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, [[2010]]
|-
|= ''[[Mochlodon]] vorosi''
|{{Kpt|Ősi, Prondvai, Butler}} i {{Kpt|[[Weishampel]]}}, [[2012]]
|}

==Bibliografia==

Czepiński, Ł., (2020). "Ontogeny and variation of a protoceratopsid dinosaur ''Bagaceratops rozhdestvenskyi'' from the Late Cretaceous of the Gobi Desert". ''Historical Biology'' [[doi:10.1080/08912963.2019.1593404]]

Czepiński, Ł., & Madzia, D. (2024). "Osteology, phylogenetic affinities, and palaeobiogeographic significance of the bizarre ornithischian dinosaur ''Ajkaceratops kozmai'' from the Late Cretaceous European archipelago". Zoological Journal. [[doi:10.1093/zoolinnean/zlae048.]]

Maidment, S. C. R., Butler, R. J., Brusatte, S. L., Meade, L. E., Augustin, F. J., Csiki-Sava, Z., & Ősi, A. (2026). "A hidden diversity of ceratopsian dinosaurs in Late Cretaceous Europe". Nature: 1-7. [[doi:10.1038/s41586-025-09897-w]]

Makovicky, P.J., (2012). ''Marginocephalia''. W: Brett-Surman, M.K., Holtz, T.R., Farlow, J.O., editors. ''The complete dinosaur''. Bloomington: Indiana University Press; p. 527–549.

Morschhauser, E. M., You, H., Li, D., & Dodson, P. (2019). "Phylogenetic history of ''Auroraceratops rugosus'' (Ceratopsia: Ornithischia) from the Lower Cretaceous of Gansu Province, China". Journal of Vertebrate Paleontology, 38(sup1), 117-147. [[doi:10.1080/02724634.2018.1509866]]

Ősi, A. Butler, R.J., Weishampel, D.B., (2010). "A Late Cretaceous ceratopsian dinosaur from Europe with Asian affinities". ''Nature'' 465 (7297): 466–468. [[doi:10.1038/nature09019]]

Virág, A. & Ősi, A. (2017). "Morphometry, microstructure, and wear pattern of neornithischian dinosaur teeth from the upper cretaceous Iharkút locality (Hungary)". ''Anatomical Record'' 300: 1439–1463.

http://en.wikipedia.org/wiki/Ajkaceratops

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Węgry]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Santon]]

Saurornitholestes

2026-01-11T12:12:15Z

Dino: /* ??S. robustus */

Do sprawdzenia (zwłaszcza materiał kopalny i ważność poszczególnych gatunków).

{{DISPLAYTITLE:''Saurornitholestes''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
|
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Saurornitholestes'' (zaurornitolest)
|-
! '''Długość''':
| ok. 1,8 m

|-
! '''Masa''':
| ok. 10-20 kg

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Kanada]] - Alberta

([[formacja|formacje]] [[Dinosaur Park]], [[Oldman]],

[[Foremost]], [[Judith River]], [[Two Medicine]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 80-72 [[Ma]]

[[późna kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Paraves]]

[[Dromaeosauridae]]

[[Eudromaeosauria]]

?[[Velociraptorinae]] / [[Dromaeosaurinae]]

?[[Saurornitholestinae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Saurornitholestes_digging_Burrows_wahweap.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja zaurornitolesta ze zdobyczą. Autor: Emily Willoughby
[https://emilywilloughby.com/]

|-
|}

==Wstęp==
''Saurornitholestes'' był niewielkim [[dromeozauryd]]em, którego szczątki znaleziono na zachodzie Ameryki Północnej. Na przestrzeni lat do tego [[rodzaj]]u zaliczono aż trzy [[gatunek|gatunki]], jednak pewny wydaje się tylko jeden - ''Saurornitholestes langstoni''.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] oznaczony jako PMAA 74.10.5 to niekompletny szkielet, obejmujący kości czołowe, lewą k. zewnętrznoskrzydłową (ang. ''ectopterygoid''), lewą kość kwadratową, dwa zęby, dwa kręgi, gastralia, fragmenty żeber, fragment żebra, kość śródręcza, kilka paliczków i pazury lewej dłoni, trzy izolowane prezygapofyzy (wyrostki kręgów) oraz liczne mniejsze fragmenty ([[Hans-Dieter Sues|Sues]], 1978).

[[Paratyp]]y to trzy kości czołowe, w tym jedna częściowa.

Materiał przypisany obejmuje bardzo liczne szczątki. Najwięcej jest wśród nich pojedynczych zębów, ale występują też pojedyncze kości i niekompletne szkielety. Jedne z pełniejszych okazów to m.in.: RTMP 88.121.39 (kilka kości czaszki, żebra, kilka kręgów ogonowych oraz kości przednich i tylnych kończyn), UALVP 55700 (jeszcze formalnie nieopisany, niemal kompletny szkielet, w tym czaszka, mostek, widełki, żebra i elementy tylnych kończyn) oraz MOR 660 (niekompletny szkielet pozaczaszkowy, w tym kręgi z różnych części ciała, elementy miednicy i kończyn).
[[Plik: Saurornitholestes_MOR1.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu. [https://en.wikipedia.org/wiki/Saurornitholestes#/media/File:Saurornitholestes_MOR1.jpg].]]

==Etymologia==
Nazwa ''Saurornitholestes'' pochodzi od greckich słów ''sauros'' („gad”, „jaszczur”), ''ornis'' („ptak”) oraz ''lestes'' („złodziej”). Nawiązuje ona do podobieństwa do „saurornithoididae” (obecnie [[Troodontidae]]) oraz drapieżnego trybu życia tego zwierzęcia. Epitet gatunkowy honoruje dr Wanna Langstona za jego zasługi dla paleontologii i pomoc, jakiej udzielił autorowi opisu (Sues, 1978).

==Historia taksonu==
Pierwsze szczątki zaurornitolesta (zęby) odkryto jeszcze w XIX w., lecz wówczas zaliczono je do rodzaju ''Laelaps'' (obecnie ''[[Dryptosaurus]]''). Holotyp znaleziono w Albercie (Kanada) w 1974 r. Cztery lata później Hans-Dieter Sues na jego podstawie nazwał nowy rodzaj dinozaura. W ciągu kolejnych lat naukowcy odkrywali liczne szczątki tego zwierzęcia na terenie Kanady i Stanów Zjednoczonych. Najczęściej były to zęby, ale jak już wspomniano, zdarzały się również pojedyncze kości i niekompletne szkielety. Wydaje się jednak, że nie wszystkie z tych znalezisk należy klasyfikować w rodzaju ''Saurornitholestes''. Szczątki pochodzące z datowanych na [[mastrycht]] osadów formacji [[Horseshoe Canyon]], [[Scollard]], [[Lance]] i [[Frenchman]] najpewniej należą do innych, choć być może blisko spokrewnionych taksonów, a zasięg stratygraficzny zaurornitolesta ograniczony był zapewne do późnego [[kampan]]u (Sullivan, 2006). W 2015 r. [[Philip Currie|Currie]] i [[David Evans|Evans]] ogłosili, że rok wcześniej w Albercie odnaleziono nowy, niemal kompletny okaz, który pozwoli na znacznie lepsze poznanie anatomii tego zwierzęcia. Jak dotąd wyniki ich prac nie zostały jednak oficjalnie opublikowane. ''Saurornitholestes'' pozostaje wiec słabo poznanym dinozaurem, pomimo dość licznych szczątków.
[[Plik: Saurornitholestes_langstoni_skull.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowana czaszka. Autor zdjęcia: James St. John [https://en.wikipedia.org/wiki/Saurornitholestes#/media/File:Saurornitholestes_langstoni_skull.jpg].]]

Do ''Saurornitholestes'' zaliczono dwa kolejne gatunki: ''S. robustus'' w 2006 r. oraz ''S. sullivani'' (2015). Obydwa pochodzą z Nowego Meksyku. Ich materiał kopalny jest jednak zbyt fragmentaryczny, aby uznać takie oznaczenie za pewne (zob. dalej).

==Budowa==
''Saurornitholestes'' był niewielkim i lekko zbudowanym teropodem. Rozmiarami przypominał dobrze znanego [[Velociraptor|welociraptora]]. Pomimo obfitego materiału kopalnego, trudno wskazać konkretne [[diagnoza|cechy diagnostyczne]] tego drapieżnika. Sullivan (2006) wskazał, że długość kości czołowej była aż dziesięć razy większa niż wynosiła jej grubość. Niedawne odkrycia wskazują, że zaurornitolest miał głębszy, krótszy i szerszy pysk niż ''[[Velociraptor]]'' (Currie i Evans, 2019), a charakterystyczny m.in. dla dromeozaurydów powiększony pazur drugiego palca stopy był proporcjonalnie większy niż jego azjatyckiego kuzyna. Kości nosowe były spnaumatyzowane. Zęby były niewielkie, bocznie spłaszczone i wyraźnie zakrzywione. Charakteryzowały się silnie rozwiniętym ząbkowaniem – na każde 5 mm przedniej krawędzi przypadało 35 drobnych ząbków, a tylnej – 24-26 (Sues, 1978).

==Paleobiologia==
[[Plik: Saurornitholestes_langstoni_foot.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowana stopa zaurornitolesta. Autor zdjęcia: Roland Tanglao [https://en.wikipedia.org/wiki/Saurornitholestes#/media/File:Saurornitholestes_langstoni_foot.jpg].]]
''Saurornitholestes'' bez wątpienia był mięsożercą, nie wiadomo jednak dokładnie, jakimi ofiarami się żywił. Badania Torices i współpracowników (2018) wskazują, że omawiany tu teropod, podobnie jak inne dromeozaurydy, był dobrze przystosowany do walki ze zdobyczą. Jego szczęki były w stanie wywierać większy nacisk bez ryzyka uszkodzenia zębów niż to miało miejsce w przypadku przedstawicieli [[Troodontidae]]. Wynika z tego, że ''Saurornitholestes'' i jego krewniacy mogli żywić się większymi ofiarami, a nawet częściowo pożerać ich kości, podczas gdy troodontydy zmuszone były zadowalać się mniejszymi zdobyczami. Dzięki temu te dwie rodziny teropodów mogły żyć w tym samym ekosystemie, nie stanowiąc dla siebie nadmiernej konkurencji. Po wbiciu zębów w zdobycz zaurornitolest prawdopodobnie cofał głowę do tyłu, wyrywając w ten sposób kawałki mięsa i zadając poważne rany (Torices i in., 2018).

Oprócz polowania, ''Saurornitholestes'' prawdopodobnie odżywiał się również padliną. Znany jest szkielet dużego pterozaura z formacji [[Dinosaur Park]] ze śladami ugryzień i wyłamaną końcówką zęba omawianego tu teropoda. Ze względu na dużą różnicę rozmiarów między tymi dwoma zwierzętami uważa się, że zaurornitolest nie zabił pterozaura, lecz pożywiał się jego padliną (Currie i Jacobsen, 1995).
[[Plik: Saurornitholestes_martyniuk.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja zaurornitolesta. Autor: Matt Martyniuk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Saurornitholestes_martyniuk.jpg].]]

Będąc drapieżnikiem, ''Saurornitholestes'' mógł sam padać ofiarą większych mięsożerców. Na kości zębowej jednego z okazów zachowały się ślady zębów innego teropoda, prawdopodobnie młodego [[Tyrannosauridae|tyranozauryda]]. Mógł to być ''[[Daspletosaurus]]'' lub ''[[Gorgosaurus]]'' (Jacobsen, 2001).

==''??S. robustus''==
W 2006 r. na podstawie pojedynczej kości czołowej Sullivan opisał nowy gatunek z Nowego Meksyku (formacja [[Kirtland]]) - ''S. robustus''. Za prawdopodobnie należące do tego gatunku uznał też inne szczątki – ząb i drugi pazur stopy. Jednak w 2012 r. Turner i in. wykazał brak synapomorfii ''Saurornitholestes'' i uznali go za ''[[nomen dubium]]''. W 2014 r. Evans i współpracownicy stwierdzili, że okaz ten nie wykazuje żadnych cech diagnostycznych [[Dromaeosauridae|dromeozaurydów]], ma za to kilka cech unikatowych dla przedstawicieli [[Troodontidae]]. Tak więc jego przynależność do rodzaju ''Saurornitholestes'' wydaje się obecnie nieprawdopodobna. W [[2026]] roku przeniesiono go do rodzaju ''[[Xenovenator]]''.
[[Plik: Saurornitholestes_langstoni_by_tomozaurus.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja zaurornitolesta. Autor: Tom Parker. [https://tomozaurus.deviantart.com/art/Saurornitholestes-langstoni-170743071].]]

==''?S. sullivani''==
Kolejny gatunek zaurornitolesta został nazwany w 2015 r. przez Jasinskiego. Podobnie jak w przypadku ''S. robustus'', holotypem jest pojedyncza kość czołowa, pochodząca z formacji Kirtland w Nowym Meksyku. Jak jednak zauważa [[Michael Mortimer|Mortimer]] (online) okaz ten został porównany jedynie z holotypem gatunku typowego. Materiał kopalny wielu dromeozaurydów z Ameryki Północnej nie zawiera kości czołowych, co sprawia, że zaproponowane przez autora opisu [[synapomorfia|synapomorfie]] ''S. sullivani'' nie mogą być z nimi porównane. Wątpliwości budzi również odległość geograficzna. ''S. langstoni'' od gatunku z Nowego Meksyku dzieliły tysiące kilometrów, trudno więc zakładać, że zwierzęta te na pewno należały do jednego rodzaju.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Saurornitholestes''}}
| {{Kpt|[[Hans-Dieter Sues|Sues]]}}, [[1978]]
|-
| {{V|''S. langstoni''}}
| {{Kpt|[[Hans-Dieter Sues|Sues]]}}, [[1978]]
|-
| {{V|?''S. sullivani''}}
| {{Kpt|[[Steven Jasinski|Jasinski]]}}, [[2015]]
|-
|''S. robustus''
| {{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]}}
|= '''''[[Xenovenator|Xenovenator robustus]]'''''
|}

==Bibliografia==

Currie, P.J., Jacobsen, A.R. (1995). "An azhdarchid pterosaur eaten by a velociraptorine theropod". Canadian Journal of Earth Sciences. 32 (7): 922–925. [[doi:10.1139/e95-077]].

Currie, P.J. & Evans, D.C. (2019). "Cranial Anatomy of New Specimens of ''Saurornitholestes langstoni'' (Dinosauria, Theropoda, Dromaeosauridae) from the Dinosaur Park Formation (Campanian) of Alberta." The Anatomical Record (advance online publication) [[doi: https://doi.org/10.1002/ar.24241]]. [abstrakt].

Evans, D.C., Larson, D.W., Cullen, T.M., Sullivan, R.M. (2014). "Saurornitholestes" robustus is a troodontid (Dinosauria: Theropoda): Canadian Journal of Earth Sciences, v. 51, p. 730–734.

Jacobsen, A.R. (2001). “Tooth-marked small theropod bone: An extremely rare trace”. 58-63. W: Mesozoic Vertebrate Life, Tanke, D. H., Carpenter, K., Skrepnick, M. W. Indiana University Press.

Jasinski, S.E. (2015). “A new dromaeosaurid (Theropoda: Dromaeosauridae) from the Late Cretaceous of New Mexico”. W: Sullivan, R.M. and Lucas, S.G., eds. Fossil Record 4. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 67: 79-88.

Mortimer, M. (2014 online) [http://theropoddatabase.com/Troodontidae.htm#Saurornitholestesrobustus].

Mortimer, M. (2015 online) [http://theropoddatabase.com/Dromaeosaurs.htm#Saurornitholestessullivani].

Mortimer, M. (2015 online) [http://theropoddatabase.com/Dromaeosaurs.htm#Saurornitholesteslangstoni].

Paul, G.S. (2010). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University.

Sues, H.-D. (1978). "A new small theropod dinosaur from the Judith River Formation (Campanian) of Alberta Canada", Zoological Journal of the Linnean Society 62: 381-400.

Torices, A., Wilkinson, R., Arbour, A.M., Ruiz-Omenaca, J.I., Currie, P.J. (2018). “Puncture-and-Pull Biomechanics in the Teeth of Predatory Coelurosaurian Dinosaurs.” Current Biology. 28, 1-8 [[https://doi.org/10.1016/j.cub.2018.03.042]].

Turner, A.H., Makovicky, P.J. and Norell, M.A. (2012). “A review of dromaeosaurid systematics and paravian phylogeny.” Bulletin of the American Museum of Natural History. 371, 1–206.

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Paraves]]
[[Kategoria:Dromaeosauridae]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:Kanada]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]
[[Kategoria:Do sprawdzenia]]

Saurornitholestes

2026-01-11T12:11:31Z

Dino: /* Spis gatunków */

Do sprawdzenia (zwłaszcza materiał kopalny i ważność poszczególnych gatunków).

{{DISPLAYTITLE:''Saurornitholestes''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
|
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Saurornitholestes'' (zaurornitolest)
|-
! '''Długość''':
| ok. 1,8 m

|-
! '''Masa''':
| ok. 10-20 kg

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Kanada]] - Alberta

([[formacja|formacje]] [[Dinosaur Park]], [[Oldman]],

[[Foremost]], [[Judith River]], [[Two Medicine]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 80-72 [[Ma]]

[[późna kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Paraves]]

[[Dromaeosauridae]]

[[Eudromaeosauria]]

?[[Velociraptorinae]] / [[Dromaeosaurinae]]

?[[Saurornitholestinae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Saurornitholestes_digging_Burrows_wahweap.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja zaurornitolesta ze zdobyczą. Autor: Emily Willoughby
[https://emilywilloughby.com/]

|-
|}

==Wstęp==
''Saurornitholestes'' był niewielkim [[dromeozauryd]]em, którego szczątki znaleziono na zachodzie Ameryki Północnej. Na przestrzeni lat do tego [[rodzaj]]u zaliczono aż trzy [[gatunek|gatunki]], jednak pewny wydaje się tylko jeden - ''Saurornitholestes langstoni''.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] oznaczony jako PMAA 74.10.5 to niekompletny szkielet, obejmujący kości czołowe, lewą k. zewnętrznoskrzydłową (ang. ''ectopterygoid''), lewą kość kwadratową, dwa zęby, dwa kręgi, gastralia, fragmenty żeber, fragment żebra, kość śródręcza, kilka paliczków i pazury lewej dłoni, trzy izolowane prezygapofyzy (wyrostki kręgów) oraz liczne mniejsze fragmenty ([[Hans-Dieter Sues|Sues]], 1978).

[[Paratyp]]y to trzy kości czołowe, w tym jedna częściowa.

Materiał przypisany obejmuje bardzo liczne szczątki. Najwięcej jest wśród nich pojedynczych zębów, ale występują też pojedyncze kości i niekompletne szkielety. Jedne z pełniejszych okazów to m.in.: RTMP 88.121.39 (kilka kości czaszki, żebra, kilka kręgów ogonowych oraz kości przednich i tylnych kończyn), UALVP 55700 (jeszcze formalnie nieopisany, niemal kompletny szkielet, w tym czaszka, mostek, widełki, żebra i elementy tylnych kończyn) oraz MOR 660 (niekompletny szkielet pozaczaszkowy, w tym kręgi z różnych części ciała, elementy miednicy i kończyn).
[[Plik: Saurornitholestes_MOR1.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu. [https://en.wikipedia.org/wiki/Saurornitholestes#/media/File:Saurornitholestes_MOR1.jpg].]]

==Etymologia==
Nazwa ''Saurornitholestes'' pochodzi od greckich słów ''sauros'' („gad”, „jaszczur”), ''ornis'' („ptak”) oraz ''lestes'' („złodziej”). Nawiązuje ona do podobieństwa do „saurornithoididae” (obecnie [[Troodontidae]]) oraz drapieżnego trybu życia tego zwierzęcia. Epitet gatunkowy honoruje dr Wanna Langstona za jego zasługi dla paleontologii i pomoc, jakiej udzielił autorowi opisu (Sues, 1978).

==Historia taksonu==
Pierwsze szczątki zaurornitolesta (zęby) odkryto jeszcze w XIX w., lecz wówczas zaliczono je do rodzaju ''Laelaps'' (obecnie ''[[Dryptosaurus]]''). Holotyp znaleziono w Albercie (Kanada) w 1974 r. Cztery lata później Hans-Dieter Sues na jego podstawie nazwał nowy rodzaj dinozaura. W ciągu kolejnych lat naukowcy odkrywali liczne szczątki tego zwierzęcia na terenie Kanady i Stanów Zjednoczonych. Najczęściej były to zęby, ale jak już wspomniano, zdarzały się również pojedyncze kości i niekompletne szkielety. Wydaje się jednak, że nie wszystkie z tych znalezisk należy klasyfikować w rodzaju ''Saurornitholestes''. Szczątki pochodzące z datowanych na [[mastrycht]] osadów formacji [[Horseshoe Canyon]], [[Scollard]], [[Lance]] i [[Frenchman]] najpewniej należą do innych, choć być może blisko spokrewnionych taksonów, a zasięg stratygraficzny zaurornitolesta ograniczony był zapewne do późnego [[kampan]]u (Sullivan, 2006). W 2015 r. [[Philip Currie|Currie]] i [[David Evans|Evans]] ogłosili, że rok wcześniej w Albercie odnaleziono nowy, niemal kompletny okaz, który pozwoli na znacznie lepsze poznanie anatomii tego zwierzęcia. Jak dotąd wyniki ich prac nie zostały jednak oficjalnie opublikowane. ''Saurornitholestes'' pozostaje wiec słabo poznanym dinozaurem, pomimo dość licznych szczątków.
[[Plik: Saurornitholestes_langstoni_skull.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowana czaszka. Autor zdjęcia: James St. John [https://en.wikipedia.org/wiki/Saurornitholestes#/media/File:Saurornitholestes_langstoni_skull.jpg].]]

Do ''Saurornitholestes'' zaliczono dwa kolejne gatunki: ''S. robustus'' w 2006 r. oraz ''S. sullivani'' (2015). Obydwa pochodzą z Nowego Meksyku. Ich materiał kopalny jest jednak zbyt fragmentaryczny, aby uznać takie oznaczenie za pewne (zob. dalej).

==Budowa==
''Saurornitholestes'' był niewielkim i lekko zbudowanym teropodem. Rozmiarami przypominał dobrze znanego [[Velociraptor|welociraptora]]. Pomimo obfitego materiału kopalnego, trudno wskazać konkretne [[diagnoza|cechy diagnostyczne]] tego drapieżnika. Sullivan (2006) wskazał, że długość kości czołowej była aż dziesięć razy większa niż wynosiła jej grubość. Niedawne odkrycia wskazują, że zaurornitolest miał głębszy, krótszy i szerszy pysk niż ''[[Velociraptor]]'' (Currie i Evans, 2019), a charakterystyczny m.in. dla dromeozaurydów powiększony pazur drugiego palca stopy był proporcjonalnie większy niż jego azjatyckiego kuzyna. Kości nosowe były spnaumatyzowane. Zęby były niewielkie, bocznie spłaszczone i wyraźnie zakrzywione. Charakteryzowały się silnie rozwiniętym ząbkowaniem – na każde 5 mm przedniej krawędzi przypadało 35 drobnych ząbków, a tylnej – 24-26 (Sues, 1978).

==Paleobiologia==
[[Plik: Saurornitholestes_langstoni_foot.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowana stopa zaurornitolesta. Autor zdjęcia: Roland Tanglao [https://en.wikipedia.org/wiki/Saurornitholestes#/media/File:Saurornitholestes_langstoni_foot.jpg].]]
''Saurornitholestes'' bez wątpienia był mięsożercą, nie wiadomo jednak dokładnie, jakimi ofiarami się żywił. Badania Torices i współpracowników (2018) wskazują, że omawiany tu teropod, podobnie jak inne dromeozaurydy, był dobrze przystosowany do walki ze zdobyczą. Jego szczęki były w stanie wywierać większy nacisk bez ryzyka uszkodzenia zębów niż to miało miejsce w przypadku przedstawicieli [[Troodontidae]]. Wynika z tego, że ''Saurornitholestes'' i jego krewniacy mogli żywić się większymi ofiarami, a nawet częściowo pożerać ich kości, podczas gdy troodontydy zmuszone były zadowalać się mniejszymi zdobyczami. Dzięki temu te dwie rodziny teropodów mogły żyć w tym samym ekosystemie, nie stanowiąc dla siebie nadmiernej konkurencji. Po wbiciu zębów w zdobycz zaurornitolest prawdopodobnie cofał głowę do tyłu, wyrywając w ten sposób kawałki mięsa i zadając poważne rany (Torices i in., 2018).

Oprócz polowania, ''Saurornitholestes'' prawdopodobnie odżywiał się również padliną. Znany jest szkielet dużego pterozaura z formacji [[Dinosaur Park]] ze śladami ugryzień i wyłamaną końcówką zęba omawianego tu teropoda. Ze względu na dużą różnicę rozmiarów między tymi dwoma zwierzętami uważa się, że zaurornitolest nie zabił pterozaura, lecz pożywiał się jego padliną (Currie i Jacobsen, 1995).
[[Plik: Saurornitholestes_martyniuk.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja zaurornitolesta. Autor: Matt Martyniuk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Saurornitholestes_martyniuk.jpg].]]

Będąc drapieżnikiem, ''Saurornitholestes'' mógł sam padać ofiarą większych mięsożerców. Na kości zębowej jednego z okazów zachowały się ślady zębów innego teropoda, prawdopodobnie młodego [[Tyrannosauridae|tyranozauryda]]. Mógł to być ''[[Daspletosaurus]]'' lub ''[[Gorgosaurus]]'' (Jacobsen, 2001).

==''??S. robustus''==
W 2006 r. na podstawie pojedynczej kości czołowej Sullivan opisał nowy gatunek z Nowego Meksyku (formacja [[Kirtland]]) - ''S. robustus''. Za prawdopodobnie należące do tego gatunku uznał też inne szczątki – ząb i drugi pazur stopy. Jednak w 2012 r. Turner i in. wykazał brak synapomorfii ''Saurornitholestes'' i uznali go za ''[[nomen dubium]]''. W 2014 r. Evans i współpracownicy stwierdzili, że okaz ten nie wykazuje żadnych cech diagnostycznych [[Dromaeosauridae|dromeozaurydów]], ma za to kilka cech unikatowych dla przedstawicieli [[Troodontidae]]. Tak więc jego przynależność do rodzaju ''Saurornitholestes'' wydaje się obecnie nieprawdopodobna.
[[Plik: Saurornitholestes_langstoni_by_tomozaurus.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja zaurornitolesta. Autor: Tom Parker. [https://tomozaurus.deviantart.com/art/Saurornitholestes-langstoni-170743071].]]

==''?S. sullivani''==
Kolejny gatunek zaurornitolesta został nazwany w 2015 r. przez Jasinskiego. Podobnie jak w przypadku ''S. robustus'', holotypem jest pojedyncza kość czołowa, pochodząca z formacji Kirtland w Nowym Meksyku. Jak jednak zauważa [[Michael Mortimer|Mortimer]] (online) okaz ten został porównany jedynie z holotypem gatunku typowego. Materiał kopalny wielu dromeozaurydów z Ameryki Północnej nie zawiera kości czołowych, co sprawia, że zaproponowane przez autora opisu [[synapomorfia|synapomorfie]] ''S. sullivani'' nie mogą być z nimi porównane. Wątpliwości budzi również odległość geograficzna. ''S. langstoni'' od gatunku z Nowego Meksyku dzieliły tysiące kilometrów, trudno więc zakładać, że zwierzęta te na pewno należały do jednego rodzaju.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Saurornitholestes''}}
| {{Kpt|[[Hans-Dieter Sues|Sues]]}}, [[1978]]
|-
| {{V|''S. langstoni''}}
| {{Kpt|[[Hans-Dieter Sues|Sues]]}}, [[1978]]
|-
| {{V|?''S. sullivani''}}
| {{Kpt|[[Steven Jasinski|Jasinski]]}}, [[2015]]
|-
|''S. robustus''
| {{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], [[2006]]}}
|= '''''[[Xenovenator|Xenovenator robustus]]'''''
|}

==Bibliografia==

Currie, P.J., Jacobsen, A.R. (1995). "An azhdarchid pterosaur eaten by a velociraptorine theropod". Canadian Journal of Earth Sciences. 32 (7): 922–925. [[doi:10.1139/e95-077]].

Currie, P.J. & Evans, D.C. (2019). "Cranial Anatomy of New Specimens of ''Saurornitholestes langstoni'' (Dinosauria, Theropoda, Dromaeosauridae) from the Dinosaur Park Formation (Campanian) of Alberta." The Anatomical Record (advance online publication) [[doi: https://doi.org/10.1002/ar.24241]]. [abstrakt].

Evans, D.C., Larson, D.W., Cullen, T.M., Sullivan, R.M. (2014). "Saurornitholestes" robustus is a troodontid (Dinosauria: Theropoda): Canadian Journal of Earth Sciences, v. 51, p. 730–734.

Jacobsen, A.R. (2001). “Tooth-marked small theropod bone: An extremely rare trace”. 58-63. W: Mesozoic Vertebrate Life, Tanke, D. H., Carpenter, K., Skrepnick, M. W. Indiana University Press.

Jasinski, S.E. (2015). “A new dromaeosaurid (Theropoda: Dromaeosauridae) from the Late Cretaceous of New Mexico”. W: Sullivan, R.M. and Lucas, S.G., eds. Fossil Record 4. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin 67: 79-88.

Mortimer, M. (2014 online) [http://theropoddatabase.com/Troodontidae.htm#Saurornitholestesrobustus].

Mortimer, M. (2015 online) [http://theropoddatabase.com/Dromaeosaurs.htm#Saurornitholestessullivani].

Mortimer, M. (2015 online) [http://theropoddatabase.com/Dromaeosaurs.htm#Saurornitholesteslangstoni].

Paul, G.S. (2010). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University.

Sues, H.-D. (1978). "A new small theropod dinosaur from the Judith River Formation (Campanian) of Alberta Canada", Zoological Journal of the Linnean Society 62: 381-400.

Torices, A., Wilkinson, R., Arbour, A.M., Ruiz-Omenaca, J.I., Currie, P.J. (2018). “Puncture-and-Pull Biomechanics in the Teeth of Predatory Coelurosaurian Dinosaurs.” Current Biology. 28, 1-8 [[https://doi.org/10.1016/j.cub.2018.03.042]].

Turner, A.H., Makovicky, P.J. and Norell, M.A. (2012). “A review of dromaeosaurid systematics and paravian phylogeny.” Bulletin of the American Museum of Natural History. 371, 1–206.

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Paraves]]
[[Kategoria:Dromaeosauridae]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:Kanada]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]
[[Kategoria:Do sprawdzenia]]

Xenovenator

2026-01-11T12:10:56Z

Dino: /* Spis gatunków */

Opis w trakcie rozbudowy.
{{DISPLAYTITLE:''Xenovenator''}}
{{Opis
|Autor = [[Michał Siedlecki]]
|Korekta =
|nazwa = ''Xenovenator'' (ksenowenator)
|długość =
|wysokość =
|masa =
|dieta = prawdopodobnie wszystkożerny
|miejsce = [[Meksyk]] - Coahuila
([[formacja]] [[Cerro del Pueblo]]) <hr>
?[[USA]] - Nowy Meksyk
([[formacja]] [[Kirtland]] - ogniwo De-na-zin)
|czas = {{Występowanie|74|72}}
ok. 73 [[Ma]] 
[[późna kreda]] (późny [[kampan]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Maniraptora]]

[[Paraves]]

[[Troodontidae]]

[[Troodontinae]]

[[Troodontini]]
|grafika =
|podpis =
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Xenovenator'' to rodzaj nietypowego [[Troodontidae|troodontyda]] żyjącego na terenie Meksyku i prawdopodobnie południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych w drugiej połowie epoki późnej kredy. Jego nazwa rodzajowa oznacza "dziwny łowca" (od połączenia greckiego wyrazu ''xenos'' ["dziwny"; "obcy"], z łacińskim słowem ''venator'' ["łowca"]), co odnosi się do najbardziej charakterystycznej cechy tego teropodda jaką była kopulasta głowa, bardzo podobna do głów [[Pachycephalosauria|pachycefalozaurów]].

==Gatunki==

===''X. espinosai''===
'''Etymologia:'''

'''Czas:'''

'''Miejsce:'''

'''Materiał kopalny:'''

===''X.? robustus===
'''Etymologia:'''

'''Czas:'''

'''Miejsce:'''

'''Materiał kopalny i historia taksonu:'''

==Budowa, paleobiologia i systematyka==

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V|''Xenovenator''}}
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]]
|-
|{{V|''X. espinosai''}}
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]]
|-
|{{V|''X.? robustus''}}
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, [[2006]]) [[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]]
|-
| = ''"[[Saurornitholestes]]" robustus''
|{{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, [[2006]]
|}

==Bibliografia==

Evans, D.C., Larson, D.W., Cullen, T.M., & Sullivan, R.M. (2014). "''“Saurornitholestes” robustus'' is a troodontid (Dinosauria: Theropoda)". Canadian Journal of Earth Sciences, 51(7), 730-734. [[doi:10.1139/cjes-2014-0073]]

Rivera-Sylva, H.E., Aguillón-Martinez, M.C., Flores-Ventura, J., Sánchez-Uribe, I.E., Guzman-Gutierrez, J.R. & Longrich, N.R. (2026). "A thick-skulled troodontid theropod from the Late Cretaceous of Mexico". Diversity. 18 (1): 38. [[doi:10.3390/d18010038]]

Sullivan, R.M. (2006). "''Saurornitholestes robustus'' n. sp.(Theropoda: Dromaeosauridae) from the Upper Cretaceous Kirtland Formation (De-na-zin Member), San juan Basin, New Mexico". New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 35: 253-256.

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Troodontidae]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:Meksyk]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

2006

2026-01-11T12:10:44Z

Dino:

{{Szablon:200X}}

== Dinosauria ==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 2006 roku opisano '''43''' nowe [[nazwa|nazwy]] [[dinozaur]]ów ('''39''' nowych [[rodzaj]]ów, '''37''' nowych [[gatunek|gatunków]] i '''1''' nowa [[kombinacja]]). Obecnie za [[ważny|ważne]] [[takson]]y [[nieptasi]]ch przedstawicieli Dinosauria uznaje się '''27''' z nich.

{|
! width="220px"|Nazwa
! width="420px"|Autorzy
! Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Adamantisaurus|{{U|Adamantisaurus mezzalirai}}]]'''''
|{{Kpt|Santucci & Bertini, 2006}}
| [[Zauropod]] ([[tytanozaur]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Brazylia|Brazylii]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Agujaceratops|{{U|Agujaceratops}} mariscalensis]]'''''
| {{Kpt|([[Thomas Lehman|Lehman]], [[1989]]) [[Spencer Lucas|Lucas]], [[Robert Sullivan|Sullivan]] & [[Adrian Hunt|Hunt]], 2006}}
|[[Ceratops]] ([[chasmozauryn]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[USA]] (wcześniej ''Chasmosaurus mariscalensis'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Alaskacephale|{{U|Alaskacephale gangloffi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], 2006}}
|[[Pachycefalozaur]] z późnej [[kreda|kredy]] [[USA]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Allosaurus|Allosaurus {{U|europaeus}}]]'''''
|{{Kpt|[[Mateus]], Walen & Antunes, 2006}}
|[[Teropod]] ([[allozauryd]]) z późnej [[jura|jury]] [[Portugalia|Portugalii]] Drugi [[ważny]] [[gatunek]] ''[[Allosaurus]]''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Aniksosaurus|{{U|Aniksosaurus darwini}}]]'''''
|{{Kpt|Martínez & [[Novas]], 2006}}
|[[Teropod]] ([[celurozaur]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Argentyna|Argentyny]]
|-
|''[[Antarctopelta|{{U|Antarctopelta oliveroi}}]]''
|{{Kpt|[[Salgado]] & [[Gasparini]], 2006}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[tyreofor]] (?[[nodozauryd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Antarktyda|Antarktydy]]
|-
|''[[Balochisaurus|{{U|Balochisaurus malkani}}]]''
|{{Kpt|[[Malkani]], 2006}}
|(''[[nomen dubium]]'')
|-
|"[[Bayosaurus|{{U|Bayosaurus}}]]"
|{{Kpt|[[Coria]], [[Currie]] & Paulina Carabajal, 2006}}
|(''[[nomen nudum]]'')
|-
|''[[Cedrorestes|{{U|Cedrorestes crichtoni}}]]''
|{{Kpt|Gilpin, DiCroce & Carpenter, 2006}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[ornitopod]] ([[iguanodont]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[USA]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Diplodocus halli]]'''''
|{{Kpt|(Gillette, [[1991]]) Lucas, Heckert, Hunt & Sullivan, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[diplodokid]]) z późnej [[jura|jury]] [[USA]] Drugi ?[[ważny]] [[gatunek]] ''[[Diplodocus]]'' ?= ''[[Diplodocus|Diplodocus longus]]'' (wcześniej ''Seismosaurus halli'')
|-
|''[[Pachycephalosaurus|{{U|Dracorex hogwartsia}}]]''
|{{Kpt|Bakker, [[Robert Sullivan|Sullivan]], Porter, Larson & Saulsbury, 2006}}
|= '''''[[Pachycephalosaurus|Pachycephalosaurus wyomingensis]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Erketu|{{U|Erketu ellisoni}}]]'''''
|{{Kpt|Ksepka & Norell, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaurokształtny]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Mongolia|Mongolii]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Europasaurus|{{U|Europasaurus holgeri}}]]'''''
|{{Kpt|Mateus, Laven & Knötschke, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[brachiozauryd]]) z późnej [[jura|jury]] [[Niemcy|niemiec]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Fusuisaurus|{{U|Fusuisaurus zhaoi}}]]'''''
|{{kpt|Mo, Wang W., Huang Z., Huang X. & Xu X., 2006}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaurokształtny]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Guanlong|{{U|Guanlong wucaii}}]]'''''
|{{Kpt|Xu X., J. Clark, Forster, Norell, Erickson, Eberth, Jia C. & Zhao Q., 2006}}
|[[Teropod]] ([[bazalny]] ?[[tyranozauroid]]) z późnej [[jura|jury]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huanghetitan|{{U|Huanghetitan liujiaxiaensis}}]]'''''
|{{Kpt|You, Li D. Q., Zhou L. & Ji Q., 2006 }}
|[[Zauropod]] (?[[tytanozaurokształtny]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Jiutaisaurus|{{U|Jiutaisaurus xidiensis}}]]'''''
|{{Kpt|Wu W. H., Dong, Sun, Li C. & Li T., 2006}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaurokształtny]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Juravenator|{{U|Juravenator starki}}]]'''''
|{{Kpt|Göhlich & Chiappe, 2006}}
|[[Teropod]] ([[celurozaur]]) z późnej [[jura|jury]] [[Niemcy|Niemiec]]
|-
|''[[Khetranisaurus|{{U|Khetranisaurus barkhani}}]]''
|{{Kpt|[[Malkani]], 2006}}
|(''[[nomen dubium]]'')
|-
|''[[Pararhabdodon|{{U|Koutalisaurus kohleorum}}]]''
|{{Kpt|Prieto-Márquez, Gaete, Rivas, Galobart & Boada, 2006}}
|= '''''[[Pararhabdodon|Pararhabdodon isonense]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ligabuesaurus|{{U|Ligabuesaurus leanzai}}]]'''''
|{{Kpt|Bonaparte, [[González Riga]] & Apesteguía, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaur]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Argentyna|Argentyny]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mantellisaurus|{{U|Mantellisaurus}} atherfieldensis]]'''''
|{{Kpt|(Hooley, [[1925]]) Paul, 2006}}
|[[Ornitopod]] ([[iguanodont]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]], [[Belgia|Belgii]] i [[Niemcy|Niemiec]] (wcześniej ''Iguanodon atherfieldensis'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mapusaurus|{{U|Mapusaurus roseae}}]]'''''
|{{Kpt|Coria & P. Currie, 2006}}
|[[Teropod]] ([[karcharodontozauryd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Argentyna|Argentyny]]
|-
|''[[Marisaurus|{{U|Marisaurus jeffi}}]]''
|{{Kpt|[[Malkani]], 2006}}
|= '''''[[Isisaurus|Isisaurus colberti]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Maxakalisaurus|{{U|Maxakalisaurus topai}}]]'''''
|{{Kpt|Kellner, Campos, Azevedo, Trotta, Henriques, Craik & H. Silva, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaur]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Brazylia|Brazylii]]
|-
|"[[Moabosaurus|{{U|Moabosaurus utahensis}}]]"
|{{Kpt|[Anonymous] 2006}}
|(''[[nomen nudum]]'')
|-
|''[[Nanosaurus|{{U|Othnielosaurus}} consors]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1894]]) [[Galton]], 2006}}
|= '''''[[Nanosaurus|Nanosaurus agilis]]''''' (wcześniej ''Laosaurus consors, Othnielia consors'')
|-
|''[[Pakisaurus|{{U|Pakisaurus balochistani}}]]''
|{{Kpt|[[Malkani]], 2006}}
|(''[[nomen dubium]]'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Psittacosaurus|Psittacosaurus {{U|lujiatunensis}}]]'''''
|{{Kpt|Zhou, Gao, Fox & Chen, 2006}}
|[[Ceratops]] ([[psittakozauryd]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Chiny|Chin]] Siódmy [[ważny]] [[gatunek]] ''[[Psittacosaurus]]''
|-
|''[[Razanandrongobe|{{U|Razanandrongobe sakalavae}}]]''
|{{kpt|Maganuco, Dal Sasso & Pasini, 2006}}
|prawdopodobnie nie-dinozaurowy archozaur
|-
|''[[Xenovenator|?Saurornitholestes {{U|robustus}}]]''
|{{Kpt|Sullivan, 2006}}
|= '''''[[Xenovenator|Xenovenator? robustus]]'''''
|-
|''[[Sinusonasus|{{U|Sinucerasaurus}} magnodens]]''
|{{kpt|Xu X. & Wang X. L., 2004}} ''vide'' {{Kpt|Xu X. & Norell, 2006}}
|= '''''[[Sinusonasus|Sinusonasus magnodens]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Sonidosaurus|{{U|Sonidosaurus saihangaobiensis}}]]'''''
|{{Kpt|Xu X., Zhang X. H., Tan Q., Zhao X. & Tan L., 2006}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaur]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Chiny|Chin]]
|-
|''[[Sulaimanisaurus|{{U|Sulaimanisaurus gingerichi}}]]''
|{{Kpt|[[Malkani]], 2006}}
| ?= '''''[[Jainosaurus|Jainosaurus septentrionalis]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Theiophytalia|{{U|Theiophytalia kerri}}]]'''''
|{{Kpt|Brill & Carpenter, 2006}}
|[[Ornitopod]] ([[iguanodont]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[USA]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tsaagan|{{U|Tsaagan mangas}}]]'''''
|{{Kpt|Norell, J. Clark, Turner, Makovicky, Barsbold & Rowe, 2006}}
|[[Teropod]] ([[dromeozauryd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Mongolia|Mongolii]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Turiasaurus|{{U|Turiasaurus riodevensis}}]]'''''
|{{Kpt|Royo-Torres, Cobos & Alcalá, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[euzauropod]]) z późnej [[jura|jury]]-wczesnej [[kreda|kredy]] [[Hiszpania|Hiszpanii]]
|-
|''[[Vitakridrinda|{{U|Vitakridrinda sulaimani}}]]''
|{{Kpt|[[Malkani]], 2006}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[abelizauryd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Pakistan]]u
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Xuanhuaceratops|{{U|Xuanhuaceratops niei}}]]'''''
|{{kpt|Zhao X., Cheng Z., Xu X. & Makovicky, 2006}}
|[[Bazalny]] [[ceratops]] ([[czaojangzauryd]]) z późnej [[jura|jury]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yamaceratops|{{U|Yamaceratops dorngobiensis}}]]'''''
|{{Kpt|Makovicky & Norell, 2006}}
|[[Ceratops]] ([[neoceratops]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Mongolia|Mongolii]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yinlong|{{U|Yinlong downsi}}]]'''''
|{{Kpt|Xu X., Forster, J. Clark & Mo, 2006}}
|[[Bazalny]] [[ceratops]] z późnej [[jura|jury]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanmousaurus|{{U|Yuanmousaurus jiangyiensis}}]]'''''
|{{Kpt|Lü, Li S., Ji Q., Wang G. F., Zhang J. H. & Dong, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[mamenchizauryd]]) z późnej [[jura|jury]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zapalasaurus|{{U|Zapalasaurus bonapartei}}]]'''''
|{{Kpt|Salgado, Carvalho & Garrido, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[rebbachizauryd]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Argentyna|Argentyny]]
|}

== Dinosauromorpha ==
W 2006 roku opisano '''1''' nową [[nazwa|nazwę]] [[dinozauromorf]]a ('''1''' nowy [[rodzaj]], '''1''' nowy [[gatunek]]). Obecnie jest on uznawany za [[ważny]] [[takson]] Dinosauromorpha.

{|
! width="220px"|Nazwa
! width="420px"|Autorzy
! Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Sacisaurus|{{U|Sacisaurus agudoensis}}]]'''''
|{{Kpt|Ferigolo & Langer, 2006}}
|[[Silezauryd]] z późnego [[trias]]u [[Brazylia|Brazylii]]
|}

2006

2026-01-11T12:10:06Z

Dino:

{{Szablon:200X}}

== Dinosauria ==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 2006 roku opisano '''43''' nowe [[nazwa|nazwy]] [[dinozaur]]ów ('''39''' nowych [[rodzaj]]ów, '''37''' nowych [[gatunek|gatunków]] i '''1''' nowa [[kombinacja]]). Obecnie za [[ważny|ważne]] [[takson]]y [[nieptasi]]ch przedstawicieli Dinosauria uznaje się '''27''' z nich.

{|
! width="220px"|Nazwa
! width="420px"|Autorzy
! Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Adamantisaurus|{{U|Adamantisaurus mezzalirai}}]]'''''
|{{Kpt|Santucci & Bertini, 2006}}
| [[Zauropod]] ([[tytanozaur]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Brazylia|Brazylii]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Agujaceratops|{{U|Agujaceratops}} mariscalensis]]'''''
| {{Kpt|([[Thomas Lehman|Lehman]], [[1989]]) [[Spencer Lucas|Lucas]], [[Robert Sullivan|Sullivan]] & [[Adrian Hunt|Hunt]], 2006}}
|[[Ceratops]] ([[chasmozauryn]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[USA]] (wcześniej ''Chasmosaurus mariscalensis'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Alaskacephale|{{U|Alaskacephale gangloffi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]], 2006}}
|[[Pachycefalozaur]] z późnej [[kreda|kredy]] [[USA]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Allosaurus|Allosaurus {{U|europaeus}}]]'''''
|{{Kpt|[[Mateus]], Walen & Antunes, 2006}}
|[[Teropod]] ([[allozauryd]]) z późnej [[jura|jury]] [[Portugalia|Portugalii]] Drugi [[ważny]] [[gatunek]] ''[[Allosaurus]]''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Aniksosaurus|{{U|Aniksosaurus darwini}}]]'''''
|{{Kpt|Martínez & [[Novas]], 2006}}
|[[Teropod]] ([[celurozaur]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Argentyna|Argentyny]]
|-
|''[[Antarctopelta|{{U|Antarctopelta oliveroi}}]]''
|{{Kpt|[[Salgado]] & [[Gasparini]], 2006}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[tyreofor]] (?[[nodozauryd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Antarktyda|Antarktydy]]
|-
|''[[Balochisaurus|{{U|Balochisaurus malkani}}]]''
|{{Kpt|[[Malkani]], 2006}}
|(''[[nomen dubium]]'')
|-
|"[[Bayosaurus|{{U|Bayosaurus}}]]"
|{{Kpt|[[Coria]], [[Currie]] & Paulina Carabajal, 2006}}
|(''[[nomen nudum]]'')
|-
|''[[Cedrorestes|{{U|Cedrorestes crichtoni}}]]''
|{{Kpt|Gilpin, DiCroce & Carpenter, 2006}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[ornitopod]] ([[iguanodont]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[USA]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Diplodocus halli]]'''''
|{{Kpt|(Gillette, [[1991]]) Lucas, Heckert, Hunt & Sullivan, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[diplodokid]]) z późnej [[jura|jury]] [[USA]] Drugi ?[[ważny]] [[gatunek]] ''[[Diplodocus]]'' ?= ''[[Diplodocus|Diplodocus longus]]'' (wcześniej ''Seismosaurus halli'')
|-
|''[[Pachycephalosaurus|{{U|Dracorex hogwartsia}}]]''
|{{Kpt|Bakker, [[Robert Sullivan|Sullivan]], Porter, Larson & Saulsbury, 2006}}
|= '''''[[Pachycephalosaurus|Pachycephalosaurus wyomingensis]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Erketu|{{U|Erketu ellisoni}}]]'''''
|{{Kpt|Ksepka & Norell, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaurokształtny]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Mongolia|Mongolii]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Europasaurus|{{U|Europasaurus holgeri}}]]'''''
|{{Kpt|Mateus, Laven & Knötschke, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[brachiozauryd]]) z późnej [[jura|jury]] [[Niemcy|niemiec]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Fusuisaurus|{{U|Fusuisaurus zhaoi}}]]'''''
|{{kpt|Mo, Wang W., Huang Z., Huang X. & Xu X., 2006}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaurokształtny]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Guanlong|{{U|Guanlong wucaii}}]]'''''
|{{Kpt|Xu X., J. Clark, Forster, Norell, Erickson, Eberth, Jia C. & Zhao Q., 2006}}
|[[Teropod]] ([[bazalny]] ?[[tyranozauroid]]) z późnej [[jura|jury]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huanghetitan|{{U|Huanghetitan liujiaxiaensis}}]]'''''
|{{Kpt|You, Li D. Q., Zhou L. & Ji Q., 2006 }}
|[[Zauropod]] (?[[tytanozaurokształtny]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Jiutaisaurus|{{U|Jiutaisaurus xidiensis}}]]'''''
|{{Kpt|Wu W. H., Dong, Sun, Li C. & Li T., 2006}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaurokształtny]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Juravenator|{{U|Juravenator starki}}]]'''''
|{{Kpt|Göhlich & Chiappe, 2006}}
|[[Teropod]] ([[celurozaur]]) z późnej [[jura|jury]] [[Niemcy|Niemiec]]
|-
|''[[Khetranisaurus|{{U|Khetranisaurus barkhani}}]]''
|{{Kpt|[[Malkani]], 2006}}
|(''[[nomen dubium]]'')
|-
|''[[Pararhabdodon|{{U|Koutalisaurus kohleorum}}]]''
|{{Kpt|Prieto-Márquez, Gaete, Rivas, Galobart & Boada, 2006}}
|= '''''[[Pararhabdodon|Pararhabdodon isonense]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ligabuesaurus|{{U|Ligabuesaurus leanzai}}]]'''''
|{{Kpt|Bonaparte, [[González Riga]] & Apesteguía, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaur]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Argentyna|Argentyny]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mantellisaurus|{{U|Mantellisaurus}} atherfieldensis]]'''''
|{{Kpt|(Hooley, [[1925]]) Paul, 2006}}
|[[Ornitopod]] ([[iguanodont]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]], [[Belgia|Belgii]] i [[Niemcy|Niemiec]] (wcześniej ''Iguanodon atherfieldensis'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mapusaurus|{{U|Mapusaurus roseae}}]]'''''
|{{Kpt|Coria & P. Currie, 2006}}
|[[Teropod]] ([[karcharodontozauryd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Argentyna|Argentyny]]
|-
|''[[Marisaurus|{{U|Marisaurus jeffi}}]]''
|{{Kpt|[[Malkani]], 2006}}
|= '''''[[Isisaurus|Isisaurus colberti]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Maxakalisaurus|{{U|Maxakalisaurus topai}}]]'''''
|{{Kpt|Kellner, Campos, Azevedo, Trotta, Henriques, Craik & H. Silva, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaur]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Brazylia|Brazylii]]
|-
|"[[Moabosaurus|{{U|Moabosaurus utahensis}}]]"
|{{Kpt|[Anonymous] 2006}}
|(''[[nomen nudum]]'')
|-
|''[[Nanosaurus|{{U|Othnielosaurus}} consors]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1894]]) [[Galton]], 2006}}
|= '''''[[Nanosaurus|Nanosaurus agilis]]''''' (wcześniej ''Laosaurus consors, Othnielia consors'')
|-
|''[[Pakisaurus|{{U|Pakisaurus balochistani}}]]''
|{{Kpt|[[Malkani]], 2006}}
|(''[[nomen dubium]]'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Psittacosaurus|Psittacosaurus {{U|lujiatunensis}}]]'''''
|{{Kpt|Zhou, Gao, Fox & Chen, 2006}}
|[[Ceratops]] ([[psittakozauryd]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Chiny|Chin]] Siódmy [[ważny]] [[gatunek]] ''[[Psittacosaurus]]''
|-
|''[[Razanandrongobe|{{U|Razanandrongobe sakalavae}}]]''
|{{kpt|Maganuco, Dal Sasso & Pasini, 2006}}
|prawdopodobnie nie-dinozaurowy archozaur
|-
|''[[Saurornitholestes|?Saurornitholestes {{U|robustus}}]]''
|{{Kpt|Sullivan, 2006}}
|= '''''[[Xenovenator|Xenovenator? robustus]]'''''
|-
|''[[Sinusonasus|{{U|Sinucerasaurus}} magnodens]]''
|{{kpt|Xu X. & Wang X. L., 2004}} ''vide'' {{Kpt|Xu X. & Norell, 2006}}
|= '''''[[Sinusonasus|Sinusonasus magnodens]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Sonidosaurus|{{U|Sonidosaurus saihangaobiensis}}]]'''''
|{{Kpt|Xu X., Zhang X. H., Tan Q., Zhao X. & Tan L., 2006}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaur]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Chiny|Chin]]
|-
|''[[Sulaimanisaurus|{{U|Sulaimanisaurus gingerichi}}]]''
|{{Kpt|[[Malkani]], 2006}}
| ?= '''''[[Jainosaurus|Jainosaurus septentrionalis]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Theiophytalia|{{U|Theiophytalia kerri}}]]'''''
|{{Kpt|Brill & Carpenter, 2006}}
|[[Ornitopod]] ([[iguanodont]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[USA]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tsaagan|{{U|Tsaagan mangas}}]]'''''
|{{Kpt|Norell, J. Clark, Turner, Makovicky, Barsbold & Rowe, 2006}}
|[[Teropod]] ([[dromeozauryd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Mongolia|Mongolii]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Turiasaurus|{{U|Turiasaurus riodevensis}}]]'''''
|{{Kpt|Royo-Torres, Cobos & Alcalá, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[euzauropod]]) z późnej [[jura|jury]]-wczesnej [[kreda|kredy]] [[Hiszpania|Hiszpanii]]
|-
|''[[Vitakridrinda|{{U|Vitakridrinda sulaimani}}]]''
|{{Kpt|[[Malkani]], 2006}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[abelizauryd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Pakistan]]u
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Xuanhuaceratops|{{U|Xuanhuaceratops niei}}]]'''''
|{{kpt|Zhao X., Cheng Z., Xu X. & Makovicky, 2006}}
|[[Bazalny]] [[ceratops]] ([[czaojangzauryd]]) z późnej [[jura|jury]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yamaceratops|{{U|Yamaceratops dorngobiensis}}]]'''''
|{{Kpt|Makovicky & Norell, 2006}}
|[[Ceratops]] ([[neoceratops]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Mongolia|Mongolii]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yinlong|{{U|Yinlong downsi}}]]'''''
|{{Kpt|Xu X., Forster, J. Clark & Mo, 2006}}
|[[Bazalny]] [[ceratops]] z późnej [[jura|jury]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanmousaurus|{{U|Yuanmousaurus jiangyiensis}}]]'''''
|{{Kpt|Lü, Li S., Ji Q., Wang G. F., Zhang J. H. & Dong, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[mamenchizauryd]]) z późnej [[jura|jury]] [[Chiny|Chin]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zapalasaurus|{{U|Zapalasaurus bonapartei}}]]'''''
|{{Kpt|Salgado, Carvalho & Garrido, 2006}}
|[[Zauropod]] ([[rebbachizauryd]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Argentyna|Argentyny]]
|}

== Dinosauromorpha ==
W 2006 roku opisano '''1''' nową [[nazwa|nazwę]] [[dinozauromorf]]a ('''1''' nowy [[rodzaj]], '''1''' nowy [[gatunek]]). Obecnie jest on uznawany za [[ważny]] [[takson]] Dinosauromorpha.

{|
! width="220px"|Nazwa
! width="420px"|Autorzy
! Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Sacisaurus|{{U|Sacisaurus agudoensis}}]]'''''
|{{Kpt|Ferigolo & Langer, 2006}}
|[[Silezauryd]] z późnego [[trias]]u [[Brazylia|Brazylii]]
|}

2025

2026-01-09T11:48:04Z

Dino: /* Dinosauria */

{{Szablon:202X}}

==Wydarzenia==
*28 sierpnia zmarł [[Rinchen Barsbold]], słynny mongolski paleontolog, będący "założycielem" nowoczesnej paleontologii (zwłaszcza kręgowców) w Mongolii.
*9 września zmarł [[Mark Norell]], słynny amerykański paleontolog, zajmujący się m.in. "ptakopodobnymi" nieptasimi dinozaurami z Mongolii.
* 16 listopada zmarł [[Philippe Taquet]], słynny francuski paleontolog, znany z badań nad afrykańskimi dinozaurami np. ''[[Ouranosaurus]]''.

==Dinosauria==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 2025 roku opisano '''45''' nowych [[nazwa|nazw]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''39''' nowych [[rodzaj]]ów, '''40''' nowych [[gatunek|gatunków]]).

Obecnie wszystkie uznawane są za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów.

{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahshislesaurus|{{U|Ahshislesaurus wimani}}]]'''''
|{{Kpt|Dalman, Jasinski, Malinzak, Lucas, Kundrát & [[Fiorillo]], 2025}}
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahvaytum|{{U|Ahvaytum bahndooiveche}}]]'''''
|{{Kpt|Lovelace, Kufner, Fitch, Curry Rogers, Schmitz, Schwartz, LeClair-Diaz, St. Clair, Mann & Teran}}, 2025
|[[Saurischia]]: ?[[Sauropodomorpha]]
|[[USA]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Anteavis|{{U|Anteavis crurilongus}}]]'''''
|{{Kpt|Martínez, Colombi, [[Ezcurra]], Abelín, Cerda & Alcober}}, 2025
|[[Theropoda]]
|[[Argentyna]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Archaeocursor|{{U|Archaeocursor asiaticus}}]]'''''
|{{Kpt|Yao, Zhao, Ren, Wei & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Astigmasaura|{{U|Astigmasaura genuflexa}}]]'''''
|{{Kpt|Bellardini, [[Filippi]], Carballido, [[Garrido]] & Baiano}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Athenar|{{U|Athenar bermani}}]]'''''
|{{Kpt|Whitlock, Garderes, Gallina & Lamanna, 2025}}
|[[Sauropoda]]: [[Dicraeosauridae]]
|[[USA]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Brontotholus|{{U|Brontotholus harmoni}}]]'''''
|{{Kpt|Woodruff, [[Horner]], Goodwin i [[Evans]]}}, 2025
|[[Pachycephalosauria]]: [[Pachycephalosauridae]]
|[[USA]] i [[Kanada]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cariocecus|{{U|Cariocecus bocagei]]}}'''''
|{{Kpt|Bertozzo, Camilo, Araújo, Manucci, Kullberg, Cerio, Carvalho, Marrecas, Figueiredo & [[Godefroit]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Portugalia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Chadititan|{{U|Chadititan calvoi}}]]'''''
|{{Kpt|Agnolín, Motta, Garcia Marsà, Aranciaga-Rolando, Álvarez-Herrera, Chimento, Rozadilla, Brissón-Egli, Cerroni, Panzeri, Bogan, Casadio, Sterli, Miquel, Martínez, Pérez, Pol & [[Novas]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cienciargentina|{{U|Cienciargentina sanchezi}}]]'''''
|{{Kpt|Simón & [[Salgado]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Duonychus|{{U|Duonychus tsogtbaatari}}]]'''''
|{{Kpt|[[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], [[Fiorillo]] & [[Chinzorig]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Therizinosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Dzharacursor|{{U|Dzharacursor}} bissektensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[Nessov]]}}, [[1995]]) [[Averianov]] & [[Sues]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Uzbekistan]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Archaeornithomimus]] bissektensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Emiliasaura|{{U|Emiliasaura alessandrii}}]]'''''
|{{Kpt|[[Coria]], Cerda, Escaso, Baiano, Bellardini, Braun, Coria, Gutierrez, Pino, Windholz, [[Currie]] & Ortega}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Argentyna]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Enigmacursor|{{U|Enigmacursor mollyborthwickae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Maidment]] & [[Barrett]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[USA]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huadanosaurus|{{U|Huadanosaurus sinensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huashanosaurus|{{U|Huashanosaurus qini}}]]'''''
|{{Kpt|Mo, Zhou, Fu, Xiong, Hu & [[Xu]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}-[[środkowa jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huayracursor|{{U|Huayracursor jaguensis}}]]'''''
|{{Kpt|Hechenleitner, Martinelli, Rocher, Fiorelli, Juarez, Taborda & Desojo}}, 2025
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Argentyna]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Istiorachis|{{U|Istiorachis macarthurae}}]]'''''
|{{Kpt|Lockwood. Martill & [[Maidment]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Jinchuanloong|{{U|Jinchuanloong niedu}}]]'''''
|{{Kpt|Li, Zhang, Ren, Li & You}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Joaquinraptor|{{U|Joaquinraptor casali}}]]'''''
|{{Kpt|Ibiricu, [[Lamanna]], Alvarez, Cerda, Caglione, Cardozo, Luna & Martínez}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Megaraptora]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Khankhuuluu|{{U|Khankhuuluu mongoliensis}}]]'''''
|{{Kpt|Voris, [[Zelenitsky]], [[Kobayashi]], Modesto, Therrien, Tsutsumi, Chinzorig & Tsogtbaatar}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Maleriraptor|{{U|Maleriraptor kuttyi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Ezcurra]], Garcia, [[Novas]], [[Müller]], [[Agnolín]] & [[Chatterjee]]}}, 2025
|?[[Saurischia]]: [[Herrerasauria]]
|[[Indie]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mamenchisaurus|Mamenchisaurus {{U|sanjiangensis}}]]'''''
|{{Kpt|Dai, Hu, Tan, Rei, Ma & Wei}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}
|Dziewiąty? ważny gatunek [[Mamenchisaurus|mamenchizaura]].
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Manipulonyx|{{U|Manipulonyx reshetovi}}]]'''''
|{{Kpt|Averianov, Lopatin & Atuchin}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Alvarezsauridae]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mexidracon|{{U|Mexidracon longimanus}}]]'''''
|{{Kpt|Serrano-Brañas, Espinosa-Chávez, de León-Dávila, Maccracken, Barrera-Guevara, Torres-Rodríguez & [[Prieto-Márquez]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Meksyk]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Nanotyrannus|Nanotyrannus {{U|lethaeus}}]]'''''
|{{Kpt|[[Zanno]] & Napoli, 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Nanotyrannus]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Newtonsaurus|{{U|Newtonsaurus}} cambrensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|Newton}}, [[1899]]) Evans, Howells, Wintle & Benton}}, 2025
|[[Theropoda]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{pTrias}}
|Wcześniej ''"[[Zanclodon]]" cambriensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Obelignathus|{{U|Obelignathus}} septimanicus]]'''''
|({{Kpt|[[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} & {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, [[1991]]) {{Kpt|[[Łukasz Czepiński|Czepiński]] & [[Daniel Madzia|Madzia]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Iguanodontia]]
|[[Francja]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Rhabdodon]] septimanicus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Paulodon|{{U|Paulodon}} galvensis]]'''''
|({{Kpt|Verdú, Royo-Torres, Cobos & Alcalá, [[2015]]}}) {{Kpt|Sancarlo, Mandorlo & Ford, 2025}}
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Hiszpania]]
|{{wKreda}}
|Wcześniej ''[[Iguanodon]] galvensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Petrustitan|{{U|Petrustitan}} hungaricus]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[von Huene]]}}, [[1932]]) Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Magyarosaurus]] hungaricus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Pulaosaurus|{{U|Pulaosaurus qinglong}}]]'''''
|{{Kpt|Yang, King & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}} - [[późna jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Qianjiangsaurus|{{U|Qianjiangsaurus changshengi}}]]'''''
|{{Kpt|Dai, Ma, Xiong, Lin, Zeng, Tan, Wang, Zhang & Xing}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]
|[[Chiny]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shri|Shri {{U|rapax}}]]'''''
|{{Kpt|Moutrille, [[Cau]], Chinzorig, Escuillié, Tsogtbaatar, Ganzorig, Mallet & [[Godefroit]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Shri]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Sinosauropteryx|Sinosauropteryx {{U|lingyuanensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Sinosauropteryx]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Taleta|{{U|Taleta taleta}}]]'''''
|{{Kpt|[[Longrich]], [[Pereda-Suberbiola]], [[Bardet]] & Jalil}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]
|[[Maroko]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tameryraptor|{{U|Tameryraptor markgrafi}}]]'''''
|{{Kpt|Kellerman, Cuesta & [[Rauhut]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carcharodontosauridae]]
|[[Egipt]]
|{{pKreda}}
|Nowa nazwa dla [[holotyp|holotypu]] ''[[Carcharodontosaurus|Carcharodontosaurus saharicus]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tongnanlong|{{U|Tongnanlong zhimingi}}]]'''''
|{{Kpt|Wei, Tan, Jiang, Ding, Li, Wang, Liu, Wei, Li, Liu, Peng, Zhang & Lao}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}?
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Uriash|{{U|Uriash kadici}}]]'''''
|{{Kpt|Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Utetitan|{{U|Utetitan zellaguymondeweyae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Paul]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Vitosaura|{{U|Vitosaura colozacani}}]]'''''
|{{Kpt|Jiménez Velandia, Ezcurra, Hechenleitner, Basilici, Martinelli & Fiorelli, 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Abelisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Wudingloong|{{U|Wudingloong wui}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, Zhang, Wang, Xu, Chen, Feng, [[Xu]], Wang & You, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Xingxiulong|Xingxiulong {{U|yueorum}}]]'''''
|{{Kpt|Cheng, Wang, Zhang, Wang & Hou, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Xingxiulong]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanmouraptor|{{U|Yuanmouraptor jinshajiangensis}}]]'''''
|{{Kpt|Zou, Chen, Wang, Wang, Zhang, Zhang, Wang, Wu & You}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carnosauria]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanyanglong |{{U|Yuanyanglong bainian}}]]'''''
|{{Kpt|Hao, Li, Wang, Wang, Ma, Qinggele, Pei, Zhao & [[Xu]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Oviraptorosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zavacephale|{{U|Zavacephale rinpoche}}]]'''''
|{{Kpt|[[Chinzorig]], Takasaki, Yoshida, Tucker, Buyantegsh, Mainbayar, [[Tsogtbaatar]] & [[Zanno]]}}, 2025
|[[Pachycephalosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zhongyuansaurus|Zhongyuansaurus {{U|junchangi}}]]'''''
|{{Kpt| Zhang, Jia, Xu, You, Gao, Liu, Li & Wang, 2025}}
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Zhongyuansaurus]]''.
|}

==[[Dinosauromorpha]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Gondwanax|{{U|Gondwanax paraisensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Müller]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]: [[Sulcimentisauria]]
|[[Brazylia]]
|{{sTrias}} - [[późny trias]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Itaguyra|{{U|Itaguyra occulta}}]]'''''
|{{Kpt|Paes Neto, Pretto, Martinelli, Battista, Garcia, [[Müller]], Schmitt, Melo, Francischini, Schultz, Pinheiro, Soares & [[Kellner]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]
|[[Brazylia]]
|{{pTrias}}
|}

==Mezozoiczne [[Avialae]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Baminornis|{{U|Baminornis zhenghensis}}]]'''''
|{{Kpt|Chen, Wang, Dong, Zhou, [[Xu]], Deng, Xu, Zhang, Wang, Du, Lin, Lin & Zhou}}, 2025
|[[Avialae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}
|Najstarszy awial z krótkim ogonem.
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Chromeornis|{{U|Chromeornis funkyi}}]]'''''
| {{Kpt|[[O'Connor]], Wang, Clark, Kuo, Davila, Wang, Zheng & Zhou}}, 2025
| [[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]
| [[Chiny]]
| {{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Novavis|{{U|Novavis pubisculata}}]]'''''
|{{Kpt|[[O'Connor]], Atterholt, Clark, Zhou, Peng, Zhang & You}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shuilingornis|{{U|Shuilingornis angelai}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, [[Cau]], Wang, Kundrát, Zhang, Liu & [[Chiappe]]}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Gansuidae]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|}

[[Kategoria:Historia dinozaurologii]]

2025

2026-01-09T11:46:40Z

Dino:

{{Szablon:202X}}

==Wydarzenia==
*28 sierpnia zmarł [[Rinchen Barsbold]], słynny mongolski paleontolog, będący "założycielem" nowoczesnej paleontologii (zwłaszcza kręgowców) w Mongolii.
*9 września zmarł [[Mark Norell]], słynny amerykański paleontolog, zajmujący się m.in. "ptakopodobnymi" nieptasimi dinozaurami z Mongolii.
* 16 listopada zmarł [[Philippe Taquet]], słynny francuski paleontolog, znany z badań nad afrykańskimi dinozaurami np. ''[[Ouranosaurus]]''.

==Dinosauria==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 2025 roku opisano '''45''' nowych [[nazwa|nazw]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''39''' nowych [[rodzaj]]ów, '''41''' nowych [[gatunek|gatunków]]).

Obecnie wszystkie uznawane są za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów.

{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahshislesaurus|{{U|Ahshislesaurus wimani}}]]'''''
|{{Kpt|Dalman, Jasinski, Malinzak, Lucas, Kundrát & [[Fiorillo]], 2025}}
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahvaytum|{{U|Ahvaytum bahndooiveche}}]]'''''
|{{Kpt|Lovelace, Kufner, Fitch, Curry Rogers, Schmitz, Schwartz, LeClair-Diaz, St. Clair, Mann & Teran}}, 2025
|[[Saurischia]]: ?[[Sauropodomorpha]]
|[[USA]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Anteavis|{{U|Anteavis crurilongus}}]]'''''
|{{Kpt|Martínez, Colombi, [[Ezcurra]], Abelín, Cerda & Alcober}}, 2025
|[[Theropoda]]
|[[Argentyna]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Archaeocursor|{{U|Archaeocursor asiaticus}}]]'''''
|{{Kpt|Yao, Zhao, Ren, Wei & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Astigmasaura|{{U|Astigmasaura genuflexa}}]]'''''
|{{Kpt|Bellardini, [[Filippi]], Carballido, [[Garrido]] & Baiano}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Athenar|{{U|Athenar bermani}}]]'''''
|{{Kpt|Whitlock, Garderes, Gallina & Lamanna, 2025}}
|[[Sauropoda]]: [[Dicraeosauridae]]
|[[USA]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Brontotholus|{{U|Brontotholus harmoni}}]]'''''
|{{Kpt|Woodruff, [[Horner]], Goodwin i [[Evans]]}}, 2025
|[[Pachycephalosauria]]: [[Pachycephalosauridae]]
|[[USA]] i [[Kanada]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cariocecus|{{U|Cariocecus bocagei]]}}'''''
|{{Kpt|Bertozzo, Camilo, Araújo, Manucci, Kullberg, Cerio, Carvalho, Marrecas, Figueiredo & [[Godefroit]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Portugalia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Chadititan|{{U|Chadititan calvoi}}]]'''''
|{{Kpt|Agnolín, Motta, Garcia Marsà, Aranciaga-Rolando, Álvarez-Herrera, Chimento, Rozadilla, Brissón-Egli, Cerroni, Panzeri, Bogan, Casadio, Sterli, Miquel, Martínez, Pérez, Pol & [[Novas]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cienciargentina|{{U|Cienciargentina sanchezi}}]]'''''
|{{Kpt|Simón & [[Salgado]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Duonychus|{{U|Duonychus tsogtbaatari}}]]'''''
|{{Kpt|[[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], [[Fiorillo]] & [[Chinzorig]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Therizinosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Dzharacursor|{{U|Dzharacursor}} bissektensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[Nessov]]}}, [[1995]]) [[Averianov]] & [[Sues]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Uzbekistan]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Archaeornithomimus]] bissektensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Emiliasaura|{{U|Emiliasaura alessandrii}}]]'''''
|{{Kpt|[[Coria]], Cerda, Escaso, Baiano, Bellardini, Braun, Coria, Gutierrez, Pino, Windholz, [[Currie]] & Ortega}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Argentyna]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Enigmacursor|{{U|Enigmacursor mollyborthwickae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Maidment]] & [[Barrett]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[USA]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huadanosaurus|{{U|Huadanosaurus sinensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huashanosaurus|{{U|Huashanosaurus qini}}]]'''''
|{{Kpt|Mo, Zhou, Fu, Xiong, Hu & [[Xu]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}-[[środkowa jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huayracursor|{{U|Huayracursor jaguensis}}]]'''''
|{{Kpt|Hechenleitner, Martinelli, Rocher, Fiorelli, Juarez, Taborda & Desojo}}, 2025
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Argentyna]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Istiorachis|{{U|Istiorachis macarthurae}}]]'''''
|{{Kpt|Lockwood. Martill & [[Maidment]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Jinchuanloong|{{U|Jinchuanloong niedu}}]]'''''
|{{Kpt|Li, Zhang, Ren, Li & You}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Joaquinraptor|{{U|Joaquinraptor casali}}]]'''''
|{{Kpt|Ibiricu, [[Lamanna]], Alvarez, Cerda, Caglione, Cardozo, Luna & Martínez}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Megaraptora]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Khankhuuluu|{{U|Khankhuuluu mongoliensis}}]]'''''
|{{Kpt|Voris, [[Zelenitsky]], [[Kobayashi]], Modesto, Therrien, Tsutsumi, Chinzorig & Tsogtbaatar}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Maleriraptor|{{U|Maleriraptor kuttyi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Ezcurra]], Garcia, [[Novas]], [[Müller]], [[Agnolín]] & [[Chatterjee]]}}, 2025
|?[[Saurischia]]: [[Herrerasauria]]
|[[Indie]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mamenchisaurus|Mamenchisaurus {{U|sanjiangensis}}]]'''''
|{{Kpt|Dai, Hu, Tan, Rei, Ma & Wei}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}
|Dziewiąty? ważny gatunek [[Mamenchisaurus|mamenchizaura]].
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Manipulonyx|{{U|Manipulonyx reshetovi}}]]'''''
|{{Kpt|Averianov, Lopatin & Atuchin}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Alvarezsauridae]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mexidracon|{{U|Mexidracon longimanus}}]]'''''
|{{Kpt|Serrano-Brañas, Espinosa-Chávez, de León-Dávila, Maccracken, Barrera-Guevara, Torres-Rodríguez & [[Prieto-Márquez]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Meksyk]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Nanotyrannus|Nanotyrannus {{U|lethaeus}}]]'''''
|{{Kpt|[[Zanno]] & Napoli, 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Nanotyrannus]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Newtonsaurus|{{U|Newtonsaurus}} cambrensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|Newton}}, [[1899]]) Evans, Howells, Wintle & Benton}}, 2025
|[[Theropoda]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{pTrias}}
|Wcześniej ''"[[Zanclodon]]" cambriensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Obelignathus|{{U|Obelignathus}} septimanicus]]'''''
|({{Kpt|[[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} & {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, [[1991]]) {{Kpt|[[Łukasz Czepiński|Czepiński]] & [[Daniel Madzia|Madzia]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Iguanodontia]]
|[[Francja]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Rhabdodon]] septimanicus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Paulodon|{{U|Paulodon}} galvensis]]'''''
|({{Kpt|Verdú, Royo-Torres, Cobos & Alcalá, [[2015]]}}) {{Kpt|Sancarlo, Mandorlo & Ford, 2025}}
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Hiszpania]]
|{{wKreda}}
|Wcześniej ''[[Iguanodon]] galvensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Petrustitan|{{U|Petrustitan}} hungaricus]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[von Huene]]}}, [[1932]]) Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Magyarosaurus]] hungaricus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Pulaosaurus|{{U|Pulaosaurus qinglong}}]]'''''
|{{Kpt|Yang, King & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}} - [[późna jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Qianjiangsaurus|{{U|Qianjiangsaurus changshengi}}]]'''''
|{{Kpt|Dai, Ma, Xiong, Lin, Zeng, Tan, Wang, Zhang & Xing}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]
|[[Chiny]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shri|Shri {{U|rapax}}]]'''''
|{{Kpt|Moutrille, [[Cau]], Chinzorig, Escuillié, Tsogtbaatar, Ganzorig, Mallet & [[Godefroit]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Shri]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Sinosauropteryx|Sinosauropteryx {{U|lingyuanensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Sinosauropteryx]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Taleta|{{U|Taleta taleta}}]]'''''
|{{Kpt|[[Longrich]], [[Pereda-Suberbiola]], [[Bardet]] & Jalil}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]
|[[Maroko]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tameryraptor|{{U|Tameryraptor markgrafi}}]]'''''
|{{Kpt|Kellerman, Cuesta & [[Rauhut]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carcharodontosauridae]]
|[[Egipt]]
|{{pKreda}}
|Nowa nazwa dla [[holotyp|holotypu]] ''[[Carcharodontosaurus|Carcharodontosaurus saharicus]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tongnanlong|{{U|Tongnanlong zhimingi}}]]'''''
|{{Kpt|Wei, Tan, Jiang, Ding, Li, Wang, Liu, Wei, Li, Liu, Peng, Zhang & Lao}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}?
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Uriash|{{U|Uriash kadici}}]]'''''
|{{Kpt|Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Utetitan|{{U|Utetitan zellaguymondeweyae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Paul]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Vitosaura|{{U|Vitosaura colozacani}}]]'''''
|{{Kpt|Jiménez Velandia, Ezcurra, Hechenleitner, Basilici, Martinelli & Fiorelli, 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Abelisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Wudingloong|{{U|Wudingloong wui}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, Zhang, Wang, Xu, Chen, Feng, [[Xu]], Wang & You, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Xingxiulong|Xingxiulong {{U|yueorum}}]]'''''
|{{Kpt|Cheng, Wang, Zhang, Wang & Hou, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Xingxiulong]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanmouraptor|{{U|Yuanmouraptor jinshajiangensis}}]]'''''
|{{Kpt|Zou, Chen, Wang, Wang, Zhang, Zhang, Wang, Wu & You}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carnosauria]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanyanglong |{{U|Yuanyanglong bainian}}]]'''''
|{{Kpt|Hao, Li, Wang, Wang, Ma, Qinggele, Pei, Zhao & [[Xu]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Oviraptorosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zavacephale|{{U|Zavacephale rinpoche}}]]'''''
|{{Kpt|[[Chinzorig]], Takasaki, Yoshida, Tucker, Buyantegsh, Mainbayar, [[Tsogtbaatar]] & [[Zanno]]}}, 2025
|[[Pachycephalosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zhongyuansaurus|Zhongyuansaurus {{U|junchangi}}]]'''''
|{{Kpt| Zhang, Jia, Xu, You, Gao, Liu, Li & Wang, 2025}}
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Zhongyuansaurus]]''.
|}

==[[Dinosauromorpha]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Gondwanax|{{U|Gondwanax paraisensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Müller]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]: [[Sulcimentisauria]]
|[[Brazylia]]
|{{sTrias}} - [[późny trias]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Itaguyra|{{U|Itaguyra occulta}}]]'''''
|{{Kpt|Paes Neto, Pretto, Martinelli, Battista, Garcia, [[Müller]], Schmitt, Melo, Francischini, Schultz, Pinheiro, Soares & [[Kellner]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]
|[[Brazylia]]
|{{pTrias}}
|}

==Mezozoiczne [[Avialae]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Baminornis|{{U|Baminornis zhenghensis}}]]'''''
|{{Kpt|Chen, Wang, Dong, Zhou, [[Xu]], Deng, Xu, Zhang, Wang, Du, Lin, Lin & Zhou}}, 2025
|[[Avialae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}
|Najstarszy awial z krótkim ogonem.
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Chromeornis|{{U|Chromeornis funkyi}}]]'''''
| {{Kpt|[[O'Connor]], Wang, Clark, Kuo, Davila, Wang, Zheng & Zhou}}, 2025
| [[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]
| [[Chiny]]
| {{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Novavis|{{U|Novavis pubisculata}}]]'''''
|{{Kpt|[[O'Connor]], Atterholt, Clark, Zhou, Peng, Zhang & You}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shuilingornis|{{U|Shuilingornis angelai}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, [[Cau]], Wang, Kundrát, Zhang, Liu & [[Chiappe]]}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Gansuidae]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|}

[[Kategoria:Historia dinozaurologii]]

2025

2026-01-09T11:46:09Z

Dino: /* Dinosauria */

{{Szablon:202X}}

==Wydarzenia==
*28 sierpnia zmarł [[Rinchen Barsbold]], słynny mongolski paleontolog, będący "założycielem" nowoczesnej paleontologii (zwłaszcza kręgowców) w Mongolii.
*9 września zmarł [[Mark Norell]], słynny amerykański paleontolog, zajmujący się m.in. "ptakopodobnymi" nieptasimi dinozaurami z Mongolii.
* 16 listopada zmarł [[Philippe Taquet]], słynny francuski paleontolog, znany z badań nad afrykańskimi dinozaurami np. ''[[Ouranosaurus]]''.

==Dinosauria==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 2025 roku opisano '''45''' nowych [[nazwa|nazw]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''39''' nowych [[rodzaj|rodzajowych]], '''41''' nowych [[gatunek|gatunkowych]]).

Obecnie wszystkie uznawane są za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów.

{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahshislesaurus|{{U|Ahshislesaurus wimani}}]]'''''
|{{Kpt|Dalman, Jasinski, Malinzak, Lucas, Kundrát & [[Fiorillo]], 2025}}
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahvaytum|{{U|Ahvaytum bahndooiveche}}]]'''''
|{{Kpt|Lovelace, Kufner, Fitch, Curry Rogers, Schmitz, Schwartz, LeClair-Diaz, St. Clair, Mann & Teran}}, 2025
|[[Saurischia]]: ?[[Sauropodomorpha]]
|[[USA]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Anteavis|{{U|Anteavis crurilongus}}]]'''''
|{{Kpt|Martínez, Colombi, [[Ezcurra]], Abelín, Cerda & Alcober}}, 2025
|[[Theropoda]]
|[[Argentyna]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Archaeocursor|{{U|Archaeocursor asiaticus}}]]'''''
|{{Kpt|Yao, Zhao, Ren, Wei & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Astigmasaura|{{U|Astigmasaura genuflexa}}]]'''''
|{{Kpt|Bellardini, [[Filippi]], Carballido, [[Garrido]] & Baiano}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Athenar|{{U|Athenar bermani}}]]'''''
|{{Kpt|Whitlock, Garderes, Gallina & Lamanna, 2025}}
|[[Sauropoda]]: [[Dicraeosauridae]]
|[[USA]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Brontotholus|{{U|Brontotholus harmoni}}]]'''''
|{{Kpt|Woodruff, [[Horner]], Goodwin i [[Evans]]}}, 2025
|[[Pachycephalosauria]]: [[Pachycephalosauridae]]
|[[USA]] i [[Kanada]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cariocecus|{{U|Cariocecus bocagei]]}}'''''
|{{Kpt|Bertozzo, Camilo, Araújo, Manucci, Kullberg, Cerio, Carvalho, Marrecas, Figueiredo & [[Godefroit]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Portugalia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Chadititan|{{U|Chadititan calvoi}}]]'''''
|{{Kpt|Agnolín, Motta, Garcia Marsà, Aranciaga-Rolando, Álvarez-Herrera, Chimento, Rozadilla, Brissón-Egli, Cerroni, Panzeri, Bogan, Casadio, Sterli, Miquel, Martínez, Pérez, Pol & [[Novas]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cienciargentina|{{U|Cienciargentina sanchezi}}]]'''''
|{{Kpt|Simón & [[Salgado]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Duonychus|{{U|Duonychus tsogtbaatari}}]]'''''
|{{Kpt|[[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], [[Fiorillo]] & [[Chinzorig]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Therizinosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Dzharacursor|{{U|Dzharacursor}} bissektensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[Nessov]]}}, [[1995]]) [[Averianov]] & [[Sues]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Uzbekistan]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Archaeornithomimus]] bissektensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Emiliasaura|{{U|Emiliasaura alessandrii}}]]'''''
|{{Kpt|[[Coria]], Cerda, Escaso, Baiano, Bellardini, Braun, Coria, Gutierrez, Pino, Windholz, [[Currie]] & Ortega}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Argentyna]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Enigmacursor|{{U|Enigmacursor mollyborthwickae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Maidment]] & [[Barrett]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[USA]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huadanosaurus|{{U|Huadanosaurus sinensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huashanosaurus|{{U|Huashanosaurus qini}}]]'''''
|{{Kpt|Mo, Zhou, Fu, Xiong, Hu & [[Xu]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}-[[środkowa jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huayracursor|{{U|Huayracursor jaguensis}}]]'''''
|{{Kpt|Hechenleitner, Martinelli, Rocher, Fiorelli, Juarez, Taborda & Desojo}}, 2025
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Argentyna]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Istiorachis|{{U|Istiorachis macarthurae}}]]'''''
|{{Kpt|Lockwood. Martill & [[Maidment]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Jinchuanloong|{{U|Jinchuanloong niedu}}]]'''''
|{{Kpt|Li, Zhang, Ren, Li & You}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Joaquinraptor|{{U|Joaquinraptor casali}}]]'''''
|{{Kpt|Ibiricu, [[Lamanna]], Alvarez, Cerda, Caglione, Cardozo, Luna & Martínez}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Megaraptora]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Khankhuuluu|{{U|Khankhuuluu mongoliensis}}]]'''''
|{{Kpt|Voris, [[Zelenitsky]], [[Kobayashi]], Modesto, Therrien, Tsutsumi, Chinzorig & Tsogtbaatar}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Maleriraptor|{{U|Maleriraptor kuttyi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Ezcurra]], Garcia, [[Novas]], [[Müller]], [[Agnolín]] & [[Chatterjee]]}}, 2025
|?[[Saurischia]]: [[Herrerasauria]]
|[[Indie]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mamenchisaurus|Mamenchisaurus {{U|sanjiangensis}}]]'''''
|{{Kpt|Dai, Hu, Tan, Rei, Ma & Wei}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}
|Dziewiąty? ważny gatunek [[Mamenchisaurus|mamenchizaura]].
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Manipulonyx|{{U|Manipulonyx reshetovi}}]]'''''
|{{Kpt|Averianov, Lopatin & Atuchin}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Alvarezsauridae]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mexidracon|{{U|Mexidracon longimanus}}]]'''''
|{{Kpt|Serrano-Brañas, Espinosa-Chávez, de León-Dávila, Maccracken, Barrera-Guevara, Torres-Rodríguez & [[Prieto-Márquez]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Meksyk]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Nanotyrannus|Nanotyrannus {{U|lethaeus}}]]'''''
|{{Kpt|[[Zanno]] & Napoli, 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Nanotyrannus]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Newtonsaurus|{{U|Newtonsaurus}} cambrensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|Newton}}, [[1899]]) Evans, Howells, Wintle & Benton}}, 2025
|[[Theropoda]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{pTrias}}
|Wcześniej ''"[[Zanclodon]]" cambriensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Obelignathus|{{U|Obelignathus}} septimanicus]]'''''
|({{Kpt|[[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} & {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, [[1991]]) {{Kpt|[[Łukasz Czepiński|Czepiński]] & [[Daniel Madzia|Madzia]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Iguanodontia]]
|[[Francja]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Rhabdodon]] septimanicus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Paulodon|{{U|Paulodon}} galvensis]]'''''
|({{Kpt|Verdú, Royo-Torres, Cobos & Alcalá, [[2015]]}}) {{Kpt|Sancarlo, Mandorlo & Ford, 2025}}
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Hiszpania]]
|{{wKreda}}
|Wcześniej ''[[Iguanodon]] galvensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Petrustitan|{{U|Petrustitan}} hungaricus]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[von Huene]]}}, [[1932]]) Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Magyarosaurus]] hungaricus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Pulaosaurus|{{U|Pulaosaurus qinglong}}]]'''''
|{{Kpt|Yang, King & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}} - [[późna jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Qianjiangsaurus|{{U|Qianjiangsaurus changshengi}}]]'''''
|{{Kpt|Dai, Ma, Xiong, Lin, Zeng, Tan, Wang, Zhang & Xing}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]
|[[Chiny]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shri|Shri {{U|rapax}}]]'''''
|{{Kpt|Moutrille, [[Cau]], Chinzorig, Escuillié, Tsogtbaatar, Ganzorig, Mallet & [[Godefroit]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Shri]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Sinosauropteryx|Sinosauropteryx {{U|lingyuanensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Sinosauropteryx]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Taleta|{{U|Taleta taleta}}]]'''''
|{{Kpt|[[Longrich]], [[Pereda-Suberbiola]], [[Bardet]] & Jalil}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]
|[[Maroko]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tameryraptor|{{U|Tameryraptor markgrafi}}]]'''''
|{{Kpt|Kellerman, Cuesta & [[Rauhut]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carcharodontosauridae]]
|[[Egipt]]
|{{pKreda}}
|Nowa nazwa dla [[holotyp|holotypu]] ''[[Carcharodontosaurus|Carcharodontosaurus saharicus]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tongnanlong|{{U|Tongnanlong zhimingi}}]]'''''
|{{Kpt|Wei, Tan, Jiang, Ding, Li, Wang, Liu, Wei, Li, Liu, Peng, Zhang & Lao}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}?
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Uriash|{{U|Uriash kadici}}]]'''''
|{{Kpt|Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Utetitan|{{U|Utetitan zellaguymondeweyae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Paul]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Vitosaura|{{U|Vitosaura colozacani}}]]'''''
|{{Kpt|Jiménez Velandia, Ezcurra, Hechenleitner, Basilici, Martinelli & Fiorelli, 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Abelisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Wudingloong|{{U|Wudingloong wui}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, Zhang, Wang, Xu, Chen, Feng, [[Xu]], Wang & You, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Xingxiulong|Xingxiulong {{U|yueorum}}]]'''''
|{{Kpt|Cheng, Wang, Zhang, Wang & Hou, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Xingxiulong]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanmouraptor|{{U|Yuanmouraptor jinshajiangensis}}]]'''''
|{{Kpt|Zou, Chen, Wang, Wang, Zhang, Zhang, Wang, Wu & You}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carnosauria]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanyanglong |{{U|Yuanyanglong bainian}}]]'''''
|{{Kpt|Hao, Li, Wang, Wang, Ma, Qinggele, Pei, Zhao & [[Xu]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Oviraptorosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zavacephale|{{U|Zavacephale rinpoche}}]]'''''
|{{Kpt|[[Chinzorig]], Takasaki, Yoshida, Tucker, Buyantegsh, Mainbayar, [[Tsogtbaatar]] & [[Zanno]]}}, 2025
|[[Pachycephalosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zhongyuansaurus|Zhongyuansaurus {{U|junchangi}}]]'''''
|{{Kpt| Zhang, Jia, Xu, You, Gao, Liu, Li & Wang, 2025}}
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Zhongyuansaurus]]''.
|}

==[[Dinosauromorpha]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Gondwanax|{{U|Gondwanax paraisensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Müller]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]: [[Sulcimentisauria]]
|[[Brazylia]]
|{{sTrias}} - [[późny trias]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Itaguyra|{{U|Itaguyra occulta}}]]'''''
|{{Kpt|Paes Neto, Pretto, Martinelli, Battista, Garcia, [[Müller]], Schmitt, Melo, Francischini, Schultz, Pinheiro, Soares & [[Kellner]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]
|[[Brazylia]]
|{{pTrias}}
|}

==Mezozoiczne [[Avialae]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Baminornis|{{U|Baminornis zhenghensis}}]]'''''
|{{Kpt|Chen, Wang, Dong, Zhou, [[Xu]], Deng, Xu, Zhang, Wang, Du, Lin, Lin & Zhou}}, 2025
|[[Avialae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}
|Najstarszy awial z krótkim ogonem.
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Chromeornis|{{U|Chromeornis funkyi}}]]'''''
| {{Kpt|[[O'Connor]], Wang, Clark, Kuo, Davila, Wang, Zheng & Zhou}}, 2025
| [[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]
| [[Chiny]]
| {{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Novavis|{{U|Novavis pubisculata}}]]'''''
|{{Kpt|[[O'Connor]], Atterholt, Clark, Zhou, Peng, Zhang & You}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shuilingornis|{{U|Shuilingornis angelai}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, [[Cau]], Wang, Kundrát, Zhang, Liu & [[Chiappe]]}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Gansuidae]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|}

[[Kategoria:Historia dinozaurologii]]

2026

2026-01-09T11:44:31Z

Dino:

{{Szablon:202X}}

==Dinosauria==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 2026 roku opisano '''1''' nową [[nazwa|nazw]]ę [[Dinosauria|dinozaura]] ('''1''' nowy [[rodzaj]]).

Obecnie wszystkie uznawane są za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów.

{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ferenceratops|{{U|Ferenceratops}} shqiperorum]]'''''
|({{Kpt|[[Weishampel]], Jianu, Csiki & Norman, 2003}}) {{Kpt|[[Maidment]], Butler, [[Brusatte]], Meade, Augustin, Csiki-Sava & Ősi, 2026}}
|[[Ceratopsia]]: [[Ceratopsoidea]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Zalmoxes]] shqiperorum''.
|}

==Mezozoiczne [[Avialae]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Kunpengornis|{{U|Kunpengornis anhuimusei}}]]'''''
|{{Kpt|Huang, Wang, [[Cau]], Mao, Liu & Wang}}, 2026
|[[Ornithothoraces]]: [[Euornithes]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Pujatopouli|{{U|Pujatopouli soberana}}]]'''''
|{{Kpt|Irazoqui, Acosta Hospitaleche, Gelfo, Paulina Carabajal, Bona & Acosta Burlaille, 2026}}
|[[Ornithothoraces]]: [[Neornithes]]
|[[Antarktyda]]
|{{pKreda}}
|}

Mochlodon

2026-01-09T11:41:01Z

Dino:

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Marcin Szermański]]
[[Tomasz Sokołowski]]
| [[Maciej Ziegler]]
[[Kamil Kamiński]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Mochlodon'' (mochlodont)
|-
! '''Długość''':
| Patrz: Gatunki

|-
! '''Masa''':
| ? kg
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Austria]] - Muthmannsdorf, Niederösterreich

(formacja [[Grünbach]] - grupa Gosau)

[[Węgry]] – Iharkút, hrabstwo Veszprém

([[Formacja Csehbánya]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| Patrz: Gatunki

|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Genasauria]]

[[Neornithischia]]

[[Cerapoda]]

[[Ornithopoda]]

[[Iguanodontia]]

[[Rhabdodontidae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Mochlodon.png|400px|]]
Kręgi ''M. vorosi''. Źródło: Ősi i in., 2012.
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
Niederösterreich, Muthmannsdorf, Austria~formacja [[Grünbach]], Muthmannsdorf, Niederösterreich, [[Austria]]~''M. suessi'' - [[lektotyp]] i materiał przypisany(?).
Veszprém, Iharkút, Hungary~[[Formacja Csehbánya]], Iharkút, hrabstwo Veszprém, [[Węgry]]~''M. vorosi'' 
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Mochlodon'' to wątpliwy [[rodzaj]] późnokredowego przedstawiciela [[Iguanodontia]], który żył na terenach obecnej kontynentalnej Europy. Początkowo był zaliczany (wówczas zwany ''[[Iguanodon]] suessi'') jako kolejny [[gatunek]] należący do słynnego iguanodonta.

==Gatunki==
===''M. suessi''===

Długość: >1,4-1,6 m

Masa: ? kg

Czas: późna [[kreda]] (wczesny [[kampan]])

Miejsce: [[Austria]] - Muthmannsdorf, Niederösterreich

Materiał kopalny:

[[Lektotyp]] to kość zębowa. Wg [[Sven Sachs|Sachsa]] i [[Jahn Hornung|Hornunga]] ([[2006]]) jest to nieokreślony [[gatunek]] zalmoksesa (''[[Zalmoxes]]'' sp.).

Materiał przypisany to ząb kości zębowej (PIUW 2349/3), ząb kości szczękowej (PIUW 2349/4), fragmentaryczna k. ciemieniowa (PIUW 2349/54), fragmentaryczna lewa k. łopatkowa (PIUW 3518; 162 mm*) należąca do osobnika podrosłego (ang. ''late juvenile''), fragmentaryczna k. promieniowa(?) (PIUW 3517; 82* mm), pazur "dłoni"(?) (PIUW 2349/38), fragmentaryczna lewa k. udowa (PIUW 2349/III; 105 mm*) należące do osobnika młodego (ang. ''juvenile'') oraz fragmentaryczna prawa(?) piszczelowa (PIUW 2349/35; 181 mm*) należąca do osobnika dorosłego (ang. ''adult'') (Ősi i in., 2012).

Reszta materiału należąca do ''M. suessi'' i drugiego gatunku - ''M. robustum'' - została przypisana innym [[takson]]om.

Gwiązdką* oznaczono dane szacunkowe.

===''M. vorosi''===

Długość: 1,8 m

Masa: ? kg

Czas: późna [[kreda]] ([[santon]])

Miejsce: [[Węgry]] - Iharkút, hrabstwo Veszprém

Materiał kopalny:

[[Holotyp]] to lewa kompletna kość zębow z czteroma złamanymi zębami (MTM V 2010.105.1).

Materiał przypisany to lewa k. zaoczodołowa (MTM 2012.14.1), 2 prawe k. kwadratowe (MTM V 2010.110.1, V 2010.111.1), 2 lewe (MTM V 2010.105.1., 2012.15.1) i 2 prawe (MTM V 2010.107.1., V 2010.109.1.) k. zębowe (wszystkie 4 prawie kompletne), 6 fragmentarycznych k. zębowych (MTM V 2010 106.1, V 2010 107.1, V 2010 108.1, V 2010 109.1, V 2010.112.1, 2012.16.1), 15 zębów k. szczękowej i 23 zębów k. zębowej (MTM V 2000.01., V 2000.32., V 2000.33., V 2003.10., V 01.161., V 2003.14,– V.2003.16, V 01.64., 2012.17.1, 2012.18.1), izolowane [[kręg]]i szyjne (MTM 2012.19.1), grzbietowe (MTM 2010.118.1.) i ogonowe (MTM 2012.20.1, 2012.21.1), k. krzyżowa (MTM V 2010.121.1.), 3 k. krucze (MTM V 01.53., V 2010.122.1., V 2010.123.1.), 1 fragmentaryczna k. łopatkowa, (MTM 2012.22.1), kompletna k. ramienna (MTM V 2010.128.1.), kompletna k. łokciowa (MTM 2012.24.1), 2 prawie kompletne k. udowe (MTM V 01.225., V 2010.126.1.), 1 fragmentaryczna k. udowa (MTM 2012.25.1), kompletna k. piszczelowa (MTM V 2010.127.1.), 2 fragmentaryczne k. piszczelowe (MTM V 01.101., 2012.26.1) i 2 paliczki (MTM 2012.27.1, 2012.28.1) (Ősi i in., 2012).

Gwiązdką* oznaczono dane szacunkowe.

==Historia taksonu i jego ważność==
Dinozaura tego opisał (nie ustanawiając formalnie [[holotyp]]u) austriacki paleontolog [[Emanuel Bunzel]] w [[1871]] roku pod nazwą ''[[Iguanodon]] suessi''. Opierał się na kości zębowej ([[lektotyp]]) i dwóch małych trzonach kręgów ogonowych(?). 10 lat później [[Harry Seeley]] uznał, że [[gatunek]] ten reprezentuje nowy, nieznany jeszcze nauce [[rodzaj]] ornitopoda, więc ukuł dla niego nazwę ''Mochlodon''. Dodatkowo, przypisał do niego materiał kopalny składający się z fragmentów kości łopatkowej i ciemieniowej, zakładając, że "prawdopodobnie" do niego należą.

Resztę materiału H.G. Seeley rozdzielił na 3 nowe [[takson]]y: ''Rhadinosaurus alcimus'', ''Ornithomerus gracilis'' i ''Oligosaurus adelus'' (u [[hypodigm]]a tego ostatniego była to prawdopodobnie kość śródstopia krokodylomorfa i niezidentyfikowane inne fragmenty). Do ''Oligosaurus adelus'' przypisał również 2 niekompletne kręgi (obecnie zaginione), uznane pierwotnie za pozostałości ''[[Iguanodon]]'' (= ''Mochlodon'') ''suessi''.

W [[1899]] roku [[Franz Nopcsa]] nazwał nowe skamieniałości (z obszarów Rumunii, Transylwania, Basen Haţeg) "M. robustum", lecz po dokładniejszych badaniach uznał je za kolejne szczątki należące do gatunku typowego. Trzy lata później ten sam naukowiec opisał inne skamieniałości należące do [[Ornithopoda]], również z terenów obecnej Rumunii (Transylwania). Część z nich przypisał do ''M. suessi'', a dla kolejnej utworzył nowy [[gatunek]], dla którego wykorzystał wcześniej użyty przez siebie nieformalnie epitet gatunkowy - ''Mochlodon robustum''. Zasugerował jednocześnie, że mochlodont może być tak naprawdę tym samym dinozaurem, co ''[[Rhabdodon]]'', a różnice anatomiczne wynikają z dymorfizmu płciowego. ''M. robustum'' został (z poprawionym epitetem gatunkowym ''robustus'') przemianowany przez tego samego uczonego na ''[[Rhabdodon]] robustus''. W końcu, na początku XXI wieku, zdecydowano się utworzyć dla niego nowy [[rodzaj]] - ''[[Zalmoxes]]'' zawierający 2 gatunki (''R. robustus'' został na nie rozbity).

''Mochlodon'', z powodu braku [[diagnoza|cech diagnostycznych]] często uważany był za ''[[nomen dubium]]'' (np. Sachs i Hornung, [[2006]]). Jako nieważny również traktowany jest ''Rhadinosaurus alcimus'' (DML). Nierzadko (np. [[David Norman|Norman]], [[2004]]) uważa się mochlodonta za możliwy [[młodszy synonim]] ''[[Rhabdodon]]'' - tak samo, jak inne opisane przez Seeleya dinozaury z [[1881]] roku: ''Ornithomerus gracilis'' i ''Oligosaurus adelus''.

W [[2012]] roku [[Attila Ősi]] i in. wskazali kilka cech kości zębowej lektotypu, pozwalających na odróżnienie mocholodonta od ''[[Rhabdodon]]'' i ''[[Zalmoxes]]''. Tym samym uznali ważność ''Mochlodon'', ograniczając jego materiał kopalny dla szczątków pochodzących z Austrii i Wegier. Ponadto autorzy ci opisali kolejny [[gatunek]] mochlodonta. Pochodzi on z obszaru dzisiejszych Węgier i jest bardzo podobny do austriackiego gatunku ''Mochlodon suessi'', dla którego jest [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]]. ''M. vorosi'' żył na tych terenach w późnej kredzie – skały w których spoczywały jego skamieniałe szczątki datowane są na [[santon]].

Tak jak [[gatunek typowy]], ''M. suessi'', jest małym przedstawicielem [[Rhabdontidae]]. Jego kości zostały odnalezione podczas prac wykopaliskowych odbywanych w zachodnich Węgrzech w latach [[2001]]-[[2011]]. Spoczywają one obecnie w Węgierskim Muzeum Historii Naturalnej (MTM).

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Mochlodon'' oznacza "prętowaty ząb" i odnosi się do wydatnego grzebienia środkowego koron zębów, zaś epitet typowego gatunku został nadany na cześć austriackiego geologa - Eduarda Suessa. Epitet drugiego gatunku honoruje węgierskiego paleontologa Attilę Vörösa.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Mochlodon''}}
| {{Kpt|[[Harry Seeley|Seeley]]}}, [[1881]]
|-
| {{V|''M. suessi''}}
| {{Kpt|([[Emanuel Bunzel|Bunzel]]}}, [[1871]]) {{Kpt|Seeley}}, 1881
|-
| = ''[[Iguanodon]] suessi''
| {{Kpt|Bunzel}}, 1871
|-
| = ''Oligosaurus adelus''
| {{Kpt|[[Harry Seeley|Seeley]]}}, [[1881]]
|-
| = ''Ornithomerus gracilis''
| {{Kpt|[[Harry Seeley|Seeley]]}}, [[1881]]
|-
| ''M. robustum''
| {{Kpt|Nopcsa}}, [[1902]]
| = '''''[[Zalmoxes|Zalmoxes robustus]]'''''
|-
| = ''[[Rhabdodon]] robustus''
| ({{Kpt|Nopcsa}}, 1902) {{Kpt|Nopcsa}}, [[1915]]
|-
| {{V|''M. vorosi''}}
| {{Kpt|[[Attila Ősi|Ősi]], [[Edina Prondvai|Prondvai]], [[Richard Butler|Butler]]}} i {{Kpt|Weishampel}}, [[2012]]
|}

==Bibliografia==

Źródła naukowe:

Godefroit, P., Codrea, V. & Weishampel, D.B. (2009) Osteology of Zalmoxes shqiperorum (Dinosauria, Ornithopoda), based on new specimens from the Upper Cretaceous of Nalat-Vad (Romania). Geodiversitas 31 (3) : 525-553

Norman, D.B. (2004) Basal Iguanodontia. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press

Ősi, A., Prondvai, E., Butler, R. & Weishampel, D.B. (2012) Phylogeny, Histology and Inferred Body Size Evolution in a New Rhabdodontid Dinosaur from the Late Cretaceous of Hungary. PLoS ONE 7(9): e44318. doi:10.1371/journal.pone.0044318

Sachs, S. & Hornung, J. (2006) "Juvenile ornithopod (Dinosauria: Rhabdodontidae) remains from the Upper Cretaceous (Lower Campanian, Gosau Group) of Muthmannsdorf (Lower Austria)". Geobios 39 (3): 415–425. doi:10.1016/j.geobios.2005.01.003

Weishampel, D.B., Jianu C.-M. , Csiki Z. , & Norman D.B. (2003) "Osteology and phylogeny of Zalmoxes (n.g.), an unusual Euornithopod dinosaur from the latest Cretaceous of Romania". Journal of Systematic Palaeontology 1(2): 65–123

Inne:

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford

Sachs, S. & Hornung, J.J. (online): http://dml.cmnh.org/2006Jun/msg00431.html


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ornithopoda]]
[[Kategoria:Iguanodontia]]
[[Kategoria:Iguanodontia bazalne]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Austria]]
[[Kategoria:Węgry]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Santon]]
[[Kategoria:Kampan]]
[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]
[[Kategoria:Nomen dubium]]

Manipulonyx

2026-01-05T09:53:43Z

Dino:

{{DISPLAYTITLE:''Manipulonyx''}}
{{Opis
|Autor = [[Michał Siedlecki]]
|Korekta =
|nazwa = ''Manipulonyx'' (manipulonyks)
|długość =
|wysokość =
|masa =
|dieta = prawdopodobnie owadożerny/jajożerny
|miejsce = [[Mongolia]] - Ajmak gobijsko-ałtajski
([[formacja]] [[Nemegt]] - Hermiin Tsav)
|czas = {{Występowanie|72.1|69}}
ok. 72,1-69 [[Ma]] 
[[późna kreda]] (wczesny [[mastrycht]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Alvarezsauroidea]]

[[Alvarezsauridae]]

[[Parvicursorinae]]
|grafika = Manipulonyx reshetovi.png
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Manipulonyx_reshetovi.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Manipulonyx'' to rodzaj niewielkiego [[Alvarezsauridae|alwarezzauryda]] z grupy [[Parvicursorinae|parwikursorynów]] żyjący na terenie dzisiejszej Mongolii pod koniec epoki późnej kredy. Znany jest z najlepiej zachowanej dłoni wśród przedstawicieli tego [[klad|kladu]].

==Materiał kopalny==
[[Plik:Manipulonyx Skeletal.svg|thumb|Rekonstrukcja szkieletu ''Manipulonyx reshetovi'' Na biało oznaczono zachowane kości, bądź ich fragmenty, a na szaro zaznaczono niezachowane elementy kości. Autor: SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Manipulonyx_Skeletal.svg]]]
[[Holotyp]] (PIN 3142/364) to niekompletny szkielet pozaczaszkowy składający się z fragmentów kręgosłupa (dwóch kręgów szyjnych, jednego kr. grzbietowego, pięciu kr. krzyżowych oraz pięciu kr. ogonowych), lewej kości łopatkowo-kruczej, częściowych kończyn przednich (w tym bardzo dobrze zachowane "dłonie"), fragmentów miednicy oraz fragmentarycznych kończyn tylnych. Okaz ten został znaleziony w osadach stanowiska Hermiin Tsav należących do [[formacja|formacji]] [[Nemegt]].

==Budowa i paleobiologia==
Manipulonyks wyglądem przypominał prawdopodobnie innych przedstawicieli [[Parvicursorinae|parwikursorynów]], takich jak [[Jaculinykus|jakulinyk]], czy [[Shuvuuia|szuwuja]]. Odróżniał się od nich unikalną kombinacją detali kości kończyn przednich, kości biodrowej oraz kości kończyn tylnych. Bardzo dobrze zachowana dłoń tego dinozaura wskazuje, że oprócz charakterystycznego długiego drugiego palca, rodzaj ten (i być może też inne parwikursoryny) posiadały też dwa krótsze palce (trzeci i czwarty) również kończące się ostro zakrzywionym paliczkiem. Dodatkowo na jego dłoni znajdowały się trzy niewielkie kolce, które za życia zwierzęcia pokryte były keratynową powłoką.

Manipulonyks prawdopodobnie był szybko biegającym wszystkożercą, mogącym polować na różne owady, ale również za pomocą swych kończyn przednich zabierać jaja innych dinozaurów i się nimi pożywiać.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa oznacza "manipulujący pazur" (od łacińskiego słowa ''manipulare'' ["manipulować", "obsługiwać"] oraz greckiego wyrazu ''onyx'' ["pazur]), co odnosi się do zdolności kończyn przednich tego dinozaura. Epitet gatunkowy upamiętnia radzieckiego paleontologa V. Yu Reszetowa, który odkrył szczątki omawianego rodzaju podczas wykopalisk na pustyni Gobi w 1979 roku.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V|''Manipulonyx''}}
| {{Kpt|Averianov, Lopatin}} i {{Kpt|Atuchin}}, [[2025]]
|-
|{{V|''M. reshetovi''}}
| {{Kpt|Averianov, Lopatin }} i {{Kpt|Atuchin}}, [[2025]]
|}
==Bibliografia==

Averianov, A. O.; Lopatin, A. V.; Atuchin, A. A. (2025). "Forelimb structure and function in a new Late Cretaceous parvicursorine theropod dinosaur from Mongolia". Proceedings of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences. 329 (4): 382–408. [[doi:10.31610/trudyzin/2025.329.4.382]].

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Alvarezsauroidea]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Mongolia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

Manipulonyx

2026-01-05T09:47:06Z

Dino: /* Budowa i paleobiologia */

{{DISPLAYTITLE:''Manipulonyx''}}
{{Opis
|Autor = [[Michał Siedlecki]]
|Korekta =
|nazwa = ''Manipulonyx'' (manipulonyks)
|długość =
|wysokość =
|masa =
|dieta = prawdopodobnie owadożerny/jajożerny
|miejsce = [[Mongolia]] - Ajmak gobijsko-ałtajski
([[formacja]] [[Nemegt]] - Hermiin Tsav)
|czas = {{Występowanie|72.1|69}}
ok. 72,1-69 [[Ma]] 
[[późna kreda]] (wczesny [[mastrycht]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Alvarezsauroidea]]

[[Alvarezsauridae]]

[[Parvicursorinae]]
|grafika = Manipulonyx reshetovi.png
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Manipulonyx_reshetovi.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Manipulonyx'' to rodzaj niewielkiego [[Alvarezsauridae|alwarezzauryda]] z grupy [[Parvicursorinae|parwikursorynów]] żyjący na terenie dzisiejszej Mongolii pod koniec epoki późnej kredy. Znany jest z najlepiej zachowanej dłoni wśród przedstawicieli tego [[klad|kladu]].

==Materiał kopalny==
[[Plik:Manipulonyx Skeletal.svg|thumb|Rekonstrukcja szkieletu ''Manipulonyx reshetovi'' Na biało oznaczono zachowane kości, bądź ich fragmenty, a na szaro zaznaczono niezachowane elementy kości. Autor: SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Manipulonyx_Skeletal.svg]]]
[[Holotyp]] (PIN 3142/364) to niekompletny szkielet pozaczaszkowy składający się z fragmentów kręgosłupa (dwóch kręgów szyjnych, jednego kr. grzbietowego, pięciu kr. krzyżowych oraz pięciu kr. ogonowych), lewej kości łopatkowo-kruczej, częściowych kończyn przednich (w tym bardzo dobrze zachowane "dłonie"), fragmentów miednicy oraz fragmentarycznych kończyn tylnych. Okaz ten został znaleziony w osadach stanowiska Hermiin Tsav należących do [[formacja|formacji]] [[Nemegt]].

==Budowa i paleobiologia==
Manipulonyks wyglądem przypominał prawdopodobnie innych przedstawicieli [[Parvicursorinae|parwikursorynów]], takich jak [[Jaculinykus|jakulinyk]], czy [[Shuvuuia|szuwuja]]. Odróżniał się od nich unikalną kombinacją detali kości kończyn przednich, kości biodrowej oraz kości kończyn tylnych. Bardzo dobrze zachowana dłoń tego dinozaura wskazuje, że oprócz charakterystycznego długiego drugiego palca, rodzaj ten (i być może też inne parwikursoryny) posiadały też dwa krótsze palce (trzeci i czwarty) również kończące się ostro zakrzywionym paliczkiem. Dodatkowo na jego dłoni znajdowały się trzy niewielkie osteodermy tworzące kolce, które za życia zwierzęcia pokryte były keratynową powłoką.

Manipulonyks prawdopodobnie był szybko biegającym wszystkożercą, mogącym polować na różne owady, ale również za pomocą swych kończyn przednich zabierać jaja innych dinozaurów i się nimi pożywiać.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa oznacza "manipulujący pazur" (od łacińskiego słowa ''manipulare'' ["manipulować", "obsługiwać"] oraz greckiego wyrazu ''onyx'' ["pazur]), co odnosi się do zdolności kończyn przednich tego dinozaura. Epitet gatunkowy upamiętnia radzieckiego paleontologa V. Yu Reszetowa, który odkrył szczątki omawianego rodzaju podczas wykopalisk na pustyni Gobi w 1979 roku.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V|''Manipulonyx''}}
| {{Kpt|Averianov, Lopatin}} i {{Kpt|Atuchin}}, [[2025]]
|-
|{{V|''M. reshetovi''}}
| {{Kpt|Averianov, Lopatin }} i {{Kpt|Atuchin}}, [[2025]]
|}
==Bibliografia==

Averianov, A. O.; Lopatin, A. V.; Atuchin, A. A. (2025). "Forelimb structure and function in a new Late Cretaceous parvicursorine theropod dinosaur from Mongolia". Proceedings of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences. 329 (4): 382–408. [[doi:10.31610/trudyzin/2025.329.4.382]].

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Alvarezsauroidea]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Mongolia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

Manipulonyx

2026-01-05T09:46:39Z

Dino: /* Budowa i paleobiologia */

{{DISPLAYTITLE:''Manipulonyx''}}
{{Opis
|Autor = [[Michał Siedlecki]]
|Korekta =
|nazwa = ''Manipulonyx'' (manipulonyks)
|długość =
|wysokość =
|masa =
|dieta = prawdopodobnie owadożerny/jajożerny
|miejsce = [[Mongolia]] - Ajmak gobijsko-ałtajski
([[formacja]] [[Nemegt]] - Hermiin Tsav)
|czas = {{Występowanie|72.1|69}}
ok. 72,1-69 [[Ma]] 
[[późna kreda]] (wczesny [[mastrycht]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Alvarezsauroidea]]

[[Alvarezsauridae]]

[[Parvicursorinae]]
|grafika = Manipulonyx reshetovi.png
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Manipulonyx_reshetovi.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Manipulonyx'' to rodzaj niewielkiego [[Alvarezsauridae|alwarezzauryda]] z grupy [[Parvicursorinae|parwikursorynów]] żyjący na terenie dzisiejszej Mongolii pod koniec epoki późnej kredy. Znany jest z najlepiej zachowanej dłoni wśród przedstawicieli tego [[klad|kladu]].

==Materiał kopalny==
[[Plik:Manipulonyx Skeletal.svg|thumb|Rekonstrukcja szkieletu ''Manipulonyx reshetovi'' Na biało oznaczono zachowane kości, bądź ich fragmenty, a na szaro zaznaczono niezachowane elementy kości. Autor: SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Manipulonyx_Skeletal.svg]]]
[[Holotyp]] (PIN 3142/364) to niekompletny szkielet pozaczaszkowy składający się z fragmentów kręgosłupa (dwóch kręgów szyjnych, jednego kr. grzbietowego, pięciu kr. krzyżowych oraz pięciu kr. ogonowych), lewej kości łopatkowo-kruczej, częściowych kończyn przednich (w tym bardzo dobrze zachowane "dłonie"), fragmentów miednicy oraz fragmentarycznych kończyn tylnych. Okaz ten został znaleziony w osadach stanowiska Hermiin Tsav należących do [[formacja|formacji]] [[Nemegt]].

==Budowa i paleobiologia==
Manipulonyks wyglądem przypominał prawdopodobnie innych przedstawicieli [[Parvicursorinae|parwikursorynów]], takich jak [[Jaculinykus|jakulinyk]], czy [[Shuvuuia|szuwuja]]. Odróżniał się od nich unikalną kombinacją detali kości kończyn przednich, kości biodrowej oraz kości kończyn tylnych. Bardzo dobrze zachowana dłoń tego dinozaura wskazuje, że oprócz charakterystycznego długiego drugiego palca, rodzaj ten (i być może też inne parwikursoryny) posiadały też dwa krótsze palce (trzeci i czwarty) również kończące się ostro zakrzywionym paliczkiem. Dodatkowo na jego dłoni znajdowały się trzy niewielkie kolczaste osteodermy, które za życia zwierzęcia pokryte były keratynową powłoką.

Manipulonyks prawdopodobnie był szybko biegającym wszystkożercą, mogącym polować na różne owady, ale również za pomocą swych kończyn przednich zabierać jaja innych dinozaurów i się nimi pożywiać.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa oznacza "manipulujący pazur" (od łacińskiego słowa ''manipulare'' ["manipulować", "obsługiwać"] oraz greckiego wyrazu ''onyx'' ["pazur]), co odnosi się do zdolności kończyn przednich tego dinozaura. Epitet gatunkowy upamiętnia radzieckiego paleontologa V. Yu Reszetowa, który odkrył szczątki omawianego rodzaju podczas wykopalisk na pustyni Gobi w 1979 roku.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V|''Manipulonyx''}}
| {{Kpt|Averianov, Lopatin}} i {{Kpt|Atuchin}}, [[2025]]
|-
|{{V|''M. reshetovi''}}
| {{Kpt|Averianov, Lopatin }} i {{Kpt|Atuchin}}, [[2025]]
|}
==Bibliografia==

Averianov, A. O.; Lopatin, A. V.; Atuchin, A. A. (2025). "Forelimb structure and function in a new Late Cretaceous parvicursorine theropod dinosaur from Mongolia". Proceedings of the Zoological Institute of the Russian Academy of Sciences. 329 (4): 382–408. [[doi:10.31610/trudyzin/2025.329.4.382]].

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Alvarezsauroidea]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Mongolia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

Strona główna

2026-01-05T09:23:09Z

Dino:

__INDEX__
{| id="mp-topbanner" style="width:100%; background:#e0d79d; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #204000; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius: 10px; background-color: #e0d79d; padding: 5px 5px 5px 0px;"
| <div style="top:+0.2em; font-size:95%; text-align:center;"> '''[http://www.dinozaury.com/ Dinozaury.com] • [http://www.encyklopedia.dinozaury.com/ Encyklopedia Dinozaury.com] • [http://www.forum.dinozaury.com/ Forum Dinozaury.com]'''</div>
|}
{| id="mp-topbanner" style="width:100%; background:#e0d79d; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #204000; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius: 10px; background-color: #e0d79d; padding: 5px 5px 5px 0px;"
|

{| style="width:100%; border:none; background:none;"
| style="width:100%; text-align:center; white-space:nowrap; color:#000;" |
<div style="font-size:162%; border:none; margin:0; padding:.1em; color:#000;">Witaj w [[Dinozaury.com|Encyklopedii Dinozaury.com]],</div>
<div style="top:+0.2em; font-size:95%;">gdzie przybliżamy świat prehistorii.</div> 
<div id="articlecount" style="font-size:95%;">Obecnie znajdziesz tu [[Specjalna:Statystyki|{{NUMBEROFARTICLES}}]] {{PLURAL:{{NUMBEROFARTICLES}}|hasło|hasła|haseł}} z dziedziny paleontologii.</div>
|}

| style="width:20%; font-size:95%;" |
* {{U|[[Dinozaury|Encyklopedia dinozaurów]]}} {{PAGESINCAT:Dinosauria}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Dinosauria}}|hasło|hasła|haseł}}
* {{U|[[Słownik|Słownik paleontologiczny]]}} {{PAGESINCAT:Słownik}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Słownik}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Paleontolodzy|Sylwetki naukowców]] {{PAGESINCAT:Paleontolodzy}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Paleontolodzy}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Stratygrafia|Stratygrafia]] {{PAGESINCAT:Stratygrafia}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Stratygrafia}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[:Kategoria:Anatomia|Terminy anatomiczne]] {{PAGESINCAT:Anatomia}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Anatomia}}|hasło|hasła|haseł}}


| style="width:20%; font-size:95%;" |
* {{U|[[Artykuły paleontologiczne|Artykuły paleontologiczne]]}} {{PAGESINCAT:Artykuły_paleontologiczne}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Artykuły_paleontologiczne}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Lokacje|Lokacje i geografia]] {{PAGESINCAT:Lokacje}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Lokacje}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Historia dinozaurologii|Historia dinozaurologii]] {{PAGESINCAT:Historia_dinozaurologii}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Historia_dinozaurologii}}|hasło|hasła|haseł}}
'''''[[Specjalna:Kategorie|Wszystkie kategorie]]'''''
|}


<div style="
float: left;
margin-top: 10px;
margin-right: 1%;
height: 100%;
width: 49.5%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
"><blockquote>
== Polecane hasło ==
[[Plik:Velocipes_guerichi.jpg|link=Velocipes|thumb|200px|''[[Velocipes|Velocipes guerichi]]'' © [[Jakub Kowalski]], [[Edyta Felcyn]]]]
=== {{U|''[[Velocipes]]''}} ===
''[[Velocipes]]'', czyli "szybka stopa" to historycznie pierwszy [[rodzaj]] [[dinozaur]]a opisany na podstawie szczątków z terenów dzisiejszej [[Polska|Polski]]. Po raz pierwszy został opublikowany w [[1932]] roku przez niemieckiego paleontologa, [[von Huene|von Huenego]], a jego status jako dinozaura został potwierdzony w 2016 przez redakcję Dinozaury.com. Był średniej wielkości dinozaurem drapieżnym i żył w późnym [[trias]]ie.

'''''[[Velocipes|Czytaj więcej!]]'''''
</blockquote>
</div>
<div><div style="
float: left;
margin-top: 10px;
margin-right: 1%;
height: 100%;
width: 100%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
">

<blockquote>

__INDEX__== Ostatnio nazwane dinozaury ==
__BEZSPISU__
[[Plik:Manipulonyx reshetovi.png|link=Manipulonyx|thumb|150px|''[[Manipulonyx|Manipulonyx reshetovi]]'']]
[[Plik:"Paulodon" (Iguanodon) galvensis.png|link=Paulodon|thumb|150px|''[[Paulodon|Paulodon galvensis]]'']]
[[Plik:Mamenchisaurus sanjiangensis.png|link=Mamenchisaurus |thumb|150px|''[[Mamenchisaurus|Mamenchisaurus sanjiangensis]]'']]
[[Plik:Nanotyrannus lethaeus.png|link=Nanotyrannus|thumb|150px|''[[Nanotyrannus|Nanotyrannus lethaeus]]'']]
#'''''[[Manipulonyx|Manipulonyx reshetovi]]''''' Averianov i in., 2025
#'''''[[Paulodon|Paulodon galvensis]]''''' Sancarlo i in., 2025
#'''''[[Mamenchisaurus|Mamenchisaurus sanjiangensis]]''''' Dai i in., 2025
#'''''[[Nanotyrannus|Nanotyrannus lethaeus]]''''' [[Zanno]] i Napoli, 2025
#'''''[[Athenar|Athenar bermani]]''''' Whitlock i in., 2025
#'''''[[Huayracursor|Huayracursor jaguensis]]''''' Hechenleitner i in., 2025
#'''''[[Anteavis|Anteavis crurilongus]]''''' Martínez i in., 2025
#'''''[[Brontotholus|Brontotholus harmoni]]''''' Woodruff et al., 2025
#'''''[[Utetitan|Utetitan zellaguymondeweyae]]''''' [[Paul]], 2025
#'''''[[Vitosaura|Vitosaura colozacani]]''''' Jiménez Velandia et al., 2025
#'''''[[Ahshislesaurus|Ahshislesaurus wimani]]''''' Dalman et al., 2025
#'''''[[Joaquinraptor|Joaquinraptor casali]]''''' Ibiricu et al., 2025
#'''''[[Zavacephale|Zavacephale rinpoche]]''''' Chinzorig et al., 2025
#'''''[[Cariocecus|Cariocecus bocagei]]''''' Bertozzo et al., 2025
#'''''[[Newtonsaurus|Newtonsaurus cambriensis]]''''' Evans et al., 2025
#'''''[[Huashanosaurus|Huashanosaurus qini]]''''' Mo et al., 2025
#'''''[[Istiorachis|Istiorachis macarthurae]]''''' Lockwood, Martill & [[Maidment]], 2025
#'''''[[Wudingloong|Wudingloong wui]]''''' Wang et al., 2025
#'''''[[Shri|Shri rapax]]''''' Moutrille et al., 2025
#'''''[[Pulaosaurus|Pulaosaurus qinglong]]''''' Yang et al., 2025

{| class= "wikitable" rules="all" cellpadding=1 style="border: 1px solid #000000; margin-left:40px; font-size:90%;"
|-
! [[Historia dinozaurologii]]
|-
| align="center" | [[Historia dinozaurologii|...]] [[2017]] • [[2018]] • [[2019]] • [[2020]] • [[2021]] • [[2022]] • [[2023]] • [[2024]] • [[2025]] • '''[[2026]]''' [[Historia dinozaurologii|...]]
|}
</blockquote>
</div>
</div>
</div>
</div>

<div><div style="
float: right;
margin-top: 10px;
height: 100%;
width: 49.5%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
">

<blockquote>

== Jak zacząć? ==

Na przestrzeni lat naukowcy nadali '''1930''' [[nazwa|nazw]] [[rodzaj]]owych i '''2196''' [[gatunek|gatunkowych]] [[dinozaur]]ów.

Obecnie za [[Takson ważny|ważnych]] przedstawicieli [[nieptasi]]ch Dinosauria uznaje się około '''1304''' [[gatunek|gatunki]] w '''1188''' [[rodzaj]]ach.

W ''Encyklopedii Dinozaury.com'' na chwilę obecną znajdziesz opisy '''{{PAGESINCAT:Dinosauria}}''' rodzajów dinozaurów.
* przejdź do dinozaurów na literę:

{{ABC}}

* przeglądaj według systematyki:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1=[[Dinosauromorpha]]
|1={{klad
|label1=[[Dinosauriformes]]
|1={{klad
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|1= [[Saurischia]] [[Plik:Saurischia.jpg|link=Saurischia|75px]]
|2= [[Ornithischia]] [[Plik:Ornithischia.jpg|link=Ornithischia|75px]]
}}
|2=[[Silesauridae]] }}
|2=[[Lagerpetidae]] }}
}}

* klasyfikacja wg Barona i in., 2017:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|label1=[[Saurischia]]
|1= {{klad
|1=[[Herrerasauridae]]
|2=[[Sauropodomorpha]]
}}
|label2= [[Ornithoscelida]]
|2={{klad
|1=[[Theropoda]]
|2=[[Ornithischia]]
}}}}
}}

* klasyfikacja wg Müllera i Garcii, 2020:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|1= [[Saurischia]]
|2={{klad
|1="[[Silesauridae]]"
|2=[[Ornithischia]]
}}}}}}

* przeglądaj według [[stratygrafia|stratygrafii]]:
{| style="width:207px;border-width:0px; border-style:solid" cellpadding=0 cellspacing=1
| <div style="width:51px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|triassic}};text-align:center">[[Trias|{{kolor|#ffffff|Trias}}]]</div>252
| <div style="width:56px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|jurassic}};text-align:center">[[Jura|{{kolor|#ffffff|Jura}}]]</div>201,4
| <div style="width:79px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|cretaceous}};text-align:center">[[Kreda|{{kolor|#ffffff|Kreda}}]]</div>143,1
|<div style="width:50px;> 66 [[Ma]]
|}

* albo przejdź do [[Historia_dinozaurologii|historycznego]] lub [[Lokacje|geograficznego]] spisu dinozaurów.

<hr>

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| '''Dowiedz się, [[jak czytać hasła]] w naszej encyklopedii.'''
|}
<hr>
W razie wątpliwości prosimy Cię o pisanie na [http://www.forum.dinozaury.com Forum] lub o kontakt e-mail:
lukaszczepinski@gmail.com

</blockquote></div>

Philippe Taquet

2025-12-03T21:02:03Z

Dino:

{{Biografia
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = Philippe Taquet
|grafika = Philippe Taquet - Espace des sciences - 16-01-2013.jpg
|podpis = Philippe Taquet w 2013 roku. Źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Philippe_Taquet_-_Espace_des_sciences_-_16-01-2013.jpg]
|urodzonx_data = 25 kwietnia 1940
|urodzonx_miejsce = Saint-Quentin
|zmarłx_data = 16 listopada 2025
|zmarłx_miejsce = Paryż
|narodowość = Francja
|afiliacja = (Muséum national d’Histoire naturelle) Narodowe Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu
|alma =
|gatunki =
|liczba_nazw =
}}
'''Philippe Taquet''' był znanym francuskim paleontologiem i emerytowanym profesorem pracującym w Narodowym Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu. W 1973 roku uzyskał on tytuł doktora nauk przyrodniczych i rozpoczął pracę we Francuskim Narodowym Centrum Badań Naukowych (CNRS) oraz Narodowym Muzeum Historii Naturalnej (MNHN). Od 1981 roku Taquet piastował stanowisko kierownika Katedry Paleontologii. W 2003 r. został profesorem zwyczajnym, a w 2010 r. - profesorem emerytowanym.

Taquet specjalizował się w badaniu mezozicznych kręgowców, zwłaszcza tych z północnej części Afryki. Był autorem opisów ważnych gatunków jak dinozaur ''[[Ouranosaurus|Ouranosaurus nigeriensis]]'' czy krokodylomorf ''Sarcosuchus imperator''. Jego badania znacząco przyczyniły się do lepszego zrozumienia wczesnokredowej paleogeografii i dryfu kontynentalnego, zwłaszcza między Afryką Zachodnią a Brazylią. Na jego cześć został nazwany znany [[rebbachizauryd]] z Nigru - ''[[Nigersaurus|Nigersaurus taqueti]]''.

==Opisane gatunki==
Philippe Taquet opisał 12 gatunków dinozaurów, z czego za ważnych uznaje się 9 (zostały one pogrubione).
#'''''[[Ouranosaurus|Ouranosaurus nigeriensis]]''''' '''Taquet''', [[1976]]
#'''''[[Piveteausaurus|Piveteausaurus diveseneis]]''''' (Walker, [[1964]]) '''Taquet''' i Welles, [[1977]]
#''[[Majungatholus|Majungatholus atopus]]'' Sues i '''Taquet''', [[1979]]
#''[[Elrhazosaurus|Valdosaurus nigeriensis]]'' [[Galton]] i '''Taquet''', [[1982]]
#'''''[[Genusaurus|Genusaurus sisteronis]]''''' Accarie, Beaudoin, Dejax, Friès, Michard i '''Taquet''', [[1995]]
#''[[Cristatusaurus|Cristatusaurus lapparenti]]'' '''Taquet''' i [[Russell]], [[1998]]
#'''''[[Atlasaurus|Atlasaurus imelakei]]''''' Monbaron, [[Russell]] i '''Taquet''', [[1999]]
#'''''[[Lurdusaurus|Lurdusaurus arenatus]]''''' '''Taquet''' i [[Russell]], [[1999]]
#'''''[[Tangvayosaurus|Tangvayosaurus hoffetti]]''''' Allain, '''Taquet''', Battail, Dejax, Richir, Véran, Limon-Duparcmeur, Vacant, [[Mateus]], Sayarath, Khenthavong i Phouyavong, [[1999]]
#'''''[[Pyroraptor|Pyroraptor olympous]]''''' Allain i '''Taquet''', [[2000]]
#'''''[[Chebsaurus|Chebsaurus algeriensis]]''''' Mahammed, Läng, Mami, Mekahli, Benhamou, Bouterfa, Kacemi, Chérief, Chaouati i '''Taquet''', [[2005]]
#'''''[[Berberosaurus|Berberosaurus liassicus]]''''' Allain, Tykoski, Aquesbi, Jalil, Monbaron, [[Russell]] i '''Taquet''', [[2007]]

==Bibliografia==

https://en.wikipedia.org/wiki/Philippe_Taquet

https://www.acad-ciencias.pt/eng/scholars/philippe-taquet/


{{DEFAULTSORT:Taquet, Philippe}}
[[Kategoria:Paleontolodzy]]
[[Kategoria:Francuscy paleontolodzy]]

Strona główna

2025-11-27T11:46:28Z

Dino:

__INDEX__
{| id="mp-topbanner" style="width:100%; background:#e0d79d; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #204000; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius: 10px; background-color: #e0d79d; padding: 5px 5px 5px 0px;"
| <div style="top:+0.2em; font-size:95%; text-align:center;"> '''[http://www.dinozaury.com/ Dinozaury.com] • [http://www.encyklopedia.dinozaury.com/ Encyklopedia Dinozaury.com] • [http://www.forum.dinozaury.com/ Forum Dinozaury.com]'''</div>
|}
{| id="mp-topbanner" style="width:100%; background:#e0d79d; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #204000; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius: 10px; background-color: #e0d79d; padding: 5px 5px 5px 0px;"
|

{| style="width:100%; border:none; background:none;"
| style="width:100%; text-align:center; white-space:nowrap; color:#000;" |
<div style="font-size:162%; border:none; margin:0; padding:.1em; color:#000;">Witaj w [[Dinozaury.com|Encyklopedii Dinozaury.com]],</div>
<div style="top:+0.2em; font-size:95%;">gdzie przybliżamy świat prehistorii.</div> 
<div id="articlecount" style="font-size:95%;">Obecnie znajdziesz tu [[Specjalna:Statystyki|{{NUMBEROFARTICLES}}]] {{PLURAL:{{NUMBEROFARTICLES}}|hasło|hasła|haseł}} z dziedziny paleontologii.</div>
|}

| style="width:20%; font-size:95%;" |
* {{U|[[Dinozaury|Encyklopedia dinozaurów]]}} {{PAGESINCAT:Dinosauria}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Dinosauria}}|hasło|hasła|haseł}}
* {{U|[[Słownik|Słownik paleontologiczny]]}} {{PAGESINCAT:Słownik}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Słownik}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Paleontolodzy|Sylwetki naukowców]] {{PAGESINCAT:Paleontolodzy}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Paleontolodzy}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Stratygrafia|Stratygrafia]] {{PAGESINCAT:Stratygrafia}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Stratygrafia}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[:Kategoria:Anatomia|Terminy anatomiczne]] {{PAGESINCAT:Anatomia}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Anatomia}}|hasło|hasła|haseł}}


| style="width:20%; font-size:95%;" |
* {{U|[[Artykuły paleontologiczne|Artykuły paleontologiczne]]}} {{PAGESINCAT:Artykuły_paleontologiczne}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Artykuły_paleontologiczne}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Lokacje|Lokacje i geografia]] {{PAGESINCAT:Lokacje}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Lokacje}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Historia dinozaurologii|Historia dinozaurologii]] {{PAGESINCAT:Historia_dinozaurologii}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Historia_dinozaurologii}}|hasło|hasła|haseł}}
'''''[[Specjalna:Kategorie|Wszystkie kategorie]]'''''
|}


<div style="
float: left;
margin-top: 10px;
margin-right: 1%;
height: 100%;
width: 49.5%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
"><blockquote>
== Polecane hasło ==
[[Plik:Velocipes_guerichi.jpg|link=Velocipes|thumb|200px|''[[Velocipes|Velocipes guerichi]]'' © [[Jakub Kowalski]], [[Edyta Felcyn]]]]
=== {{U|''[[Velocipes]]''}} ===
''[[Velocipes]]'', czyli "szybka stopa" to historycznie pierwszy [[rodzaj]] [[dinozaur]]a opisany na podstawie szczątków z terenów dzisiejszej [[Polska|Polski]]. Po raz pierwszy został opublikowany w [[1932]] roku przez niemieckiego paleontologa, [[von Huene|von Huenego]], a jego status jako dinozaura został potwierdzony w 2016 przez redakcję Dinozaury.com. Był średniej wielkości dinozaurem drapieżnym i żył w późnym [[trias]]ie.

'''''[[Velocipes|Czytaj więcej!]]'''''
</blockquote>
</div>
<div><div style="
float: left;
margin-top: 10px;
margin-right: 1%;
height: 100%;
width: 100%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
">

<blockquote>

__INDEX__== Ostatnio nazwane dinozaury ==
__BEZSPISU__
[[Plik:Nanotyrannus lethaeus.png|link=Nanotyrannus|thumb|150px|''[[Nanotyrannus|Nanotyrannus lethaeus]]'']]
[[Plik:Athenar bermani.png|link=Athenar|thumb|150px|''[[Athenar|Athenar bermani]]'']]
[[Plik:Huayracursor jaguensis.png|link=Huayracursor|thumb|150px|''[[Huayracursor|Huayracursor jaguensis]]'']]
[[Plik:Anteavis crurilongus.png|link=Anteavis|thumb|150px|''[[Anteavis|Anteavis crurilongus]]'']]
#'''''[[Nanotyrannus|Nanotyrannus lethaeus]]''''' [[Zanno]] i Napoli, 2025
#'''''[[Athenar|Athenar bermani]]''''' Whitlock i in., 2025
#'''''[[Huayracursor|Huayracursor jaguensis]]''''' Hechenleitner et al., 2025
#'''''[[Anteavis|Anteavis crurilongus]]''''' Martínez et al., 2025
#'''''[[Brontotholus|Brontotholus harmoni]]''''' Woodruff et al., 2025
#'''''[[Utetitan|Utetitan zellaguymondeweyae]]''''' [[Paul]], 2025
#'''''[[Vitosaura|Vitosaura colozacani]]''''' Jiménez Velandia et al., 2025
#'''''[[Ahshislesaurus|Ahshislesaurus wimani]]''''' Dalman et al., 2025
#'''''[[Joaquinraptor|Joaquinraptor casali]]''''' Ibiricu et al., 2025
#'''''[[Zavacephale|Zavacephale rinpoche]]''''' Chinzorig et al., 2025
#'''''[[Cariocecus|Cariocecus bocagei]]''''' Bertozzo et al., 2025
#'''''[[Newtonsaurus|Newtonsaurus cambriensis]]''''' Evans et al., 2025
#'''''[[Huashanosaurus|Huashanosaurus qini]]''''' Mo et al., 2025
#'''''[[Istiorachis|Istiorachis macarthurae]]''''' Lockwood, Martill & [[Maidment]], 2025
#'''''[[Wudingloong|Wudingloong wui]]''''' Wang et al., 2025
#'''''[[Shri|Shri rapax]]''''' Moutrille et al., 2025
#'''''[[Pulaosaurus|Pulaosaurus qinglong]]''''' Yang et al., 2025
#'''''[[Tongnanlong|Tongnanlong zhimingi]]''''' Wei et al., 2025
#'''''[[Enigmacursor|Enigmacursor mollyborthwickae]]''''' [[Maidment]] & [[Barrett]], 2025
#'''''[[Astigmasaura|Astigmasaura genuflexa]]''''' Bellardini et al., 2025

{| class= "wikitable" rules="all" cellpadding=1 style="border: 1px solid #000000; margin-left:40px; font-size:90%;"
|-
! [[Historia dinozaurologii]]
|-
| align="center" | [[Historia dinozaurologii|...]] [[2016]] • [[2017]] • [[2018]] • [[2019]] • [[2020]] • [[2021]] • [[2022]] • [[2023]] • [[2024]] • '''[[2025]]''' [[Historia dinozaurologii|...]]
|}
</blockquote>
</div>
</div>
</div>
</div>

<div><div style="
float: right;
margin-top: 10px;
height: 100%;
width: 49.5%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
">

<blockquote>

== Jak zacząć? ==

Na przestrzeni lat naukowcy nadali '''1928''' [[nazwa|nazw]] [[rodzaj]]owych i '''2194''' [[gatunek|gatunkowych]] [[dinozaur]]ów.

Obecnie za [[Takson ważny|ważnych]] przedstawicieli [[nieptasi]]ch Dinosauria uznaje się około '''1302''' [[gatunek|gatunków]] w '''1186''' [[rodzaj]]ach.

W ''Encyklopedii Dinozaury.com'' na chwilę obecną znajdziesz opisy '''{{PAGESINCAT:Dinosauria}}''' rodzajów dinozaurów.
* przejdź do dinozaurów na literę:

{{ABC}}

* przeglądaj według systematyki:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1=[[Dinosauromorpha]]
|1={{klad
|label1=[[Dinosauriformes]]
|1={{klad
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|1= [[Saurischia]] [[Plik:Saurischia.jpg|link=Saurischia|75px]]
|2= [[Ornithischia]] [[Plik:Ornithischia.jpg|link=Ornithischia|75px]]
}}
|2=[[Silesauridae]] }}
|2=[[Lagerpetidae]] }}
}}

* klasyfikacja wg Barona i in., 2017:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|label1=[[Saurischia]]
|1= {{klad
|1=[[Herrerasauridae]]
|2=[[Sauropodomorpha]]
}}
|label2= [[Ornithoscelida]]
|2={{klad
|1=[[Theropoda]]
|2=[[Ornithischia]]
}}}}
}}

* klasyfikacja wg Müllera i Garcii, 2020:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|1= [[Saurischia]]
|2={{klad
|1="[[Silesauridae]]"
|2=[[Ornithischia]]
}}}}}}

* przeglądaj według [[stratygrafia|stratygrafii]]:
{| style="width:207px;border-width:0px; border-style:solid" cellpadding=0 cellspacing=1
| <div style="width:51px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|triassic}};text-align:center">[[Trias|{{kolor|#ffffff|Trias}}]]</div>252
| <div style="width:56px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|jurassic}};text-align:center">[[Jura|{{kolor|#ffffff|Jura}}]]</div>201,4
| <div style="width:79px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|cretaceous}};text-align:center">[[Kreda|{{kolor|#ffffff|Kreda}}]]</div>143,1
|<div style="width:50px;> 66 [[Ma]]
|}

* albo przejdź do [[Historia_dinozaurologii|historycznego]] lub [[Lokacje|geograficznego]] spisu dinozaurów.

<hr>

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| '''Dowiedz się, [[jak czytać hasła]] w naszej encyklopedii.'''
|}
<hr>
W razie wątpliwości prosimy Cię o pisanie na [http://www.forum.dinozaury.com Forum] lub o kontakt e-mail:
lukaszczepinski@gmail.com

</blockquote></div>

Nanotyrannus

2025-11-02T11:00:33Z

Dino: /* Spis gatunków */

{{DISPLAYTITLE:''Nanotyrannus''}}
{{Opis
|Autor = [[Maciej Ziegler]], [[Kamil Kamiński]]
|Korekta = [[Marcin Szermański]], [[Adrian Tkocz]]
|nazwa = ''Nanotyrannus'' (nanotyran)
|długość = 5,5 m (?młody) <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes". wyd. Princeton University Press.</ref>
|masa = 520 kg (?młody) <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
|wysokość = 2 m (w biodrach) (?młody) <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
|dieta = mięsożerny
|miejsce = [[USA]] - Montana, Dakota Południowa i Wyoming

([[formacja|formacje]] [[Hell Creek]] i [[Lance]])
|czas = {{Występowanie|67|66}}
ok. 67-66 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[mastrycht]])
|systematyka = [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Tyrannosauroidea]]

[[Tyrannosauridae]]

[[Tyrannosaurinae]]
|grafika = Nanotyrannus_Skull.jpg
|podpis = [[Holotyp]]. Autor zdjęcia: ScottRobertAnselmo [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:CMNH_Nanotyrannus_Skull.jpg]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
== Wstęp ==
''Nanotyrannus'' to [[rodzaj]] tyranozauryda z późnego [[mastrycht]]u z terenów Ameryki Północnej.

W przeszłości opisano wiele gatunków tyranozaurydów, które okazały się synonimami ''[[Tyrannosaurus]] rex'' - np. ''[[Dinotyrannus]] megagracilis'' czy ''[[Stygivenator]] molnari''. ''Nanotyrannus'' jest ostatnim, który zapewne jest innym [[takson]]em.

''Nanotyrannus'' był prawdopodobnie rzadki i z ograniczonym [[zasięg geograficzny|zasięgiem geograficznym]] i może też czasowym. Choć z drugiej strony, może niektóre osobniki przypisane do tyranozaura to właśnie nanotyrany.

Czaszka nanotyrana to pierwsza skamieniałość dinozaura poddana tomografii komputerowej. Nanotyran wystąpił też w drugim odcinku serialu "Jurassic Fight Club", gdzie walczył z młodymi ''Tyrannosaurus''.

==Paleoekologia==
Potencjalnymi ofiarami odnalezionych nanotyranów mogły być średniej wielkości [[Cerapoda|cerapody]] ''[[Pachycephalosaurus]]'', ''[[Thescelosaurus]]'' czy ''[[Leptoceratops]]''. Natomiast dorosłe mogły polować na duże dinozaury, jak ''[[Edmontosaurus]]'' czy ''[[Triceratops]]''. W polowaniu pomocne były silne szczęki, skierowane do przodu oczy oraz długie tylne kończyny. Zęby wielu osobników tego dinozaura znaleziono w kościach roślinożernych dinozaurów. W 1997 roku znaleziono kompletny szkielet [[triceratops]]a; nazwano go "Kelsey". Przy nim znaleziono ponad 20 zębów, które uważa się za pochodzące od ''Nanotyrannus'' lub ''[[Tyrannosaurus]]''. Wydaje się mało prawdopodobne, aby jeden osobnik stracił aż tyle zębów podczas jednego posiłku, więc jest to dowód na zachowania stadne młodych tyranozaurów lub nanotyranów. Bob [[Bakker]] uważa, że nanotyrany polowały w grupach.
[[Plik: JANE_head_replica.JPG |300px|thumb|right|Rekonstrukcja czaszki "Jane". Autor zdjęcia: Ratis irrittis [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:JANE_head_replica.JPG].]]

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Nanotyrannus'' dosłownie znaczy "mały tyran" i odnosi się do wielkości dinozaura w porównaniu do ''[[Tyrannosaurus]] rex''. Nazwa ta powstała z połączenia greckich słów: ''nanos'' (mały, karzeł) i ''tyrannos'' (tyran, król). Epitet gatunkowy nadano od nazwy formacji Lance, jak wcześniej nazywano jednostkę stratygraficzną, w której go odnaleziono. Obecnie Hell Creek, w [[1946]] roku będące ogniwem tej formacji, uznano za odrębną formację.

==Historia taksonu==
Odkrytą w [[1942]] roku czaszkę opisał [[Gilmore]] w [[1946]] roku, nadając jej nazwę ''[[Gorgosaurus]] lancensis''. Później, w związku z uznaniem gorgozaura za młodszy synonim albertozaura, ([[Russell]], [[1970]]; [[Paul]], [[1988]]) nadano im nazwę ''[[Albertosaurus]] lancensis''. [[Paul]] umieścił ''A. lancensis'' w osobnym podrodzaju. W [[1988]] roku [[Bakker]] i współpracownicy uznali w końcu ''A. lancensis'' za nowy rodzaj i nadali mu nazwę ''Nanotyrannus lancensis''. Ustalono też, że jest to [[bazalny]] tyranozauroid. Wcześniejszą proponowaną nazwą dla tego rodzaju był "Clevelanotyrannus", i ta nazwa pojawia się w cytacji przyszłego opisu nanotyrana w publikacji Currie'go w [[1987]] roku. [[Anatoly Rozhdestvensky|Rozhdestvensky]] ([[1965]]) jako pierwszy zasugerował, że to młody ''[[Tyrannosaurus]]'', możliwość taką potwierdził [[Carpenter]] ([[1992]]), a szczegółowo opublikował to [[Carr]] ([[1999]]). Odtąd było pewne, że to młody tyranozauryd.

==Materiał kopalny==
===Holotyp===
Jest nim czaszka młodego osobnika (mierząca 57-61 cm) wraz z żuchwą oznaczona CMN (=CMNH) 7541. Okaz znajduje się w Canadian Museum of Nature - Kanadyjskim Muzeum Natury w Ottawie. Długość ciała szacuje się na około 5 m.

===Przypisany materiał===
Przypisany i nie w pełni opisany przez naukowców materiał to kilka części czaszki (kość łzowa?, jarzmowa i czołowa i zęby - BHI 6235, znalezione w pobliżu ''T. rex'' - "Sue"), paliczek oraz liczne zęby - wszystkie należące do młodych osobników. [[Mortimer]] uważa, że pazur uznany za pochodzący od nanotyrana przez Stenersona i O'Connera ([[1994]]) został do niego przypisany wyłącznie z powodu wielkości. Kolejna czaszka i materiał pozaczaszkowy pochodzi z Alberty. Najważniejszym osobnikiem nanotyrana jest dość kompletny szkielet pochodzący z formacji Hell Creek, przezwany Jane.

===Jane===
[[Plik:Nanotyrannus1.jpg|300px|thumb|right| "Jane". Autor: Kranar Drogin [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Jane_TRex_Burpee.jpg], zob. galerię na [http://www.fossilmuseum.net/DinosaurFossils/Tyrannosaurus-rex/Tyrannosaurus-rex.htm].]]

Okaz odkryli w [[2001]] roku w południowej Montanie Carol Tuck i Bill Harrison - członkowie ekspedycji prowadzonej przez Michaela Hendersona z Muzeum Burpee. Wcześnie stwierdzono, że to drugi okaz ''Nanotyrannus'', ponieważ budową zębów i czaszki bardzo przypomina [[holotyp]]. [[Larson]] ([[2008]]) przypisał go do ''N. lancensis''. Znaleziono około połowy wszystkich kości, w tym 2/3 czaszki. Osobnik został oznaczony numerem katalogowym BMRP 2002.4.1. Okaz ten jest wystawiony w Burpee Museum of Natural History - Muzeum Historii Naturalnej Burpee w Rockford (stan Illinois). Osady, w których znaleziono Jane, datowane są na 67-66 Ma. Nazwa tego szkieletu została nadana na cześć Jane Solem, dobroczyńcy Muzeum. W chwili śmierci Jane miała (ale nie wiemy czy to samica) 11 lat (lub co najmniej 13 wg Woodwarda i in. [2020]), około 7 m długości i jakieś 500-700 kg masy. Na okaz składa się: prawie kompletna czaszka długości 72,4 cm, żuchwa, zęby mierzące 10 cm; kręgi: 7 szyjnych, 4 grzbietowe tylne, 10 ogonowych przednich z szewronami, żebra grzbietowe i brzuszne ([[gastralia]]); kompletna miednica i kręgi krzyżowe; kości kończyn: kość łopatkowo-krucza, ramienna, promieniowa, łokciowa i części dłoni, kości udowe, piszczelowe, kości śródstopia, paliczki i pazury. Jane jest okazem, na którym skupia się debata na temat ważności rodzaju ''Nanotyrannus''. Jej czaszka jest bardzo podobna do holotypu ''N. lancensis'', lecz większa. W żuchwie Jane miała 17 zębów. Jane miała dłuższe kończyny niż dorosłe tyranozaury a przednie miały prawdopodobnie większy zakres ruchu.

==Młody ''[[Tyrannosaurus]] rex''?==
W mezozoiku typową sytuacją była obecność kilku dużych drapieżnych dinozaurów w jednym ekosystemie. Longrich i Saitta (2024) zwracają uwagę, że w ekosystemie późnego mastrychtu Laramidii należy się spodziewać więcej niż jednego tyranozauryda. Może jednak zachodnia część Ameryki Północnej na końcu ery dinozaurów była wyjątkiem?

[[Carr]] ([[1999]]) wylicza 13 cech łączących ''N. lancensis'' z ''T. rex'' na których podstawie uznał go za młodego tego drugiego. Później [[Currie]] ([[2003]]) wykazał, że wiele z tych cech mają także inne tyranozaurydy, szczególnie ''[[Tarbosaurus]]'' i ''[[Daspletosaurus]]''. [[Currie]] uznał też, że nanotyran jest trudny do odróżnienia od młodego daspletozaura. ''Nanotyrannus'' jest uważany za młodszy synonim tyranozaura przez Holtza ([[2001]], [[2004]]), [[Brochu]] ([[2003]]), Carra i Williamsona ([[2004]]), Carra (2005), Hendersona ([[2005]]), Paula ([[2008]]), Brusatte’a i in. ([[2016]]), Brusatte’a i Carra ([[2016]]), Yuna ([[2016]]) i Sakamoto (2016 online). Natomiast [[Currie]] ([[2003]]), [[Currie]] i in., ([[2003]]); [[Larson]], ([[2005]], [[2008]], [[2013]]a, [[2013]]b) oraz [[Witmer]] i [[Ridgely]] ([[2005]]) stwierdzili, że to młody siostrzanego taksonu tyranozaura. A jako taki mógłby zostać uznany za odrębny rodzaj - ''Nanotyrannus'' - lub za drugi gatunek tyranozaura - powstałaby wtedy nowa kombinacja ''[[Tyrannosaurus]] lancensis''. Larson ([[2013]]a) wskazał na cechy, które jego zdaniem miały świadczyć o tym, że osobnik BMRP 2002.4.1 (Jane) był już bardzo bliski zaprzestania wzrostu lub nawet przestał rosnąć. Wskazuje on m.in. na zrośnięcie kości łopatkowo-kruczej, miednicy oraz przynajmniej częściowe zrośnięcie trzonów kręgów grzbietowych z wyrostkami kolczystymi. Jeżeli jego wnioski są prawidłowe, to wówczas wątpliwy stałby się argument, że różnice między ''T. rex'' a ''Nanotyrannus'' można tłumaczyć ontogenezą. Jednak [[Chan-gyu Yun|Yun]] (2016) wykazał, że cechy te występują też u wielu bardzo młodych tyranozaurydów lub innych teropodów, zatem na ich podstawie nie można wnioskować o statusie ontogenetycznym Jane, która niemal na pewno była osobnikiem młodym. W 2020 r. Woodward i in. przebadali mikrostrukturę kości udowej i piszczelowej Jane. Na tej podstawie orzekli, że był to młody, aktywnie rosnący osobnik. Longrich i Saitta (2024) stwierdzili, że okazy przypisywane do nanotyrana byly dorosłe lub prawie dorosłe. Świadczyć ma o tym m.in. zrośnięcie kości, stosunkowo powolne tempo wzrostu oraz spowolnienie wzrostu w ostatnim okresie życia. Co więcej, sporządzona dla nich krzywa wzrostu przewiduje, że w pełni dorosłe okazy osiągałyby maksymalnie masę w okolicach 1,5 t, a więc znacznie poniżej dorosłego ''[[Tyrannosaurus]]''. Wspomniani autorzy podkreślają także, iż ''Nanotyrannus'' różni się od dorosłych tyranozaurów znacznie bardziej niż młody tarbozaur od dojrzałych okazów swego gatunku. Już u bardzo młodych okazów ''[[Tarbosaurus]]'' można zaobserwować charakterystyczne cechy dorosłych, takie jak wysoka i głęboka kość szczękowa. Brak ich jednak u nanotyranów. Oznacza to, że ''[[Tyrannosaurus]]'' musiałby mieć zupełnie odmienny wzór rozwoju osobniczego niż jego azjatycki kuzyn. Schemat ontogenezy ''[[Gorgosaurus]]'' także nie wykazuje, by zachodziły u niego zmiany, proponowane na linii ''[[Tyrannosaurus]]'' – ''Nanotyrannus''. Brak również okazów, które łączyłyby cechy ''[[Tyrannosaurus]]'' i ''Nanotyrannus''.

===Liczba zębów===
Wszystkie tyranozaurydy mają 4 zęby w kości przedszczękowej (z przodu górnej szczęki), natomiast w kości szczękowej (z tyłu górnej szczęki) i zębowej (w szczęce dolnej) liczba ta jest zmienna i waha się od 11 do 18. Stałą liczbę zębów szczękowych ma ''[[Albertosaurus]]'' - 14. Natomiast u pozostałych tyranozaurydów liczba ta jest zmienna - u ''[[Gorgosaurus]]'' - 13-15, u ''[[Daspletosaurus]]'' - 13-17 (są to jednak prawdopodobnie dane od trzech gatunków, co może tłumaczyć taką rozpiętość, zob. dalej), u ''[[Tarbosaurus]]'' - 12-13 i wreszcie u ''[[Tyrannosaurus]]'' - 11-12. Liczba zębów jest zmienna nie tylko wśród poszczególnych osobników danego gatunku; znane są okazy, które mają po jednej stronie szczęki (np. po prawej) więcej zębów niż w po drugiej stronie.

Podobnie żuchwa - u nanotyrana było w niej 16 lub 16-17 zębów a u tyranozaura - 12-14 ([[Hurum]] i [[Sabath]], [[2003]]) albo czasem 15 u okazu przezwanego Samson, przy czym liczba maleje wraz ze wzrostem (Horner, online).

[[Bakker]] i in. ([[1998]]) uznawali liczbę zębów za cechę pozwalającą rozróżnić taksony. [[Carr]] ([[1999]]) twierdzi jednak, że należy być z tym ostrożnym, bowiem jest to cecha zależna od wieku i zmienności osobniczej. Przebadał on szczegółowo czaszki gorgozaura. Podzielił on 9 osobników ''G. libratus'' na trzy stadia rozwojowe. Osobniki najmłodsze miały 13-15 zębów szczękowych (3 z nich miały 15, 2 miały 14 a jeden, najstarszy z nich - 13), średni miał 13, natomiast największe dwa okazy po 13 i jeden 14. [[Currie]] ([[2003]]) przebadał 11 (o 2 więcej) osobników ''G. libratus'' i wykazał, że liczba zębów szczękowych nie zmniejsza się ze wzrostem osobników, lecz wykazuje nawet lekką tendencję wzrostową. Także u innych tyranozaurydów nie zaobserwował zmniejszenia liczby zębów z wiekiem. Wykazał, że tyranozaurydy, w tym także ''T. rex'', z wiekiem i wzrostem nie traciły zębów. U siedmiu badanych przez niego osobników ''T. rex'' tylko jeden miał niższą liczbę zębów, niż pozostałe, i wcale nie był największy. Przeważnie tyranozaury miały 12 zębów. Natomiast nanotyran ma przynajmniej 14 zębów w kości szczękowej, a prawdopodobnie miał ich 15 ([[Currie]], [[2003]]; [[Bakker]] i in., [[1988]]). [[Currie]] pisze, że u żadnego gatunku teropoda nie zaobserwowano zmniejszania liczby zębów w miarę wzrostu. Jednak najnowsze opracowania zdają się potwierdzać twierdzenia o zmiennej liczbie zębów u tyranozaurydów. Carr i in. ([[2017]]) wykazali, że w toku ontogenezy ''[[Daspletosaurus]] horneri'' zmieniała się liczba zębów szczękowych. Być może podobne wnioski można odnieść do ''[[Daspletosaurus]] torosus'' (zob. [[Daspletosaurus#Zmiana liczby zębów w ontogenezie]]). Yun ([[2016]]) powołując się na osobistą komunikację z Holtzem uważa, że również u tyranozaura liczba zębów malała wraz ze wzrostem. Ponadto zmienna liczba zębów może być cechą wynikającą ze zmienności osobniczej, co poddaje w wątpliwość jej przydatność przy rozróżnianiu wymarłych gatunków (Brown i in., 2015).
[[Plik: Tyrannosaurus rex nanotyrannus lancensis by abelov2014.jpg|300px|thumb|right| Tyranozaur I dwa nanotyrany w późnokredowym lesie. Autor: ABelov2014 [http://abelov2014.deviantart.com/art/Tyrannosaurus-rex-Nanotyrannus-lancensis-577519535].]]

Artykułowany i niemal kompletny szkielet niewielkiego (długość czaszki - 29 cm, uda - 30 cm, długość ciała ok. 2 m), młodego tarbozaura, o którym donieśli [[Tsuihiji]] i in. ([[2007]], opisany w [[2011]] r.) ma 13 zębów w kości szczękowej i 14-15 w żuchwie - tyle, co dorosłe osobniki.

Nowe okazy ''[[Tyrannosaurus]]'' - "Samson" z Carnegie Muzeum (Pittsburgh) i szczątki ze Szkoły Górniczej Dakoty Południowej (South Dakota School of Mines, Rapid City) podobno mają większą liczbę zębów niż pozostałe tyranozaury. Dopóki jednak nie zostaną dokładnie przebadane przez naukowców, nie będzie pewności, czy to rzeczywiście młode tyranozaury - być może to właśnie młode nanotyrany. Bowiem osobniki ''T. rex'' odkryte od roku [[1990]] w większości pozostają nieopisane w literaturze fachowej. Larson (2013b) również wymienia nowe osobniki nanotyrana, także jeszcze nieopisane, z Montany, Dakoty Południowej i Wyoming, różniące się od tyranozaura m.in. obecnością trzeciego palca dłoni. Brusatte i Carr ([[2016]]) wspominają również o niemal kompletnym szkielecie młodego tyranozaura z Montany, który mógłby wyjaśnić zagadkę. Niestety okaz ten jest niedostępny do badań, jako że stał się częścią prywatnej kolekcji skamieniałości (Mortimer, online).

===Budowa zębów===
Zęby przypisywane nanotyranowi odnaleziono wśród kości niedorosłego tyranozaura, przezwanego Tinker, którego zęby przypominały uzębienie dorosłych tyranozaurów. Jak zauważyli [[Bakker]] i in. ([[1988]]), zęby nanotyrana mają prymitywną budowę i przypominają najbardziej te znane u teropoda nazwanego Jordan (LACM 28471), który okazał się młodym tyranozaurem. [[Larson]] ([[2008]]) wylicza czym zęby nanotyrana różnią się od zębów tyranozaura. Ten pierwszy ma mocno zredukowany pierwszy ząb z kości szczękowej oraz z żuchwy - ten drugi o kształcie typowym dla nie-tyranozauroidowych teropodów (tyranozauroidy mają go w kształcie litery D gdy się patrzy od góry), inne proporcje czwartego zęba z żuchwy i kości szczękowej. Dodatkowo wszystkie zęby nanotyrana są mocno spłaszczone, w przeciwieństwie do okrągłych zębów tyranozaura (gdy patrzy się z góry). Jednak jak pisze [[Mortimer]] (online), wszystkie zęby zaliczone do ''Nanotyrannus'' w zasadzie nie różnią się od zębów młodych ''[[Tyrannosaurus]]'', więc izolowane zęby nie mogą być przypisywane do konkretnego taksonu. Wszelkie różnice w budowie tłumaczy się różnymi stadiami rozwoju osobniczego - młodsze osobniki mają te węższe, przypominające zęby dromeozaurydów, a starsze mają je szersze i mocniejsze. Do podobnego wniosku doszła [[Hwang]] ([[2009]]) - uznała ona, że ząb oznaczony UWGM-187 jest nie od odróżnienia od zębów innych młodych tyranozaurydów.

[[Larson]] i in. ([[2003]]) donoszą o zębach z dolnej części formacji Hell Creek z Dakoty Południowej. Jest ich 91, a niektóre są bardziej bocznie spłaszczone od innych, co dotyczy też dużych zębów, a niektóre mniejsze są masywne. Sugeruje to, że żyły tam dwa gatunki tyranozaurydów.

===Budowa mózgoczaszki===
[[Witmer]] i [[Ridgely]] ([[2009]], [[2010]]) przebadali budowę tej części czaszki tyranozaurydów. Doszukali się u holotypu wielu, często prymitywnych cech, nieobecnych u tyranozaura, lecz u bardziej bazalnych przedstawicieli [[Tyrannosauridae]] (np. ''[[Gorgosaurus]]''). Kilka cech jest wspólnych, lecz są one problematyczne. Mózgoczaszka nanotyrana wydaje się być zupełnie inna nie tylko od ''T. rex'', lecz także pozostałych tyranozaurydów i ma cechy niespotykane u jego krewniaków. Mózgoczaszka młodego ''[[Gorgosaurus]]'' (ROM 1247) jest ogólnie bardziej podobna do dorosłych ''T. rex'' niż do ''N. lancensis''. Cała czaszka tego ostatniego jest silnie nachylona do dołu. [[Witmer]] i [[Ridgely]] uznali, że uszkodzenia pośmiertne, patologie lub [[ontogeneza]] jako wyjaśnienie różnic raczej nie wchodzą w grę. Zauważyli, że jeśli chodziłoby o ontogenezę, to późne zmiany zaobserwowano np. u przedstawicieli [[Ceratopsidae]], jednak dotyczyły one głównie zmian cech związanych prawdopodobnie z płcią a nie sposób tym wytłumaczyć drastycznych zmian w budowie mózgu tyranozauryda. Odnaleziono struktury, których nie da się wyjaśnić inaczej, niż obecnością małżowin oddechowych (ang. respiratory turbinates), które służą do regulowania temperatury ciała i są dowodem [[endotermia|endotermii]] (stałocieplności).

===Rowek na kości zębowej===
[[Plik:Nanotyrannus Clean.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu nanotyrana. Autor zdjęcia: MCDinosaurhunter. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nanotyrannus_Clean.png].]]
Schmerge i Rothschild (2016) przebadali obecność rowka na bocznej powierzchni kości zębowej u 92 teropodów. U tyranozauroidów miał on występować tylko u ''[[Dryptosaurus]]'', ''[[Gorgosaurus]]'' i ''[[Albertosaurus]]'' oraz u BMRP 2002.4.1 (Jane). U holotypu nanotyrana obecność tej cechy lub jej brak jest trudny do zweryfikowania. Naukowcy ci przebadali pięć osobników niewątpliwie należących do ''[[Tyrannosaurus]]'', w tym młodego LACM 28471 (Jordan) i żaden z nich nie miał omawianego rowka. Uważają oni, że takie różnice trudno byłoby wytłumaczyć ontogenezą. Rowek na kości zębowej jest ściśle połączony z systemem nerwów, a więc zanik tej cechy podczas dojrzewania wymagałby „dramatycznych zmian”, jak to określili autorzy. Dlatego ich zdaniem cecha ta świadczy o niewątpliwej odrębności nanotyrana i tyranozaura. Co więcej, twierdzą oni, że obecność owego rowka jest cechą prymitywną, a ponieważ łączy ona nanotyrana z albertozaurynami, może on w rzeczywistości należeć do tego kladu, zamiast do tyranozaurynów, jak do tej pory sądzono. Również inne cechy budowy zdają się zbliżać nanotyrana do albertozaurynów (m.in. krótsza i niższa czaszka, krótsza kość biodrowa, dłuższe śródstopie i palce stóp).

Wnioski Schmerge i Rothschilda zostały skrytykowane przez Brusatte’a i in. (2016). Stwierdzili oni, że rowek na kości zębowej jest szeroko rozpowszechnioną cechą wśród tyranozauroidów. Co więcej, jest to cecha zmienna ontogenetycznie, przyjmująca postać głębokiego, ostrego rowka u osobników młodych, oraz zdecydowanie płytszą formę u dorosłych. Skrytykowali także metodologię badań Schmerge i Rothschilda, którzy swoje wnioski oparli głównie na fotografiach, i w większości przypadków ograniczyli się do okazów holotypowych. Wg Brusatte’a i współpracowników, wiele innych tyranozauroidów również ma omawiany rowek na kości zębowej, lecz jest on płytki i słabo widoczny na fotografiach, zwłaszcza w przypadku większych osobników. Dotyczy to również dużych okazów albertozaura i gorgozaura, u których wspomniany rowek jest ledwo dostrzegalny. To samo zauważyli u tyranozaura, co do którego Schmerge i Rothschilda uznali, że żaden jego osobnik nie miał rowka. Brusatte współpracownicy przebadali jednak osobnika LACM 28471, i dostrzegli rowek po lewej stronie. Uważają oni, że z powodu uszkodzeń mógł on być niewidoczny na fotografiach, na których polegali poprzednio cytowani autorzy. Ponadto płytkie rowki są obecne u dorosłych okazów tyranozaura. Z kolei oba osobniki uznawane za nanotyrany (CMNH 7541; BMRP 2002.4.1), które mają wyraźny rowek, są niedorosłe. Podsumowując, wg autorów obecność rowka na kości zębowej u tyranozaurydów jest cechą zmienną ontogenetycznie, wyraźnie widoczną u młodych, i trudno dostrzegalną u dorosłych, zatem cecha ta nie pozwala na odróżnienie nanotyrana i tyranozaura. Twierdzą oni również, że takie zmiany byłyby jednymi z mniej drastycznych, jakie zachodziły w ontogenezie tej grupy teropodów, wbrew temu, co proponowali Schmerge i Rothschild.

Krytycznie do tej pracy odniósł się także Mortimer (2016 online), który wskazuje na dużą zmienność omawianej cechy i jej niewielką przydatność dla rozróżniania gatunków. Wg niego, głębokość rowka może się znacząco zmieniać wzdłuż żuchwy u jednego osobnika, co sprawia, że ocena stanu tej cechy u danego okazu jest bardzo subiektywna. Mortimer skrytykował też analizę filogenetyczną Schmerge i Rothschilda. Zakłada on, że autorzy ci zakodowali młodociany okaz nanotyrana jako dorosłego osobnika, co musiało mocno wpłynąć na wynik. Młode tyranozaurydy, kodowane jako dorosłe, mają bowiem bardziej bazalną pozycję w większości analiz. Mortimer odniósł się także do samej matrycy – jego zdaniem bardzo niedopracowanej.

Schmerge i Rothschild podtrzymali jednak swoje wnioski, wskazując na różnice między prawidłowym rowkiem, a stanem, który nazwali „pseudo-rowkiem”. Zarzucili również błędy przy identyfikacji rowków w pracy Brusatte’a i współpracowników. Uznali oni, że pomimo ewentualnych zmian ontogenetycznych, jest to cecha pozwalająca na odróżnienie tyranozaura i nanotyrana.

Carr (2020) przebadał kilkadziesiat okazów tyranozaura i wykazał, że rowek nie występuje u bardzo młodych okazów, a u nieco starszych, kilkuletnich jest dobrze widoczny wzdłuż całego rzędu zębów, natomiast u starszych jest ograniczony do krótkich segmentów. Wydaje się więc, że nie jest to cecha związana z odrębnością gatunkową.

===Budowa pozostałej części czaszki===
[[Larson]] ([[2008]]) przebadał szkielety 34 z 46 niefragmentarycznych osobników przypisywanych do ''[[Tyrannosaurus]]'' i ''Nanotyrannus''. Okazało się, że cechy różniące ''T. rex'' i ''N. lancensis'' to między innymi (gwiazdkami oznaczono cechy mające występować także u młodych tyranozaurów według Mortimera, online): kształt dołu przedoczodołowego (''T. rex'' [=T] - głęboki, ''N. lancensis'' [=N] - płytki), zetknięcie się wewnętrznej przedoczodołowej krawędzi kości [=k.] szczękowej z k. jarzmową (T - brak, N - jest), okno szczękowe sięgające do przedniej krawędzi dołu przedoczodołowego (T - tak, N - nie), rozrost lemiesza (T - bocznie, N - grzbietowowewnętrznie), *tylny grzbietowy rowek k. kwadratowo-jarzmowej (T - nie, N - tak), *środkowy grzbietowy rowek k. kwadratowo-jarzmowej (T - jest, N - brak), *przedni grzbietowy środkowy rowek w k. kwadratowo-jarzmowej (T - tak, N - nie), róg na k. łzowej (T - brak, N - obecność), kształt k. łzowej (T - odwrócona litera L , N - litera T), połączenie k. łuskowej i kwadratowej (T - podwójne, N - pojedyncze), nerw czaszkowy V-2 ograniczony przez (T - k. szczękową i przedszczękową, N - k. szczękową), przednie szczękowe wgłębienie nerwu czaszkowego V-2 na kościach (T - szczękowej i przedszczękowej , N - szczękowej), środkowy dół zaoczodołowy (T - nie, N - tak), przedni otwór pneumatyczny na k. łuskowej (T - bardzo duży, N - brak), boczny otwór [[Pneumatyzacja|pneumatyczny]] na k. łzowej (T - mały, N - wiele dużych), środkowy otwór pneumatyczny na k. łzowej (T - duży, N - brak), otwór pneumatyczny na ''ectopterygoid'' ograniczony grubą krawędzią (T - tak, N - nie), otwory pneumatyczne na k. jarzmowej (T - zwrócone przedniobocznie , N - zwrócone tylnobocznie). Wydaje się jednak, że wiele z tych cech występuje też u młodych tyranozaurydów (zwłaszcza ''[[Tarbosaurus]]''). Z kolei inne różnice tłumaczyć można zmianami zachodzącymi w ontogenezie na przykładzie innych dinozaurów, bądź zmiennością osobniczą, obserwowaną u spokrewnionych gatunków, jak również pośmiertnymi uszkodzeniami szkieletu (Yun, 2016; Brusatte i Carr, 2016). Longrich i Saitta (2024) twierdzą, że kość czołowa, oznaczona jako UCMP V84133, wykazuje cechy diagnostyczne ''[[Tyrannosaurus]]'', a jest mniejsza niż okazy nanotyrana. Miałoby to wskazywać, że istnieją młode tyranozaury, różniące się budową od osobników przypisywanych do ''Nanotyrannus''.

===Różnice pozaczaszkowe===
Wiadomo, że Jane ma dłuższą kość ramienną w porównaniu do kości dorosłego tyranozaura - słynnej Sue, lecz zapewne jest to cecha młodych osobników. Carr i in. ([[2015]]) na konferencji Journal of Vertebrate Paleontology stwierdzili, że kość ramienna Jane jest dłuższa niż u nie w pełni dorosłych (ang. ''subadult'') osobników ''[[Tyrannosaurus]]'', znajdujących się w podobnej fazie wzrostu. Mimo tego, autorzy ci uznają ją za młodego tyranozaura. Jane ma też rowek w kształcie litery U na kości kruczej, co jest niespotykane u żadnego ze znanych osobników ''T. rex.''

Persons i Currie (2016) badając proporcje tylnych kończyn wśród teropodów stwierdzili, że osobniki przypisywane do ''Nanotyrannus'' cechowały się zdecydowanie większymi zdolnościami do szybkiego biegu niż okazy należące niewątpliwie do tyranozaura (miały wyższy współczynnik CLP). Ponieważ badane osobniki gorgozaura i albertozaura miały podobny współczynnik CLP niezależnie od stadium rozwoju ontogenetycznego, autorzy uznali, że cecha ta pozwala na rozróżnienie ''[[Tyrannosaurus]]'' i ''Nanotyrannus''. Wnioski te zostały jednak nieoficjalnie skrytykowane przez Sakamoto, który tłumaczył takie wyniki m.in. zbyt małą próbą. Wg niego badania cytowanych wyżej autorów nie stanowią mocnego dowodu na odrębność nanotyrana i tyranozaura.

Longrich i Saitta (2024) wskazują, że pazury przednich kończyn 5-6-metrowych okazów nanotyrana są większe niż u największych osobników tyranozaura. Jeśliby tłumaczyć te różnice ontogenezą, to w jej trakcie musiałoby dojść do zmniejszenia się rozmiaru kości. Wg cytowanych autorów u żadnego znanego owodniowca nie dochodzi do takich zmian.

===Podsumowanie===
[[Larson]] ([[2008]], [[2013]]) wyliczył prawie 30 różnic dzielących ''Nanotyrannus'' i ''[[Tyrannosaurus]]'' i choć stwierdził, że są one odrębnymi taksonami, to nie pokusił się jednak o dogłębną analizę. Longrich i Saitta (2024) wskazali aż 150 różnic. Wydaje się jednak, że większość z tych różnic można wytłumaczyć zmiennością osobniczą lub zmianami zachodzącymi w ontogenezie. Liczne z cech uznawanych za unikatowe dla nanotyrana występują też u innych młodych tyranozaurydów (Yun, 2016; Brusatte i Carr, 2016). [[Witmer]] i [[Ridgely]] ([[2009]], [[2010]]), mimo wykazania ewidentnych i trudnych do wytłumaczenia inaczej niż odrębnością gatunkową różnic, nie zdecydowali się jednak na zdecydowane postulowanie odrębności, licząc na to, że przyszłe odkrycia pozwolą rozwikłać tę zagadkę. Woodward i in. (2020) opowiedzieli się za synonimizacją tyranozaura i nanotyrana. Zwrócili oni uwagę, że w przypadku odrębności gatunkowej, ten drugi byłby znany wyłącznie ze szczątków młodych osobników, dlatego hipotezę mówiącą o synonimizacji uznali za bardziej parsymoniczną. Longrich i Saitta (2024) tłumaczą brak w pełni dorosłych okazów nanotyranów niewielką próbą i faktem, że większość tyranozaurydów ginęła przed osiągnięciem starości. Z kolei rzadkość młodych osobników ''[[Tyrannosaurus]] rex'' wg cytowanych autorów wynika z faktu, że mniejsze okazy po prostu mają mniejszy potencjał fisylizacyjny. Co ciekawe, analiza filogenetyczna, przeprowadzona przez Longricha i Saittę wskazuje, że ''Nanotyrannus'' mógł nie należeć do Tyrannosauridae, lecz być prymitywniejszym przedstawicielem Tyrannosauroidea. Praca wspomnianych autorów została nieoficjalnie skrytykowana przez Cau (online), który uznał, że w istocie nie wnosi ona niczego nowego do dyskusji.

Obecnie należy uznać, że ''[[Tyrannosaurus]] rex'' i ''Nanotyrannus lancensis'' to odrębne taksony (kluczowe znaczenie dla tej kwestii mają znaczące różnice w budowie mózgoczaszki), choć oczywiście wraz z nowymi odkryciami i badaniami może się to zmienić (co zresztą jest na porządku dziennym w paleontologii).

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
|{{V| ''Nanotyrannus''}}
| {{Kpt|[[Bakker]], [[Williams]]}} & {{Kpt|[[Currie]]}}, [[1988]]
|-
| = "Clevelanotyrannus"
| ({{Kpt|[[Bakker]], [[Williams]]}} & {{Kpt|[[Currie]]}} vide {{Kpt|[[Currie]]}}, [[1987]])
| ''[[nomen nudum]]''
|-
| ?= ''[[Tyrannosaurus]]''
| {{Kpt|[[Henry Osborn|Osborn]]}}, [[1905]]
|-
|{{V| ''N. lancensis''}}
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Bakker]], [[Williams]]}} & {{Kpt|[[Currie]]}}, [[1988]]
|-
| = ''[[Albertosaurus]]'' ("Clevelanotyrannus") ''lancensis''
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Paul]]}}, [[1988]]
|-
| = ''[[Albertosaurus]] lancensis''
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Russell]]}}, [[1970]]
|-
| = ''[[Albertosaurus]]'' (''Nanotyrannus'') ''lancensis''
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Paul]]}}, [[1988]]
|-
| = ''[[Gorgosaurus]] lancensis''
| {{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]
|-
| ?= ''[[Tyrannosaurus]] rex''
| {{Kpt|[[Henry Osborn|Osborn]]}}, [[1905]]
|-
|{{V|''N. lethaeus''}}
|{{Kpt|[[Zanno]] & Napoli, [[2025]]}}
|}

== Bibliografia ==

1) Prace naukowe:

Bakker, R. T.; Williams, M. & Currie, P. J. (1988). "Nanotyrannus, a new genus of pygmy tyrannosaur, from the latest Cretaceous of Montana." Hunteria, 1: 1–30.

Brusatte, S.L. & Carr, T.D. (2016) "The phylogeny and evolutionary history of tyrannosauroid dinosaurs" Scientific Reports, 6, 20252. [[doi:10.1038/srep20252]].

Brusatte, S.L., Carr, T.D., Williamson, T.E., Holtz T.R., Hone, D.W.E., Williams, S.A. (2016) "Dentary groove morphology does not distinguish ‘Nanotyrannus’ as a valid taxon of tyrannosauroid dinosaur. Comment on: “Distribution of the dentary groove of theropod dinosaurs: Implications for theropod phylogeny and the validity of the genus Nanotyrannus Bakker et al., 1988”" Cretaceous Research

Carr T. D. (1999). "Craniofacial ontogeny in the Tyrannosauridae (Dinosauria, Coelurosauria)." Journal of Vertebrate Paleontology. 19:497-520.

Carr T. D. & Williamson T. E. (2004). "Diversity of late Maastrichtian Tyrannosauridae (Dinosauria: Theropoda) from western North America." Zoological Journal of the Linnean Society 142:479-523.

Carr, T.D., Henderson, M., Erickson, G., Peterson, J., Williams, S., Currie, P.J., Scherer, R., Harrison, B. (2015). A subadult Tyrannosaurus rex and its bearing on the Nanotyrannus hypothesis. Journal of Vertebrate Paleontology. Program and Abstracts 2015, 103.

Carr, T.D. (2020) "A high-resolution growth series of Tyrannosaurus rex obtained from multiple lines of evidence." PeerJ 8:e9192
[[doi:https://doi.org/10.7717/peerj.9192]].

Cau, A. (2024 online) [https://www.facebook.com/TheropodaBlog].

Currie, P. J. (2003). "Cranial anatomy of tyrannosaurids from the Late Cretaceous of Alberta". Acta Palaeontologica Polonica 48 (2): 191-226.

Currie, P. J.; Hurum, J. H; & Sabath, K. (2003). "Skull structure and evolution in tyrannosaurid phylogeny". Acta Palaeontologica Polonica 48 (2): 227-234.

Gilmore, C.W. (1946) "A new carnivorous dinosaur from the Lance Formation of Montana" Smithsonian Miscellaneous Collections 106 (13), 1-9.

Hwang, S. H. (2009). "The utility of tooth enamel microstructure in identifying isolated dinosaur teeth" Lethaia Published Online: Sep 14 2009 12:53PM DOI: 10.1111/j.1502-3931.2009.00194.x

Larson, P. L. (2008). "Variation and sexual dimorphism in Tyrannosaurus rex". [w]: Larson P, Carpenter K, "Tyrannosaurus rex, the tyrant king". Bloomington: Indiana University Press. p 102–128.

Larson, P. L. (2013a). “The case for Nanotyrannus”.[w] J. M. Parrish, R. A. Molnar, P. J. Currie., and E. B. Koppelhus, “Tyrannosaurid Paleobiology”. Bloomington: Indiana University Press.

Larson, P.L. (2013b). The validity of Nanotyrannus lancensis (Theropoda, Lancian - Upper Maastrichtian of North America). Journal of Vertebrate Paleontology. Program and Abstracts 2013, 159.
Persons, W. S., Currie, P. J. (2016). "An approach to scoring cursorial limb proportions in carnivorous dinosaurs and an attempt to account for allometry". Scientific Reports. 6. 19828. [[doi:10.1038/srep19828]].

Longrich, N.R.& Saitta, E.T. (2024). „Taxonomic Status of Nanotyrannus lancensis (Dinosauria: Tyrannosauroidea)—A Distinct Taxon of Small-Bodied Tyrannosaur.” Fossill Studies 2024, 2, 1–65. [[https://doi.org/ 10.3390/fossils2010001]] .

Schmerge, J.D., Rothschild, B.M. (2016). “Distribution of the dentary groove of theropod dinosaurs: Implications for theropod phylogeny and the validity of the genus Nanotyrannus Bakker et al., 1988.” Cretaceous Research. 61, 26-33.

Tsuihiji, T., Watabe, M., Tsogtbaatar, K., Tsubamoto, T., Barsbold, R., Suzuki, S., Lee, A.H., Ridgely, R.C., Kawahara, Y. & Witmer, L.M. (2011) "Cranial osteology of a juvenile specimen of Tarbosaurus bataar from the Nemegt Formation (Upper Cretaceous) of Bugin Tsav, Mongolia" Journal of Vertebrate Paleontology. 31(3), 497–517.

Witmer, L. M. & Ridgely, R. C. (2009) "New Insights Into the Brain, Braincase, and Ear Region of Tyrannosaurs (Dinosauria, Theropoda), with Implications for Sensory Organization and Behavior" The Anatomical Record: Advances in Integrative Anatomy and Evolutionary Biology 292( 9): 1266-1296

Witmer. L.M. & Ridgely, R.C. (2010) "The Cleveland tyrannosaur skull (Nanotyrannus or Tyrannosaurus): new findings based on ct scanning, with special reference to the braincase" Kirtlandia, 37, 61-81.

Woodward, H.N., Tremaine, K., Williams, S.A., Zanno, L.E., Horner, J.R. & Myhrvold, N. (2020). "Growing up Tyrannosaurus rex: Osteohistology refutes the pygmy "Nanotyrannus" and supports ontogenetic niche partitioning in juvenile Tyrannosaurus." Science Advances 6(1): eaax6250
[[DOI: 10.1126/sciadv.aax6250]].

Yun, C (2015). "Evidence points out that "Nanotyrannus" is a juvenile Tyrannosaurus rex".". PeerJ PrePrints. 3: e1052. [[doi:10.7287/peerj.preprints.852v1]].

2) Pozostałe

Tsuihiji, T., Watabe, M., Witmer, L., Tsubamoto, T., Tsogtbaatar, K. (2007) "A juvenile skeleton of Tarbosaurus with a nearly complete skull and its implicarions for ontogenetic change in tyrannosaurids" Journal of Vertebrate Paleontology. 27(3), 160A

Horner, online http://www.youtube.com/watch?v=xYbMXzBwpIo

Mortimer, online: http://home.comcast.net/~eoraptor/Tyrannosauroidea.html#Tyrannosaurusrex

Mortimer, online: http://theropoddatabase.blogspot.com/2016/01/nanotyrannus-was-groovy-baby.html

Sakamoto, M., online http://mambobob-raptorsnest.blogspot.com/2016/03/hind-limb-proportions-cast-doubt-on.html

http://www.dinodata.org/index.php?option=com_content&task=view&id=7033&Itemid=67

http://en.wikipedia.org/wiki/Jane_(dinosaur)

http://www.dinosaur-world.com/tyrannosaurs/nanotyrannus_lancensis.htm

http://www.livescience.com/animals/080724-ap-japan-dinosaur.html

http://www.fossilmuseum.net/DinosaurFossils/Tyrannosaurus-rex/Tyrannosaurus-rex.htm

http://www.cmnh.org/site/AtTheMuseum/OnExhibit/PermanentExhibits/Jane.aspx<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Tyrannosauroidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

Nanotyrannus

2025-11-02T11:00:20Z

Dino: /* Spis gatunków */

{{DISPLAYTITLE:''Nanotyrannus''}}
{{Opis
|Autor = [[Maciej Ziegler]], [[Kamil Kamiński]]
|Korekta = [[Marcin Szermański]], [[Adrian Tkocz]]
|nazwa = ''Nanotyrannus'' (nanotyran)
|długość = 5,5 m (?młody) <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes". wyd. Princeton University Press.</ref>
|masa = 520 kg (?młody) <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
|wysokość = 2 m (w biodrach) (?młody) <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
|dieta = mięsożerny
|miejsce = [[USA]] - Montana, Dakota Południowa i Wyoming

([[formacja|formacje]] [[Hell Creek]] i [[Lance]])
|czas = {{Występowanie|67|66}}
ok. 67-66 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[mastrycht]])
|systematyka = [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Tyrannosauroidea]]

[[Tyrannosauridae]]

[[Tyrannosaurinae]]
|grafika = Nanotyrannus_Skull.jpg
|podpis = [[Holotyp]]. Autor zdjęcia: ScottRobertAnselmo [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:CMNH_Nanotyrannus_Skull.jpg]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
== Wstęp ==
''Nanotyrannus'' to [[rodzaj]] tyranozauryda z późnego [[mastrycht]]u z terenów Ameryki Północnej.

W przeszłości opisano wiele gatunków tyranozaurydów, które okazały się synonimami ''[[Tyrannosaurus]] rex'' - np. ''[[Dinotyrannus]] megagracilis'' czy ''[[Stygivenator]] molnari''. ''Nanotyrannus'' jest ostatnim, który zapewne jest innym [[takson]]em.

''Nanotyrannus'' był prawdopodobnie rzadki i z ograniczonym [[zasięg geograficzny|zasięgiem geograficznym]] i może też czasowym. Choć z drugiej strony, może niektóre osobniki przypisane do tyranozaura to właśnie nanotyrany.

Czaszka nanotyrana to pierwsza skamieniałość dinozaura poddana tomografii komputerowej. Nanotyran wystąpił też w drugim odcinku serialu "Jurassic Fight Club", gdzie walczył z młodymi ''Tyrannosaurus''.

==Paleoekologia==
Potencjalnymi ofiarami odnalezionych nanotyranów mogły być średniej wielkości [[Cerapoda|cerapody]] ''[[Pachycephalosaurus]]'', ''[[Thescelosaurus]]'' czy ''[[Leptoceratops]]''. Natomiast dorosłe mogły polować na duże dinozaury, jak ''[[Edmontosaurus]]'' czy ''[[Triceratops]]''. W polowaniu pomocne były silne szczęki, skierowane do przodu oczy oraz długie tylne kończyny. Zęby wielu osobników tego dinozaura znaleziono w kościach roślinożernych dinozaurów. W 1997 roku znaleziono kompletny szkielet [[triceratops]]a; nazwano go "Kelsey". Przy nim znaleziono ponad 20 zębów, które uważa się za pochodzące od ''Nanotyrannus'' lub ''[[Tyrannosaurus]]''. Wydaje się mało prawdopodobne, aby jeden osobnik stracił aż tyle zębów podczas jednego posiłku, więc jest to dowód na zachowania stadne młodych tyranozaurów lub nanotyranów. Bob [[Bakker]] uważa, że nanotyrany polowały w grupach.
[[Plik: JANE_head_replica.JPG |300px|thumb|right|Rekonstrukcja czaszki "Jane". Autor zdjęcia: Ratis irrittis [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:JANE_head_replica.JPG].]]

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Nanotyrannus'' dosłownie znaczy "mały tyran" i odnosi się do wielkości dinozaura w porównaniu do ''[[Tyrannosaurus]] rex''. Nazwa ta powstała z połączenia greckich słów: ''nanos'' (mały, karzeł) i ''tyrannos'' (tyran, król). Epitet gatunkowy nadano od nazwy formacji Lance, jak wcześniej nazywano jednostkę stratygraficzną, w której go odnaleziono. Obecnie Hell Creek, w [[1946]] roku będące ogniwem tej formacji, uznano za odrębną formację.

==Historia taksonu==
Odkrytą w [[1942]] roku czaszkę opisał [[Gilmore]] w [[1946]] roku, nadając jej nazwę ''[[Gorgosaurus]] lancensis''. Później, w związku z uznaniem gorgozaura za młodszy synonim albertozaura, ([[Russell]], [[1970]]; [[Paul]], [[1988]]) nadano im nazwę ''[[Albertosaurus]] lancensis''. [[Paul]] umieścił ''A. lancensis'' w osobnym podrodzaju. W [[1988]] roku [[Bakker]] i współpracownicy uznali w końcu ''A. lancensis'' za nowy rodzaj i nadali mu nazwę ''Nanotyrannus lancensis''. Ustalono też, że jest to [[bazalny]] tyranozauroid. Wcześniejszą proponowaną nazwą dla tego rodzaju był "Clevelanotyrannus", i ta nazwa pojawia się w cytacji przyszłego opisu nanotyrana w publikacji Currie'go w [[1987]] roku. [[Anatoly Rozhdestvensky|Rozhdestvensky]] ([[1965]]) jako pierwszy zasugerował, że to młody ''[[Tyrannosaurus]]'', możliwość taką potwierdził [[Carpenter]] ([[1992]]), a szczegółowo opublikował to [[Carr]] ([[1999]]). Odtąd było pewne, że to młody tyranozauryd.

==Materiał kopalny==
===Holotyp===
Jest nim czaszka młodego osobnika (mierząca 57-61 cm) wraz z żuchwą oznaczona CMN (=CMNH) 7541. Okaz znajduje się w Canadian Museum of Nature - Kanadyjskim Muzeum Natury w Ottawie. Długość ciała szacuje się na około 5 m.

===Przypisany materiał===
Przypisany i nie w pełni opisany przez naukowców materiał to kilka części czaszki (kość łzowa?, jarzmowa i czołowa i zęby - BHI 6235, znalezione w pobliżu ''T. rex'' - "Sue"), paliczek oraz liczne zęby - wszystkie należące do młodych osobników. [[Mortimer]] uważa, że pazur uznany za pochodzący od nanotyrana przez Stenersona i O'Connera ([[1994]]) został do niego przypisany wyłącznie z powodu wielkości. Kolejna czaszka i materiał pozaczaszkowy pochodzi z Alberty. Najważniejszym osobnikiem nanotyrana jest dość kompletny szkielet pochodzący z formacji Hell Creek, przezwany Jane.

===Jane===
[[Plik:Nanotyrannus1.jpg|300px|thumb|right| "Jane". Autor: Kranar Drogin [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Jane_TRex_Burpee.jpg], zob. galerię na [http://www.fossilmuseum.net/DinosaurFossils/Tyrannosaurus-rex/Tyrannosaurus-rex.htm].]]

Okaz odkryli w [[2001]] roku w południowej Montanie Carol Tuck i Bill Harrison - członkowie ekspedycji prowadzonej przez Michaela Hendersona z Muzeum Burpee. Wcześnie stwierdzono, że to drugi okaz ''Nanotyrannus'', ponieważ budową zębów i czaszki bardzo przypomina [[holotyp]]. [[Larson]] ([[2008]]) przypisał go do ''N. lancensis''. Znaleziono około połowy wszystkich kości, w tym 2/3 czaszki. Osobnik został oznaczony numerem katalogowym BMRP 2002.4.1. Okaz ten jest wystawiony w Burpee Museum of Natural History - Muzeum Historii Naturalnej Burpee w Rockford (stan Illinois). Osady, w których znaleziono Jane, datowane są na 67-66 Ma. Nazwa tego szkieletu została nadana na cześć Jane Solem, dobroczyńcy Muzeum. W chwili śmierci Jane miała (ale nie wiemy czy to samica) 11 lat (lub co najmniej 13 wg Woodwarda i in. [2020]), około 7 m długości i jakieś 500-700 kg masy. Na okaz składa się: prawie kompletna czaszka długości 72,4 cm, żuchwa, zęby mierzące 10 cm; kręgi: 7 szyjnych, 4 grzbietowe tylne, 10 ogonowych przednich z szewronami, żebra grzbietowe i brzuszne ([[gastralia]]); kompletna miednica i kręgi krzyżowe; kości kończyn: kość łopatkowo-krucza, ramienna, promieniowa, łokciowa i części dłoni, kości udowe, piszczelowe, kości śródstopia, paliczki i pazury. Jane jest okazem, na którym skupia się debata na temat ważności rodzaju ''Nanotyrannus''. Jej czaszka jest bardzo podobna do holotypu ''N. lancensis'', lecz większa. W żuchwie Jane miała 17 zębów. Jane miała dłuższe kończyny niż dorosłe tyranozaury a przednie miały prawdopodobnie większy zakres ruchu.

==Młody ''[[Tyrannosaurus]] rex''?==
W mezozoiku typową sytuacją była obecność kilku dużych drapieżnych dinozaurów w jednym ekosystemie. Longrich i Saitta (2024) zwracają uwagę, że w ekosystemie późnego mastrychtu Laramidii należy się spodziewać więcej niż jednego tyranozauryda. Może jednak zachodnia część Ameryki Północnej na końcu ery dinozaurów była wyjątkiem?

[[Carr]] ([[1999]]) wylicza 13 cech łączących ''N. lancensis'' z ''T. rex'' na których podstawie uznał go za młodego tego drugiego. Później [[Currie]] ([[2003]]) wykazał, że wiele z tych cech mają także inne tyranozaurydy, szczególnie ''[[Tarbosaurus]]'' i ''[[Daspletosaurus]]''. [[Currie]] uznał też, że nanotyran jest trudny do odróżnienia od młodego daspletozaura. ''Nanotyrannus'' jest uważany za młodszy synonim tyranozaura przez Holtza ([[2001]], [[2004]]), [[Brochu]] ([[2003]]), Carra i Williamsona ([[2004]]), Carra (2005), Hendersona ([[2005]]), Paula ([[2008]]), Brusatte’a i in. ([[2016]]), Brusatte’a i Carra ([[2016]]), Yuna ([[2016]]) i Sakamoto (2016 online). Natomiast [[Currie]] ([[2003]]), [[Currie]] i in., ([[2003]]); [[Larson]], ([[2005]], [[2008]], [[2013]]a, [[2013]]b) oraz [[Witmer]] i [[Ridgely]] ([[2005]]) stwierdzili, że to młody siostrzanego taksonu tyranozaura. A jako taki mógłby zostać uznany za odrębny rodzaj - ''Nanotyrannus'' - lub za drugi gatunek tyranozaura - powstałaby wtedy nowa kombinacja ''[[Tyrannosaurus]] lancensis''. Larson ([[2013]]a) wskazał na cechy, które jego zdaniem miały świadczyć o tym, że osobnik BMRP 2002.4.1 (Jane) był już bardzo bliski zaprzestania wzrostu lub nawet przestał rosnąć. Wskazuje on m.in. na zrośnięcie kości łopatkowo-kruczej, miednicy oraz przynajmniej częściowe zrośnięcie trzonów kręgów grzbietowych z wyrostkami kolczystymi. Jeżeli jego wnioski są prawidłowe, to wówczas wątpliwy stałby się argument, że różnice między ''T. rex'' a ''Nanotyrannus'' można tłumaczyć ontogenezą. Jednak [[Chan-gyu Yun|Yun]] (2016) wykazał, że cechy te występują też u wielu bardzo młodych tyranozaurydów lub innych teropodów, zatem na ich podstawie nie można wnioskować o statusie ontogenetycznym Jane, która niemal na pewno była osobnikiem młodym. W 2020 r. Woodward i in. przebadali mikrostrukturę kości udowej i piszczelowej Jane. Na tej podstawie orzekli, że był to młody, aktywnie rosnący osobnik. Longrich i Saitta (2024) stwierdzili, że okazy przypisywane do nanotyrana byly dorosłe lub prawie dorosłe. Świadczyć ma o tym m.in. zrośnięcie kości, stosunkowo powolne tempo wzrostu oraz spowolnienie wzrostu w ostatnim okresie życia. Co więcej, sporządzona dla nich krzywa wzrostu przewiduje, że w pełni dorosłe okazy osiągałyby maksymalnie masę w okolicach 1,5 t, a więc znacznie poniżej dorosłego ''[[Tyrannosaurus]]''. Wspomniani autorzy podkreślają także, iż ''Nanotyrannus'' różni się od dorosłych tyranozaurów znacznie bardziej niż młody tarbozaur od dojrzałych okazów swego gatunku. Już u bardzo młodych okazów ''[[Tarbosaurus]]'' można zaobserwować charakterystyczne cechy dorosłych, takie jak wysoka i głęboka kość szczękowa. Brak ich jednak u nanotyranów. Oznacza to, że ''[[Tyrannosaurus]]'' musiałby mieć zupełnie odmienny wzór rozwoju osobniczego niż jego azjatycki kuzyn. Schemat ontogenezy ''[[Gorgosaurus]]'' także nie wykazuje, by zachodziły u niego zmiany, proponowane na linii ''[[Tyrannosaurus]]'' – ''Nanotyrannus''. Brak również okazów, które łączyłyby cechy ''[[Tyrannosaurus]]'' i ''Nanotyrannus''.

===Liczba zębów===
Wszystkie tyranozaurydy mają 4 zęby w kości przedszczękowej (z przodu górnej szczęki), natomiast w kości szczękowej (z tyłu górnej szczęki) i zębowej (w szczęce dolnej) liczba ta jest zmienna i waha się od 11 do 18. Stałą liczbę zębów szczękowych ma ''[[Albertosaurus]]'' - 14. Natomiast u pozostałych tyranozaurydów liczba ta jest zmienna - u ''[[Gorgosaurus]]'' - 13-15, u ''[[Daspletosaurus]]'' - 13-17 (są to jednak prawdopodobnie dane od trzech gatunków, co może tłumaczyć taką rozpiętość, zob. dalej), u ''[[Tarbosaurus]]'' - 12-13 i wreszcie u ''[[Tyrannosaurus]]'' - 11-12. Liczba zębów jest zmienna nie tylko wśród poszczególnych osobników danego gatunku; znane są okazy, które mają po jednej stronie szczęki (np. po prawej) więcej zębów niż w po drugiej stronie.

Podobnie żuchwa - u nanotyrana było w niej 16 lub 16-17 zębów a u tyranozaura - 12-14 ([[Hurum]] i [[Sabath]], [[2003]]) albo czasem 15 u okazu przezwanego Samson, przy czym liczba maleje wraz ze wzrostem (Horner, online).

[[Bakker]] i in. ([[1998]]) uznawali liczbę zębów za cechę pozwalającą rozróżnić taksony. [[Carr]] ([[1999]]) twierdzi jednak, że należy być z tym ostrożnym, bowiem jest to cecha zależna od wieku i zmienności osobniczej. Przebadał on szczegółowo czaszki gorgozaura. Podzielił on 9 osobników ''G. libratus'' na trzy stadia rozwojowe. Osobniki najmłodsze miały 13-15 zębów szczękowych (3 z nich miały 15, 2 miały 14 a jeden, najstarszy z nich - 13), średni miał 13, natomiast największe dwa okazy po 13 i jeden 14. [[Currie]] ([[2003]]) przebadał 11 (o 2 więcej) osobników ''G. libratus'' i wykazał, że liczba zębów szczękowych nie zmniejsza się ze wzrostem osobników, lecz wykazuje nawet lekką tendencję wzrostową. Także u innych tyranozaurydów nie zaobserwował zmniejszenia liczby zębów z wiekiem. Wykazał, że tyranozaurydy, w tym także ''T. rex'', z wiekiem i wzrostem nie traciły zębów. U siedmiu badanych przez niego osobników ''T. rex'' tylko jeden miał niższą liczbę zębów, niż pozostałe, i wcale nie był największy. Przeważnie tyranozaury miały 12 zębów. Natomiast nanotyran ma przynajmniej 14 zębów w kości szczękowej, a prawdopodobnie miał ich 15 ([[Currie]], [[2003]]; [[Bakker]] i in., [[1988]]). [[Currie]] pisze, że u żadnego gatunku teropoda nie zaobserwowano zmniejszania liczby zębów w miarę wzrostu. Jednak najnowsze opracowania zdają się potwierdzać twierdzenia o zmiennej liczbie zębów u tyranozaurydów. Carr i in. ([[2017]]) wykazali, że w toku ontogenezy ''[[Daspletosaurus]] horneri'' zmieniała się liczba zębów szczękowych. Być może podobne wnioski można odnieść do ''[[Daspletosaurus]] torosus'' (zob. [[Daspletosaurus#Zmiana liczby zębów w ontogenezie]]). Yun ([[2016]]) powołując się na osobistą komunikację z Holtzem uważa, że również u tyranozaura liczba zębów malała wraz ze wzrostem. Ponadto zmienna liczba zębów może być cechą wynikającą ze zmienności osobniczej, co poddaje w wątpliwość jej przydatność przy rozróżnianiu wymarłych gatunków (Brown i in., 2015).
[[Plik: Tyrannosaurus rex nanotyrannus lancensis by abelov2014.jpg|300px|thumb|right| Tyranozaur I dwa nanotyrany w późnokredowym lesie. Autor: ABelov2014 [http://abelov2014.deviantart.com/art/Tyrannosaurus-rex-Nanotyrannus-lancensis-577519535].]]

Artykułowany i niemal kompletny szkielet niewielkiego (długość czaszki - 29 cm, uda - 30 cm, długość ciała ok. 2 m), młodego tarbozaura, o którym donieśli [[Tsuihiji]] i in. ([[2007]], opisany w [[2011]] r.) ma 13 zębów w kości szczękowej i 14-15 w żuchwie - tyle, co dorosłe osobniki.

Nowe okazy ''[[Tyrannosaurus]]'' - "Samson" z Carnegie Muzeum (Pittsburgh) i szczątki ze Szkoły Górniczej Dakoty Południowej (South Dakota School of Mines, Rapid City) podobno mają większą liczbę zębów niż pozostałe tyranozaury. Dopóki jednak nie zostaną dokładnie przebadane przez naukowców, nie będzie pewności, czy to rzeczywiście młode tyranozaury - być może to właśnie młode nanotyrany. Bowiem osobniki ''T. rex'' odkryte od roku [[1990]] w większości pozostają nieopisane w literaturze fachowej. Larson (2013b) również wymienia nowe osobniki nanotyrana, także jeszcze nieopisane, z Montany, Dakoty Południowej i Wyoming, różniące się od tyranozaura m.in. obecnością trzeciego palca dłoni. Brusatte i Carr ([[2016]]) wspominają również o niemal kompletnym szkielecie młodego tyranozaura z Montany, który mógłby wyjaśnić zagadkę. Niestety okaz ten jest niedostępny do badań, jako że stał się częścią prywatnej kolekcji skamieniałości (Mortimer, online).

===Budowa zębów===
Zęby przypisywane nanotyranowi odnaleziono wśród kości niedorosłego tyranozaura, przezwanego Tinker, którego zęby przypominały uzębienie dorosłych tyranozaurów. Jak zauważyli [[Bakker]] i in. ([[1988]]), zęby nanotyrana mają prymitywną budowę i przypominają najbardziej te znane u teropoda nazwanego Jordan (LACM 28471), który okazał się młodym tyranozaurem. [[Larson]] ([[2008]]) wylicza czym zęby nanotyrana różnią się od zębów tyranozaura. Ten pierwszy ma mocno zredukowany pierwszy ząb z kości szczękowej oraz z żuchwy - ten drugi o kształcie typowym dla nie-tyranozauroidowych teropodów (tyranozauroidy mają go w kształcie litery D gdy się patrzy od góry), inne proporcje czwartego zęba z żuchwy i kości szczękowej. Dodatkowo wszystkie zęby nanotyrana są mocno spłaszczone, w przeciwieństwie do okrągłych zębów tyranozaura (gdy patrzy się z góry). Jednak jak pisze [[Mortimer]] (online), wszystkie zęby zaliczone do ''Nanotyrannus'' w zasadzie nie różnią się od zębów młodych ''[[Tyrannosaurus]]'', więc izolowane zęby nie mogą być przypisywane do konkretnego taksonu. Wszelkie różnice w budowie tłumaczy się różnymi stadiami rozwoju osobniczego - młodsze osobniki mają te węższe, przypominające zęby dromeozaurydów, a starsze mają je szersze i mocniejsze. Do podobnego wniosku doszła [[Hwang]] ([[2009]]) - uznała ona, że ząb oznaczony UWGM-187 jest nie od odróżnienia od zębów innych młodych tyranozaurydów.

[[Larson]] i in. ([[2003]]) donoszą o zębach z dolnej części formacji Hell Creek z Dakoty Południowej. Jest ich 91, a niektóre są bardziej bocznie spłaszczone od innych, co dotyczy też dużych zębów, a niektóre mniejsze są masywne. Sugeruje to, że żyły tam dwa gatunki tyranozaurydów.

===Budowa mózgoczaszki===
[[Witmer]] i [[Ridgely]] ([[2009]], [[2010]]) przebadali budowę tej części czaszki tyranozaurydów. Doszukali się u holotypu wielu, często prymitywnych cech, nieobecnych u tyranozaura, lecz u bardziej bazalnych przedstawicieli [[Tyrannosauridae]] (np. ''[[Gorgosaurus]]''). Kilka cech jest wspólnych, lecz są one problematyczne. Mózgoczaszka nanotyrana wydaje się być zupełnie inna nie tylko od ''T. rex'', lecz także pozostałych tyranozaurydów i ma cechy niespotykane u jego krewniaków. Mózgoczaszka młodego ''[[Gorgosaurus]]'' (ROM 1247) jest ogólnie bardziej podobna do dorosłych ''T. rex'' niż do ''N. lancensis''. Cała czaszka tego ostatniego jest silnie nachylona do dołu. [[Witmer]] i [[Ridgely]] uznali, że uszkodzenia pośmiertne, patologie lub [[ontogeneza]] jako wyjaśnienie różnic raczej nie wchodzą w grę. Zauważyli, że jeśli chodziłoby o ontogenezę, to późne zmiany zaobserwowano np. u przedstawicieli [[Ceratopsidae]], jednak dotyczyły one głównie zmian cech związanych prawdopodobnie z płcią a nie sposób tym wytłumaczyć drastycznych zmian w budowie mózgu tyranozauryda. Odnaleziono struktury, których nie da się wyjaśnić inaczej, niż obecnością małżowin oddechowych (ang. respiratory turbinates), które służą do regulowania temperatury ciała i są dowodem [[endotermia|endotermii]] (stałocieplności).

===Rowek na kości zębowej===
[[Plik:Nanotyrannus Clean.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu nanotyrana. Autor zdjęcia: MCDinosaurhunter. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nanotyrannus_Clean.png].]]
Schmerge i Rothschild (2016) przebadali obecność rowka na bocznej powierzchni kości zębowej u 92 teropodów. U tyranozauroidów miał on występować tylko u ''[[Dryptosaurus]]'', ''[[Gorgosaurus]]'' i ''[[Albertosaurus]]'' oraz u BMRP 2002.4.1 (Jane). U holotypu nanotyrana obecność tej cechy lub jej brak jest trudny do zweryfikowania. Naukowcy ci przebadali pięć osobników niewątpliwie należących do ''[[Tyrannosaurus]]'', w tym młodego LACM 28471 (Jordan) i żaden z nich nie miał omawianego rowka. Uważają oni, że takie różnice trudno byłoby wytłumaczyć ontogenezą. Rowek na kości zębowej jest ściśle połączony z systemem nerwów, a więc zanik tej cechy podczas dojrzewania wymagałby „dramatycznych zmian”, jak to określili autorzy. Dlatego ich zdaniem cecha ta świadczy o niewątpliwej odrębności nanotyrana i tyranozaura. Co więcej, twierdzą oni, że obecność owego rowka jest cechą prymitywną, a ponieważ łączy ona nanotyrana z albertozaurynami, może on w rzeczywistości należeć do tego kladu, zamiast do tyranozaurynów, jak do tej pory sądzono. Również inne cechy budowy zdają się zbliżać nanotyrana do albertozaurynów (m.in. krótsza i niższa czaszka, krótsza kość biodrowa, dłuższe śródstopie i palce stóp).

Wnioski Schmerge i Rothschilda zostały skrytykowane przez Brusatte’a i in. (2016). Stwierdzili oni, że rowek na kości zębowej jest szeroko rozpowszechnioną cechą wśród tyranozauroidów. Co więcej, jest to cecha zmienna ontogenetycznie, przyjmująca postać głębokiego, ostrego rowka u osobników młodych, oraz zdecydowanie płytszą formę u dorosłych. Skrytykowali także metodologię badań Schmerge i Rothschilda, którzy swoje wnioski oparli głównie na fotografiach, i w większości przypadków ograniczyli się do okazów holotypowych. Wg Brusatte’a i współpracowników, wiele innych tyranozauroidów również ma omawiany rowek na kości zębowej, lecz jest on płytki i słabo widoczny na fotografiach, zwłaszcza w przypadku większych osobników. Dotyczy to również dużych okazów albertozaura i gorgozaura, u których wspomniany rowek jest ledwo dostrzegalny. To samo zauważyli u tyranozaura, co do którego Schmerge i Rothschilda uznali, że żaden jego osobnik nie miał rowka. Brusatte współpracownicy przebadali jednak osobnika LACM 28471, i dostrzegli rowek po lewej stronie. Uważają oni, że z powodu uszkodzeń mógł on być niewidoczny na fotografiach, na których polegali poprzednio cytowani autorzy. Ponadto płytkie rowki są obecne u dorosłych okazów tyranozaura. Z kolei oba osobniki uznawane za nanotyrany (CMNH 7541; BMRP 2002.4.1), które mają wyraźny rowek, są niedorosłe. Podsumowując, wg autorów obecność rowka na kości zębowej u tyranozaurydów jest cechą zmienną ontogenetycznie, wyraźnie widoczną u młodych, i trudno dostrzegalną u dorosłych, zatem cecha ta nie pozwala na odróżnienie nanotyrana i tyranozaura. Twierdzą oni również, że takie zmiany byłyby jednymi z mniej drastycznych, jakie zachodziły w ontogenezie tej grupy teropodów, wbrew temu, co proponowali Schmerge i Rothschild.

Krytycznie do tej pracy odniósł się także Mortimer (2016 online), który wskazuje na dużą zmienność omawianej cechy i jej niewielką przydatność dla rozróżniania gatunków. Wg niego, głębokość rowka może się znacząco zmieniać wzdłuż żuchwy u jednego osobnika, co sprawia, że ocena stanu tej cechy u danego okazu jest bardzo subiektywna. Mortimer skrytykował też analizę filogenetyczną Schmerge i Rothschilda. Zakłada on, że autorzy ci zakodowali młodociany okaz nanotyrana jako dorosłego osobnika, co musiało mocno wpłynąć na wynik. Młode tyranozaurydy, kodowane jako dorosłe, mają bowiem bardziej bazalną pozycję w większości analiz. Mortimer odniósł się także do samej matrycy – jego zdaniem bardzo niedopracowanej.

Schmerge i Rothschild podtrzymali jednak swoje wnioski, wskazując na różnice między prawidłowym rowkiem, a stanem, który nazwali „pseudo-rowkiem”. Zarzucili również błędy przy identyfikacji rowków w pracy Brusatte’a i współpracowników. Uznali oni, że pomimo ewentualnych zmian ontogenetycznych, jest to cecha pozwalająca na odróżnienie tyranozaura i nanotyrana.

Carr (2020) przebadał kilkadziesiat okazów tyranozaura i wykazał, że rowek nie występuje u bardzo młodych okazów, a u nieco starszych, kilkuletnich jest dobrze widoczny wzdłuż całego rzędu zębów, natomiast u starszych jest ograniczony do krótkich segmentów. Wydaje się więc, że nie jest to cecha związana z odrębnością gatunkową.

===Budowa pozostałej części czaszki===
[[Larson]] ([[2008]]) przebadał szkielety 34 z 46 niefragmentarycznych osobników przypisywanych do ''[[Tyrannosaurus]]'' i ''Nanotyrannus''. Okazało się, że cechy różniące ''T. rex'' i ''N. lancensis'' to między innymi (gwiazdkami oznaczono cechy mające występować także u młodych tyranozaurów według Mortimera, online): kształt dołu przedoczodołowego (''T. rex'' [=T] - głęboki, ''N. lancensis'' [=N] - płytki), zetknięcie się wewnętrznej przedoczodołowej krawędzi kości [=k.] szczękowej z k. jarzmową (T - brak, N - jest), okno szczękowe sięgające do przedniej krawędzi dołu przedoczodołowego (T - tak, N - nie), rozrost lemiesza (T - bocznie, N - grzbietowowewnętrznie), *tylny grzbietowy rowek k. kwadratowo-jarzmowej (T - nie, N - tak), *środkowy grzbietowy rowek k. kwadratowo-jarzmowej (T - jest, N - brak), *przedni grzbietowy środkowy rowek w k. kwadratowo-jarzmowej (T - tak, N - nie), róg na k. łzowej (T - brak, N - obecność), kształt k. łzowej (T - odwrócona litera L , N - litera T), połączenie k. łuskowej i kwadratowej (T - podwójne, N - pojedyncze), nerw czaszkowy V-2 ograniczony przez (T - k. szczękową i przedszczękową, N - k. szczękową), przednie szczękowe wgłębienie nerwu czaszkowego V-2 na kościach (T - szczękowej i przedszczękowej , N - szczękowej), środkowy dół zaoczodołowy (T - nie, N - tak), przedni otwór pneumatyczny na k. łuskowej (T - bardzo duży, N - brak), boczny otwór [[Pneumatyzacja|pneumatyczny]] na k. łzowej (T - mały, N - wiele dużych), środkowy otwór pneumatyczny na k. łzowej (T - duży, N - brak), otwór pneumatyczny na ''ectopterygoid'' ograniczony grubą krawędzią (T - tak, N - nie), otwory pneumatyczne na k. jarzmowej (T - zwrócone przedniobocznie , N - zwrócone tylnobocznie). Wydaje się jednak, że wiele z tych cech występuje też u młodych tyranozaurydów (zwłaszcza ''[[Tarbosaurus]]''). Z kolei inne różnice tłumaczyć można zmianami zachodzącymi w ontogenezie na przykładzie innych dinozaurów, bądź zmiennością osobniczą, obserwowaną u spokrewnionych gatunków, jak również pośmiertnymi uszkodzeniami szkieletu (Yun, 2016; Brusatte i Carr, 2016). Longrich i Saitta (2024) twierdzą, że kość czołowa, oznaczona jako UCMP V84133, wykazuje cechy diagnostyczne ''[[Tyrannosaurus]]'', a jest mniejsza niż okazy nanotyrana. Miałoby to wskazywać, że istnieją młode tyranozaury, różniące się budową od osobników przypisywanych do ''Nanotyrannus''.

===Różnice pozaczaszkowe===
Wiadomo, że Jane ma dłuższą kość ramienną w porównaniu do kości dorosłego tyranozaura - słynnej Sue, lecz zapewne jest to cecha młodych osobników. Carr i in. ([[2015]]) na konferencji Journal of Vertebrate Paleontology stwierdzili, że kość ramienna Jane jest dłuższa niż u nie w pełni dorosłych (ang. ''subadult'') osobników ''[[Tyrannosaurus]]'', znajdujących się w podobnej fazie wzrostu. Mimo tego, autorzy ci uznają ją za młodego tyranozaura. Jane ma też rowek w kształcie litery U na kości kruczej, co jest niespotykane u żadnego ze znanych osobników ''T. rex.''

Persons i Currie (2016) badając proporcje tylnych kończyn wśród teropodów stwierdzili, że osobniki przypisywane do ''Nanotyrannus'' cechowały się zdecydowanie większymi zdolnościami do szybkiego biegu niż okazy należące niewątpliwie do tyranozaura (miały wyższy współczynnik CLP). Ponieważ badane osobniki gorgozaura i albertozaura miały podobny współczynnik CLP niezależnie od stadium rozwoju ontogenetycznego, autorzy uznali, że cecha ta pozwala na rozróżnienie ''[[Tyrannosaurus]]'' i ''Nanotyrannus''. Wnioski te zostały jednak nieoficjalnie skrytykowane przez Sakamoto, który tłumaczył takie wyniki m.in. zbyt małą próbą. Wg niego badania cytowanych wyżej autorów nie stanowią mocnego dowodu na odrębność nanotyrana i tyranozaura.

Longrich i Saitta (2024) wskazują, że pazury przednich kończyn 5-6-metrowych okazów nanotyrana są większe niż u największych osobników tyranozaura. Jeśliby tłumaczyć te różnice ontogenezą, to w jej trakcie musiałoby dojść do zmniejszenia się rozmiaru kości. Wg cytowanych autorów u żadnego znanego owodniowca nie dochodzi do takich zmian.

===Podsumowanie===
[[Larson]] ([[2008]], [[2013]]) wyliczył prawie 30 różnic dzielących ''Nanotyrannus'' i ''[[Tyrannosaurus]]'' i choć stwierdził, że są one odrębnymi taksonami, to nie pokusił się jednak o dogłębną analizę. Longrich i Saitta (2024) wskazali aż 150 różnic. Wydaje się jednak, że większość z tych różnic można wytłumaczyć zmiennością osobniczą lub zmianami zachodzącymi w ontogenezie. Liczne z cech uznawanych za unikatowe dla nanotyrana występują też u innych młodych tyranozaurydów (Yun, 2016; Brusatte i Carr, 2016). [[Witmer]] i [[Ridgely]] ([[2009]], [[2010]]), mimo wykazania ewidentnych i trudnych do wytłumaczenia inaczej niż odrębnością gatunkową różnic, nie zdecydowali się jednak na zdecydowane postulowanie odrębności, licząc na to, że przyszłe odkrycia pozwolą rozwikłać tę zagadkę. Woodward i in. (2020) opowiedzieli się za synonimizacją tyranozaura i nanotyrana. Zwrócili oni uwagę, że w przypadku odrębności gatunkowej, ten drugi byłby znany wyłącznie ze szczątków młodych osobników, dlatego hipotezę mówiącą o synonimizacji uznali za bardziej parsymoniczną. Longrich i Saitta (2024) tłumaczą brak w pełni dorosłych okazów nanotyranów niewielką próbą i faktem, że większość tyranozaurydów ginęła przed osiągnięciem starości. Z kolei rzadkość młodych osobników ''[[Tyrannosaurus]] rex'' wg cytowanych autorów wynika z faktu, że mniejsze okazy po prostu mają mniejszy potencjał fisylizacyjny. Co ciekawe, analiza filogenetyczna, przeprowadzona przez Longricha i Saittę wskazuje, że ''Nanotyrannus'' mógł nie należeć do Tyrannosauridae, lecz być prymitywniejszym przedstawicielem Tyrannosauroidea. Praca wspomnianych autorów została nieoficjalnie skrytykowana przez Cau (online), który uznał, że w istocie nie wnosi ona niczego nowego do dyskusji.

Obecnie należy uznać, że ''[[Tyrannosaurus]] rex'' i ''Nanotyrannus lancensis'' to odrębne taksony (kluczowe znaczenie dla tej kwestii mają znaczące różnice w budowie mózgoczaszki), choć oczywiście wraz z nowymi odkryciami i badaniami może się to zmienić (co zresztą jest na porządku dziennym w paleontologii).

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
|{{V| ''Nanotyrannus''}}
| {{Kpt|[[Bakker]], [[Williams]]}} & {{Kpt|[[Currie]]}}, [[1988]]
|-
| = "Clevelanotyrannus"
| ({{Kpt|[[Bakker]], [[Williams]]}} & {{Kpt|[[Currie]]}} vide {{Kpt|[[Currie]]}}, [[1987]])
| ''[[nomen nudum]]''
|-
| ?= ''[[Tyrannosaurus]]''
| {{Kpt|[[Henry Osborn|Osborn]]}}, [[1905]]
|-
|{{V| ''N. lancensis''}}
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Bakker]], [[Williams]]}} & {{Kpt|[[Currie]]}}, [[1988]]
|-
| = ''[[Albertosaurus]]'' ("Clevelanotyrannus") ''lancensis''
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Paul]]}}, [[1988]]
|-
| = ''[[Albertosaurus]] lancensis''
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Russell]]}}, [[1970]]
|-
| = ''[[Albertosaurus]]'' (''Nanotyrannus'') ''lancensis''
| ({{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]) {{Kpt|[[Paul]]}}, [[1988]]
|-
| = ''[[Gorgosaurus]] lancensis''
| {{Kpt|[[Gilmore]]}}, [[1946]]
|-
| ?= ''[[Tyrannosaurus]] rex''
| {{Kpt|[[Henry Osborn|Osborn]]}}, [[1905]]
|-
|{{V|''N. lethaeus''}}
|{{Kpt|[[Zanno]] & Napoli, 2025}}
|}

== Bibliografia ==

1) Prace naukowe:

Bakker, R. T.; Williams, M. & Currie, P. J. (1988). "Nanotyrannus, a new genus of pygmy tyrannosaur, from the latest Cretaceous of Montana." Hunteria, 1: 1–30.

Brusatte, S.L. & Carr, T.D. (2016) "The phylogeny and evolutionary history of tyrannosauroid dinosaurs" Scientific Reports, 6, 20252. [[doi:10.1038/srep20252]].

Brusatte, S.L., Carr, T.D., Williamson, T.E., Holtz T.R., Hone, D.W.E., Williams, S.A. (2016) "Dentary groove morphology does not distinguish ‘Nanotyrannus’ as a valid taxon of tyrannosauroid dinosaur. Comment on: “Distribution of the dentary groove of theropod dinosaurs: Implications for theropod phylogeny and the validity of the genus Nanotyrannus Bakker et al., 1988”" Cretaceous Research

Carr T. D. (1999). "Craniofacial ontogeny in the Tyrannosauridae (Dinosauria, Coelurosauria)." Journal of Vertebrate Paleontology. 19:497-520.

Carr T. D. & Williamson T. E. (2004). "Diversity of late Maastrichtian Tyrannosauridae (Dinosauria: Theropoda) from western North America." Zoological Journal of the Linnean Society 142:479-523.

Carr, T.D., Henderson, M., Erickson, G., Peterson, J., Williams, S., Currie, P.J., Scherer, R., Harrison, B. (2015). A subadult Tyrannosaurus rex and its bearing on the Nanotyrannus hypothesis. Journal of Vertebrate Paleontology. Program and Abstracts 2015, 103.

Carr, T.D. (2020) "A high-resolution growth series of Tyrannosaurus rex obtained from multiple lines of evidence." PeerJ 8:e9192
[[doi:https://doi.org/10.7717/peerj.9192]].

Cau, A. (2024 online) [https://www.facebook.com/TheropodaBlog].

Currie, P. J. (2003). "Cranial anatomy of tyrannosaurids from the Late Cretaceous of Alberta". Acta Palaeontologica Polonica 48 (2): 191-226.

Currie, P. J.; Hurum, J. H; & Sabath, K. (2003). "Skull structure and evolution in tyrannosaurid phylogeny". Acta Palaeontologica Polonica 48 (2): 227-234.

Gilmore, C.W. (1946) "A new carnivorous dinosaur from the Lance Formation of Montana" Smithsonian Miscellaneous Collections 106 (13), 1-9.

Hwang, S. H. (2009). "The utility of tooth enamel microstructure in identifying isolated dinosaur teeth" Lethaia Published Online: Sep 14 2009 12:53PM DOI: 10.1111/j.1502-3931.2009.00194.x

Larson, P. L. (2008). "Variation and sexual dimorphism in Tyrannosaurus rex". [w]: Larson P, Carpenter K, "Tyrannosaurus rex, the tyrant king". Bloomington: Indiana University Press. p 102–128.

Larson, P. L. (2013a). “The case for Nanotyrannus”.[w] J. M. Parrish, R. A. Molnar, P. J. Currie., and E. B. Koppelhus, “Tyrannosaurid Paleobiology”. Bloomington: Indiana University Press.

Larson, P.L. (2013b). The validity of Nanotyrannus lancensis (Theropoda, Lancian - Upper Maastrichtian of North America). Journal of Vertebrate Paleontology. Program and Abstracts 2013, 159.
Persons, W. S., Currie, P. J. (2016). "An approach to scoring cursorial limb proportions in carnivorous dinosaurs and an attempt to account for allometry". Scientific Reports. 6. 19828. [[doi:10.1038/srep19828]].

Longrich, N.R.& Saitta, E.T. (2024). „Taxonomic Status of Nanotyrannus lancensis (Dinosauria: Tyrannosauroidea)—A Distinct Taxon of Small-Bodied Tyrannosaur.” Fossill Studies 2024, 2, 1–65. [[https://doi.org/ 10.3390/fossils2010001]] .

Schmerge, J.D., Rothschild, B.M. (2016). “Distribution of the dentary groove of theropod dinosaurs: Implications for theropod phylogeny and the validity of the genus Nanotyrannus Bakker et al., 1988.” Cretaceous Research. 61, 26-33.

Tsuihiji, T., Watabe, M., Tsogtbaatar, K., Tsubamoto, T., Barsbold, R., Suzuki, S., Lee, A.H., Ridgely, R.C., Kawahara, Y. & Witmer, L.M. (2011) "Cranial osteology of a juvenile specimen of Tarbosaurus bataar from the Nemegt Formation (Upper Cretaceous) of Bugin Tsav, Mongolia" Journal of Vertebrate Paleontology. 31(3), 497–517.

Witmer, L. M. & Ridgely, R. C. (2009) "New Insights Into the Brain, Braincase, and Ear Region of Tyrannosaurs (Dinosauria, Theropoda), with Implications for Sensory Organization and Behavior" The Anatomical Record: Advances in Integrative Anatomy and Evolutionary Biology 292( 9): 1266-1296

Witmer. L.M. & Ridgely, R.C. (2010) "The Cleveland tyrannosaur skull (Nanotyrannus or Tyrannosaurus): new findings based on ct scanning, with special reference to the braincase" Kirtlandia, 37, 61-81.

Woodward, H.N., Tremaine, K., Williams, S.A., Zanno, L.E., Horner, J.R. & Myhrvold, N. (2020). "Growing up Tyrannosaurus rex: Osteohistology refutes the pygmy "Nanotyrannus" and supports ontogenetic niche partitioning in juvenile Tyrannosaurus." Science Advances 6(1): eaax6250
[[DOI: 10.1126/sciadv.aax6250]].

Yun, C (2015). "Evidence points out that "Nanotyrannus" is a juvenile Tyrannosaurus rex".". PeerJ PrePrints. 3: e1052. [[doi:10.7287/peerj.preprints.852v1]].

2) Pozostałe

Tsuihiji, T., Watabe, M., Witmer, L., Tsubamoto, T., Tsogtbaatar, K. (2007) "A juvenile skeleton of Tarbosaurus with a nearly complete skull and its implicarions for ontogenetic change in tyrannosaurids" Journal of Vertebrate Paleontology. 27(3), 160A

Horner, online http://www.youtube.com/watch?v=xYbMXzBwpIo

Mortimer, online: http://home.comcast.net/~eoraptor/Tyrannosauroidea.html#Tyrannosaurusrex

Mortimer, online: http://theropoddatabase.blogspot.com/2016/01/nanotyrannus-was-groovy-baby.html

Sakamoto, M., online http://mambobob-raptorsnest.blogspot.com/2016/03/hind-limb-proportions-cast-doubt-on.html

http://www.dinodata.org/index.php?option=com_content&task=view&id=7033&Itemid=67

http://en.wikipedia.org/wiki/Jane_(dinosaur)

http://www.dinosaur-world.com/tyrannosaurs/nanotyrannus_lancensis.htm

http://www.livescience.com/animals/080724-ap-japan-dinosaur.html

http://www.fossilmuseum.net/DinosaurFossils/Tyrannosaurus-rex/Tyrannosaurus-rex.htm

http://www.cmnh.org/site/AtTheMuseum/OnExhibit/PermanentExhibits/Jane.aspx<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Tyrannosauroidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

2025

2025-11-02T10:59:10Z

Dino:

{{Szablon:202X}}

==Wydarzenia==
*28 sierpnia zmarł [[Rinchen Barsbold]], słynny mongolski paleontolog, będący "założycielem" nowoczesnej paleontologii (zwłaszcza kręgowców) w Mongolii.
*9 września zmarł [[Mark Norell]], słynny amerykański paleontolog, zajmujący się m.in. "ptakopodobnymi" nieptasimi dinozaurami z Mongolii.

==Dinosauria==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 2025 roku opisano '''42''' nowych [[nazwa|nazwy]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''37''' nowych [[rodzaj|rodzajowych]], '''39''' nowych [[gatunek|gatunkowych]] i '''4''' nowe [[kombinacja|kombinacje]]).

Obecnie wszystkie uznawane są za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów.

{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahshislesaurus|{{U|Ahshislesaurus wimani}}]]'''''
|{{Kpt|Dalman, Jasinski, Malinzak, Lucas, Kundrát & [[Fiorillo]], 2025}}
|[[Iguanodontia]]: [[Hadrosauridae]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahvaytum|{{U|Ahvaytum bahndooiveche}}]]'''''
|{{Kpt|Lovelace, Kufner, Fitch, Curry Rogers, Schmitz, Schwartz, LeClair-Diaz, St. Clair, Mann & Teran}}, 2025
|[[Saurischia]]: ?[[Sauropodomorpha]]
|[[USA]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Anteavis|{{U|Anteavis crurilongus}}]]'''''
|{{Kpt|Martínez, Colombi, [[Ezcurra]], Abelín, Cerda & Alcober}}, 2025
|[[Theropoda]]
|[[Argentyna]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Archaeocursor|{{U|Archaeocursor asiaticus}}]]'''''
|{{Kpt|Yao, Zhao, Ren, Wei & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Astigmasaura|{{U|Astigmasaura genuflexa}}]]'''''
|{{Kpt|Bellardini, [[Filippi]], Carballido, [[Garrido]] & Baiano}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Athenar|{{U|Athenar bermani}}]]'''''
|{{Kpt|Whitlock, Garderes, Gallina & Lamanna, 2025}}
|[[Sauropoda]]: [[Dicraeosauridae]]
|[[USA]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Brontotholus|{{U|Brontotholus harmoni}}]]'''''
|{{Kpt|Woodruff, [[Horner]], Goodwin i [[Evans]]}}, 2025
|[[Pachycephalosauria]]: [[Pachycephalosauridae]]
|[[USA]] i [[Kanada]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cariocecus|{{U|Cariocecus bocagei]]}}'''''
|{{Kpt|Bertozzo, Camilo, Araújo, Manucci, Kullberg, Cerio, Carvalho, Marrecas, Figueiredo & [[Godefroit]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Portugalia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Chadititan|{{U|Chadititan calvoi}}]]'''''
|{{Kpt|Agnolín, Motta, Garcia Marsà, Aranciaga-Rolando, Álvarez-Herrera, Chimento, Rozadilla, Brissón-Egli, Cerroni, Panzeri, Bogan, Casadio, Sterli, Miquel, Martínez, Pérez, Pol & [[Novas]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cienciargentina|{{U|Cienciargentina sanchezi}}]]'''''
|{{Kpt|Simón & [[Salgado]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Duonychus|{{U|Duonychus tsogtbaatari}}]]'''''
|{{Kpt|[[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], [[Fiorillo]] & [[Chinzorig]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Therizinosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Dzharacursor|{{U|Dzharacursor}} bissektensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[Nessov]]}}, [[1995]]) [[Averianov]] & [[Sues]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Uzbekistan]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Archaeornithomimus]] bissektensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Emiliasaura|{{U|Emiliasaura alessandrii}}]]'''''
|{{Kpt|[[Coria]], Cerda, Escaso, Baiano, Bellardini, Braun, Coria, Gutierrez, Pino, Windholz, [[Currie]] & Ortega}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Argentyna]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Enigmacursor|{{U|Enigmacursor mollyborthwickae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Maidment]] & [[Barrett]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[USA]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huadanosaurus|{{U|Huadanosaurus sinensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huashanosaurus|{{U|Huashanosaurus qini}}]]'''''
|{{Kpt|Mo, Zhou, Fu, Xiong, Hu & [[Xu]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}-[[środkowa jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huayracursor|{{U|Huayracursor jaguensis}}]]'''''
|{{Kpt|Hechenleitner, Martinelli, Rocher, Fiorelli, Juarez, Taborda & Desojo}}, 2025
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Argentyna]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Istiorachis|{{U|Istiorachis macarthurae}}]]'''''
|{{Kpt|Lockwood. Martill & [[Maidment]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Jinchuanloong|{{U|Jinchuanloong niedu}}]]'''''
|{{Kpt|Li, Zhang, Ren, Li & You}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Joaquinraptor|{{U|Joaquinraptor casali}}]]'''''
|{{Kpt|Ibiricu, [[Lamanna]], Alvarez, Cerda, Caglione, Cardozo, Luna & Martínez}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Megaraptora]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Khankhuuluu|{{U|Khankhuuluu mongoliensis}}]]'''''
|{{Kpt|Voris, [[Zelenitsky]], [[Kobayashi]], Modesto, Therrien, Tsutsumi, Chinzorig & Tsogtbaatar}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Maleriraptor|{{U|Maleriraptor kuttyi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Ezcurra]], Garcia, [[Novas]], [[Müller]], [[Agnolín]] & [[Chatterjee]]}}, 2025
|?[[Saurischia]]: [[Herrerasauria]]
|[[Indie]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mexidracon|{{U|Mexidracon longimanus}}]]'''''
|{{Kpt|Serrano-Brañas, Espinosa-Chávez, de León-Dávila, Maccracken, Barrera-Guevara, Torres-Rodríguez & [[Prieto-Márquez]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Meksyk]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Nanotyrannus|Nanotyrannus {{U|lethaeus}}]]'''''
|{{Kpt|[[Zanno]] & Napoli, 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Nanotyrannus]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Newtonsaurus|{{U|Newtonsaurus}} cambrensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|Newton}}, [[1899]]) Evans, Howells, Wintle & Benton}}, 2025
|[[Theropoda]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{pTrias}}
|Wcześniej ''"[[Zanclodon]]" cambriensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Obelignathus|{{U|Obelignathus}} septimanicus]]'''''
|({{Kpt|[[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} & {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, [[1991]]) {{Kpt|[[Łukasz Czepiński|Czepiński]] & [[Daniel Madzia|Madzia]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Iguanodontia]]
|[[Francja]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Rhabdodon]] septimanicus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Petrustitan|{{U|Petrustitan}} hungaricus]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[von Huene]]}}, [[1932]]) Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Magyarosaurus]] hungaricus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Pulaosaurus|{{U|Pulaosaurus qinglong}}]]'''''
|{{Kpt|Yang, King & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}} - [[późna jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Qianjiangsaurus|{{U|Qianjiangsaurus changshengi}}]]'''''
|{{Kpt|Dai, Ma, Xiong, Lin, Zeng, Tan, Wang, Zhang & Xing}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]
|[[Chiny]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shri|Shri {{U|rapax}}]]'''''
|{{Kpt|Moutrille, [[Cau]], Chinzorig, Escuillié, Tsogtbaatar, Ganzorig, Mallet & [[Godefroit]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Shri]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Sinosauropteryx|Sinosauropteryx {{U|lingyuanensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Sinosauropteryx]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Taleta|{{U|Taleta taleta}}]]'''''
|{{Kpt|[[Longrich]], [[Pereda-Suberbiola]], [[Bardet]] & Jalil}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]
|[[Maroko]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tameryraptor|{{U|Tameryraptor markgrafi}}]]'''''
|{{Kpt|Kellerman, Cuesta & [[Rauhut]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carcharodontosauridae]]
|[[Egipt]]
|{{pKreda}}
|Nowa nazwa dla [[holotyp|holotypu]] ''[[Carcharodontosaurus|Carcharodontosaurus saharicus]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tongnanlong|{{U|Tongnanlong zhimingi}}]]'''''
|{{Kpt|Wei, Tan, Jiang, Ding, Li, Wang, Liu, Wei, Li, Liu, Peng, Zhang & Lao}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}?
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Uriash|{{U|Uriash kadici}}]]'''''
|{{Kpt|Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Utetitan|{{U|Utetitan zellaguymondeweyae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Paul]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Vitosaura|{{U|Vitosaura colozacani}}]]'''''
|{{Kpt|Jiménez Velandia, Ezcurra, Hechenleitner, Basilici, Martinelli & Fiorelli, 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Abelisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Wudingloong|{{U|Wudingloong wui}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, Zhang, Wang, Xu, Chen, Feng, [[Xu]], Wang & You, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Xingxiulong|Xingxiulong {{U|yueorum}}]]'''''
|{{Kpt|Cheng, Wang, Zhang, Wang & Hou, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Xingxiulong]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanmouraptor|{{U|Yuanmouraptor jinshajiangensis}}]]'''''
|{{Kpt|Zou, Chen, Wang, Wang, Zhang, Zhang, Wang, Wu & You}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carnosauria]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanyanglong |{{U|Yuanyanglong bainian}}]]'''''
|{{Kpt|Hao, Li, Wang, Wang, Ma, Qinggele, Pei, Zhao & [[Xu]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Oviraptorosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zavacephale|{{U|Zavacephale rinpoche}}]]'''''
|{{Kpt|[[Chinzorig]], Takasaki, Yoshida, Tucker, Buyantegsh, Mainbayar, [[Tsogtbaatar]] & [[Zanno]]}}, 2025
|[[Pachycephalosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zhongyuansaurus|Zhongyuansaurus {{U|junchangi}}]]'''''
|{{Kpt| Zhang, Jia, Xu, You, Gao, Liu, Li & Wang, 2025}}
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Zhongyuansaurus]]''.
|}

==[[Dinosauromorpha]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Gondwanax|{{U|Gondwanax paraisensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Müller]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]: [[Sulcimentisauria]]
|[[Brazylia]]
|{{sTrias}} - [[późny trias]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Itaguyra|{{U|Itaguyra occulta}}]]'''''
|{{Kpt|Paes Neto, Pretto, Martinelli, Battista, Garcia, [[Müller]], Schmitt, Melo, Francischini, Schultz, Pinheiro, Soares & [[Kellner]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]
|[[Brazylia]]
|{{pTrias}}
|}

==Mezozoiczne [[Avialae]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Baminornis|{{U|Baminornis zhenghensis}}]]'''''
|{{Kpt|Chen, Wang, Dong, Zhou, [[Xu]], Deng, Xu, Zhang, Wang, Du, Lin, Lin & Zhou}}, 2025
|[[Avialae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}
|Najstarszy awial z krótkim ogonem.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Kunpengornis|{{U|Kunpengornis anhuimusei}}]]'''''
|{{Kpt|Huang, Wang, [[Cau]], Mao, Liu & Wang}}, 2025
|[[Euornithes]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Novavis|{{U|Novavis pubisculata}}]]'''''
|{{Kpt|[[O'Connor]], Atterholt, Clark, Zhou, Peng, Zhang & You}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shuilingornis|{{U|Shuilingornis angelai}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, [[Cau]], Wang, Kundrát, Zhang, Liu & [[Chiappe]]}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Gansuidae]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|}

[[Kategoria:Historia dinozaurologii]]

A ważne

2025-10-15T09:15:05Z

Dino:

{{Szablon:ABC ważne}}
{| class="wikitable" style="text-align:center" align="center"
| ''[[A|Pokaż wszystkie taksony]]''
|}
{{Szablon:Pomoc_spis}}
#''[[Aardonyx]]''
#''[[Abdarainurus]]''
#''[[Abditosaurus]]''
#''[[Abelisaurus]]''
#''[[Abrictosaurus]]''
#''[[Abrosaurus]]''
#''[[Abydosaurus]]''
#''[[Acantholipan]]''
#''[[Achelousaurus]]''
#''[[Acheroraptor]]''
#''[[Achillesaurus]]''
#''[[Achillobator]]''
#''[[Acristavus]]''
#''[[Acrocanthosaurus]]'' {{Szablon:Dobry_mini}}
#''[[Acrotholus]]''
#''[[Adamantisaurus]]''
#''[[Adasaurus]]''
#''[[Adelolophus]]''
#''[[Adeopapposaurus]]''
#''[[Adratiklit]]''
#''[[Adynomosaurus]]''
#''[[Aegyptosaurus]]''
#''[[Aeolosaurus]]''
#''[[Aerosteon]]''
#''[[Afromimus]]''
#''[[Afrovenator]]''
#''[[Agilisaurus]]''
#''[[Agujaceratops]]''
#''[[Agustinia]]''
#''[[Ahshislepelta]]''
#''[[Ahshislesaurus]]''
#''[[Ahvaytum]]''
#''[[Ajkaceratops]]''
#''[[Ajnabia]]''
#''[[Akainacephalus]]''
#''[[Alamosaurus]]''
#''[[Alaskacephale]]''
#''[[Albalophosaurus]]''
#''[[Albertaceratops]]''
#''[[Albertadromeus]]''
#''[[Albertavenator]]''
#''[[Albertonykus]]''
#''[[Albertosaurus]]''
#''[[Albinykus]]''
#''[[Alcmonavis]]''
#''[[Alcovasaurus]]''
#''[[Alectrosaurus]]''
#''[[Aletopelta]]''
#''[[Alioramus]]''
#''[[Allosaurus]]'' {{Szablon:Dobry_mini}}
#''[[Almas]]''
#''[[Alnashetri]]''
#''[[Alpkarakush]]''
#''[[Altirhinus]]''
#''[[Altispinax]]''
#''[[Alvarezsaurus]]''
#''[[Alxasaurus]]''
#''[[Amanzia]]''
#''[[Amargasaurus]]''
#''[[Amargatitanis]]''
#''[[Amazonsaurus]]''
#''[[Ambopteryx]]''
#''[[Ampelognathus]]''
#''[[Ampelosaurus]]''
#''[[Amphicoelias]]'' {{Szablon:Dobry_mini}}
#''[[Amtocephale]]''
#''[[Amurosaurus]]''
#''[[Amygdalodon]]''
#''[[Anabisetia]]''
#''[[Analong]]''
#''[[Anchiceratops]]''
#''[[Anchiornis]]'' {{Szablon:Dobry_mini}}
#''[[Anchisaurus]]''
#''[[Andesaurus]]''
#''[[Angolatitan]]''
#''[[Angulomastacator]]''
#''[[Anhuilong]]''
#''[[Aniksosaurus]]''
#''[[Animantarx]]''
#''[[Ankylosaurus]]''
#''[[Anodontosaurus]]''
#''[[Anomalipes]]''
#''[[Anserimimus]]''
#''[[Antarctosaurus]]'' {{Szablon:Dobry_mini}}
#''[[Anteavis]]''
#''[[Antetonitrus]]''
#''[[Anzu]]''
#''[[Aoniraptor]]'' ?= ''[[Gualicho]]''
#''[[Aorun]]''
#''[[Apatoraptor]]''
#''[[Apatosaurus]]'' {{Szablon:Dobry_mini}}
#''[[Appalachiosaurus]]''
#''[[Aquilarhinus]]''
#''[[Aquilops]]''
#''[[Arackar]]''
#''[[Aragosaurus]]''
#''[[Aralosaurus]]''
#''[[Aratasaurus]]''
#''[[Archaeoceratops]]''
#''[[Archaeocursor]]''
#''[[Archaeodontosaurus]]''
#''[[Archaeopteryx]]''
#''[[Archaeornithoides]]''
#''[[Archaeornithomimus]]''
#''[[Arcovenator]]''
#''[[Arcusaurus]]''
#''[[Ardetosaurus]]''
#''[[Arenysaurus]]''
#''[[Argentinosaurus]]''
#''[[Argyrosaurus]]''
#''[[Aristosuchus]]''
#''[[Arkansaurus]]''
#''[[Arrhinoceratops]]''
#''[[Arrudatitan]]''
#''[[Asfaltovenator]]''
#''[[Asiatyrannus]]''
#''[[Astigmasaura]]''
#''[[Astrophocaudia]]''
#''[[Asylosaurus]]''
#''[[Atacamatitan]]''
#''[[Atlasaurus]]''
#''[[Atrociraptor]]''
#''[[Atsinganosaurus]]''
#''[[Aucasaurus]]''
#''[[Augustynolophus]]''
#''[[Auroraceratops]]''
#''[[Aurornis]]''
#''[[Australodocus]]''
#''[[Australotitan]]''
#''[[Australovenator]]''
#''[[Austrocheirus]]''
#''[[Austroposeidon]]''
#''[[Austroraptor]]''
#''[[Aviatyrannis]]''
#''[[Avimimus]]''

{{Szablon:ABC ważne}}

A

2025-10-15T09:14:42Z

Dino:

{{Szablon:ABC}}
{| class="wikitable" style="text-align:center" align="center"
| ''[[A_ważne|Pokaż tylko '''ważne''' taksony]]''
|}
{{Szablon:Pomoc_spis}}
#"[[Aachenosaurus]]" = ''Aachenoxylon'' (roślina)
#'''''[[Aardonyx]]'''''
#"[[Abdallahsaurus]]" (''[[nomen nudum]]'')
#'''''[[Abdarainurus]]'''''
#'''''[[Abditosaurus]]'''''
#'''''[[Abelisaurus]]'''''
#'''''[[Abrictosaurus]]'''''
#'''''[[Abrosaurus]]'''''
#'''''[[Abydosaurus]]'''''
#'''''[[Acantholipan]]'''''
#''[[Acanthopholis]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#'''''[[Achelousaurus]]'''''
#'''''[[Acheroraptor]]'''''
#'''''[[Achillesaurus]]''''' (?= ''[[Alvarezsaurus]]'')
#'''''[[Achillobator]]'''''
#"[[Acracanthus]]" = ''[[Acrocanthosaurus]]''
#'''''[[Acristavus]]'''''
#'''''[[Acrocanthosaurus]]'' {{Szablon:Dobry_mini}}
#'''''[[Acrotholus]]'''''
#''[[Actiosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'') - ?ichtiozaur
#'''''[[Adamantisaurus]]'''''
#'''''[[Adasaurus]]'''''
#'''''[[Adelolophus]]'''''
#'''''[[Adeopapposaurus]]'''''
#'''''[[Adratiklit]]'''''
#'''''[[Adynomosaurus]]'''''
#'''''[[Aegyptosaurus]]'''''
#'''''[[Aeolosaurus]]'''''
#''[[Aepisaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#"[[Aepysaurus]]" = ''[[Aepisaurus]]''
#"[[Aepyosaurus]]" = ''[[Aepisaurus]]''
#'''''[[Aerosteon]]'''''
#''[[Aetonyx]]'' = ''[[Massospondylus]]''
#'''''[[Afromimus]]'''''
#'''''[[Afrovenator]]'''''
#''[[Agathaumas]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#''[[Aggiosaurus]]'' = ''Dakosaurus'' (krokodylomorf)
#'''''[[Agilisaurus]]'''''
#'''''[[Agnosphitys]]''''' (problematyczny)
#''[[Agrosaurus]]'' = ''[[Thecodontosaurus]]''
#'''''[[Agujaceratops]]'''''
#'''''[[Agustinia]]'''''
#'''''[[Ahshislepelta]]'''''
#'''''[[Ahshislesaurus]]'''''
#'''''[[Ahvaytum]]'''''
#"[[Airakoraptor]]" (''[[nomen nudum]]'') 
#''[[Ajancingenia]]'' = ''[[Heyuannia]]''
#'''''[[Ajkaceratops]]'''''
#'''''[[Ajnabia]]'''''
#'''''[[Akainacephalus]]'''''
#'''''[[Alamosaurus]]'''''
#"[[Alamotyrannus]]" (''[[nomen nudum]]'')
#"'[[Alashansaurus]]" = ''[[Shaochilong]]''
#'''''[[Alaskacephale]]'''''
#'''''[[Albalophosaurus]]'''''
#'''''[[Albertaceratops]]'''''
#'''''[[Albertadromeus]]'''''
#'''''[[Albertavenator]]'''''
#'''''[[Albertonykus]]'''''
#'''''[[Albertosaurus]]'''''
#'''''[[Albinykus]]'''''
#''[[Albisaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'') - archozaur
#'''''[[Alcmonavis]]''''' (ptak)
#'''''[[Alcovasaurus]]'''''
#'''''[[Alectrosaurus]]'''''
#'''''[[Aletopelta]]'''''
#''[[Algoasaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#'''''[[Alioramus]]'''''
#''[[Aliwalia]]'' = ''[[Eucnemesaurus]]''
#'''''[[Allosaurus]]''''' {{Szablon:Dobry_mini}}
#'''''[[Almas]]'''''
#'''''[[Alnashetri]]'''''
#''[[Alocodon]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#'''''[[Alpkarakush]]'''''
#'''''[[Altirhinus]]'''''
#'''''[[Altispinax]]'''''
#'''''[[Alvarezsaurus]]'''''
#''[[Alwalkeria]]'' (''[[nomen dubium]]'' / ''[[nomen vanum]])''
#'''''[[Alxasaurus]]'''''
#'''''[[Amanzia]]'''''
#'''''[[Amargasaurus]]'''''
#"[[Amargastegos]]" (''[[nomen nudum]]'')
#'''''[[Amargatitanis]]'''''
#'''''[[Amazonsaurus]]'''''
#'''''[[Ambopteryx]]'''''
#''[[Ammosaurus]]'' ?=''[[Anchisaurus]]''
#'''''[[Ampelognathus]]'''''
#'''''[[Ampelosaurus]]'''''
#'''''[[Amphicoelias]]''''' {{Szablon:Dobry_mini}}
#"[[Amphicoelicaudia]]" = ''[[Huabeisaurus]]''
#''[[Amphisaurus]]'' = ''[[Anchisaurus]]''
#'''''[[Amtocephale]]'''''
#''[[Amtosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#'''''[[Amurosaurus]]'''''
#'''''[[Amygdalodon]]'''''
#'''''[[Anabisetia]]'''''
#'''''[[Analong]]'''''
#''[[Anasazisaurus]]'' = ?''[[Kritosaurus]]''<ref>''Kritosaurus horneri'' comb. nov. - Prieto-Marquez, 2014 [http://dx.doi.org/10.1080/14772019.2013.770417]</ref>
#''[[Anatosaurus]]'' = ''[[Edmontosaurus]]''
#''[[Anatotitan]]'' = ''[[Edmontosaurus]]''
#'''''[[Anchiceratops]]''''' {{Szablon:Dobry_mini}}
#'''''[[Anchiornis]]''''' {{Szablon:Dobry_mini}}
#'''''[[Anchisaurus]]'''''
#'''''[[Andesaurus]]'''''
#"[[Andhrasaurus]]" (''[[nomen nudum]]'')
#''[[Angaturama]]'' = ''[[Irritator]]''
#"[[Angloposeidon]]" (''[[nomen nudum]]'')
#'''''[[Angolatitan]]'''''
#'''''[[Angulomastacator]]'''''
#'''''[[Anhuilong]]'''''
#"[[Anikosaurus]]" (''[[nomen nudum]]'')
#'''''[[Aniksosaurus]]'''''
#'''''[[Animantarx]]'''''
#''[[Ankistrodon]]'' =?''Proterosuchus'' (archozaur)
#'''''[[Ankylosaurus]]'''''
#'''''[[Anomalipes]]'''''
#'''''[[Anodontosaurus]]'''''
#''[[Anoplosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#'''''[[Anserimimus]]'''''
#''[[Antarctopelta]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#'''''[[Antarctosaurus]]''''' {{Szablon:Dobry_mini}}
#'''''[[Anteavis]]'''''
#'''''[[Antetonitrus]]'''''
#''[[Anthodon]]'' = parejazauryd
#''[[Antrodemus]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#'''''[[Anzu]]'''''
#'''''[[Aoniraptor]]''''' ?= ''[[Gualicho]]''
#'''''[[Aorun]]'''''
#''[[Apatodon]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#'''''[[Apatoraptor]]'''''
#'''''[[Apatosaurus]]''''' {{Szablon:Dobry_mini}}
#'''''[[Appalachiosaurus]]'''''
#'''''[[Aquilarhinus]]'''''
#'''''[[Aquilops]]'''''
#'''''[[Arackar]]'''''
#'''''[[Aragosaurus]]'''''
#'''''[[Aralosaurus]]'''''
#"Arancanthus" = "[[Acracanthus]]"
#'''''[[Aratasaurus]]'''''
#''[[Araucanoraptor]]'' (''[[nomen nudum]]'') = ''[[Neuquenraptor]]''
#'''''[[Archaeoceratops]]'''''
#'''''[[Archaeocursor]]'''''
#'''''[[Archaeodontosaurus]]'''''
#'''''[[Archaeopteryx]]'''''
#''[[Archaeoraptor]]'' = ''[[Microraptor]]''
#''[[Archaeornis]]'' = ''[[Archaeopteryx]]''
#'''''[[Archaeornithoides]]'''''
#'''''[[Archaeornithomimus]]'''''
#''[[Archaeovolans]]'' = ''[[Yanornis]]''
#'''''[[Arcovenator]]'''''
#''[[Arctosaurus]]'' = trilofozauryd lub żółw
#'''''[[Arcusaurus]]'''''
#'''''[[Ardetosaurus]]'''''
#'''''[[Arenysaurus]]'''''
#'''''[[Argentinosaurus]]'''''
#'''''[[Argyrosaurus]]'''''
#''[[Aristosaurus]]'' = ''[[Massospondylus]]''
#'''''[[Aristosuchus]]'''''
#''[[Arizonasaurus]]'' = rauizuch
#'''''[[Arkansaurus]]'''''
#''[[Arkharavia]]'' ([[chimera]])
#'''''[[Arrhinoceratops]]'''''
#'''''[[Arrudatitan]]'''''
#''[[Arstanosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#'''''[[Asfaltovenator]]'''''
#''[[Asiaceratops]]''
#''[[Asiamericana]]'' = ''[[Richardoestesia]]''
#''[[Asiatosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#'''''[[Asiatyrannus]]'''''
#''[[Asilisaurus]]'' - [[Silesauridae|silezauryd]]
#'''''[[Astigmasaura]]'''''
#''[[Astrodon]]'' (?''[[nomen dubium]]'')
#''[[Astrodonius]]'' = ''[[Astrodon]]''
#''[[Astrodontaurus]]'' = ''[[Astrodon]]''
#"Astrodontonius" = ''[[Astrodon]]''
#'''''[[Astrophocaudia]]'''''
#'''''[[Asylosaurus]]'''''
#'''''[[Atacamatitan]]'''''
#''[[Atlantosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#'''''[[Atlasaurus]]'''''
#''[[Atlascopcosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#'''''[[Atrociraptor]]'''''
#'''''[[Atsinganosaurus]]'''''
#''[[Aublysodon]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#'''''[[Aucasaurus]]''''' ?= ''[[Abelisaurus]]''<ref>Zob. [[Abelisaurinae]]</ref>
#''[[Augustia]]'' = ''[[Agustinia]]''
#'''''[[Augustynolophus]]'''''
#'''''[[Auroraceratops]]'''''
#'''''[[Aurornis]]'''''
#'''''[[Australodocus]]'''''
#'''''[[Australotitan]]'''''
#'''''[[Australovenator]]'''''
#'''''[[Austrocheirus]]'''''
#'''''[[Austroposeidon]]'''''
#'''''[[Austroraptor]]'''''
#''[[Austrosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#''[[Avaceratops]]'' (''[[nomen dubium]]'')
#''[[Avalonia]]'' = ''[[Camelotia]]''
#''[[Avalonianus]]'' = ''[[Camelotia]]''
#'''''[[Aviatyrannis]]'''''
#'''''[[Avimimus]]'''''
#''[[Avipes]]''
#''[[Avisaurus]]'' - ptak 
#''[[Azendohsaurus]]'' - nie dinozaur, archozauromorf

 <references/> 
{{Szablon:ABC}}

2025

2025-10-15T09:13:19Z

Dino: /* Dinosauria */

{{Szablon:202X}}

==Wydarzenia==
*28 sierpnia zmarł [[Rinchen Barsbold]], słynny mongolski paleontolog, będący "założycielem" nowoczesnej paleontologii (zwłaszcza kręgowców) w Mongolii.
*9 września zmarł [[Mark Norell]], słynny amerykański paleontolog, zajmujący się m.in. "ptakopodobnymi" nieptasimi dinozaurami z Mongolii.

==Dinosauria==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 2025 roku opisano '''39''' nowych [[nazwa|nazwy]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''35''' nowych [[rodzaj|rodzajowych]], '''36''' nowych [[gatunek|gatunkowych]] i '''4''' nowe [[kombinacja|kombinacje]]).

Obecnie wszystkie uznawane są za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów.

{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahshislesaurus|{{U|Ahshislesaurus wimani}}]]'''''
|{{Kpt|Dalman, Jasinski, Malinzak, Lucas, Kundrát & [[Fiorillo]], 2025}}
|[[Iguanodontia]]: [[Hadrosauridae]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahvaytum|{{U|Ahvaytum bahndooiveche}}]]'''''
|{{Kpt|Lovelace, Kufner, Fitch, Curry Rogers, Schmitz, Schwartz, LeClair-Diaz, St. Clair, Mann & Teran}}, 2025
|[[Saurischia]]: ?[[Sauropodomorpha]]
|[[USA]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Anteavis|{{U|Anteavis crurilongus}}]]'''''
|{{Kpt|Martínez, Colombi, [[Ezcurra]], Abelín, Cerda & Alcober}}, 2025
|[[Theropoda]]
|[[Argentyna]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Archaeocursor|{{U|Archaeocursor asiaticus}}]]'''''
|{{Kpt|Yao, Zhao, Ren, Wei & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Astigmasaura|{{U|Astigmasaura genuflexa}}]]'''''
|{{Kpt|Bellardini, [[Filippi]], Carballido, [[Garrido]] & Baiano}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Brontotholus|{{U|Brontotholus harmoni}}]]'''''
|{{Kpt|Woodruff, [[Horner]], Goodwin i [[Evans]]}}, 2025
|[[Pachycephalosauria]]: [[Pachycephalosauridae]]
|[[USA]] i [[Kanada]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cariocecus|{{U|Cariocecus bocagei]]}}'''''
|{{Kpt|Bertozzo, Camilo, Araújo, Manucci, Kullberg, Cerio, Carvalho, Marrecas, Figueiredo & [[Godefroit]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Portugalia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Chadititan|{{U|Chadititan calvoi}}]]'''''
|{{Kpt|Agnolín, Motta, Garcia Marsà, Aranciaga-Rolando, Álvarez-Herrera, Chimento, Rozadilla, Brissón-Egli, Cerroni, Panzeri, Bogan, Casadio, Sterli, Miquel, Martínez, Pérez, Pol & [[Novas]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cienciargentina|{{U|Cienciargentina sanchezi}}]]'''''
|{{Kpt|Simón & [[Salgado]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Duonychus|{{U|Duonychus tsogtbaatari}}]]'''''
|{{Kpt|[[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], [[Fiorillo]] & [[Chinzorig]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Therizinosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Dzharacursor|{{U|Dzharacursor}} bissektensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[Nessov]]}}, [[1995]]) [[Averianov]] & [[Sues]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Uzbekistan]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Archaeornithomimus]] bissektensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Emiliasaura|{{U|Emiliasaura alessandrii}}]]'''''
|{{Kpt|[[Coria]], Cerda, Escaso, Baiano, Bellardini, Braun, Coria, Gutierrez, Pino, Windholz, [[Currie]] & Ortega}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Argentyna]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Enigmacursor|{{U|Enigmacursor mollyborthwickae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Maidment]] & [[Barrett]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[USA]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huadanosaurus|{{U|Huadanosaurus sinensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huashanosaurus|{{U|Huashanosaurus qini}}]]'''''
|{{Kpt|Mo, Zhou, Fu, Xiong, Hu & [[Xu]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}-[[środkowa jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Istiorachis|{{U|Istiorachis macarthurae}}]]'''''
|{{Kpt|Lockwood. Martill & [[Maidment]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Jinchuanloong|{{U|Jinchuanloong niedu}}]]'''''
|{{Kpt|Li, Zhang, Ren, Li & You}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Joaquinraptor|{{U|Joaquinraptor casali}}]]'''''
|{{Kpt|Ibiricu, [[Lamanna]], Alvarez, Cerda, Caglione, Cardozo, Luna & Martínez}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Megaraptora]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Khankhuuluu|{{U|Khankhuuluu mongoliensis}}]]'''''
|{{Kpt|Voris, [[Zelenitsky]], [[Kobayashi]], Modesto, Therrien, Tsutsumi, Chinzorig & Tsogtbaatar}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Maleriraptor|{{U|Maleriraptor kuttyi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Ezcurra]], Garcia, [[Novas]], [[Müller]], [[Agnolín]] & [[Chatterjee]]}}, 2025
|?[[Saurischia]]: [[Herrerasauria]]
|[[Indie]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mexidracon|{{U|Mexidracon longimanus}}]]'''''
|{{Kpt|Serrano-Brañas, Espinosa-Chávez, de León-Dávila, Maccracken, Barrera-Guevara, Torres-Rodríguez & [[Prieto-Márquez]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Meksyk]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Newtonsaurus|{{U|Newtonsaurus}} cambrensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|Newton}}, [[1899]]) Evans, Howells, Wintle & Benton}}, 2025
|[[Theropoda]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{pTrias}}
|Wcześniej ''"[[Zanclodon]]" cambriensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Obelignathus|{{U|Obelignathus}} septimanicus]]'''''
|({{Kpt|[[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} & {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, [[1991]]) {{Kpt|[[Łukasz Czepiński|Czepiński]] & [[Daniel Madzia|Madzia]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Iguanodontia]]
|[[Francja]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Rhabdodon]] septimanicus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Petrustitan|{{U|Petrustitan}} hungaricus]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[von Huene]]}}, [[1932]]) Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Magyarosaurus]] hungaricus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Pulaosaurus|{{U|Pulaosaurus qinglong}}]]'''''
|{{Kpt|Yang, King & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}} - [[późna jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Qianjiangsaurus|{{U|Qianjiangsaurus changshengi}}]]'''''
|{{Kpt|Dai, Ma, Xiong, Lin, Zeng, Tan, Wang, Zhang & Xing}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]
|[[Chiny]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shri|Shri {{U|rapax}}]]'''''
|{{Kpt|Moutrille, [[Cau]], Chinzorig, Escuillié, Tsogtbaatar, Ganzorig, Mallet & [[Godefroit]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Shri]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Sinosauropteryx|Sinosauropteryx {{U|lingyuanensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Sinosauropteryx]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Taleta|{{U|Taleta taleta}}]]'''''
|{{Kpt|[[Longrich]], [[Pereda-Suberbiola]], [[Bardet]] & Jalil}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]
|[[Maroko]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tameryraptor|{{U|Tameryraptor markgrafi}}]]'''''
|{{Kpt|Kellerman, Cuesta & [[Rauhut]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carcharodontosauridae]]
|[[Egipt]]
|{{pKreda}}
|Nowa nazwa dla [[holotyp|holotypu]] ''[[Carcharodontosaurus|Carcharodontosaurus saharicus]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tongnanlong|{{U|Tongnanlong zhimingi}}]]'''''
|{{Kpt|Wei, Tan, Jiang, Ding, Li, Wang, Liu, Wei, Li, Liu, Peng, Zhang & Lao}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}?
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Uriash|{{U|Uriash kadici}}]]'''''
|{{Kpt|Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Utetitan|{{U|Utetitan zellaguymondeweyae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Paul]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Vitosaura|{{U|Vitosaura colozacani}}]]'''''
|{{Kpt|Jiménez Velandia, Ezcurra, Hechenleitner, Basilici, Martinelli & Fiorelli, 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Abelisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Wudingloong|{{U|Wudingloong wui}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, Zhang, Wang, Xu, Chen, Feng, [[Xu]], Wang & You, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Xingxiulong|Xingxiulong {{U|yueorum}}]]'''''
|{{Kpt|Cheng, Wang, Zhang, Wang & Hou, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Xingxiulong]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanmouraptor|{{U|Yuanmouraptor jinshajiangensis}}]]'''''
|{{Kpt|Zou, Chen, Wang, Wang, Zhang, Zhang, Wang, Wu & You}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carnosauria]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanyanglong |{{U|Yuanyanglong bainian}}]]'''''
|{{Kpt|Hao, Li, Wang, Wang, Ma, Qinggele, Pei, Zhao & [[Xu]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Oviraptorosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zavacephale|{{U|Zavacephale rinpoche}}]]'''''
|{{Kpt|[[Chinzorig]], Takasaki, Yoshida, Tucker, Buyantegsh, Mainbayar, [[Tsogtbaatar]] & [[Zanno]]}}, 2025
|[[Pachycephalosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zhongyuansaurus|Zhongyuansaurus {{U|junchangi}}]]'''''
|{{Kpt| Zhang, Jia, Xu, You, Gao, Liu, Li & Wang, 2025}}
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Zhongyuansaurus]]''.
|}

==[[Dinosauromorpha]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Gondwanax|{{U|Gondwanax paraisensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Müller]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]: [[Sulcimentisauria]]
|[[Brazylia]]
|{{sTrias}} - [[późny trias]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Itaguyra|{{U|Itaguyra occulta}}]]'''''
|{{Kpt|Paes Neto, Pretto, Martinelli, Battista, Garcia, [[Müller]], Schmitt, Melo, Francischini, Schultz, Pinheiro, Soares & [[Kellner]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]
|[[Brazylia]]
|{{pTrias}}
|}

==Mezozoiczne [[Avialae]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Baminornis|{{U|Baminornis zhenghensis}}]]'''''
|{{Kpt|Chen, Wang, Dong, Zhou, [[Xu]], Deng, Xu, Zhang, Wang, Du, Lin, Lin & Zhou}}, 2025
|[[Avialae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}
|Najstarszy awial z krótkim ogonem.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Kunpengornis|{{U|Kunpengornis anhuimusei}}]]'''''
|{{Kpt|Huang, Wang, [[Cau]], Mao, Liu & Wang}}, 2025
|[[Euornithes]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Novavis|{{U|Novavis pubisculata}}]]'''''
|{{Kpt|[[O'Connor]], Atterholt, Clark, Zhou, Peng, Zhang & You}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shuilingornis|{{U|Shuilingornis angelai}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, [[Cau]], Wang, Kundrát, Zhang, Liu & [[Chiappe]]}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Gansuidae]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|}

[[Kategoria:Historia dinozaurologii]]

2025

2025-10-15T09:13:07Z

Dino: /* Dinosauria */

{{Szablon:202X}}

==Wydarzenia==
*28 sierpnia zmarł [[Rinchen Barsbold]], słynny mongolski paleontolog, będący "założycielem" nowoczesnej paleontologii (zwłaszcza kręgowców) w Mongolii.
*9 września zmarł [[Mark Norell]], słynny amerykański paleontolog, zajmujący się m.in. "ptakopodobnymi" nieptasimi dinozaurami z Mongolii.

==Dinosauria==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 2025 roku opisano '''39''' nowych [[nazwa|nazwy]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''35''' nowych [[rodzaj|rodzajowych]], '''36''' nowych [[gatunek|gatunkowych]] i '''4''' nowe [[kombinacja|kombinacje]]).

Obecnie wszystkie uznawane są za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów.

{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahshislesaurus|{{U|Ahshislesaurus wimani}}]]'''''
|{{Kpt|Dalman, Jasinski, Malinzak, Lucas, Kundrát & [[Fiorillo]], 2025}}
|[[Iguanodontia]]: [[Hadrosauridae]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahvaytum|{{U|Ahvaytum bahndooiveche}}]]'''''
|{{Kpt|Lovelace, Kufner, Fitch, Curry Rogers, Schmitz, Schwartz, LeClair-Diaz, St. Clair, Mann & Teran}}, 2025
|[[Saurischia]]: ?[[Sauropodomorpha]]
|[[USA]]
|{{pTrias}}
|'''''[[Anteavis|{{U|Anteavis crurilongus}}]]'''''
|{{Kpt|Martínez, Colombi, [[Ezcurra]], Abelín, Cerda & Alcober}}, 2025
|[[Theropoda]]
|[[Argentyna]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Archaeocursor|{{U|Archaeocursor asiaticus}}]]'''''
|{{Kpt|Yao, Zhao, Ren, Wei & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Astigmasaura|{{U|Astigmasaura genuflexa}}]]'''''
|{{Kpt|Bellardini, [[Filippi]], Carballido, [[Garrido]] & Baiano}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Brontotholus|{{U|Brontotholus harmoni}}]]'''''
|{{Kpt|Woodruff, [[Horner]], Goodwin i [[Evans]]}}, 2025
|[[Pachycephalosauria]]: [[Pachycephalosauridae]]
|[[USA]] i [[Kanada]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cariocecus|{{U|Cariocecus bocagei]]}}'''''
|{{Kpt|Bertozzo, Camilo, Araújo, Manucci, Kullberg, Cerio, Carvalho, Marrecas, Figueiredo & [[Godefroit]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Portugalia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Chadititan|{{U|Chadititan calvoi}}]]'''''
|{{Kpt|Agnolín, Motta, Garcia Marsà, Aranciaga-Rolando, Álvarez-Herrera, Chimento, Rozadilla, Brissón-Egli, Cerroni, Panzeri, Bogan, Casadio, Sterli, Miquel, Martínez, Pérez, Pol & [[Novas]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cienciargentina|{{U|Cienciargentina sanchezi}}]]'''''
|{{Kpt|Simón & [[Salgado]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Duonychus|{{U|Duonychus tsogtbaatari}}]]'''''
|{{Kpt|[[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], [[Fiorillo]] & [[Chinzorig]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Therizinosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Dzharacursor|{{U|Dzharacursor}} bissektensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[Nessov]]}}, [[1995]]) [[Averianov]] & [[Sues]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Uzbekistan]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Archaeornithomimus]] bissektensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Emiliasaura|{{U|Emiliasaura alessandrii}}]]'''''
|{{Kpt|[[Coria]], Cerda, Escaso, Baiano, Bellardini, Braun, Coria, Gutierrez, Pino, Windholz, [[Currie]] & Ortega}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Argentyna]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Enigmacursor|{{U|Enigmacursor mollyborthwickae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Maidment]] & [[Barrett]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[USA]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huadanosaurus|{{U|Huadanosaurus sinensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huashanosaurus|{{U|Huashanosaurus qini}}]]'''''
|{{Kpt|Mo, Zhou, Fu, Xiong, Hu & [[Xu]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}-[[środkowa jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Istiorachis|{{U|Istiorachis macarthurae}}]]'''''
|{{Kpt|Lockwood. Martill & [[Maidment]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Jinchuanloong|{{U|Jinchuanloong niedu}}]]'''''
|{{Kpt|Li, Zhang, Ren, Li & You}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Joaquinraptor|{{U|Joaquinraptor casali}}]]'''''
|{{Kpt|Ibiricu, [[Lamanna]], Alvarez, Cerda, Caglione, Cardozo, Luna & Martínez}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Megaraptora]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Khankhuuluu|{{U|Khankhuuluu mongoliensis}}]]'''''
|{{Kpt|Voris, [[Zelenitsky]], [[Kobayashi]], Modesto, Therrien, Tsutsumi, Chinzorig & Tsogtbaatar}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Maleriraptor|{{U|Maleriraptor kuttyi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Ezcurra]], Garcia, [[Novas]], [[Müller]], [[Agnolín]] & [[Chatterjee]]}}, 2025
|?[[Saurischia]]: [[Herrerasauria]]
|[[Indie]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mexidracon|{{U|Mexidracon longimanus}}]]'''''
|{{Kpt|Serrano-Brañas, Espinosa-Chávez, de León-Dávila, Maccracken, Barrera-Guevara, Torres-Rodríguez & [[Prieto-Márquez]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Meksyk]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Newtonsaurus|{{U|Newtonsaurus}} cambrensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|Newton}}, [[1899]]) Evans, Howells, Wintle & Benton}}, 2025
|[[Theropoda]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{pTrias}}
|Wcześniej ''"[[Zanclodon]]" cambriensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Obelignathus|{{U|Obelignathus}} septimanicus]]'''''
|({{Kpt|[[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} & {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, [[1991]]) {{Kpt|[[Łukasz Czepiński|Czepiński]] & [[Daniel Madzia|Madzia]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Iguanodontia]]
|[[Francja]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Rhabdodon]] septimanicus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Petrustitan|{{U|Petrustitan}} hungaricus]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[von Huene]]}}, [[1932]]) Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Magyarosaurus]] hungaricus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Pulaosaurus|{{U|Pulaosaurus qinglong}}]]'''''
|{{Kpt|Yang, King & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}} - [[późna jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Qianjiangsaurus|{{U|Qianjiangsaurus changshengi}}]]'''''
|{{Kpt|Dai, Ma, Xiong, Lin, Zeng, Tan, Wang, Zhang & Xing}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]
|[[Chiny]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shri|Shri {{U|rapax}}]]'''''
|{{Kpt|Moutrille, [[Cau]], Chinzorig, Escuillié, Tsogtbaatar, Ganzorig, Mallet & [[Godefroit]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Shri]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Sinosauropteryx|Sinosauropteryx {{U|lingyuanensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Sinosauropteryx]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Taleta|{{U|Taleta taleta}}]]'''''
|{{Kpt|[[Longrich]], [[Pereda-Suberbiola]], [[Bardet]] & Jalil}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]
|[[Maroko]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tameryraptor|{{U|Tameryraptor markgrafi}}]]'''''
|{{Kpt|Kellerman, Cuesta & [[Rauhut]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carcharodontosauridae]]
|[[Egipt]]
|{{pKreda}}
|Nowa nazwa dla [[holotyp|holotypu]] ''[[Carcharodontosaurus|Carcharodontosaurus saharicus]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tongnanlong|{{U|Tongnanlong zhimingi}}]]'''''
|{{Kpt|Wei, Tan, Jiang, Ding, Li, Wang, Liu, Wei, Li, Liu, Peng, Zhang & Lao}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}?
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Uriash|{{U|Uriash kadici}}]]'''''
|{{Kpt|Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Utetitan|{{U|Utetitan zellaguymondeweyae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Paul]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Vitosaura|{{U|Vitosaura colozacani}}]]'''''
|{{Kpt|Jiménez Velandia, Ezcurra, Hechenleitner, Basilici, Martinelli & Fiorelli, 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Abelisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Wudingloong|{{U|Wudingloong wui}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, Zhang, Wang, Xu, Chen, Feng, [[Xu]], Wang & You, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Xingxiulong|Xingxiulong {{U|yueorum}}]]'''''
|{{Kpt|Cheng, Wang, Zhang, Wang & Hou, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Xingxiulong]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanmouraptor|{{U|Yuanmouraptor jinshajiangensis}}]]'''''
|{{Kpt|Zou, Chen, Wang, Wang, Zhang, Zhang, Wang, Wu & You}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carnosauria]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanyanglong |{{U|Yuanyanglong bainian}}]]'''''
|{{Kpt|Hao, Li, Wang, Wang, Ma, Qinggele, Pei, Zhao & [[Xu]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Oviraptorosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zavacephale|{{U|Zavacephale rinpoche}}]]'''''
|{{Kpt|[[Chinzorig]], Takasaki, Yoshida, Tucker, Buyantegsh, Mainbayar, [[Tsogtbaatar]] & [[Zanno]]}}, 2025
|[[Pachycephalosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zhongyuansaurus|Zhongyuansaurus {{U|junchangi}}]]'''''
|{{Kpt| Zhang, Jia, Xu, You, Gao, Liu, Li & Wang, 2025}}
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Zhongyuansaurus]]''.
|}

==[[Dinosauromorpha]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Gondwanax|{{U|Gondwanax paraisensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Müller]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]: [[Sulcimentisauria]]
|[[Brazylia]]
|{{sTrias}} - [[późny trias]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Itaguyra|{{U|Itaguyra occulta}}]]'''''
|{{Kpt|Paes Neto, Pretto, Martinelli, Battista, Garcia, [[Müller]], Schmitt, Melo, Francischini, Schultz, Pinheiro, Soares & [[Kellner]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]
|[[Brazylia]]
|{{pTrias}}
|}

==Mezozoiczne [[Avialae]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Baminornis|{{U|Baminornis zhenghensis}}]]'''''
|{{Kpt|Chen, Wang, Dong, Zhou, [[Xu]], Deng, Xu, Zhang, Wang, Du, Lin, Lin & Zhou}}, 2025
|[[Avialae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}
|Najstarszy awial z krótkim ogonem.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Kunpengornis|{{U|Kunpengornis anhuimusei}}]]'''''
|{{Kpt|Huang, Wang, [[Cau]], Mao, Liu & Wang}}, 2025
|[[Euornithes]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Novavis|{{U|Novavis pubisculata}}]]'''''
|{{Kpt|[[O'Connor]], Atterholt, Clark, Zhou, Peng, Zhang & You}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shuilingornis|{{U|Shuilingornis angelai}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, [[Cau]], Wang, Kundrát, Zhang, Liu & [[Chiappe]]}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Gansuidae]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|}

[[Kategoria:Historia dinozaurologii]]

Strona główna

2025-10-15T09:11:03Z

Dino:

__INDEX__
{| id="mp-topbanner" style="width:100%; background:#e0d79d; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #204000; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius: 10px; background-color: #e0d79d; padding: 5px 5px 5px 0px;"
| <div style="top:+0.2em; font-size:95%; text-align:center;"> '''[http://www.dinozaury.com/ Dinozaury.com] • [http://www.encyklopedia.dinozaury.com/ Encyklopedia Dinozaury.com] • [http://www.forum.dinozaury.com/ Forum Dinozaury.com]'''</div>
|}
{| id="mp-topbanner" style="width:100%; background:#e0d79d; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #204000; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius: 10px; background-color: #e0d79d; padding: 5px 5px 5px 0px;"
|

{| style="width:100%; border:none; background:none;"
| style="width:100%; text-align:center; white-space:nowrap; color:#000;" |
<div style="font-size:162%; border:none; margin:0; padding:.1em; color:#000;">Witaj w [[Dinozaury.com|Encyklopedii Dinozaury.com]],</div>
<div style="top:+0.2em; font-size:95%;">gdzie przybliżamy świat prehistorii.</div> 
<div id="articlecount" style="font-size:95%;">Obecnie znajdziesz tu [[Specjalna:Statystyki|{{NUMBEROFARTICLES}}]] {{PLURAL:{{NUMBEROFARTICLES}}|hasło|hasła|haseł}} z dziedziny paleontologii.</div>
|}

| style="width:20%; font-size:95%;" |
* {{U|[[Dinozaury|Encyklopedia dinozaurów]]}} {{PAGESINCAT:Dinosauria}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Dinosauria}}|hasło|hasła|haseł}}
* {{U|[[Słownik|Słownik paleontologiczny]]}} {{PAGESINCAT:Słownik}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Słownik}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Paleontolodzy|Sylwetki naukowców]] {{PAGESINCAT:Paleontolodzy}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Paleontolodzy}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Stratygrafia|Stratygrafia]] {{PAGESINCAT:Stratygrafia}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Stratygrafia}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[:Kategoria:Anatomia|Terminy anatomiczne]] {{PAGESINCAT:Anatomia}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Anatomia}}|hasło|hasła|haseł}}


| style="width:20%; font-size:95%;" |
* {{U|[[Artykuły paleontologiczne|Artykuły paleontologiczne]]}} {{PAGESINCAT:Artykuły_paleontologiczne}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Artykuły_paleontologiczne}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Lokacje|Lokacje i geografia]] {{PAGESINCAT:Lokacje}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Lokacje}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Historia dinozaurologii|Historia dinozaurologii]] {{PAGESINCAT:Historia_dinozaurologii}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Historia_dinozaurologii}}|hasło|hasła|haseł}}
'''''[[Specjalna:Kategorie|Wszystkie kategorie]]'''''
|}


<div style="
float: left;
margin-top: 10px;
margin-right: 1%;
height: 100%;
width: 49.5%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
"><blockquote>
== Polecane hasło ==
[[Plik:Velocipes_guerichi.jpg|link=Velocipes|thumb|200px|''[[Velocipes|Velocipes guerichi]]'' © [[Jakub Kowalski]], [[Edyta Felcyn]]]]
=== {{U|''[[Velocipes]]''}} ===
''[[Velocipes]]'', czyli "szybka stopa" to historycznie pierwszy [[rodzaj]] [[dinozaur]]a opisany na podstawie szczątków z terenów dzisiejszej [[Polska|Polski]]. Po raz pierwszy został opublikowany w [[1932]] roku przez niemieckiego paleontologa, [[von Huene|von Huenego]], a jego status jako dinozaura został potwierdzony w 2016 przez redakcję Dinozaury.com. Był średniej wielkości dinozaurem drapieżnym i żył w późnym [[trias]]ie.

'''''[[Velocipes|Czytaj więcej!]]'''''
</blockquote>
</div>
<div><div style="
float: left;
margin-top: 10px;
margin-right: 1%;
height: 100%;
width: 100%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
">

<blockquote>

__INDEX__== Ostatnio nazwane dinozaury ==
__BEZSPISU__
[[Plik:Brontotholus harmoni.png|link=Brontotholus|thumb|150px|''[[Brontotholus|Brontotholus harmoni]]'']]
[[Plik:Utetitan zellaguymondeweyae.png|link=Utetitan|thumb|150px|''[[Utetitan|Utetitan zellaguymondeweyae]]'']]
[[Plik:Vitosaura colozacani.png|link=Vitosaura|thumb|150px|''[[Vitosaura|Vitosaura colozacani]]'']]
[[Plik:Ahshislesaurus wimani.png|link=Ahshislesaurus|thumb|150px|''[[Ahshislesaurus|Ahshislesaurus wimani]]'']]
#'''''[[Anteavis|Anteavis crurilongus]]''''' Martínez et al., 2025
#'''''[[Brontotholus|Brontotholus harmoni]]''''' Woodruff et al., 2025
#'''''[[Utetitan|Utetitan zellaguymondeweyae]]''''' [[Paul]], 2025
#'''''[[Vitosaura|Vitosaura colozacani]]''''' Jiménez Velandia et al., 2025
#'''''[[Ahshislesaurus|Ahshislesaurus wimani]]''''' Dalman et al., 2025
#'''''[[Joaquinraptor|Joaquinraptor casali]]''''' Ibiricu et al., 2025
#'''''[[Zavacephale|Zavacephale rinpoche]]''''' Chinzorig et al., 2025
#'''''[[Cariocecus|Cariocecus bocagei]]''''' Bertozzo et al., 2025
#'''''[[Newtonsaurus|Newtonsaurus cambriensis]]''''' Evans et al., 2025
#'''''[[Huashanosaurus|Huashanosaurus qini]]''''' Mo et al., 2025
#'''''[[Istiorachis|Istiorachis macarthurae]]''''' Lockwood, Martill & [[Maidment]], 2025
#'''''[[Wudingloong|Wudingloong wui]]''''' Wang et al., 2025
#'''''[[Shri|Shri rapax]]''''' Moutrille et al., 2025
#'''''[[Pulaosaurus|Pulaosaurus qinglong]]''''' Yang et al., 2025
#'''''[[Tongnanlong|Tongnanlong zhimingi]]''''' Wei et al., 2025
#'''''[[Enigmacursor|Enigmacursor mollyborthwickae]]''''' [[Maidment]] & [[Barrett]], 2025
#'''''[[Astigmasaura|Astigmasaura genuflexa]]''''' Bellardini et al., 2025
#'''''[[Khankhuuluu|Khankhuuluu mongoliensis]]''''' Voris et al., 2025
#'''''[[Taleta|Taleta taleta]]''''' [[Longrich]] et al., 2025
#'''''[[Jinchuanloong|Jinchuanloong niedu]]''''' Li et al., 2025

{| class= "wikitable" rules="all" cellpadding=1 style="border: 1px solid #000000; margin-left:40px; font-size:90%;"
|-
! [[Historia dinozaurologii]]
|-
| align="center" | [[Historia dinozaurologii|...]] [[2016]] • [[2017]] • [[2018]] • [[2019]] • [[2020]] • [[2021]] • [[2022]] • [[2023]] • [[2024]] • '''[[2025]]''' [[Historia dinozaurologii|...]]
|}
</blockquote>
</div>
</div>
</div>
</div>

<div><div style="
float: right;
margin-top: 10px;
height: 100%;
width: 49.5%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
">

<blockquote>

== Jak zacząć? ==

Na przestrzeni lat naukowcy nadali '''1926''' [[nazwa|nazw]] [[rodzaj]]owych i '''2191''' [[gatunek|gatunkowych]] [[dinozaur]]ów.

Obecnie za [[Takson ważny|ważnych]] przedstawicieli [[nieptasi]]ch Dinosauria uznaje się około '''1299''' [[gatunek|gatunków]] w '''1184''' [[rodzaj]]ach.

W ''Encyklopedii Dinozaury.com'' na chwilę obecną znajdziesz opisy '''{{PAGESINCAT:Dinosauria}}''' rodzajów dinozaurów.
* przejdź do dinozaurów na literę:

{{ABC}}

* przeglądaj według systematyki:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1=[[Dinosauromorpha]]
|1={{klad
|label1=[[Dinosauriformes]]
|1={{klad
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|1= [[Saurischia]] [[Plik:Saurischia.jpg|link=Saurischia|75px]]
|2= [[Ornithischia]] [[Plik:Ornithischia.jpg|link=Ornithischia|75px]]
}}
|2=[[Silesauridae]] }}
|2=[[Lagerpetidae]] }}
}}

* klasyfikacja wg Barona i in., 2017:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|label1=[[Saurischia]]
|1= {{klad
|1=[[Herrerasauridae]]
|2=[[Sauropodomorpha]]
}}
|label2= [[Ornithoscelida]]
|2={{klad
|1=[[Theropoda]]
|2=[[Ornithischia]]
}}}}
}}

* klasyfikacja wg Müllera i Garcii, 2020:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|1= [[Saurischia]]
|2={{klad
|1="[[Silesauridae]]"
|2=[[Ornithischia]]
}}}}}}

* przeglądaj według [[stratygrafia|stratygrafii]]:
{| style="width:207px;border-width:0px; border-style:solid" cellpadding=0 cellspacing=1
| <div style="width:51px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|triassic}};text-align:center">[[Trias|{{kolor|#ffffff|Trias}}]]</div>252
| <div style="width:56px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|jurassic}};text-align:center">[[Jura|{{kolor|#ffffff|Jura}}]]</div>201,4
| <div style="width:79px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|cretaceous}};text-align:center">[[Kreda|{{kolor|#ffffff|Kreda}}]]</div>143,1
|<div style="width:50px;> 66 [[Ma]]
|}

* albo przejdź do [[Historia_dinozaurologii|historycznego]] lub [[Lokacje|geograficznego]] spisu dinozaurów.

<hr>

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| '''Dowiedz się, [[jak czytać hasła]] w naszej encyklopedii.'''
|}
<hr>
W razie wątpliwości prosimy Cię o pisanie na [http://www.forum.dinozaury.com Forum] lub o kontakt e-mail:
lukaszczepinski@gmail.com

</blockquote></div>

Strona główna

2025-10-15T09:10:40Z

Dino:

__INDEX__
{| id="mp-topbanner" style="width:100%; background:#e0d79d; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #204000; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius: 10px; background-color: #e0d79d; padding: 5px 5px 5px 0px;"
| <div style="top:+0.2em; font-size:95%; text-align:center;"> '''[http://www.dinozaury.com/ Dinozaury.com] • [http://www.encyklopedia.dinozaury.com/ Encyklopedia Dinozaury.com] • [http://www.forum.dinozaury.com/ Forum Dinozaury.com]'''</div>
|}
{| id="mp-topbanner" style="width:100%; background:#e0d79d; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #204000; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius: 10px; background-color: #e0d79d; padding: 5px 5px 5px 0px;"
|

{| style="width:100%; border:none; background:none;"
| style="width:100%; text-align:center; white-space:nowrap; color:#000;" |
<div style="font-size:162%; border:none; margin:0; padding:.1em; color:#000;">Witaj w [[Dinozaury.com|Encyklopedii Dinozaury.com]],</div>
<div style="top:+0.2em; font-size:95%;">gdzie przybliżamy świat prehistorii.</div> 
<div id="articlecount" style="font-size:95%;">Obecnie znajdziesz tu [[Specjalna:Statystyki|{{NUMBEROFARTICLES}}]] {{PLURAL:{{NUMBEROFARTICLES}}|hasło|hasła|haseł}} z dziedziny paleontologii.</div>
|}

| style="width:20%; font-size:95%;" |
* {{U|[[Dinozaury|Encyklopedia dinozaurów]]}} {{PAGESINCAT:Dinosauria}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Dinosauria}}|hasło|hasła|haseł}}
* {{U|[[Słownik|Słownik paleontologiczny]]}} {{PAGESINCAT:Słownik}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Słownik}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Paleontolodzy|Sylwetki naukowców]] {{PAGESINCAT:Paleontolodzy}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Paleontolodzy}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Stratygrafia|Stratygrafia]] {{PAGESINCAT:Stratygrafia}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Stratygrafia}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[:Kategoria:Anatomia|Terminy anatomiczne]] {{PAGESINCAT:Anatomia}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Anatomia}}|hasło|hasła|haseł}}


| style="width:20%; font-size:95%;" |
* {{U|[[Artykuły paleontologiczne|Artykuły paleontologiczne]]}} {{PAGESINCAT:Artykuły_paleontologiczne}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Artykuły_paleontologiczne}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Lokacje|Lokacje i geografia]] {{PAGESINCAT:Lokacje}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Lokacje}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Historia dinozaurologii|Historia dinozaurologii]] {{PAGESINCAT:Historia_dinozaurologii}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Historia_dinozaurologii}}|hasło|hasła|haseł}}
'''''[[Specjalna:Kategorie|Wszystkie kategorie]]'''''
|}


<div style="
float: left;
margin-top: 10px;
margin-right: 1%;
height: 100%;
width: 49.5%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
"><blockquote>
== Polecane hasło ==
[[Plik:Velocipes_guerichi.jpg|link=Velocipes|thumb|200px|''[[Velocipes|Velocipes guerichi]]'' © [[Jakub Kowalski]], [[Edyta Felcyn]]]]
=== {{U|''[[Velocipes]]''}} ===
''[[Velocipes]]'', czyli "szybka stopa" to historycznie pierwszy [[rodzaj]] [[dinozaur]]a opisany na podstawie szczątków z terenów dzisiejszej [[Polska|Polski]]. Po raz pierwszy został opublikowany w [[1932]] roku przez niemieckiego paleontologa, [[von Huene|von Huenego]], a jego status jako dinozaura został potwierdzony w 2016 przez redakcję Dinozaury.com. Był średniej wielkości dinozaurem drapieżnym i żył w późnym [[trias]]ie.

'''''[[Velocipes|Czytaj więcej!]]'''''
</blockquote>
</div>
<div><div style="
float: left;
margin-top: 10px;
margin-right: 1%;
height: 100%;
width: 100%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
">

<blockquote>

__INDEX__== Ostatnio nazwane dinozaury ==
__BEZSPISU__
[[Plik:Brontotholus harmoni.png|link=Brontotholus|thumb|150px|''[[Brontotholus|Brontotholus harmoni]]'']]
[[Plik:Utetitan zellaguymondeweyae.png|link=Utetitan|thumb|150px|''[[Utetitan|Utetitan zellaguymondeweyae]]'']]
[[Plik:Vitosaura colozacani.png|link=Vitosaura|thumb|150px|''[[Vitosaura|Vitosaura colozacani]]'']]
[[Plik:Ahshislesaurus wimani.png|link=Ahshislesaurus|thumb|150px|''[[Ahshislesaurus|Ahshislesaurus wimani]]'']]
#'''''[[Anteavis|Anteavis crurilongus]]''''' Martínez et al., 2025
#'''''[[Brontotholus|Brontotholus harmoni]]''''' Woodruff et al., 2025
#'''''[[Utetitan|Utetitan zellaguymondeweyae]]''''' [[Paul]], 2025
#'''''[[Vitosaura|Vitosaura colozacani]]''''' Jiménez Velandia et al., 2025
#'''''[[Ahshislesaurus|Ahshislesaurus wimani]]''''' Dalman et al., 2025
#'''''[[Joaquinraptor|Joaquinraptor casali]]''''' Ibiricu et al., 2025
#'''''[[Zavacephale|Zavacephale rinpoche]]''''' Chinzorig et al., 2025
#'''''[[Cariocecus|Cariocecus bocagei]]''''' Bertozzo et al., 2025
#'''''[[Newtonsaurus|Newtonsaurus cambriensis]]''''' Evans et al., 2025
#'''''[[Huashanosaurus|Huashanosaurus qini]]''''' Mo et al., 2025
#'''''[[Istiorachis|Istiorachis macarthurae]]''''' Lockwood, Martill & [[Maidment]], 2025
#'''''[[Wudingloong|Wudingloong wui]]''''' Wang et al., 2025
#'''''[[Shri|Shri rapax]]''''' Moutrille et al., 2025
#'''''[[Pulaosaurus|Pulaosaurus qinglong]]''''' Yang et al., 2025
#'''''[[Tongnanlong|Tongnanlong zhimingi]]''''' Wei et al., 2025
#'''''[[Enigmacursor|Enigmacursor mollyborthwickae]]''''' [[Maidment]] & [[Barrett]], 2025
#'''''[[Astigmasaura|Astigmasaura genuflexa]]''''' Bellardini et al., 2025
#'''''[[Khankhuuluu|Khankhuuluu mongoliensis]]''''' Voris et al., 2025
#'''''[[Taleta|Taleta taleta]]''''' [[Longrich]] et al., 2025
#'''''[[Jinchuanloong|Jinchuanloong niedu]]''''' Li et al., 2025

{| class= "wikitable" rules="all" cellpadding=1 style="border: 1px solid #000000; margin-left:40px; font-size:90%;"
|-
! [[Historia dinozaurologii]]
|-
| align="center" | [[Historia dinozaurologii|...]] [[2016]] • [[2017]] • [[2018]] • [[2019]] • [[2020]] • [[2021]] • [[2022]] • [[2023]] • [[2024]] • '''[[2025]]''' [[Historia dinozaurologii|...]]
|}
</blockquote>
</div>
</div>
</div>
</div>

<div><div style="
float: right;
margin-top: 10px;
height: 100%;
width: 49.5%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
">

<blockquote>

== Jak zacząć? ==

Na przestrzeni lat naukowcy nadali '''1926''' [[nazwa|nazw]] [[rodzaj]]owych i '''2191''' [[gatunek|gatunkowych]] [[dinozaur]]ów.

Obecnie za [[Takson ważny|ważnych]] przedstawicieli [[nieptasi]]ch Dinosauria uznaje się około '''1298''' [[gatunek|gatunków]] w '''1183''' [[rodzaj]]ach.

W ''Encyklopedii Dinozaury.com'' na chwilę obecną znajdziesz opisy '''{{PAGESINCAT:Dinosauria}}''' rodzajów dinozaurów.
* przejdź do dinozaurów na literę:

{{ABC}}

* przeglądaj według systematyki:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1=[[Dinosauromorpha]]
|1={{klad
|label1=[[Dinosauriformes]]
|1={{klad
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|1= [[Saurischia]] [[Plik:Saurischia.jpg|link=Saurischia|75px]]
|2= [[Ornithischia]] [[Plik:Ornithischia.jpg|link=Ornithischia|75px]]
}}
|2=[[Silesauridae]] }}
|2=[[Lagerpetidae]] }}
}}

* klasyfikacja wg Barona i in., 2017:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|label1=[[Saurischia]]
|1= {{klad
|1=[[Herrerasauridae]]
|2=[[Sauropodomorpha]]
}}
|label2= [[Ornithoscelida]]
|2={{klad
|1=[[Theropoda]]
|2=[[Ornithischia]]
}}}}
}}

* klasyfikacja wg Müllera i Garcii, 2020:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|1= [[Saurischia]]
|2={{klad
|1="[[Silesauridae]]"
|2=[[Ornithischia]]
}}}}}}

* przeglądaj według [[stratygrafia|stratygrafii]]:
{| style="width:207px;border-width:0px; border-style:solid" cellpadding=0 cellspacing=1
| <div style="width:51px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|triassic}};text-align:center">[[Trias|{{kolor|#ffffff|Trias}}]]</div>252
| <div style="width:56px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|jurassic}};text-align:center">[[Jura|{{kolor|#ffffff|Jura}}]]</div>201,4
| <div style="width:79px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|cretaceous}};text-align:center">[[Kreda|{{kolor|#ffffff|Kreda}}]]</div>143,1
|<div style="width:50px;> 66 [[Ma]]
|}

* albo przejdź do [[Historia_dinozaurologii|historycznego]] lub [[Lokacje|geograficznego]] spisu dinozaurów.

<hr>

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| '''Dowiedz się, [[jak czytać hasła]] w naszej encyklopedii.'''
|}
<hr>
W razie wątpliwości prosimy Cię o pisanie na [http://www.forum.dinozaury.com Forum] lub o kontakt e-mail:
lukaszczepinski@gmail.com

</blockquote></div>

2025

2025-09-24T12:51:12Z

Dino: /* Dinosauria */

{{Szablon:202X}}

==Wydarzenia==
*28 sierpnia zmarł [[Rinchen Barsbold]], słynny mongolski paleontolog, będący "założycielem" nowoczesnej paleontologii (zwłaszcza kręgowców) w Mongolii.
*9 września zmarł [[Mark Norell]], słynny amerykański paleontolog, zajmujący się m.in. "ptakopodobnymi" nieptasimi dinozaurami z Mongolii.

==Dinosauria==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 2025 roku opisano '''34''' nowe [[nazwa|nazwy]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''30''' nowych [[rodzaj|rodzajów]], '''31''' nowych [[gatunek|gatunków]] i '''4''' nowe [[kombinacja|kombinacje]]).

Obecnie wszystkie uznawane są za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów.

{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahvaytum|{{U|Ahvaytum bahndooiveche}}]]'''''
|{{Kpt|Lovelace, Kufner, Fitch, Curry Rogers, Schmitz, Schwartz, LeClair-Diaz, St. Clair, Mann & Teran}}, 2025
|[[Saurischia]]: ?[[Sauropodomorpha]]
|[[USA]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Archaeocursor|{{U|Archaeocursor asiaticus}}]]'''''
|{{Kpt|Yao, Zhao, Ren, Wei & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Astigmasaura|{{U|Astigmasaura genuflexa}}]]'''''
|{{Kpt|Bellardini, [[Filippi]], Carballido, [[Garrido]] & Baiano}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cariocecus|{{U|Cariocecus bocagei]]}}'''''
|{{Kpt|Bertozzo, Camilo, Araújo, Manucci, Kullberg, Cerio, Carvalho, Marrecas, Figueiredo & [[Godefroit]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Portugalia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Chadititan|{{U|Chadititan calvoi}}]]'''''
|{{Kpt|Agnolín, Motta, Garcia Marsà, Aranciaga-Rolando, Álvarez-Herrera, Chimento, Rozadilla, Brissón-Egli, Cerroni, Panzeri, Bogan, Casadio, Sterli, Miquel, Martínez, Pérez, Pol & [[Novas]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cienciargentina|{{U|Cienciargentina sanchezi}}]]'''''
|{{Kpt|Simón & [[Salgado]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Duonychus|{{U|Duonychus tsogtbaatari}}]]'''''
|{{Kpt|[[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], [[Fiorillo]] & [[Chinzorig]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Therizinosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Dzharacursor|{{U|Dzharacursor}} bissektensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[Nessov]]}}, [[1995]]) [[Averianov]] & [[Sues]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Uzbekistan]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Archaeornithomimus]] bissektensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Emiliasaura|{{U|Emiliasaura alessandrii}}]]'''''
|{{Kpt|[[Coria]], Cerda, Escaso, Baiano, Bellardini, Braun, Coria, Gutierrez, Pino, Windholz, [[Currie]] & Ortega}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Argentyna]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Enigmacursor|{{U|Enigmacursor mollyborthwickae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Maidment]] & [[Barrett]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[USA]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huadanosaurus|{{U|Huadanosaurus sinensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huashanosaurus|{{U|Huashanosaurus qini}}]]'''''
|{{Kpt|Mo, Zhou, Fu, Xiong, Hu & [[Xu]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}-[[środkowa jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Istiorachis|{{U|Istiorachis macarthurae}}]]'''''
|{{Kpt|Lockwood. Martill & [[Maidment]]}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Jinchuanloong|{{U|Jinchuanloong niedu}}]]'''''
|{{Kpt|Li, Zhang, Ren, Li & You}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Joaquinraptor|{{U|Joaquinraptor casali}}]]'''''
|{{Kpt|Ibiricu, [[Lamanna]], Alvarez, Cerda, Caglione, Cardozo, Luna & Martínez}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Megaraptora]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Khankhuuluu|{{U|Khankhuuluu mongoliensis}}]]'''''
|{{Kpt|Voris, [[Zelenitsky]], [[Kobayashi]], Modesto, Therrien, Tsutsumi, Chinzorig & Tsogtbaatar}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Maleriraptor|{{U|Maleriraptor kuttyi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Ezcurra]], Garcia, [[Novas]], [[Müller]], [[Agnolín]] & [[Chatterjee]]}}, 2025
|?[[Saurischia]]: [[Herrerasauria]]
|[[Indie]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mexidracon|{{U|Mexidracon longimanus}}]]'''''
|{{Kpt|Serrano-Brañas, Espinosa-Chávez, de León-Dávila, Maccracken, Barrera-Guevara, Torres-Rodríguez & [[Prieto-Márquez]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Meksyk]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Newtonsaurus|{{U|Newtonsaurus}} cambrensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|Newton}}, [[1899]]) Evans, Howells, Wintle & Benton}}, 2025
|[[Theropoda]]
|[[Wielka Brytania]]
|{{pTrias}}
|Wcześniej ''"[[Zanclodon]]" cambriensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Obelignathus|{{U|Obelignathus}} septimanicus]]'''''
|({{Kpt|[[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} & {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, [[1991]]) {{Kpt|[[Łukasz Czepiński|Czepiński]] & [[Daniel Madzia|Madzia]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Iguanodontia]]
|[[Francja]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Rhabdodon]] septimanicus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Petrustitan|{{U|Petrustitan}} hungaricus]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[von Huene]]}}, [[1932]]) Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Magyarosaurus]] hungaricus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Pulaosaurus|{{U|Pulaosaurus qinglong}}]]'''''
|{{Kpt|Yang, King & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}} - [[późna jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Qianjiangsaurus|{{U|Qianjiangsaurus changshengi}}]]'''''
|{{Kpt|Dai, Ma, Xiong, Lin, Zeng, Tan, Wang, Zhang & Xing}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]
|[[Chiny]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shri|Shri {{U|rapax}}]]'''''
|{{Kpt|Moutrille, [[Cau]], Chinzorig, Escuillié, Tsogtbaatar, Ganzorig, Mallet & [[Godefroit]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Shri]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Sinosauropteryx|Sinosauropteryx {{U|lingyuanensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Sinosauropteryx]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Taleta|{{U|Taleta taleta}}]]'''''
|{{Kpt|[[Longrich]], [[Pereda-Suberbiola]], [[Bardet]] & Jalil}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]
|[[Maroko]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tameryraptor|{{U|Tameryraptor markgrafi}}]]'''''
|{{Kpt|Kellerman, Cuesta & [[Rauhut]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carcharodontosauridae]]
|[[Egipt]]
|{{pKreda}}
|Nowa nazwa dla [[holotyp|holotypu]] ''[[Carcharodontosaurus|Carcharodontosaurus saharicus]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tongnanlong|{{U|Tongnanlong zhimingi}}]]'''''
|{{Kpt|Wei, Tan, Jiang, Ding, Li, Wang, Liu, Wei, Li, Liu, Peng, Zhang & Lao}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}?
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Uriash|{{U|Uriash kadici}}]]'''''
|{{Kpt|Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Wudingloong|{{U|Wudingloong wui}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, Zhang, Wang, Xu, Chen, Feng, [[Xu]], Wang & You, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Xingxiulong|Xingxiulong {{U|yueorum}}]]'''''
|{{Kpt|Cheng, Wang, Zhang, Wang & Hou, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Xingxiulong]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanmouraptor|{{U|Yuanmouraptor jinshajiangensis}}]]'''''
|{{Kpt|Zou, Chen, Wang, Wang, Zhang, Zhang, Wang, Wu & You}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carnosauria]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanyanglong |{{U|Yuanyanglong bainian}}]]'''''
|{{Kpt|Hao, Li, Wang, Wang, Ma, Qinggele, Pei, Zhao & [[Xu]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Oviraptorosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zavacephale|{{U|Zavacephale rinpoche}}]]'''''
|{{Kpt|[[Chinzorig]], Takasaki, Yoshida, Tucker, Buyantegsh, Mainbayar, [[Tsogtbaatar]] & [[Zanno]]}}, 2025
|[[Pachycephalosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zhongyuansaurus|Zhongyuansaurus {{U|junchangi}}]]'''''
|{{Kpt| Zhang, Jia, Xu, You, Gao, Liu, Li & Wang, 2025}}
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Zhongyuansaurus]]''.
|}

==[[Dinosauromorpha]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Gondwanax|{{U|Gondwanax paraisensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Müller]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]: [[Sulcimentisauria]]
|[[Brazylia]]
|{{sTrias}} - [[późny trias]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Itaguyra|{{U|Itaguyra occulta}}]]'''''
|{{Kpt|Paes Neto, Pretto, Martinelli, Battista, Garcia, [[Müller]], Schmitt, Melo, Francischini, Schultz, Pinheiro, Soares & [[Kellner]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]
|[[Brazylia]]
|{{pTrias}}
|}

==Mezozoiczne [[Avialae]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Baminornis|{{U|Baminornis zhenghensis}}]]'''''
|{{Kpt|Chen, Wang, Dong, Zhou, [[Xu]], Deng, Xu, Zhang, Wang, Du, Lin, Lin & Zhou}}, 2025
|[[Avialae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}
|Najstarszy awial z krótkim ogonem.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Novavis|{{U|Novavis pubisculata}}]]'''''
|{{Kpt|[[O'Connor]], Atterholt, Clark, Zhou, Peng, Zhang & You}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shuilingornis|{{U|Shuilingornis angelai}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, [[Cau]], Wang, Kundrát, Zhang, Liu & [[Chiappe]]}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Gansuidae]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|}

[[Kategoria:Historia dinozaurologii]]

Istiorachis

2025-08-27T07:29:56Z

Dino: /* Etymologia */

{{DISPLAYTITLE:''Istiorachis''}}
{{Opis
|Autor = [[Michał Siedlecki]]
|Korekta =
|nazwa = ''Istiorachis'' (istiorachis)
|długość = ok. 6 m <ref>oszacowanie własne na podstawie Fig. 2 z Lockwood, Martill i Maidment, 2025</ref>
|masa =
|wysokość =
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Wielka Brytania]] - Wyspa Wight
([[formacja]] [[Wessex]])
|czas = {{Występowanie|125|124.5}}
ok. 125 [[Ma]] 
[[wczesna kreda]] (wczesny [[barrem]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ornithopoda]]

[[Iguanodontia]]

[[Ankylopollexia]]

[[Styracosterna]]
|grafika = Istiorachis (life restoration).jpg
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: James Brown [https://doi.org/10.1002%2Fspp2.70034]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Istiorachis'' to rodzaj średniej wielkości [[Iguanodontia|iguanodonta]] żyjącego na terenie dzisiejszej Wielkiej Brytanii na początku drugiej połowy epoki wczesnej kredy.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa oznacza ze starożytnej greki "kręgosłup-żagiel" (''istion'' - "żagiel" i ''rachis'' - "kolec"; "kręgosłup"), co odnosi się do struktury przypominającej żagiel na grzbiecie omawianego dinozaura. Epitet gatunkowy upamiętnia Damę Ellen Macarthur, angielską żeglarkę, która w 2005 roku ustanowiła rekord w najszybszym jednoosobowym nieustannym przepłynięciu kuli ziemskiej oraz była fundatorką organizacji Cancer Trust dla młodzieży z siedzibą na Wyspie Wight, skąd pochodzą szczątki istiorachisa.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Istiorachis (reconstructed skeleton).jpg|thumb|Rekonstrukcja szkieletu ''Istiorachis''. Źródło: Lockwood, Martill i [[Maidment]], 2025. [https://doi.org/10.1002%2Fspp2.70034].]]
[[Holotyp]] (MIWG 6643) to częściowy szkielet pozaczaszkowy, na który składają się kręg szyjny, osiem kręgów grzbietowych, trzy główki żeber grzbietowych, częściowa kość krzyżowa, siedem kręgów ogonowych, obie kości łonowe oraz obie kości kulszowe. Niestety, przed wydobyciem szkieletu przez zmarłego już Nicholasa Chase'a (brytyjskiego paleontologa-amatora) został on częściowo splądrowany przez kłusowników skamieniałości, przez co nie wiadomo jak dobrze zachowany był pierwotnie ten okaz.

==Budowa i systematyka==
[[Plik:Istiorachis macarthurae.png|thumb|Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Istiorachis_macarthurae.png].]]
Istiorachis prawdopodobnie z grubsza przypominał inne iguanodonty z grupy [[Styracosterna|styrakosternów]], takie jak [[Hypselospinus|hypselospin]], czy [[Mantellisaurus|mantellizaur]]. Jego cechą charakterystyczną były wydłużone wyrostki kolczyste kręgów grzbietowych i ogonowych, tworzących wzdłuż grzbietu strukturę przypominającą garb lub żagiel. Analogiczną budowę kręgów wykazują wspomniany wcześniej hypselospin oraz [[Morelladon|morelladon]], czy [[Rhabdodon|rabdodon]], za to najlepiej wykształcona jest u [[Ouranosaurus|uranozaura]], który wg Lockwooda i współpracowników (2025) był najbliższym krewniakiem omawianego taksonu.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V|''Istiorachis''}}
|{{Kpt|Lockwood, Martill}} i {{Kpt|[[Maidment]]}}, [[2025]]
|-
|{{V|''I. macarthurae''}}
|{{Kpt|Lockwood, Martill}} i {{Kpt|[[Maidment]]}}, [[2025]]
|}

==Bibliografia==

Lockwood, J.A.F., Martill, D.M. & Maidment, S.C.R. (2025). "The origins of neural spine elongation in iguanodontian dinosaurs and the osteology of a new sail-back styracosternan (Dinosauria, Ornithischia) from the Lower Cretaceous Wealden Group of England". Papers in Palaeontology. 11 (4): e70034. [[https://doi.org/10.1002%2Fspp2.70034]]
<references/>


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ornithopoda]]
[[Kategoria:Iguanodontia]]
[[Kategoria:Iguanodontia bazalne]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Wielka Brytania]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Barrem]]

2025

2025-07-13T15:45:20Z

Dino:

{{Szablon:202X}}

==Dinosauria==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 2025 roku opisano '''26''' nowych [[nazwa|nazw]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''23''' nowe [[rodzaj|rodzaje]], '''23''' nowe [[gatunek|gatunki]] i '''3''' nowe [[kombinacja|kombinacje]]).

Obecnie wszystkie uznawane są za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów.

{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Ahvaytum|{{U|Ahvaytum bahndooiveche}}]]'''''
|{{Kpt|Lovelace, Kufner, Fitch, Curry Rogers, Schmitz, Schwartz, LeClair-Diaz, St. Clair, Mann & Teran}}, 2025
|[[Saurischia]]: ?[[Sauropodomorpha]]
|[[USA]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Archaeocursor|{{U|Archaeocursor asiaticus}}]]'''''
|{{Kpt|Yao, Zhao, Ren, Wei & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Astigmasaura|{{U|Astigmasaura genuflexa}}]]'''''
|{{Kpt|Bellardini, [[Filippi]], Carballido, [[Garrido]] & Baiano}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Chadititan|{{U|Chadititan calvoi}}]]'''''
|{{Kpt|Agnolín, Motta, Garcia Marsà, Aranciaga-Rolando, Álvarez-Herrera, Chimento, Rozadilla, Brissón-Egli, Cerroni, Panzeri, Bogan, Casadio, Sterli, Miquel, Martínez, Pérez, Pol & [[Novas]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Cienciargentina|{{U|Cienciargentina sanchezi}}]]'''''
|{{Kpt|Simón & [[Salgado]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Rebbachisauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Duonychus|{{U|Duonychus tsogtbaatari}}]]'''''
|{{Kpt|[[Kobayashi]], [[Zelenitsky]], [[Fiorillo]] & [[Chinzorig]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Therizinosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Dzharacursor|{{U|Dzharacursor}} bissektensis]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[Nessov]]}}, [[1995]]) [[Averianov]] & [[Sues]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Uzbekistan]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Archaeornithomimus]] bissektensis''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Emiliasaura|{{U|Emiliasaura alessandrii}}]]'''''
|{{Kpt|[[Coria]], Cerda, Escaso, Baiano, Bellardini, Braun, Coria, Gutierrez, Pino, Windholz, [[Currie]] & Ortega}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Iguanodontia]]
|[[Argentyna]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Enigmacursor|{{U|Enigmacursor mollyborthwickae}}]]'''''
|{{Kpt|[[Maidment]] & [[Barrett]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[USA]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Huadanosaurus|{{U|Huadanosaurus sinensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Jinchuanloong|{{U|Jinchuanloong niedu}}]]'''''
|{{Kpt|Li, Zhang, Ren, Li & You}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Eusauropoda]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Khankhuuluu|{{U|Khankhuuluu mongoliensis}}]]'''''
|{{Kpt|Voris, [[Zelenitsky]], [[Kobayashi]], Modesto, Therrien, Tsutsumi, Chinzorig & Tsogtbaatar}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauroidea]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Maleriraptor|{{U|Maleriraptor kuttyi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Ezcurra]], Garcia, [[Novas]], [[Müller]], [[Agnolín]] & [[Chatterjee]]}}, 2025
|?[[Saurischia]]: [[Herrerasauria]]
|[[Indie]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Mexidracon|{{U|Mexidracon longimanus}}]]'''''
|{{Kpt|Serrano-Brañas, Espinosa-Chávez, de León-Dávila, Maccracken, Barrera-Guevara, Torres-Rodríguez & [[Prieto-Márquez]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Meksyk]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Obelignathus|{{U|Obelignathus}} septimanicus]]'''''
|({{Kpt|[[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} & {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, [[1991]]) {{Kpt|[[Łukasz Czepiński|Czepiński]] & [[Daniel Madzia|Madzia]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Iguanodontia]]
|[[Francja]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Rhabdodon]] septimanicus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Petrustitan|{{U|Petrustitan}} hungaricus]]'''''
|{{Kpt|({{Kpt|[[von Huene]]}}, [[1932]]) Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|Wcześniej ''[[Magyarosaurus]] hungaricus''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Pulaosaurus|{{U|Pulaosaurus qinglong}}]]'''''
|{{Kpt|Yang, King & [[Xu]]}}, 2025
|[[Ornithischia]]: [[Neornithischia]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}} - [[późna jura]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Qianjiangsaurus|{{U|Qianjiangsaurus changshengi}}]]'''''
|{{Kpt|Dai, Ma, Xiong, Lin, Zeng, Tan, Wang, Zhang & Xing}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]
|[[Chiny]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Sinosauropteryx|Sinosauropteryx {{U|lingyuanensis}}]]'''''
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & [[Zhou]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Coelurosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Sinosauropteryx]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Taleta|{{U|Taleta taleta}}]]'''''
|{{Kpt|[[Longrich]], [[Pereda-Suberbiola]], [[Bardet]] & Jalil}}, 2025
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]
|[[Maroko]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tameryraptor|{{U|Tameryraptor markgrafi}}]]'''''
|{{Kpt|Kellerman, Cuesta & [[Rauhut]]}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carcharodontosauridae]]
|[[Egipt]]
|{{pKreda}}
|Nowa nazwa dla [[holotyp|holotypu]] ''[[Carcharodontosaurus|Carcharodontosaurus saharicus]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tongnanlong|{{U|Tongnanlong zhimingi}}]]'''''
|{{Kpt|Wei, Tan, Jiang, Ding, Li, Wang, Liu, Wei, Li, Liu, Peng, Zhang & Lao}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Mamenchisauridae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}?
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Uriash|{{U|Uriash kadici}}]]'''''
|{{Kpt|Díez Díaz, [[Mannion]], Csiki-Sava & [[Upchurch]]}}, 2025
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rumunia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Xingxiulong|Xingxiulong {{U|yueorum}}]]'''''
|{{Kpt|Cheng, Wang, Zhang, Wang & Hou, 2025}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Xingxiulong]]''.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanmouraptor|{{U|Yuanmouraptor jinshajiangensis}}]]'''''
|{{Kpt|Zou, Chen, Wang, Wang, Zhang, Zhang, Wang, Wu & You}}, 2025
|[[Theropoda]]: [[Carnosauria]]
|[[Chiny]]
|{{sJura}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Yuanyanglong |{{U|Yuanyanglong bainian}}]]'''''
|{{Kpt|Hao, Li, Wang, Wang, Ma, Qinggele, Pei, Zhao & [[Xu]], 2025}}
|[[Theropoda]]: [[Oviraptorosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Zhongyuansaurus|Zhongyuansaurus {{U|junchangi}}]]'''''
|{{Kpt| Zhang, Jia, Xu, You, Gao, Liu, Li & Wang, 2025}}
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauria]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|Drugi ważny gatunek ''[[Zhongyuansaurus]]''.
|}

==[[Dinosauromorpha]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Gondwanax|{{U|Gondwanax paraisensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Müller]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]: [[Sulcimentisauria]]
|[[Brazylia]]
|{{sTrias}} - [[późny trias]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Itaguyra|{{U|Itaguyra occulta}}]]'''''
|{{Kpt|Paes Neto, Pretto, Martinelli, Battista, Garcia, [[Müller]], Schmitt, Melo, Francischini, Schultz, Pinheiro, Soares & [[Kellner]]}}, 2025
|[[Silesauridae]]
|[[Brazylia]]
|{{pTrias}}
|}

==Mezozoiczne [[Avialae]]==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="185px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="100px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Baminornis|{{U|Baminornis zhenghensis}}]]'''''
|{{Kpt|Chen, Wang, Dong, Zhou, [[Xu]], Deng, Xu, Zhang, Wang, Du, Lin, Lin & Zhou}}, 2025
|[[Avialae]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}
|Najstarszy awial z krótkim ogonem.
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Novavis|{{U|Novavis pubisculata}}]]'''''
|{{Kpt|[[O'Connor]], Atterholt, Clark, Zhou, Peng, Zhang & You}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Enantiornithes]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Shuilingornis|{{U|Shuilingornis angelai}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, [[Cau]], Wang, Kundrát, Zhang, Liu & [[Chiappe]]}}, 2025
|[[Ornithothoraces]]: [[Gansuidae]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|}

[[Kategoria:Historia dinozaurologii]]

Obelignathus

2025-05-09T08:51:12Z

Dino:

{{DISPLAYTITLE: ''Obelignathus''}}
{{Opis
|Autor = [[Kamil Kamiński]]
|Korekta =
|nazwa = ''Obelignathus'' (obelignat)
|długość =
|wysokość =
|masa =
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Francja]], Oksytania
([[formacja]] „Grès à Reptiles”)
|czas = {{Występowanie|74|70}}
ok. 74-70 [[Ma]] 
późna [[kreda]] (późny [[kampan]] – wczesny [[mastrycht]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ornithopoda]]

[[Iguanodontia]]

[[Rhabdodontomorpha]]
|grafika = Obelignathus_(life_restoration).png
|podpis = Rekonstrukcja obelignata. Autorka: Edyta Felcyn-Kowalska [https://www.nature.com/articles/s41598-025-98083-z]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Obelignathus'' to [[rodzaj]] niedużego dinozaura roślinożernego z [[klad]]u [[Rhabdodontomorpha]], żyjącego w późnej kredzie na terenie dzisiejszej Francji. Przez lata uważano go za gatunek [[Rhabdodon|rabdodona]]. Dopiero w 2025 r. polsko-czeski duet paleontologiczny, [[Łukasz Czepiński]] i [[Daniel Madzia]], przenieśli go do osobnego rodzaju.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa ''Obelignathus'' nawiązuje do słynnego komiksowego Obelixa, postaci znanej z nadludzkiej siły. Drugi człon pochodzi od greckiego ''gnathos'' i oznacza „szczęka”. Całość owej nazwy odnosi się do niezwykle masywnej budowy kości zębowej obelignata. Epitet gatunkowy pochodzi od Septymanii, historycznej prowincji królestwa Wizygotów.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (MDE D30) to niekompletna prawa kość zębowa (brakuje przedniego fragmentu). Do omawianego gatunku przypisywano też inne szczątki, lecz nie zostały one formalnie opisane ani szczegółowo zilustrowane.

==Historia taksonu==
Szczątki obelignata znaleziono w 1990 r. na terenie gminy Saint-Chinian, w departamencie Hérault, będącym częścią regionu administracyjnego Oksytania we Francji. Rok później francuscy paleontolodzy, [[Eric Buffetaut]] i [[Jean Le Loeuff]], nazwali na ich podstawie nowy gatunek dinozaura. Ponieważ uzębienie okazu MDE D30 przypominało zęby ''[[Rhabdodon]] priscus'', uczeni ci uznali, iż jest to kolejny gatunek z tego rodzaju. W kolejnych latach powszechnie uznawano taką interpretację za poprawną, choć sugerowano również, że może to być synonim gatunku typowego rabdodona. W 2025 r. Czepiński i Madzia dokonali redeskrypcji okazu MDE D30. Na jej podstawie, a także w oparciu o analizy filogenetyczne uznali, że jest to zupełnie odrębny od rabdodona rodzaj dinozaura.
[[Plik:Obelignathus_septimanicus_(holotype,_MDE_D30).png|300px|thumb|right|Holotyp obelignata. Źródlo: Czepiński i Madzia, 2025. [https://www.nature.com/articles/s41598-025-98083-z].]]

==Budowa i interpretacja==
''Obelignathus'' zapewne przypominał wyglądem inne rabdodontomorfy. Jedyny znany fragment szkieletu – kość zębowa, cechuje się niezwykle masywną budową. Była ona proporcjonalnie krótsza (mierzyła ok. 130-140 mm), lecz szersza i wyższa niż u jego krewniaków, różniła się też rozmieszczeniem przyczepów dla mięśni szczęk. Sugeruje to występowanie u obelignata innego niż u pozostałych rabdodontomorfów mechanizmu szczękowego. Być może również zwyczaje żywieniowe omawianego dinozaura odbiegały od jego pobratymców. W analizie filogenetycznej, przeprowadzonej przez Czepińskiego i Madzię, uzyskano dwie alternatywne pozycje ''Obelignathus'' - jako bazalnego rabdodontomorfa lub jako wczesnego członka linii rozwojowej prowadzącej do kladu [[Elasmaria]]. Autorzy opisu podkreślają, że na jego pozycję zapewne wpływ ma fragmentaryczna natura znaleziska. Nowe odkrycia mogą wykazać, że był on bardziej zaawansowany i należał do [[Rhabdodontoidea]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Obelignathus''}}
| {{Kpt|[[Łukasz Czepiński|Czepiński]]}} i {{Kpt|[[Daniel Madzia|Madzia]]}}, [[2025]]
|-
| {{V|''O. septimanicus''}}
| {{Kpt|([[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} i {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]], [[1991]]), Czepiński & Madzia, [[2025]]}}
|-
| = ''[[Rhabdodon]] septimanicus''
| {{Kpt|[[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} i {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, [[1991]]
|}

==Bibliografia==
Buffetaut, E. & Le Loeuff, J. (1991) A new species of ''Rhabdodon'' (Dinosauria, Ornithischia) from the Upper Cretaceous of Herault (southern France). Paleontology, C.R. Acad. Sci. Paris, t. 312, Serie II. 943-948.

Czepiński, Ł. & Madzia, D. (2025). "Exploring the diversity and disparity of rhabdodontomorph ornithopods from the Late Cretaceous European archipelago". Scientific Reports. 15 (1): 15209. [[doi:10.1038/s41598-025-98083-z]].


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ornithopoda]]
[[Kategoria:Iguanodontia]]
[[Kategoria:Iguanodontia bazalne]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Francja]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

Obelignathus

2025-05-09T08:49:39Z

Dino: /* Budowa i interpretacja */

{{DISPLAYTITLE: ''Obelignathus''}}
{{Opis
|Autor = [[Kamil Kamiński]]
|Korekta =
|nazwa = ''Obelignathus'' (obelignat)
|długość =
|wysokość =
|masa =
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Francja]], Oksytania
([[formacja]] „Grès à Reptiles”)
|czas = {{Występowanie|74|70}}
ok. 74-70 [[Ma]] 
późna [[kreda]] (późny [[kampan]] – wczesny [[mastrycht]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ornithopoda]]

[[Iguanodontia]]

[[Rhabdodontomorpha]]
|grafika = Obelignathus_(life_restoration).png
|podpis = Rekonstrukcja obelignata. Autorka: Edyta Felcyn-Kowalska [https://www.nature.com/articles/s41598-025-98083-z]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Obelignathus'' to [[rodzaj]] niedużego dinozaura roślinożernego z [[klad]]u [[Rhabdodontomorpha]], żyjącego w późnej kredzie na terenie dzisiejszej Francji. Przez lata uważano go za gatunek [[Rhabdodon|rabdodona]]. Dopiero w 2025 r. polsko-czeski duet paleontologiczny, [[Łukasz Czepiński]] i [[Daniel Madzia]], przenieśli go do osobnego rodzaju.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa ''Obelignathus'' nawiązuje do słynnego komiksowego Obelixa, postaci znanej z nadludzkiej siły. Drugi człon pochodzi od greckiego ''gnathos'' i oznacza „szczęka”. Całość owej nazwy odnosi się do niezwykle masywnej budowy kości zębowej obelignata. Epitet gatunkowy pochodzi od Spetimanii, historycznej prowincji królestwa Wizygotów.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (MDE D30) to niekompletna prawa kość zębowa (brakuje przedniego fragmentu). Do omawianego taksonu przypisywano też inne szczątki, lecz nie zostały one formalnie opisane ani szczegółowo zilustrowane.

==Historia taksonu==
Szczątki obelignata znaleziono w 1990 r. na terenie gminy Saint-Chinian, w departamencie Hérault, będącym częścią regionu administracyjnego Oksytania we Francji. Rok później duet francuskich paleontologów, [[Eric Buffetaut]] i [[Jean Le Loeuff]], nazwali na ich podstawie nowy gatunek dinozaura. Ponieważ uzębienie okazu MDE D30 przypominało zęby ''[[Rhabdodon]] priscus'', uczeni ci uznali, iż jest to kolejny gatunek z tego rodzaju. W kolejnych latach powszechnie uznawano taką interpretację za poprawną, choć sugerowano również, że może to być synonim gatunku typowego rabdodona. W 2025 r. Czepiński i Madzia dokonali redeskrypcji okazu MDE D30. Na jej podstawie, a także w oparciu o analizy filogenetyczne uznali, że jest to zupełnie odrębny od rabdodona rodzaj dinozaura.
[[Plik:Obelignathus_septimanicus_(holotype,_MDE_D30).png|300px|thumb|right|Holotyp obelignata. Źródlo: Czepiński i Madzia, 2025. [https://www.nature.com/articles/s41598-025-98083-z].]]

==Budowa i interpretacja==
''Obelignathus'' zapewne przypominał wyglądem inne rabdodontomorfy. Jedyny znany fragment szkieletu – kość zębowa, cechuje się niezwykle masywną budową. Była ona proporcjonalnie krótsza (mierzyła ok. 130-140 mm), lecz szersza i wyższa niż u jego krewniaków, różniła się też rozmieszczeniem przyczepów dla mięśni szczęk. Sugeruje to występowanie u obelignata innego niż u pozostałych rabdodontomorfów mechanizmu szczękowego. Być może również zwyczaje żywieniowe omawianego dinozaura odbiegały od jego pobratymców. W analizie filogenetycznej, przeprowadzonej przez Czepińskiego i Madzię, uzyskano dwie alternatywne pozycje ''Obelignathus'' - jako bazalnego rabdodontomorfa lub jako wczesnego członka linii rozwojowej prowadzącej do kladu [[Elasmaria]]. Autorzy opisu podkreślają, że na jego pozycję zapewne wpływ ma fragmentaryczna natura znaleziska. Nowe odkrycia mogą wykazać, że był on bardziej zaawansowany i należał do [[Rhabdodontoidea]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Obelignathus''}}
| {{Kpt|[[Łukasz Czepiński|Czepiński]]}} i {{Kpt|[[Damiel Madzia|Madzia]]}}, [[2025]]
|-
| {{V|''O. septimanicus''}}
| {{Kpt|([[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} i {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]], [[1991]]), Czepiński & Madzia, [[2025]]}}
|-
| = ''[[Rhabdodon]] septimanicus''
| {{Kpt|[[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} i {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, [[1991]]
|}

==Bibliografia==
Buffetaut, E. & Le Loeuff, J. (1991) A new species of ''Rhabdodon'' (Dinosauria, Ornithischia) from the Upper Cretaceous of Herault (southern France). Paleontology, C.R. Acad. Sci. Paris, t. 312, Serie II. 943-948.

Czepiński, Ł. & Madzia, D. (2025). "Exploring the diversity and disparity of rhabdodontomorph ornithopods from the Late Cretaceous European archipelago". Scientific Reports. 15 (1): 15209. [[doi:10.1038/s41598-025-98083-z]].


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ornithopoda]]
[[Kategoria:Iguanodontia]]
[[Kategoria:Iguanodontia bazalne]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Francja]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

Rhabdodon

2025-05-04T14:38:28Z

Dino: /* Spis gatunków */

{{DISPLAYTITLE:''Rhabdodon''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Marcin Szermański]]
[[Maciej Ziegler]]
| [[Tomasz Sokołowski]]

[[Kamil Kamiński]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Rhabdodon'' (rabdodont)
|-
! '''Długość''':
| 4-6 m

|-
! '''Masa''':
| 0,25-1,7 t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Francja]] - Aude, Couches de Rognac,

Bouches-du-Rhone, Var, Ariege i Hérault

(formacja [[Marnes Rouges Inferieures]],

formacja [[Gres de Saint-Chinian]], nienazwana jednostka,

formacja [[Gres a Reptiles]] i formacja [[Gres de Labarre]])

[[Hiszpania]] - Lleida, Lerida i Armuña

(formacja [[Aren]], formacja dolny [[Tremp]] i dolne warstwy

"Garumnian" oraz formacja [[Vegas de Matute]])

?[[Rumunia]] - miasto Hunedoara

(formacja [[Sanpetru]])

?[[Austria]] - Niederösterreich

(formacja [[Grünbach]] - grupa Gosau)
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| [[późna kreda]] (?późny [[santon]] - [[mastrycht]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Genasauria]]

[[Neornithischia]]

[[Cerapoda]]

[[Ornithopoda]]

[[Iguanodontia]]

[[Rhabdodontidae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Rhabdodon_by_Tom_Parker.png|400px]]
Rekonstrukcja ''R. proscus''. Autor: Tom Parker.
[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rhabdodon_by_Tom_Parker.png].
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk ''R. priscus'', ''R. septimanicus'' i ''R.'' sp.:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
45.7492° N, 22.8883° E~formacja [[Sanpetru]], miasto Hunedoara, [[Rumunia]]~''R. priscus''
43.4886° N, 5.2331° E~Couches de Rognac, [[Francja]]~''R. priscus''
43.5° N, 5.0833° E~formacja [[Gres a Reptiles]], Bouches-du-Rhone, [[Francja]]~''R. priscus''
43.5° N, 6.3333° E~formacja [[Gres a Reptiles]], Var, [[Francja]]~''R. priscus''
43.0° N, 1.5° E~formacja [[Gres de Labarre]], Ariege, [[Francja]]~''R. priscus''
43.35° N, 3.2166° E~formacja [[Gres de Saint-Chinian]] Gres de Saint-Chinian, Hérault, [[Francja]]~''R. septimanicus''
43.2992° N, 3.381° E~Cruzy, Hérault, [[Francja]]~''R.'' sp
41.6166° N, 0.6333° E~formacja [[Aren]], Lleida, [[Hiszpania]]~''R. priscus''
42.9° N, 2.2° E~formacja [[Marnes Rouges Inferieures]] i [[Gres de Saint-Chinian]], Aude, [[Francja]]~''R. priscus''
47.8° N, 16.2° E~formacja [[Grünbach]], Niederösterreich, [[Austria]]~''R. priscus''
41.1° N, 4.3° W~Armuña, zęby rabdodonta
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Rhabdodon'' był [[rodzaj]]em prymitywnego iguanodonta żyjącego na końcu ery dinozaurów na terenie Europy. Był niewielki i dość krępy. Jego nieartykułowane szczątki są dość często spotykane w wielu krajach Starego Kontynentu. Nazwa ''Rhabdodon'' oznacza "żłobkowany ząb".

==Pozycja systematyczna==
Długo nie było pewne, czy ''Rhabdodon'' należy do iguanodontów, czy do (prawdopodobnie polifiletycznych) hypsilofodontydów. Obecnie uważany jest za bardzo prymitywnego przedstawiciela [[Iguanodontia]]. Należy do znanej głównie lub wyłącznie z późnej kredy Europy rodziny [[Rhabdodontidae]], w skład której wchodzą także ''[[Mochlodon]]'' i ''[[Zalmoxes]]''. Wg analizy [[Attila Ősi|Ősiego]] i in. ([[2012]]) ''R. priscus'' jest najbardziej [[bazalny]]m przedstawicielem [[Rhabdodontidae]].

==Gatunki==
Znamy 2 gatunki rabdodonta: ''R. priscus'' i ''R. septimanicus''. Ten drugi być może jest tym samym zwierzęciem co ''R. priscus''. Wydzielono jeszcze jeden [[gatunek]] - ''R. robustus'' - lecz został przeniesiony do nowego [[rodzaj]]u ''[[Zalmoxes]]'', w którym został rozbity na dwa gatunki.

===''R. priscus''===
[[Plik:Rhabdodon_priscus.JPG|300px|thumb|right|Szkielet ''R. priscus''. Autor zdjęcia: Ghedoghedo [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rhabdodon_priscus.JPG].]]
Długość: 4-6 m

Masa: 0,25-1,7 t

Czas: [[późna kreda]] (?późny [[santon]] - [[mastrycht]])

Miejsce: patrz w metryczce (prócz Hérault we Francji)

Materiał kopalny: fragmenty czaszki, zęby, materiał pozaczaszkowy należący do osobników zarówno młodych, jak i dorosłych. Obejmuje on kręgi, kości obręczy barkowej, miednicy oraz kończyn (Chanthasit, 2010). Można więc przyjąć, że znamy większość szkieletu tego gatunku.

Jest to [[gatunek typowy]] [[rodzaj]]u ''Rhabdodon''. Składają się na niego takie gatunki, jak ''Ornithomerus gracilis'' i ''Oligosaurus adelus'', które są jego [[młodszy synonim|młodszymi synonimami]]. ''[[Mochlodon]] suessi'' to kolejny możliwy jego [[młodszy synonim]] ([[David Norman|Norman]], [[2004]]), co zasugerował już [[Franz Nopcsa|Nopcsa]] ([[1902]]). Wg niego różnice anatomiczne miały tłumaczyć dymorfizm płciowy. Z kolei wg [[Sven Sachs|Sachs]] i [[Jahn Hornung|Hornung]] ([[2006]]) mochlodont to ''[[nomen dubium]]'', a więc nie może być jego [[synonim]]em ze względu na brak cech diagnostycznych.

[[Gatunek]] ten był największym przedstawicielem [[Rhabdodontidae]]. [[Gregory Paul]] ([[2010]]) ocenia go na 4 metry długości i 250 kg, zaś Ösi i in. ([[2012]]) na 6 metrów. Benson i in. (2014) oszacowali jego masę na 1,7 t, znacznie wyżej niż Paul.
[[Plik:Rhabdodon.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autor: Arthur Weasley [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rhabdodon.jpg].]]

===''R. septimanicus''===
Długość: ? m
[[Plik: Rhabdodon_septimanicus.JPG|300px|thumb|right|Szczątki ''R. septimanicus''. Autor zdjęcia: Ghedoghedo [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rhabdodon_septimanicus.JPG].]]

Masa: ? kg

Czas: [[późna kreda]] ([[kampan]] - [[mastrycht]])

Miejsce: [[Francja]] - Hérault; [[formacja]] [[Gres de Saint-Chinian]]

Materiał kopalny: kość zębowa.

Kolejny [[gatunek]] należący do tego [[rodzaj]]u. Został do niego przypisany na podstawie ogólnej morfologii zębów. Jest słabo poznany, gdyż składa się jedynie z kości zębowej (''dentary''), która ma się różnić w tylnej części od jej odpowiednika u gatunku typowego. ''R. septimanicus'' może okazać się [[synonim]]em pierwszego gatunku, gdyż różnice w budowie mogą być spowodowane uszkodzeniami.
[[Plik:Rhabdodon_priscum_1.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet. Autor zdjęcia: Ghedoghedo [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rhabdodon_priscum_1.jpg].]]

==''Rhabdodon'' sp.==
Długość: ? m

Masa: ? kg

Czas: [[późna kreda]] (późny [[kampan]] - wczesny [[mastrycht]])

1. Miejsce: [[Francja]] - Hérault (niedaleko wsi Cruzy)

Materiał kopalny: dwie mózgoczaszki (M4 i MN25).

O tych dwóch skromnych skamielinach donoszą [[Marie Pincemaille-Quillevere]] i in. ([[2006]]). Elementy czaszkowe rabdodonta są słabo poznane, nie jest więc pewne, czy te mózgoczaszki do niego należą. Stąd też nienadany mu epitet gatunkowy, a ograniczenie się do zapisu ''Rhabdodon'' sp. W badaniach nad nimi zostały porównane z ''[[Tenontosaurus]]'', którego czaszka zachowała się w większym stopniu.

2. Miejsce: [[Hiszpania]] - Armuña, formacja [[Vegas de Matute]]

Materiał kopalny: dwa zęby z kości szczękowej (Pérez-García i in., 2015).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Rhabdodon''}}
| {{Kpt|Matheron}}, [[1869]]
|-
| {{V|''R. priscus''}}
| {{Kpt|Matheron}}, 1869
|-
| ''R. robustus''
| {{Kpt|(Nopcsa, [[1902]])}} {{Kpt|Nopcsa}}, [[1915]]
| = '''''[[Zalmoxes| Zalmoxes robustus]]'''''
|-
| ''R. suessi''
| {{Kpt|(Bunzel, [[1871]]) Steel}}, [[1969]]
| = '''''[[Mochlodon|Mochlodon suessi]]'''''
|-
| ''R. septimanicus''
| {{Kpt|[[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} i {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, [[1991]]
|= '''''[[Obelignathus|Obelignathus septimanicus]]'''''
|}

==Bibliografia==

Źródła naukowe:

Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014). "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]].

Buffetaut, E. & Le Loeuff, J. (1991) A new species of ''Rhabdodon'' (Dinosauria, Ornithischia) from the Upper Cretaceous of Herault (southern France). Paleontology, C.R. Acad. Sci. Paris, t. 312, Serie II, p. 943-948.

Chanthasit, P. (2010). “The ornithopod dinosaur Rhabdodon from the Late Cretaceous of France :
anatomy, systematics and paleobiology.” Paleontology. Université Claude Bernard - Lyon I.

Godefroit, P., Codrea, V. & Weishampel, D.B. (2009) Osteology of ''Zalmoxes shqiperorum'' (Dinosauria, Ornithopoda), based on new specimens from the Upper Cretaceous of Nalat-Vad (Romania). Geodiversitas 31 (3) : 525-553.

Norman, D.B. (2004) Basal Iguanodontia. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press.

Ősi, A., Prondvai, E., Butler, R. & Weishampel, D.B. (2012) Phylogeny, Histology and Inferred Body Size Evolution in a New Rhabdodontid Dinosaur from the Late Cretaceous of Hungary. PLoS ONE 7(9): e44318. [[doi:10.1371/journal.pone.0044318]]

Pérez-García, A., Ortega, F., Bolet, A., Escaso, F., Houssaye, A., Martínez-Salanova, J., de Miguel Chaves, C., Mocho, P., Narváez, I., Segura, M., Torices, A., Vidal, D., Sanz, J.L. (2015). “A review of the upper Campanian vertebrate site of Armuña (Segovia Province, Spain).” Cretaceous Research. [[doi:10.1016/j.cretres.2015.08.008]]

Pincemaille-Quillevere, M., Buffetaut, E. Quillevere, F. (2006) Description ostéologique de l’arrière-crâne de ''Rhabdodon'' (Dinosauria, Euornithopoda) et implications phylogénétiques [ang. abstrakt].

Sachs, S. & Hornung, J. (2006) "Juvenile ornithopod (Dinosauria: Rhabdodontidae) remains from the Upper Cretaceous (Lower Campanian, Gosau Group) of Muthmannsdorf (Lower Austria)". Geobios 39 (3): 415–425. [[doi:10.1016/j.geobios.2005.01.003]]

Weishampel, D.B., Jianu C.-M. , Csiki Z. , & Norman D.B. (2003) "Osteology and phylogeny of ''Zalmoxes'' (n.g.), an unusual Euornithopod dinosaur from the latest Cretaceous of Romania". Journal of Systematic Palaeontology 1(2): 65–123.

Inne:

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford

Sachs, S. & Hornung, J.J. (online): http://dml.cmnh.org/2006Jun/msg00431.html


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ornithopoda]]
[[Kategoria:Iguanodontia]]
[[Kategoria:Iguanodontia bazalne]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Rumunia]]
[[Kategoria:Francja]]
[[Kategoria:Hiszpania]]
[[Kategoria:Austria]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Santon]]
[[Kategoria:Kampan]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

1991

2025-05-04T14:37:28Z

Dino:

{{Szablon:199X}}

== Dinosauria ==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 1991 roku opisano '''27''' nowych [[nazwa|nazw]] [[dinozaur]]ów ('''19''' nowych [[rodzaj]]ów, '''14''' nowych [[gatunek|gatunków]] i '''7''' nowych [[kombinacja|kombinacji]]). Obecnie za [[ważny|ważne]] [[takson]]y [[nieptasi]]ch przedstawicieli Dinosauria uznaje się '''8''' z nich.
{|
! width="220px"|Nazwa
! width="320px"|Autorzy
! Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Alvarezsaurus|{{U|Alvarezsaurus calvoi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Bonaparte]], 1991}}
|[[Teropod]] ([[alwarezzauryd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Argentyna|Argentyny]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Amargasaurus|{{U|Amargasaurus cazaui}}]]'''''
| {{Kpt|[[Salgado]]}} & {{Kpt|[[Bonaparte]]}}, 1991
|[[Zauropod]] ([[diplodokid]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Argentyna|Argentyny]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Amurosaurus|{{U|Amurosaurus riabinini}}]]'''''
|{{Kpt|[[Bolotsky]] & [[Kurzanov]], 1991}}
|[[Ornitopod]] ([[hadrozauryd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Rosja|Rosji]]
|-
|''[[Edmontosaurus|Anatotitan longiceps]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1890]]) [[Olshevsky]], 1991}}
|= '''''[[Edmontosaurus|Edmontosaurus annectens]]''''' (wcześniej ''wcześniej Trachodon longiceps, Edmontosaurus longiceps, Hadrosaurus longiceps, Anatosaurus longiceps'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Andesaurus|{{U|Andesaurus delgadoi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Calvo]] & [[Bonaparte]], 1991}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaur]]) z wczesnej-późnej [[kreda|kredy]] [[Argentyna|Argentyny]]
|-
|''[[Becklespinax|{{U|Becklespinax}} altispinax]]''
|{{Kpt|([[Paul]], [[1988]]) [[Olshevsky]], 1991}}
|= '''''[[Altispinax|Altispinax dunkeri]]''''' (wcześniej ''Acrocanthosaurus altispinax'')
|-
|[[Becklespinax|''Becklespinax'' "lydekkerhueneorum"]]
|{{Kpt|([[Pickering]], [[1984]]) [[Olshevsky]], 1991}}
|= '''''[[Altispinax|Altispinax dunkeri]]''''' (wcześniej ''Altispinax'' "lydekkerhueneorum")
|-
|''[[Euronychodon|{{U|Euronychodon portucalensis}}]]''
|{{Kpt|Antunes & Sigogneau-Russell, 1991}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[troodontyd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Portugalia|Portugalii]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Janenschia|{{U|Janenschia}} robusta]]'''''
|{{Kpt|([[Fraas]], [[1908]]) [[Wild]], 1991}}
|[[Zauropod]] (?[[tytanozaur]]) z późnej [[jura|jury]] [[Tanzania|Tanzanii]] ((wcześniej ''"Gigantosaurus" robustus, Tornieria robusta'')
|-
|[[Nurosaurus|"{{U|Nuoersaurus chaganensis}}"]]
|{{Kpt|[[Dong]] & [[Li]], 1991}}
|(''[[nomen nudum]]''); = [[Nurosaurus|"Nurosaurus qaganensis"]]
|-
|''[[Massospondylus|Orthogoniosaurus rawesi]]''
|{{Kpt|([[Lydekker]], [[1890]]) [[Olshevsky]], 1991}}
|= ''[[Massospondylus|"Massospondylus" rawesi]]'' (wcześniej ''[[Massospondylus|"Massospondylus" rawesi]], Megalosaurus rawesi'')
|-
|[[Bactrosaurus|"{{U|Paraiguanodon}}"]]
|{{Kpt|[[Brown]]}} ''vide'' {{Kpt|[[Olshevsky]], 1991}}
|(''[[nomen nudum]]'') = '''''[[Bactrosaurus|Bactrosaurus johnsoni]]'''''
|-
|''[[Protoavis|{{U|Protoavis texensis}}]]''
|{{Kpt|[[Chatterjee]], 1991}}
|(''[[nomen dubium]]''); ?[[chimera]] [[archozaur]]a (?[[dinozaur]]a - ?[[teropod]]a) z późnego [[trias]]u [[USA]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Protognathosaurus|{{U|Protognathosaurus}} oxyodon]]'''''
|{{Kpt|([[Zhang]], [[1988]]) [[Olshevsky]], 1991}}
|[[Zauropodomorf]] ze środkowej [[jura|jury]] [[Chiny|Chin]] (?''[[nomen dubium]]'') (wcześniej ''"Protognathus" oxyodon'')
|-
|''[[Obelignathus|Rhabdodon {{U|septimanicus}}]]''
| {{Kpt|[[Éric Buffetaut|Buffetaut]]}} i {{Kpt|[[Jean Le Loeuff|Le Loeuff]]}}, 1991
|= '''''[[Obelignathus|Obelignathus septimanicus]]'''''
|-
|''[[Rioarribasaurus|{{U|Rioarribasaurus colberti}}]]''
|{{Kpt|[[Hunt]] & [[Lucas]], 1991}}
|(''[[nomen rejectum]]''); = '''''[[Coelophysis|Coelophysis bauri]]'''''
|-
|''[[Diplodocus#D._halli|{{U|Seismosaurus halli}}]]''
|{{Kpt|[[Gillette]], 1991}}
|= ''[[Diplodocus#D._halli|Diplodocus halli]]''
|-
|''[[Tarascosaurus|{{U|Tarascosaurus salluvicus}}]]''
|{{Kpt|[[Le Loeuff]] & [[Buffetaut]], 1991}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] (?[[abelizauryd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Francja|Francji]]
|-
|[[Tyrannosaurus|''Tarbosaurus'' "lanpingensis"]]
|{{Kpt|([[Yeh]], [[1975]]) [[Azuma]], 1991}}
|(''[[nomen nudum]]''); = [[Tyrannosaurus|''Tyrannosaurus'' "lanpingensis"]]
|-
|[[Tyrannosaurus|''Tarbosaurus'' "turpanensis"]]
|{{Kpt|(Zhai, Zheng & Tong, [[1978]]) [[Olshevsky]], 1991}}
|(''[[nomen nudum]]''); = '''''[[Tarbosaurus|Tarbosaurus bataar]]''''' (wcześniej ''Tyrannosaurus'' "turpanensis")
|-
|''[[Taveirosaurus|{{U|Taveirosaurus costai}}]]''
|{{Kpt|Antunes & Sigogneau-Russell, 1991}}
|(''[[nomen dubium]]''); zęby [[Ornithischia]] ''[[incertae sedis]]'' z późnej [[kreda|kredy]] [[Portugalia|Portugalii]]
|-
|''[[Euhelopus|Tienshanosaurus zdanskyi]]''
|{[Kpt|([[Wiman]], [[1929]]) [[Molnar]], 1991}}
|= '''''[[Euhelopus|Euhelopus zdanksyi]]''''' (wcześniej ''"Helopus" zdanskyi, [[Euhelopus|Euhelopus zdanskyi]]'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Tochisaurus|{{U|Tochisaurus nemegtensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Kurzanov]] & [[Osmólska]], 1991}}
|[[Teropod]] ([[troodontyd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Mongolia|Mongolii]] ?= '''''[[Zanabazar|Zanabazar junior]]'''''
|-
|[[Tornieria|?''Tornieria'' "gracilis"]]
| {{Kpt|([[Janensch]], [[1961]]) [[Olshevsky]], 1991}}
|(''[[nomen nudum]]'') (wcześniej '' Barosaurus africanus'' "gracilis", ''Barosaurus'' "gracilis")
|-
|''[[Supersaurus|{{U|Ultrasauros}} macintoshi]]''
|{{Kpt|([[Jensen]], [[1985]]) [[Olshevsky]], 1991}}
|= '''''[[Supersaurus|Supersaurus vivianae]]''''' (wcześniej ''"Ultrasaurus" macintoshi)
|-
|''[[Valdoraptor|{{U|Valdoraptor}} oweni]]''
|{{Kpt|([[Lydekker]], [[1889]]) [[Olshevsky]], 1991}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[ornitomimozaur]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] ?= ''[[Thecocoelurus|Thecocoelurus daviesi]]'' (wcześniej ''Megalosaurus oweni, Altispinax oweni'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Velocisaurus|{{U|Velocisaurus unicus}}]]'''''
|{{kpt|[[Bonaparte]], 1991}}
|[[Teropod]] ([[noazauryd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Argentyna|Argentyny]]
|}

MediaWiki:Sidebar

2025-04-22T09:38:13Z

Dino:

Strona główna

2025-03-25T19:19:23Z

Dino:

__INDEX__
{| id="mp-topbanner" style="width:100%; background:#e0d79d; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #204000; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius: 10px; background-color: #e0d79d; padding: 5px 5px 5px 0px;"
| <div style="top:+0.2em; font-size:95%; text-align:center;"> '''[http://www.dinozaury.com/ Dinozaury.com] • [http://www.encyklopedia.dinozaury.com/ Encyklopedia Dinozaury.com] • [http://www.forum.dinozaury.com/ Forum Dinozaury.com]'''</div>
|}
{| id="mp-topbanner" style="width:100%; background:#e0d79d; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #204000; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius: 10px; background-color: #e0d79d; padding: 5px 5px 5px 0px;"
|

{| style="width:100%; border:none; background:none;"
| style="width:100%; text-align:center; white-space:nowrap; color:#000;" |
<div style="font-size:162%; border:none; margin:0; padding:.1em; color:#000;">Witaj w [[Dinozaury.com|Encyklopedii Dinozaury.com]],</div>
<div style="top:+0.2em; font-size:95%;">gdzie przybliżamy świat prehistorii.</div> 
<div id="articlecount" style="font-size:95%;">Obecnie znajdziesz tu [[Specjalna:Statystyki|{{NUMBEROFARTICLES}}]] {{PLURAL:{{NUMBEROFARTICLES}}|hasło|hasła|haseł}} z dziedziny paleontologii.</div>
|}

| style="width:20%; font-size:95%;" |
* {{U|[[Dinozaury|Encyklopedia dinozaurów]]}} {{PAGESINCAT:Dinosauria}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Dinosauria}}|hasło|hasła|haseł}}
* {{U|[[Słownik|Słownik paleontologiczny]]}} {{PAGESINCAT:Słownik}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Słownik}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Paleontolodzy|Sylwetki naukowców]] {{PAGESINCAT:Paleontolodzy}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Paleontolodzy}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Stratygrafia|Stratygrafia]] {{PAGESINCAT:Stratygrafia}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Stratygrafia}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[:Kategoria:Anatomia|Terminy anatomiczne]] {{PAGESINCAT:Anatomia}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Anatomia}}|hasło|hasła|haseł}}


| style="width:20%; font-size:95%;" |
* {{U|[[Artykuły paleontologiczne|Artykuły paleontologiczne]]}} {{PAGESINCAT:Artykuły_paleontologiczne}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Artykuły_paleontologiczne}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Lokacje|Lokacje i geografia]] {{PAGESINCAT:Lokacje}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Lokacje}}|hasło|hasła|haseł}}
* [[Historia dinozaurologii|Historia dinozaurologii]] {{PAGESINCAT:Historia_dinozaurologii}} {{PLURAL:{{PAGESINCAT:Historia_dinozaurologii}}|hasło|hasła|haseł}}
'''''[[Specjalna:Kategorie|Wszystkie kategorie]]'''''
|}


<div style="
float: left;
margin-top: 10px;
margin-right: 1%;
height: 100%;
width: 49.5%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
"><blockquote>
== Polecane hasło ==
[[Plik:Velocipes_guerichi.jpg|link=Velocipes|thumb|200px|''[[Velocipes|Velocipes guerichi]]'' © [[Jakub Kowalski]], [[Edyta Felcyn]]]]
=== {{U|''[[Velocipes]]''}} ===
''[[Velocipes]]'', czyli "szybka stopa" to historycznie pierwszy [[rodzaj]] [[dinozaur]]a opisany na podstawie szczątków z terenów dzisiejszej [[Polska|Polski]]. Po raz pierwszy został opublikowany w [[1932]] roku przez niemieckiego paleontologa, [[von Huene|von Huenego]], a jego status jako dinozaura został potwierdzony w 2016 przez redakcję Dinozaury.com. Był średniej wielkości dinozaurem drapieżnym i żył w późnym [[trias]]ie.

'''''[[Velocipes|Czytaj więcej!]]'''''
</blockquote>
</div>
<div><div style="
float: left;
margin-top: 10px;
margin-right: 1%;
height: 100%;
width: 100%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
">

<blockquote>

__INDEX__== Ostatnio nazwane dinozaury ==
__BEZSPISU__
[[Plik:Chadititan calvoi.png|link=Chadititan|thumb|150px|''[[Chadititan |Chadititan calvoi]]'']]
[[Plik:Sinosauropteryx lingyuanensis.png|link=Sinosauropteryx |thumb|150px|''[[Sinosauropteryx|Sinosauropteryx lingyuanensis]]'']]
[[Plik:Huadanosaurus sinensis.png|link=Huadanosaurus|thumb|150px|''[[Huadanosaurus|Huadanosaurus sinensis]]'']]
[[Plik:Uriash kadici.png|link=Uriash |thumb|150px|''[[Uriash|Uriash kadici]]'']]
#'''''[[Duonychus|Duonychus tsogtbaatari]]''''' [[Kobayashi]] i in., 2025
#'''''[[Chadititan|Chadititan calvoi]]''''' Agnolín i in., 2025
#'''''[[Sinosauropteryx|Sinosauropteryx lingyuanensis]]''''' Qui i in., 2025
#'''''[[Huadanosaurus|Huadanosaurus sinensis]]''''' Qui i in., 2025
#'''''[[Uriash|Uriash kadici]]''''' Díez Díaz i in., 2025
#'''''[[Petrustitan|Petrustitan hungaricus]]''''' Díez Díaz i in., 2025
#'''''[[Xingxiulong|Xingxiulong yueorum]]''''' Cheng i in., 2025
#'''''[[Mexidracon|Mexidracon longimanus]]''''' Serrano-Brañas i in., 2025
#'''''[[Tameryraptor|Tameryraptor markgrafi]]''''' Kellermann i in., 2025
#'''''[[Dzharacursor|Dzharacursor bissektensis]]''''' Averianov i Sues, 2025
#'''''[[Ahvaytum|Ahvaytum bahndooiveche]]''''' Lovelace i in., 2025
#'''''[[Tianzhenosaurus|Tianzhenosaurus chengi]]''''' Peng i in., 2024
#'''''[[Allosaurus|Allosaurus anax]]''''' Danison i in., 2024
#'''''[[Archaeocursor|Archaeocursor asiaticus]]''''' Yao i in., 2024
#'''''[[Lishulong|Lishulong wangi]]''''' Zhang i in., 2024
#'''''[[Huaxiazhoulong|Huaxiazhoulong shouwen]]''''' Zhu i in., 2024
#'''''[[Yuanyanglong|Yuanyanglong bainian]]''''' Hao i in., 2024
#'''''[[Emiliasaura|Emiliasaura alessandrii]]''''' [[Coria]] i in., 2024
#'''''[[Ardetosaurus|Ardetosaurus viator]]''''' van der Linden i in., 2024
#'''''[[Labocania|Labocania aguillonae]]''''' [[Rivera-Sylva]] i [[Longrich]], 2024

{| class= "wikitable" rules="all" cellpadding=1 style="border: 1px solid #000000; margin-left:40px; font-size:90%;"
|-
! [[Historia dinozaurologii]]
|-
| align="center" | [[Historia dinozaurologii|...]] [[2016]] • [[2017]] • [[2018]] • [[2019]] • [[2020]] • [[2021]] • [[2022]] • [[2023]] • [[2024]] • '''[[2025]]''' [[Historia dinozaurologii|...]]
|}
</blockquote>
</div>
</div>
</div>
</div>

<div><div style="
float: right;
margin-top: 10px;
height: 100%;
width: 49.5%;
background-color: transparent;
overflow-x: hidden;
">
<div style="
border: 1px solid #204000;
-moz-border-radius: 10px;
-webkit-border-radius: 10px;
border-radius: 10px;
background-color: #e0d79d;
padding: 5px 5px 5px 0px;
">

<blockquote>

== Jak zacząć? ==

Na przestrzeni lat naukowcy nadali '''1904''' [[nazwa|nazw]] [[rodzaj]]owych i '''2169''' [[gatunek|gatunkowych]] [[dinozaur]]ów.

Obecnie za [[Takson ważny|ważnych]] przedstawicieli [[nieptasi]]ch Dinosauria uznaje się około '''1277''' [[gatunek|gatunków]] w '''1163''' [[rodzaj]]ach.

W ''Encyklopedii Dinozaury.com'' na chwilę obecną znajdziesz opisy '''{{PAGESINCAT:Dinosauria}}''' rodzajów dinozaurów.
* przejdź do dinozaurów na literę:

{{ABC}}

* przeglądaj według systematyki:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1=[[Dinosauromorpha]]
|1={{klad
|label1=[[Dinosauriformes]]
|1={{klad
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|1= [[Saurischia]] [[Plik:Saurischia.jpg|link=Saurischia|75px]]
|2= [[Ornithischia]] [[Plik:Ornithischia.jpg|link=Ornithischia|75px]]
}}
|2=[[Silesauridae]] }}
|2=[[Lagerpetidae]] }}
}}

* klasyfikacja wg Barona i in., 2017:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|label1=[[Saurischia]]
|1= {{klad
|1=[[Herrerasauridae]]
|2=[[Sauropodomorpha]]
}}
|label2= [[Ornithoscelida]]
|2={{klad
|1=[[Theropoda]]
|2=[[Ornithischia]]
}}}}
}}

* klasyfikacja wg Müllera & Garcii, 2020:
{{klad| style=font-size:95%;
|label1='''[[Dinosauria]]'''
|1={{klad
|1= [[Saurischia]]
|2={{klad
|1="[[Silesauridae]]"
|2=[[Ornithischia]]
}}}}}}

* przeglądaj według [[stratygrafia|stratygrafii]]:
{| style="width:207px;border-width:0px; border-style:solid" cellpadding=0 cellspacing=1
| <div style="width:51px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|triassic}};text-align:center">[[Trias|{{kolor|#ffffff|Trias}}]]</div>252
| <div style="width:56px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|jurassic}};text-align:center">[[Jura|{{kolor|#ffffff|Jura}}]]</div>201,4
| <div style="width:79px; background-color:{{barwa okresu geologicznego|cretaceous}};text-align:center">[[Kreda|{{kolor|#ffffff|Kreda}}]]</div>143,1
|<div style="width:50px;> 66 [[Ma]]
|}

* albo przejdź do [[Historia_dinozaurologii|historycznego]] lub [[Lokacje|geograficznego]] spisu dinozaurów.

<hr>

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| '''Dowiedz się, [[jak czytać hasła]] w naszej encyklopedii.'''
|}
<hr>
W razie wątpliwości prosimy Cię o pisanie na [http://www.forum.dinozaury.com Forum] lub o kontakt e-mail:
lukaszczepinski@gmail.com

</blockquote></div>

Chadititan

2025-03-12T08:48:55Z

Dino: /* Budowa */

{{DISPLAYTITLE:''Chadititan''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Chadititan'' (czaditytan)
|długość = ok. 7 m
|wysokość =
|masa =
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Argentyna]] - Río Negro
([[formacja]] [[Anacleto]])
|czas = {{Występowanie|83.6|73}}
ok. 83,6-73 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[kampan]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Sauropoda]]

[[Macronaria]]

[[Somphospondyli]]

[[Titanosauria]]

[[Lithostrotia]]

[[Colossosauria]]

[[Rinconsauria]]
|grafika = Chadititan UDL.png
|podpis = Rekonstrukcja ''Chadititan''. Autor: UnexpectedDinoLesson [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Chadititan_UDL.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Chadititan'' to [[rodzaj]] niewielkiego tytanozaura żyjącego w [[późna kreda|późnej kredzie]] na terenie dzisiejszej Argentyny.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Chadititan calvoi (femora).png|thumb|Kości udowe czaditytana. Źródło: Agnolín i in., 2025 [http://revista.macn.gob.ar/ojs/index.php/RevMus/article/view/885/715]]]
''Chadititan'' jest znany z 8 osobników.

[[Holotyp]] (MPCN-Pv 1034) to 9 kręgów ogonowych, fragmenty kości ramiennych, łokciowych i promieniowej, kawałek kości biodrowej, kawałek prawej kości udowej, fragmenty kości piszczelowych, kawałek prawej kości strzałkowej oraz niezidentyfikowane kości śródręcza lub śródstopia. [[Paratyp]]y to następujące osobniki:

*MPCN-Pv 1035 - niekompletny kręg ogonowy, bliższy koniec prawej kości ramiennej, niekompletna prawa kość krucza oraz kawałek prawej kości piszczelowej
*MPCN-Pv 1036 - dalsza część prawej kości piszczelowej
*MPCN-Pv 1037 - kawałek prawej kości ramiennej i łokciowej, niekompletna lewa kość piszczelowa oraz kawałek prawej, niezidentyfikowane kości śródręcza lub śródstopia
*MPCNPv 1038 - niemalże kompletna prawa kość ramienna
*MPCN-Pv 1039 - trzon kręgu grzbietowego, 3 niekompletne trzony kręgów ogonowych, bliższy koniec lewej kości łokciowej, bliższy koniec prawej kości piszczelowej oraz niekompletne i niezidentyfikowane kości śródręcza i śródstopia. Szczątki te należały do młodocianego osobnika.
*MPCN-Pv 1040 - 2 niekompletne kręgi ogonowe oraz kości śródstopia
*MPCN-Pv 1041 - 3 niekompletne kręgi ogonowe

==Budowa==
''Chadititan'' był niedużym [[Sauropoda|zauropodem]] mierzącym ok. 7 m długości. Charakteryzował się smukłymi kończynami. Największa zachowana kość udowa mierzyła 73,5 cm długości. Kręgi ogonowe czaditytana były [[centrum|proceliczne]], długie oraz wąskie. Zauropod ten był również zapewne pozbawiony osteoderm, w przeciwieństwie do większości innych przedstawicieli [[Titanosauria]].

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Chadititan'' to połączenie słowa ''chadi'' (słony) z języka Mapucze oraz zawiera greckie wyrażenie ''titan'', stosowane w nazewnictwie zauropodów. Zatem nazwę tą można przetłumaczyć jako "słony tytan". Epitet gatunkowy ''calvoi'' honoruje zmarłego w 2023 roku argentyńskiego paleontologa [[Jorge Calvo]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Chadititan''}}
|{{Kpt|Agnolín, Motta, Garcia Marsà, Aranciaga-Rolando, Álvarez-Herrera, Chimento, Rozadilla, Brissón-Egli, Cerroni, Panzeri, Bogan, Casadio, Sterli, Miquel, Martínez, Pérez, Pol}} i {{Kpt|[[Novas]]}}, [[2025]]
|-
| {{V|''C. calvoi''}}
|{{Kpt|Agnolín, Motta, Garcia Marsà, Aranciaga-Rolando, Álvarez-Herrera, Chimento, Rozadilla, Brissón-Egli, Cerroni, Panzeri, Bogan, Casadio, Sterli, Miquel, Martínez, Pérez, Pol}} i {{Kpt|[[Novas]]}}, [[2025]]
|}

==Bibliografia==

Agnolín, F. L., Motta, M. J., Garcia Marsà, J., Aranciaga Rolando, M. A., Álvarez-Herrera, G., Chimento, N. R., Rozadilla, S., Brissón-Egli, F., Cerroni, M. A., Panzeri, K. M., Bogan, S., Casadio, S., Sterli, J., Miquel, S. E., Martínez, S., Pérez, L. M., Pol, D., & Novas, F. E. (2025). "New fossiliferous locality from the Anacleto Formation (Late Cretaceous, Campanian) from northern Patagonia, with the description of a new titanosaur". Revista del Museo Argentino de Ciencias Naturales. 26 (2): 217–259. [http://revista.macn.gob.ar/ojs/index.php/RevMus/article/view/885/715]


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Macronaria]]
[[Kategoria:Somphospondyli]]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Chadititan

2025-03-12T08:48:12Z

Dino: /* Wstęp */

{{DISPLAYTITLE:''Chadititan''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Chadititan'' (czaditytan)
|długość = ok. 7 m
|wysokość =
|masa =
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Argentyna]] - Río Negro
([[formacja]] [[Anacleto]])
|czas = {{Występowanie|83.6|73}}
ok. 83,6-73 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[kampan]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Sauropoda]]

[[Macronaria]]

[[Somphospondyli]]

[[Titanosauria]]

[[Lithostrotia]]

[[Colossosauria]]

[[Rinconsauria]]
|grafika = Chadititan UDL.png
|podpis = Rekonstrukcja ''Chadititan''. Autor: UnexpectedDinoLesson [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Chadititan_UDL.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Chadititan'' to [[rodzaj]] niewielkiego tytanozaura żyjącego w [[późna kreda|późnej kredzie]] na terenie dzisiejszej Argentyny.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Chadititan calvoi (femora).png|thumb|Kości udowe czaditytana. Źródło: Agnolín i in., 2025 [http://revista.macn.gob.ar/ojs/index.php/RevMus/article/view/885/715]]]
''Chadititan'' jest znany z 8 osobników.

[[Holotyp]] (MPCN-Pv 1034) to 9 kręgów ogonowych, fragmenty kości ramiennych, łokciowych i promieniowej, kawałek kości biodrowej, kawałek prawej kości udowej, fragmenty kości piszczelowych, kawałek prawej kości strzałkowej oraz niezidentyfikowane kości śródręcza lub śródstopia. [[Paratyp]]y to następujące osobniki:

*MPCN-Pv 1035 - niekompletny kręg ogonowy, bliższy koniec prawej kości ramiennej, niekompletna prawa kość krucza oraz kawałek prawej kości piszczelowej
*MPCN-Pv 1036 - dalsza część prawej kości piszczelowej
*MPCN-Pv 1037 - kawałek prawej kości ramiennej i łokciowej, niekompletna lewa kość piszczelowa oraz kawałek prawej, niezidentyfikowane kości śródręcza lub śródstopia
*MPCNPv 1038 - niemalże kompletna prawa kość ramienna
*MPCN-Pv 1039 - trzon kręgu grzbietowego, 3 niekompletne trzony kręgów ogonowych, bliższy koniec lewej kości łokciowej, bliższy koniec prawej kości piszczelowej oraz niekompletne i niezidentyfikowane kości śródręcza i śródstopia. Szczątki te należały do młodocianego osobnika.
*MPCN-Pv 1040 - 2 niekompletne kręgi ogonowe oraz kości śródstopia
*MPCN-Pv 1041 - 3 niekompletne kręgi ogonowe

==Budowa==
''Chadititan'' był niedużym [[Sauropoda|zauropodem]] mierzącym ok. 7 m długości. Charakteryzował się smukłymi kończynami. Największa zachowana kość udowa mierzyła 73,5 cm długości. Kręgi ogonowe czaditytana były [[centrum|proceliczne]], długie oraz wąskie. Zauropod ten był również pozbawiony osteoderm.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Chadititan'' to połączenie słowa ''chadi'' (słony) z języka Mapucze oraz zawiera greckie wyrażenie ''titan'', stosowane w nazewnictwie zauropodów. Zatem nazwę tą można przetłumaczyć jako "słony tytan". Epitet gatunkowy ''calvoi'' honoruje zmarłego w 2023 roku argentyńskiego paleontologa [[Jorge Calvo]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Chadititan''}}
|{{Kpt|Agnolín, Motta, Garcia Marsà, Aranciaga-Rolando, Álvarez-Herrera, Chimento, Rozadilla, Brissón-Egli, Cerroni, Panzeri, Bogan, Casadio, Sterli, Miquel, Martínez, Pérez, Pol}} i {{Kpt|[[Novas]]}}, [[2025]]
|-
| {{V|''C. calvoi''}}
|{{Kpt|Agnolín, Motta, Garcia Marsà, Aranciaga-Rolando, Álvarez-Herrera, Chimento, Rozadilla, Brissón-Egli, Cerroni, Panzeri, Bogan, Casadio, Sterli, Miquel, Martínez, Pérez, Pol}} i {{Kpt|[[Novas]]}}, [[2025]]
|}

==Bibliografia==

Agnolín, F. L., Motta, M. J., Garcia Marsà, J., Aranciaga Rolando, M. A., Álvarez-Herrera, G., Chimento, N. R., Rozadilla, S., Brissón-Egli, F., Cerroni, M. A., Panzeri, K. M., Bogan, S., Casadio, S., Sterli, J., Miquel, S. E., Martínez, S., Pérez, L. M., Pol, D., & Novas, F. E. (2025). "New fossiliferous locality from the Anacleto Formation (Late Cretaceous, Campanian) from northern Patagonia, with the description of a new titanosaur". Revista del Museo Argentino de Ciencias Naturales. 26 (2): 217–259. [http://revista.macn.gob.ar/ojs/index.php/RevMus/article/view/885/715]


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Macronaria]]
[[Kategoria:Somphospondyli]]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

1932

2025-02-25T18:18:58Z

Dino:

{{Szablon:193X}}

== Dinosauria ==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 1932 roku opisano '''48''' nowych [[nazwa|nazw]] [[dinozaur]]ów ('''23''' nowych [[rodzaj]]e, '''29''' nowych [[gatunek|gatunków]] i '''13''' nowych [[kombinacja|kombinacji]]). Obecnie za [[ważny|ważne]] [[takson]]y [[nieptasi]]ch przedstawicieli Dinosauria uznaje się '''6''' z nich.

{|
! width="220px"|Nazwa
! width="320px"|Autorzy
! Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Aegyptosaurus|{{U|Aegyptosaurus baharijensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Stromer]], 1932}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaur]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Egipt]]u i [[Niger|Nigru]]
|-
|''[[Metriacanthosaurus|Altispinax parkeri]]''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1923]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Metriacanthosaurus|Metriacanthosaurus parkeri]]''''' (wcześniej ''Megalosaurus parkeri'')
|-
|[[Titanosaurus|''Antarctosaurus'' "{{U|septentrionalis}}"]]
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen nudum]]''); = '''''[[Titanosaurus|Titanosaurus indicus]]'''''
|-
|''[[Allosaurus|Antrodemus tendagurensis]]''
|{{Kpt|([[Janensch]], [[1925]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Allosaurus|?Allosaurus tendagurensis]]''
|-
|''[[Ornithomimus|Aublysodon grandis]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1890]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Ornithomimus|?Ornithomimus grandis]]'' (wcześniej ''[[Ornithomimus|?Ornithomimus grandis]]'', ''Deinodon grandis'')
|-
|''[[Deinodon|Aublysodon horridus]]''
|{{Kpt|([[Leidy]], [[1856]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Deinodon|Deinodon horridus]]'' (wcześniej ''[[Deinodon|Deinodon horridus]]'', ''Gorgosaurus horridus'', ''Megalosaurus horridus'')
|-
|''[[Avipes|{{U|Avipes dillstedtianus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[archozaur]] nienależący do [[Dinosauria]]
|-
|''[[Basutodon|{{U|Basutodon ferox}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[archozaur]] (?rauizuch) nienależący do [[Dinosauria]]
|-
|''[[Betasuchus|{{U|Betasuchus}} bredai]]
|{{Kpt|([[Seeley]], [[1883]]) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[ceratozaur]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Holandia|Holandii]] (wcześniej ''Megalosaurus bredai'', '"Ornithomimidorum"'' gen. b. ''bredai'')
|-
|''[[Teinurosaurus|{{U|Caudocoelus sauvagei}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Teinurosaurus|Teinurosaurus sauvagei]]''
|-
|''[[Dolichosuchus|{{U|Dolichosuchus cristatus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[celofyzoid]]) z późnego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]]
|-
|"[[Dryptosauroides|{{U|Dryptosauroides grandis}}]]"
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen nudum]]''); = ''[[Dryptosauroides|Dryptosauroides grandis]]''
|-
|''[[Erectopus|Erectopus {{U|sauvagei}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Erectopus|Erectopus superbus]]'''''
|-
|''[[Fulgurotherium|{{U|Fulgurotherium australe}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
||(''[[nomen dubium]]''); [[ornitopod]] (?[[hypsilofodontyd]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Australia|Australii]]
|-
|''[[Halticosaurus|Halticosaurus {{U|orbitoangulatus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|[[archozaur]] nienależący do [[Dinosauria]]; = ''Apatosuchus orbitoangulatus''
|-
|''[[Tanystrosuchus|Halticosaurus posthumus]]''
|{{kpt|([[Huene]], [[1908]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Tanystrosuchus|Tanystrosuchus posthumus]]''
|-
|''[[Iliosuchus|{{U|Iliosuchus incognitus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
||(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[tetanur]]) ze środkowej [[jura|jury]] [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]
|-
|"[[Jubbulpuria|{{U|Jubbulpuria tenuis}}]]"
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
||(''[[nomen nudum]]'');= ''[[Jubbulpuria|Jubbulpuria tenuis]]''
|-
|''[[Chirostenotes|{{U|Macrophalangia canadensis}}]]''
|{{Kpt|[[Sternberg]], 1932}}
|= '''''[[Chirostenotes|Chirostenotes pergracilis]]'''''
|-
|''[[Sarcosaurus#Sarcosaurus_andrewsi|Magnosaurus {{U|woodwardi}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Sarcosaurus#Sarcosaurus_andrewsi|Sarcosaurus andrewsi]]''
|-
|''[[Megalosaurus#M._woodwardi|Magnosaurus lydekkeri]]''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1926]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Megalosaurus#M._woodwardi|Megalosaurus woodwardi]]'' (wcześniej ''Megalosaurus lydekkeri'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Magnosaurus|{{U|Magnosaurus}} nethercombensis]]'''''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1923]]) [[Huene]], 1932}}
|[[Teropod]] ([[megalozauryd]]) ze środkowej [[jura|jury]] [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] (wcześniej ''Megalosaurus nethercombensis'')
|-
|''[[Sarcosaurus|Magnosaurus woodi]]''
|{{Kpt|([[Andrews]], [[1921]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Sarcosaurus|Sarcosaurus woodi]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Magyarosaurus|{{U|Magyarosaurus}} dacus]]'''''
|{{Kpt|([[Nopcsa]], [[1915]]) [[Huene]], 1932}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaur]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Rumunia|Rumunii]] (wcześniej ''Titanosaurus dacus'')
|-
|''[[Petrustitan|Magyarosaurus {{U|hungaricus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Petrustitan|Petrustitan hungaricus]]'''''
|-
|''[[Petrustitan|Magyarosaurus {{U|transsylvanicus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]'')
|-
|[[Megalosaurus#M._terquemi|''{{U|"Megalosauridorum"}}'' gen. indet. ''terquemi]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Megalosaurus#M._terquemi|?Megalosaurus terquemi]]''
|-
|"[[Ornithomimoides|{{U|Ornithomimoides barasimlensis}}]]"
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen nudum]]''); = ''[[Ornithomimoides|Ornithomimoides barasimlensis]]''
|-
|"[[Ornithomimoides|Ornithomimoides {{U|mobilis}}]]"
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen nudum]]''); = ''[[Ornithomimoides|Ornithomimoides mobilis]]''
|-
|''[[Plateosaurus|Pachysaurus {{U|giganteus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Plateosaurus|Plateosaurus giganteus]]''
|-
|''[[Plateosaurus|Pachysaurus {{U|wetzelianus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Plateosaurus|Plateosaurus wetzelianus]]''
|-
|''[[Efraasia|Palaeosaurus {{U|diagnosticus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Efraasia|Efraasia minor]]'''''
|-style="background-color:Khaki"
|'''''[[Plateosauravus|{{U|Plateosauravus}} cullingworthi]]'''''
|{{Kpt|([[Haughton]], [[1924]]) [[Huene]], 1932}}
|[[Zauropodomorf]] z późnego [[trias]]u [[RPA]] (wcześniej ''Plateosaurus cullingworthi'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus {{U|fraasianus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Plateosaurus|?Plateosaurus longiceps]]'''''
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus giganteus]]''
|{{Kpt|([[Huene]], 1932) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[zauropodomorf]] ([[plateozauryd]]) ze środkowego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]] ?= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Pachysaurus giganteus'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus plieningeri]]''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1905]]) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[zauropodomorf]] ([[plateozauryd]]) ze środkowego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]] ?= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Gresslyosaurus plieningeri'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus robustus]]''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1908]]) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[zauropodomorf]] ([[plateozauryd]]) z późnego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]] ?= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Gresslyosaurus robustus'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus torgeri]]''
|{{Kpt|([[Jaekel]], [[1911]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Gresslyosaurus torgeri'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus wetzelianus]]''
|{{Kpt|([[Huene]], 1932) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[zauropodomorf]] ([[plateozauryd]]) ze środkowego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]] ?= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Pachysaurus wetzelianus'')
|-
|''[[Troodon|{{U|Polyodontosaurus grandis}}]]''
|{{Kpt|[[Gilmore]], 1932}}
|= '''''[[Troodon|Troodon inequalis]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Rapator|{{U|Rapator ornitholestoides}}]]'''''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(?''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Australia|Australii]]
|-
|''[[Spinosuchus|{{U|Spinosuchus caseanus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|[[archozauromorf]] (trilofozauryd) nienależący do [[Dinosauria]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Stenonychosaurus|{{U|Stenonychosaurus inequalis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Sternberg]], 1932}}
|[[Teropod]] ([[troodontyd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[USA]]
|-
|''[[Nyasasaurus|Thecodontosaurus {{U|alophos}}]]''
|{{Kpt|[[Haughton]], 1932}}
|= '''''[[Nyasasaurus|Nyasasaurus parringtoni]]'''''
|-
|''[[Malawisaurus|Tornieria dixeyi]]''
|{{Kpt|([[Haughton]], [[1928]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Malawisaurus|Malawisaurus dixeyi]]''''' (wcześniej ''"Gigantosaurus" dixeyi'')
|-
|''[[Velocipes|{{U|Velocipes guerichi}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] z późnego [[trias]]u [[Polska|Polski]]
|-
|''[[Walgettosuchus|{{U|Walgettosuchus woodwardi}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[tetanur]] ''[[incertae sedis]]'') z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Australia|Australii]]
|-
|''[[Anchisaurus|{{U|Yaleosaurus}} colurus]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1891]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Anchisaurus|Anchisaurus polyzelus]]''''' (wcześniej ''Anchisaurus colurus'')
|}

Magyarosaurus

2025-02-25T18:18:22Z

Dino: /* Spis gatunków */

{{DISPLAYTITLE:''Magyarosaurus''}}
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Marcin Szermański]]
[[Tomasz Sokołowski]]
| [[Maciej Ziegler]]
[[Kamil Kamiński]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Magyarosaurus'' (madziarozaur)
|-
! '''Długość''':
| 5,3-6 m

|-
! '''Masa''':
| do 1 t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Rumunia]] - Basen Hateg

(formacje [[Sânpetru]] i [[Densus Ciula]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| [[późna kreda]] (późny [[mastrycht]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Sauropoda]]

[[Eusauropoda]]

[[Neosauropoda]]

[[Macronaria]]

[[Titanosauriformes]]

[[Somphospondyli]]

[[Titanosauria]]

??? [[Lithostrotia]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Magyarosaurus-_human_size.JPG|400px|]]
Porównanie człowieka z madziarozaurem. Źródło: [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5c/Magyarosaurus-_human_size.JPG]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=6>
46.0° N, 23.6° E~Râpa Rosie, dolina Sebes
45.6° N, 22.9° E~Szentpéterfalva, basen Hateg
45.5° N, 23.1° E~Pui, rzeka Barbat
45.6° N, 22.8° E~Valioara-Fântânele
46.0° N, 23.5° E~Vurpar
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Magyarosaurus'' to [[rodzaj]] karłowatego [[zauropod]]a, którego skamieniałe szczątki odnaleziono na terenie obecnej [[Rumunia|Rumunii]]. Zamieszkiwał te rejony Europy pod koniec ery dinozaurów. Znany z trzech [[gatunek|gatunków]], z których zazwyczaj jeden jest uważany za ważny przez współczesnych paleontologów.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Magyarosaurus_sp_-_scapula.jpg|300px|thumb|right|Kość łopatkowa ''Magyarosaurus'' sp. [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/77/Magyarosaurus_sp_-_scapula.jpg].]]
Madziarozaur znany jest co najmniej z 12 (w tym ''M. hungaricus'' i ''M. transsylvanicus'') osobników ([[Paul Upchurch|Upchurch]] i in., [[2004]]). Na skamieniałości składa się izolowany materiał pozaczaszkowy, w tym m.in. kości ramienne, udowe, piszczelowe, strzałkowe, biodrowe czy osteodermy.

==Historia taksonu i klasyfikacja==
[[Gatunek typowy]] madziarozaura – ''Magyarosaurus dacus'' – został pierwotnie opisany przez [[Franz Nopcsa|Franza Nopcsę]] jako kolejny [[gatunek]] należący do ''[[Titanosaurus]]''. Już po 17 latach, słynny niemiecki paleontolog [[Friedrich von Huene]], zauważył znaczne różnice między rumuńskim tytanozaurem, a gatunkami z innych części świata. Zdecydował się więc na ukucie nowej nazwy [[rodzaj]]owej – ''Magyarosaurus'' ([[Zoltán Csiki|Csiki]] i in., [[2010]]). Równocześnie opisał dwa kolejne gatunki, które przypisał do tego [[rodzaj]]u – ''M. transsylvanicus'' i ''M. hungaricus'', jednak są one przez niektórych uważane za [[synonim]]y ''M. dacus'' (np. Upchurch i in., 2004), ale zob. dalej.

Madziarozaur należał do [[klad]]u [[Titanosauria]] i był wg większości naukowców – w przeciwieństwie do ''[[Paludititan]]'', który żył na tych samych obszarach – [[bazalny]]m tytanozaurem. Mimo to istnieją nieliczne badania, jak np. [[Kristina Curry Rogers|Curry Rogers]] ([[2005]]), która umieszcza go w [[klad]]zie m.in. z [[zaawansowany]]mi ''[[Nemegtosaurus]]'' i ''[[Saltasaurus]]''.

==Przyczyny karłowatości==
Niektórzy naukowcy uważali, że szczątki madziarozaura w istocie należą do osobników młodych, niedojrzałych. I rzeczywiście, ''M. hungaricus'' jest znacznie większy od typowego ''M. dacus'', co mogłoby sugerować, że jest to w pełni dojrzały osobnik madziarozaura. Jednak Stein i in. ([[2010]]) wątpią w przynależność ''M. hungaricus'' do tego [[rodzaj]]u. Co więcej, wyniki ich badań pokazują, że nawet najmniejsze okazy ''M. dacus'' wykazują mikrostruktury kości właściwe dla w pełni dojrzałych innych gatunków zauropodów. Zauważają również, że ''Magyarosaurus dacus'' miał bardzo mocno zredukowane tempo wzrostu przy zachowaniu typowej dla zauropodów wysokiej przemiany materii. Ich badania potwierdzają, że karłowate rozmiary tego tytanozaura spowodowane były ograniczonymi ilościami pożywienia na izolowanej wyspie Hateg ([[Michael Benton|Benton]] i in., [[2010]]). Jak na ironię, zwierzak ten wraz z innym zauropodem, ''[[Paludititan]]'', był największym znanym dinozaurem z Basenu Hateg, mimo że nie przekraczał 6-ciu metrów długości.

==Madziarozaur w kulturze masowej==
Madziarozaur wystąpił w dwóch serialach paradokumentalnych o dinozaurach: w drugim odcinku "Planety dinozaurów" (ang. ''Dinosaur Planet'') i w szóstym odcinku cyklu ''Planet Dinosaur'' produkcji BBC. Scenarzyści w obu przypadkach nie oszczędzili go, ukazując go odpowiednio zjadanego przez trzech osobników ''[[Tarascosaurus]]'' oraz upolowanego przez grupę ''[[Hatzegopteryx]]''.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Magyarosaurus'' znaczy "madziarski jaszczur" i honoruje tym samym Węgrów. Znaczenie epitetów poszczególnych gatunków:

- ''dacus'' – upamiętnia starożytny lud Daków, zamieszkujący niegdyś Rumunię,

- ''transsylvanicus'' – pochodzi od historycznej krainy, słynnej Transylwanii, leżącej na wyżynie siedmiogrodzkiej w centralnej Rumunii,

- ''hungaricus'' – pochodzi od nazwy kraju, sąsiadującego z [[Rumunia|Rumunią]] – [[Węgry|Węgier]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Magyarosaurus''
| {{Kpt|[[Friedrich von Huene|von Huene]]}}, [[1932]]
|-
! ''M. dacus''
| ({{Kpt|[[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}}, [[1915]]) {{Kpt|von Huene}}, 1932
|-
| = ''[[Titanosaurus]] dacus''
| {{Kpt|Nopcsa}}, 1915
|-
| ?= ''M. transsylvanicus''
| {{Kpt|von Huene}}, [[1932]]
|}

==Bibliografia==

Benton, M.A., Csiki, Z., Grigorescu, D., Redelstorff, R., Sander, P.M., Stein, K. & Weishampel, D.B. (2010) Dinosaurs and the island rule: The dwarfed dinosaurs from Haţeg Island. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 293, 438–454

Csiki, Z., Codrea, V., Jipa-Murzea, C. & Godefroit, P. (2010) "A partial titanosaur (Sauropoda, Dinosauria) skeleton from the Maastrichtian of Nălat-Vad, Hateg Basin, Romania" N. Jb. Geol. Paläont., Abh. 258: 297-324. [[doi:10.1127/0077-7749/2010/0098]]

Curry-Rogers, K. (2005) Titanosauria [w] Curry-Rogers, K. & Wilson, J. (red.) The Sauropods: Evolution and Paleobiology. ISBN-10: 0520246233 [http://books.google.pl/books?id=X5j2lqAZqwIC&pg=PA50&lpg=PA50&source=bl&ots=FC44-uNjSb&sig=dCG1XaiKSX1K77tJYp_k0BxRqJw&hl=pl&sa=X&ei=waWBUIPzI8TItAaSqYHYBg&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q&f=false]

Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford

Stein, K., Csiki, Z., Curry Rogers, K., Weishampel, D.B., Redelstorff, R., Carballido, J.L. & Sander, P.M. (2010) "Small body size and extreme cortical bone remodeling indicate phyletic dwarfism in Magyarosaurus dacus (Sauropoda: Titanosauria)." Proceedings of the National Academy of Sciences, 107(20):9258–9263. [[doi:10.1073/pnas.1000781107]]

Upchurch, P., Barrett, P.M. & Dodson, P. (2004) Sauropoda. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press

http://en.wikipedia.org/wiki/Dinosaur_Planet_%28television_series%29#Pod.27s_Travels

http://en.wikipedia.org/wiki/Planet_Dinosaur#List_of_episodes


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Macronaria]]
[[Kategoria:Somphospondyli]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Rumunia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

1932

2025-02-25T18:17:46Z

Dino: /* Dinosauria */

{{Szablon:193X}}

== Dinosauria ==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 1932 roku opisano '''48''' nowych [[nazwa|nazw]] [[dinozaur]]ów ('''23''' nowych [[rodzaj]]e, '''29''' nowych [[gatunek|gatunków]] i '''13''' nowych [[kombinacja|kombinacji]]). Obecnie za [[ważny|ważne]] [[takson]]y [[nieptasi]]ch przedstawicieli Dinosauria uznaje się '''6''' z nich.

{|
! width="220px"|Nazwa
! width="320px"|Autorzy
! Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Aegyptosaurus|{{U|Aegyptosaurus baharijensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Stromer]], 1932}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaur]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Egipt]]u i [[Niger|Nigru]]
|-
|''[[Metriacanthosaurus|Altispinax parkeri]]''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1923]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Metriacanthosaurus|Metriacanthosaurus parkeri]]''''' (wcześniej ''Megalosaurus parkeri'')
|-
|[[Titanosaurus|''Antarctosaurus'' "{{U|septentrionalis}}"]]
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen nudum]]''); = '''''[[Titanosaurus|Titanosaurus indicus]]'''''
|-
|''[[Allosaurus|Antrodemus tendagurensis]]''
|{{Kpt|([[Janensch]], [[1925]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Allosaurus|?Allosaurus tendagurensis]]''
|-
|''[[Ornithomimus|Aublysodon grandis]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1890]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Ornithomimus|?Ornithomimus grandis]]'' (wcześniej ''[[Ornithomimus|?Ornithomimus grandis]]'', ''Deinodon grandis'')
|-
|''[[Deinodon|Aublysodon horridus]]''
|{{Kpt|([[Leidy]], [[1856]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Deinodon|Deinodon horridus]]'' (wcześniej ''[[Deinodon|Deinodon horridus]]'', ''Gorgosaurus horridus'', ''Megalosaurus horridus'')
|-
|''[[Avipes|{{U|Avipes dillstedtianus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[archozaur]] nienależący do [[Dinosauria]]
|-
|''[[Basutodon|{{U|Basutodon ferox}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[archozaur]] (?rauizuch) nienależący do [[Dinosauria]]
|-
|''[[Betasuchus|{{U|Betasuchus}} bredai]]
|{{Kpt|([[Seeley]], [[1883]]) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[ceratozaur]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Holandia|Holandii]] (wcześniej ''Megalosaurus bredai'', '"Ornithomimidorum"'' gen. b. ''bredai'')
|-
|''[[Teinurosaurus|{{U|Caudocoelus sauvagei}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Teinurosaurus|Teinurosaurus sauvagei]]''
|-
|''[[Dolichosuchus|{{U|Dolichosuchus cristatus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[celofyzoid]]) z późnego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]]
|-
|"[[Dryptosauroides|{{U|Dryptosauroides grandis}}]]"
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen nudum]]''); = ''[[Dryptosauroides|Dryptosauroides grandis]]''
|-
|''[[Erectopus|Erectopus {{U|sauvagei}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Erectopus|Erectopus superbus]]'''''
|-
|''[[Fulgurotherium|{{U|Fulgurotherium australe}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
||(''[[nomen dubium]]''); [[ornitopod]] (?[[hypsilofodontyd]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Australia|Australii]]
|-
|''[[Halticosaurus|Halticosaurus {{U|orbitoangulatus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|[[archozaur]] nienależący do [[Dinosauria]]; = ''Apatosuchus orbitoangulatus''
|-
|''[[Tanystrosuchus|Halticosaurus posthumus]]''
|{{kpt|([[Huene]], [[1908]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Tanystrosuchus|Tanystrosuchus posthumus]]''
|-
|''[[Iliosuchus|{{U|Iliosuchus incognitus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
||(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[tetanur]]) ze środkowej [[jura|jury]] [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]
|-
|"[[Jubbulpuria|{{U|Jubbulpuria tenuis}}]]"
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
||(''[[nomen nudum]]'');= ''[[Jubbulpuria|Jubbulpuria tenuis]]''
|-
|''[[Chirostenotes|{{U|Macrophalangia canadensis}}]]''
|{{Kpt|[[Sternberg]], 1932}}
|= '''''[[Chirostenotes|Chirostenotes pergracilis]]'''''
|-
|''[[Sarcosaurus#Sarcosaurus_andrewsi|Magnosaurus {{U|woodwardi}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Sarcosaurus#Sarcosaurus_andrewsi|Sarcosaurus andrewsi]]''
|-
|''[[Megalosaurus#M._woodwardi|Magnosaurus lydekkeri]]''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1926]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Megalosaurus#M._woodwardi|Megalosaurus woodwardi]]'' (wcześniej ''Megalosaurus lydekkeri'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Magnosaurus|{{U|Magnosaurus}} nethercombensis]]'''''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1923]]) [[Huene]], 1932}}
|[[Teropod]] ([[megalozauryd]]) ze środkowej [[jura|jury]] [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] (wcześniej ''Megalosaurus nethercombensis'')
|-
|''[[Sarcosaurus|Magnosaurus woodi]]''
|{{Kpt|([[Andrews]], [[1921]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Sarcosaurus|Sarcosaurus woodi]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Magyarosaurus|{{U|Magyarosaurus}} dacus]]'''''
|{{Kpt|([[Nopcsa]], [[1915]]) [[Huene]], 1932}}
|-
|''[[Petrustitan|Magyarosaurus {{U|hungaricus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Petrustitan|Petrustitan hungaricus]]'''''
|-
|''[[Petrustitan|Magyarosaurus {{U|transsylvanicus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]'')
|-
|[[Megalosaurus#M._terquemi|''{{U|"Megalosauridorum"}}'' gen. indet. ''terquemi]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Megalosaurus#M._terquemi|?Megalosaurus terquemi]]''
|-
|"[[Ornithomimoides|{{U|Ornithomimoides barasimlensis}}]]"
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen nudum]]''); = ''[[Ornithomimoides|Ornithomimoides barasimlensis]]''
|-
|"[[Ornithomimoides|Ornithomimoides {{U|mobilis}}]]"
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen nudum]]''); = ''[[Ornithomimoides|Ornithomimoides mobilis]]''
|-
|''[[Plateosaurus|Pachysaurus {{U|giganteus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Plateosaurus|Plateosaurus giganteus]]''
|-
|''[[Plateosaurus|Pachysaurus {{U|wetzelianus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Plateosaurus|Plateosaurus wetzelianus]]''
|-
|''[[Efraasia|Palaeosaurus {{U|diagnosticus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Efraasia|Efraasia minor]]'''''
|-style="background-color:Khaki"
|'''''[[Plateosauravus|{{U|Plateosauravus}} cullingworthi]]'''''
|{{Kpt|([[Haughton]], [[1924]]) [[Huene]], 1932}}
|[[Zauropodomorf]] z późnego [[trias]]u [[RPA]] (wcześniej ''Plateosaurus cullingworthi'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus {{U|fraasianus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Plateosaurus|?Plateosaurus longiceps]]'''''
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus giganteus]]''
|{{Kpt|([[Huene]], 1932) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[zauropodomorf]] ([[plateozauryd]]) ze środkowego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]] ?= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Pachysaurus giganteus'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus plieningeri]]''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1905]]) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[zauropodomorf]] ([[plateozauryd]]) ze środkowego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]] ?= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Gresslyosaurus plieningeri'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus robustus]]''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1908]]) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[zauropodomorf]] ([[plateozauryd]]) z późnego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]] ?= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Gresslyosaurus robustus'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus torgeri]]''
|{{Kpt|([[Jaekel]], [[1911]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Gresslyosaurus torgeri'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus wetzelianus]]''
|{{Kpt|([[Huene]], 1932) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[zauropodomorf]] ([[plateozauryd]]) ze środkowego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]] ?= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Pachysaurus wetzelianus'')
|-
|''[[Troodon|{{U|Polyodontosaurus grandis}}]]''
|{{Kpt|[[Gilmore]], 1932}}
|= '''''[[Troodon|Troodon inequalis]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Rapator|{{U|Rapator ornitholestoides}}]]'''''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(?''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Australia|Australii]]
|-
|''[[Spinosuchus|{{U|Spinosuchus caseanus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|[[archozauromorf]] (trilofozauryd) nienależący do [[Dinosauria]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Stenonychosaurus|{{U|Stenonychosaurus inequalis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Sternberg]], 1932}}
|[[Teropod]] ([[troodontyd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[USA]]
|-
|''[[Nyasasaurus|Thecodontosaurus {{U|alophos}}]]''
|{{Kpt|[[Haughton]], 1932}}
|= '''''[[Nyasasaurus|Nyasasaurus parringtoni]]'''''
|-
|''[[Malawisaurus|Tornieria dixeyi]]''
|{{Kpt|([[Haughton]], [[1928]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Malawisaurus|Malawisaurus dixeyi]]''''' (wcześniej ''"Gigantosaurus" dixeyi'')
|-
|''[[Velocipes|{{U|Velocipes guerichi}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] z późnego [[trias]]u [[Polska|Polski]]
|-
|''[[Walgettosuchus|{{U|Walgettosuchus woodwardi}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[tetanur]] ''[[incertae sedis]]'') z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Australia|Australii]]
|-
|''[[Anchisaurus|{{U|Yaleosaurus}} colurus]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1891]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Anchisaurus|Anchisaurus polyzelus]]''''' (wcześniej ''Anchisaurus colurus'')
|}

1932

2025-02-25T18:17:22Z

Dino: /* Dinosauria */

{{Szablon:193X}}

== Dinosauria ==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 1932 roku opisano '''48''' nowych [[nazwa|nazw]] [[dinozaur]]ów ('''23''' nowych [[rodzaj]]e, '''29''' nowych [[gatunek|gatunków]] i '''13''' nowych [[kombinacja|kombinacji]]). Obecnie za [[ważny|ważne]] [[takson]]y [[nieptasi]]ch przedstawicieli Dinosauria uznaje się '''6''' z nich.

{|
! width="220px"|Nazwa
! width="320px"|Autorzy
! Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Aegyptosaurus|{{U|Aegyptosaurus baharijensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Stromer]], 1932}}
|[[Zauropod]] ([[tytanozaur]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Egipt]]u i [[Niger|Nigru]]
|-
|''[[Metriacanthosaurus|Altispinax parkeri]]''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1923]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Metriacanthosaurus|Metriacanthosaurus parkeri]]''''' (wcześniej ''Megalosaurus parkeri'')
|-
|[[Titanosaurus|''Antarctosaurus'' "{{U|septentrionalis}}"]]
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen nudum]]''); = '''''[[Titanosaurus|Titanosaurus indicus]]'''''
|-
|''[[Allosaurus|Antrodemus tendagurensis]]''
|{{Kpt|([[Janensch]], [[1925]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Allosaurus|?Allosaurus tendagurensis]]''
|-
|''[[Ornithomimus|Aublysodon grandis]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1890]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Ornithomimus|?Ornithomimus grandis]]'' (wcześniej ''[[Ornithomimus|?Ornithomimus grandis]]'', ''Deinodon grandis'')
|-
|''[[Deinodon|Aublysodon horridus]]''
|{{Kpt|([[Leidy]], [[1856]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Deinodon|Deinodon horridus]]'' (wcześniej ''[[Deinodon|Deinodon horridus]]'', ''Gorgosaurus horridus'', ''Megalosaurus horridus'')
|-
|''[[Avipes|{{U|Avipes dillstedtianus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[archozaur]] nienależący do [[Dinosauria]]
|-
|''[[Basutodon|{{U|Basutodon ferox}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[archozaur]] (?rauizuch) nienależący do [[Dinosauria]]
|-
|''[[Betasuchus|{{U|Betasuchus}} bredai]]
|{{Kpt|([[Seeley]], [[1883]]) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[ceratozaur]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[Holandia|Holandii]] (wcześniej ''Megalosaurus bredai'', '"Ornithomimidorum"'' gen. b. ''bredai'')
|-
|''[[Teinurosaurus|{{U|Caudocoelus sauvagei}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Teinurosaurus|Teinurosaurus sauvagei]]''
|-
|''[[Dolichosuchus|{{U|Dolichosuchus cristatus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[celofyzoid]]) z późnego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]]
|-
|"[[Dryptosauroides|{{U|Dryptosauroides grandis}}]]"
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen nudum]]''); = ''[[Dryptosauroides|Dryptosauroides grandis]]''
|-
|''[[Erectopus|Erectopus {{U|sauvagei}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Erectopus|Erectopus superbus]]'''''
|-
|''[[Fulgurotherium|{{U|Fulgurotherium australe}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
||(''[[nomen dubium]]''); [[ornitopod]] (?[[hypsilofodontyd]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Australia|Australii]]
|-
|''[[Halticosaurus|Halticosaurus {{U|orbitoangulatus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|[[archozaur]] nienależący do [[Dinosauria]]; = ''Apatosuchus orbitoangulatus''
|-
|''[[Tanystrosuchus|Halticosaurus posthumus]]''
|{{kpt|([[Huene]], [[1908]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Tanystrosuchus|Tanystrosuchus posthumus]]''
|-
|''[[Iliosuchus|{{U|Iliosuchus incognitus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
||(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[tetanur]]) ze środkowej [[jura|jury]] [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]]
|-
|"[[Jubbulpuria|{{U|Jubbulpuria tenuis}}]]"
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
||(''[[nomen nudum]]'');= ''[[Jubbulpuria|Jubbulpuria tenuis]]''
|-
|''[[Chirostenotes|{{U|Macrophalangia canadensis}}]]''
|{{Kpt|[[Sternberg]], 1932}}
|= '''''[[Chirostenotes|Chirostenotes pergracilis]]'''''
|-
|''[[Sarcosaurus#Sarcosaurus_andrewsi|Magnosaurus {{U|woodwardi}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Sarcosaurus#Sarcosaurus_andrewsi|Sarcosaurus andrewsi]]''
|-
|''[[Megalosaurus#M._woodwardi|Magnosaurus lydekkeri]]''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1926]]) [[Huene]], 1932}}
|= ''[[Megalosaurus#M._woodwardi|Megalosaurus woodwardi]]'' (wcześniej ''Megalosaurus lydekkeri'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Magnosaurus|{{U|Magnosaurus}} nethercombensis]]'''''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1923]]) [[Huene]], 1932}}
|[[Teropod]] ([[megalozauryd]]) ze środkowej [[jura|jury]] [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] (wcześniej ''Megalosaurus nethercombensis'')
|-
|''[[Sarcosaurus|Magnosaurus woodi]]''
|{{Kpt|([[Andrews]], [[1921]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Sarcosaurus|Sarcosaurus woodi]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Magyarosaurus|{{U|Magyarosaurus}} dacus]]'''''
|{{Kpt|([[Nopcsa]], [[1915]]) [[Huene]], 1932}}
|-
|'''''[[Petrustitan|Magyarosaurus {{U|hungaricus}}]]'''''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Petrustitan|Petrustitan hungaricus]]'''''
|-
|'''''[[Petrustitan|Magyarosaurus {{U|transsylvanicus}}]]'''''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]'')
|-
|[[Megalosaurus#M._terquemi|''{{U|"Megalosauridorum"}}'' gen. indet. ''terquemi]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Megalosaurus#M._terquemi|?Megalosaurus terquemi]]''
|-
|"[[Ornithomimoides|{{U|Ornithomimoides barasimlensis}}]]"
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen nudum]]''); = ''[[Ornithomimoides|Ornithomimoides barasimlensis]]''
|-
|"[[Ornithomimoides|Ornithomimoides {{U|mobilis}}]]"
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen nudum]]''); = ''[[Ornithomimoides|Ornithomimoides mobilis]]''
|-
|''[[Plateosaurus|Pachysaurus {{U|giganteus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Plateosaurus|Plateosaurus giganteus]]''
|-
|''[[Plateosaurus|Pachysaurus {{U|wetzelianus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= ''[[Plateosaurus|Plateosaurus wetzelianus]]''
|-
|''[[Efraasia|Palaeosaurus {{U|diagnosticus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Efraasia|Efraasia minor]]'''''
|-style="background-color:Khaki"
|'''''[[Plateosauravus|{{U|Plateosauravus}} cullingworthi]]'''''
|{{Kpt|([[Haughton]], [[1924]]) [[Huene]], 1932}}
|[[Zauropodomorf]] z późnego [[trias]]u [[RPA]] (wcześniej ''Plateosaurus cullingworthi'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus {{U|fraasianus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Plateosaurus|?Plateosaurus longiceps]]'''''
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus giganteus]]''
|{{Kpt|([[Huene]], 1932) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[zauropodomorf]] ([[plateozauryd]]) ze środkowego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]] ?= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Pachysaurus giganteus'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus plieningeri]]''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1905]]) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[zauropodomorf]] ([[plateozauryd]]) ze środkowego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]] ?= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Gresslyosaurus plieningeri'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus robustus]]''
|{{Kpt|([[Huene]], [[1908]]) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[zauropodomorf]] ([[plateozauryd]]) z późnego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]] ?= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Gresslyosaurus robustus'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus torgeri]]''
|{{Kpt|([[Jaekel]], [[1911]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Gresslyosaurus torgeri'')
|-
|''[[Plateosaurus|Plateosaurus wetzelianus]]''
|{{Kpt|([[Huene]], 1932) [[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[zauropodomorf]] ([[plateozauryd]]) ze środkowego [[trias]]u [[Niemcy|Niemiec]] ?= '''''[[Plateosaurus|Plateosaurus engelhardti]]''''' (wcześniej ''Pachysaurus wetzelianus'')
|-
|''[[Troodon|{{U|Polyodontosaurus grandis}}]]''
|{{Kpt|[[Gilmore]], 1932}}
|= '''''[[Troodon|Troodon inequalis]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Rapator|{{U|Rapator ornitholestoides}}]]'''''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(?''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Australia|Australii]]
|-
|''[[Spinosuchus|{{U|Spinosuchus caseanus}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|[[archozauromorf]] (trilofozauryd) nienależący do [[Dinosauria]]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Stenonychosaurus|{{U|Stenonychosaurus inequalis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Sternberg]], 1932}}
|[[Teropod]] ([[troodontyd]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[USA]]
|-
|''[[Nyasasaurus|Thecodontosaurus {{U|alophos}}]]''
|{{Kpt|[[Haughton]], 1932}}
|= '''''[[Nyasasaurus|Nyasasaurus parringtoni]]'''''
|-
|''[[Malawisaurus|Tornieria dixeyi]]''
|{{Kpt|([[Haughton]], [[1928]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Malawisaurus|Malawisaurus dixeyi]]''''' (wcześniej ''"Gigantosaurus" dixeyi'')
|-
|''[[Velocipes|{{U|Velocipes guerichi}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] z późnego [[trias]]u [[Polska|Polski]]
|-
|''[[Walgettosuchus|{{U|Walgettosuchus woodwardi}}]]''
|{{Kpt|[[Huene]], 1932}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] ([[tetanur]] ''[[incertae sedis]]'') z wczesnej [[kreda|kredy]] [[Australia|Australii]]
|-
|''[[Anchisaurus|{{U|Yaleosaurus}} colurus]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1891]]) [[Huene]], 1932}}
|= '''''[[Anchisaurus|Anchisaurus polyzelus]]''''' (wcześniej ''Anchisaurus colurus'')
|}

Sinosauropteryx

2025-02-24T21:08:25Z

Dino: /* Spis gatunków */

{{DISPLAYTITLE:''Sinosauropteryx''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
[[Eryk Sroka]]
|
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Sinosauropteryx'' (sinozauropteryks)
|-
! '''Długość''':
| 1,1-1,3 m
|-
! '''Masa''':
| 0,55-1 kg
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Chiny]] – Liaoning

([[formacja]] [[Yixian]] – warstwy Jianshangou i Dawangzhangzi)
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 127-120 [[Ma]]

[[wczesna kreda]] (późny [[barrem]] – wczesny [[apt]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

?[[Compsognathidae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Sinosauropteryx_by_pwnz3r_dragon.png|400px]]
Rekonstrukcja. Autor: PWNZ3R Dragon

[https://pwnz3r-dragon.deviantart.com/art/Sinosauropteryx-144171781].
|}

==Wstęp==
''Sinosauropteryx'' to niewielki drapieżny teropod z rodziny [[kompsognatyd]]ów, który występował we wczesnej kredzie na terenach obecnych Chin. Zasłynął on przede wszystkim z doskonale zachowanych okazów ze śladami piór. Był pierwszym dinozaurem spoza [[klad]]u [[Avialae]] u którego zidentyfikowano tego typu struktury. Liczne i bardzo kompletne szczątki umożliwiły poznanie różnorodnych aspektów jego biologii, takich jak odżywianie czy rozmnażanie, a nawet kolor opierzenia.

==Etymologia==
Nazwa ''Sinosauropteryx'' pochodzi od łacińskiego ''sinae'' (Chiny), oraz greckich słów ''sauros'' („gad”, „jaszczur”) i ''pteryx'' („pióro”), w nawiązaniu do jego cech, pośrednich między gadami a ptakami. Epitet gatunkowy ''prima'' pochodzi z łaciny i oznacza „pierwszy”.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (GMV 2123, NIGP 127586) to niemal kompletny szkielet nie w pełni wyrośniętego osobnika (ang. ''subadult'') wraz z czaszką i zachowanymi śladami piór. Brakuje kilku kręgów, części łopatek i fragmentów miednicy, a niektóre elementy kończyn są słabo zachowane (Ji i Ji, 1996).

Materiał przypisany to cztery okazy. Pierwszy z nich - NIGP 127587 to niemal kompletny szkielet młodego dorosłego, większy od holotypu. Brakuje w nim tylko tylnej części ogona. Zachowały się również ślady piór. Ze szkieletem były stowarzyszone dwa jaja (Chen i in., 1998). Drugi osobnik - D 2141 to niekompletny szkielet młodego. Obejmuje on czaszkę z żuchwą, część kręgów oraz niekompletne kończyny. Również tutaj widoczne są odciski struktur uznanych za prymitywne pióra (Ji i in., 2007). Kolejny okaz - IVPP V12415 to czaszka, kręgi, żebra, miednica i elementy kończyn. Czwarty szkielet - IVPP V14202 to kość krzyżowa, część ogona, szewrony, kość biodrowa i pozostałości piór ([[Michael Mortimer|Mortimer]], online).
[[Plik: Sinosauropteryxfossil.jpg|300px|thumb|right|Holotyp ''Sinosauropteryx''. Autor zdjęcia: Sam / Olai Ose / Skjaervoy. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinosauropteryxfossil.jpg].]]

==Historia odkryć badań==
Pierwsze skamieniałości sinozauropteryksa znaleziono w 1996 r. w zachodniej części prowincji Liaoning w Chinach. Odkrycia dokonali miejscowi rolnicy. W tym samym roku został on nazwany i opisany przez duet paleontologów: Qianga Ji i Shu’ana Ji. Dwa lata później Chen i in. opisali drugi, większy okaz. Na początku XXI w. ukazały się obszerne prace na temat anatomii i systematyki ''Sinosauropteryx'' (np. [[Philip Currie|Curie]] i Chen, 2001). W latach 2007-2010 opisano kolejne okazy. Ukazały się również prace na temat koloru tego dinozaura. Jednocześnie dyskutowano na temat poprawności interpretacji nitkowatych struktur widocznych wokół szkieletów. Część naukowców kwestionowała bowiem pogląd, że były by prymitywne pióra (o czym dalej).

==Filogeneza==
Wg autorów opisu ''Sinosauropteryx'' był ptakiem, czyli przedstawicielem [[klad]]u Aves. W 1998 r. Chen i współpracownicy uznali go jednak za [[Compsognathidae|kompsognatyda]]. W późniejszych latach uważano go z reguły za członka rodziny Comsognathidae, bądź też bardziej zaawansowanego od nich [[Maniraptora|maniraptora]] (zob. też [[Coelurosauria#Kladogramy]]).

==Budowa==
[[Plik: Sinosauropteryx_prima_slab.jpg|300px|thumb|right|Holotyp. Autor zdjęcia: James St. John [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinosauropteryx_prima_slab.jpg].]]

===Czaszka===
Czaszka sinozauropteryksa była stosunkowo duża, wysoka i niemal trójkątna w widoku bocznym. Była ona proporcjonalnie większa niż u ''[[Compsognathus]]''. Okno przedoczodołowe miało eliptyczny kształt, nie było jednak powiększone, w przeciwieństwie do bardzo dużych oczodołów. W kościach przedszczękowych znajdowały się po cztery lub pięć zębów, w kościach szczękowych – po dwanaście, a w zębowych – dwanaście do piętnastu. Zęby kości przedszczękowej były pozbawione piłkowania, smukłe, proste u podstawy i zakrzywione do tyłu przy wierzchołku. Przypominały zęby wielu innych celurozaurów. Zęby szczękowe były gęsto upakowane i miały piłkowanie tylko na tylnej krawędzi koron. Pierwsze dwa zęby w kości zębowej przypominały te z kości przedszczękowej, a dalsze – zęby szczękowe (Currie i Chen, 2001).

===Szkielet pozaczaszkowy===
[[Plik: Sinosauropteryx.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletów holotypu i okazu NGIP 127587. Autor: Jaime A. Headden [http://qilong.deviantart.com/#/art/Sinosauropteryx-in-Series-30653513?hf=1].]]
Kończyny przednie były krótkie, z masywną kością ramienną, stanowiącą ok. 40% długości kości udowej, natomiast łączna długość kości ramiennej i promieniowej stanowiła zaledwie 30% łącznej długości kości udowej i piszczelowej (u ''[[Compsognathus]]'' było to 40%). Dłonie miały po trzy palce, z których największy był pierwszy, przewyższający długością kość ramienną i promieniową (Chen i in., 1998). Szczególnie masywny był paliczek I-1, którego średnica przewyższała średnicę kości promieniowej. Budowa paliczków i pazurów wskazuje na rozwinięte zdolności do chwytania (Currie i Chen, 2001). Łopatka była wydłużona i smukła. Szyja składała się z dziesięciu kręgów, a tułów –trzynastu. Podobnie jak u kompsognata, wyrostki kolczyste kręgów grzbietowych były przednio-tylnie długie, ale niskie, o wachlarzowatym kształcie. ''Sinosauropteryx'' przypominał również ''[[Compsognathus]]'' długimi, smukłymi żebrami szyjnymi (choć były one krótsze niż u europejskiego krewniaka [Currie i Chen, 2001]). Omawiany teropod odznaczał się niezwykle długim ogonem, stanowiącym 60% długości całego ciała. Składał się on z ponad pięćdziesięciu wydłużonych kręgów (holotyp prawdopodobnie miał aż sześćdziesiąt cztery kręgi ogonowe [Chen i in., 1998]). Budowa żeber wskazuje, że tułów był wysoki i wąski. Żebra brzuszne (gastralia) wyróżniały się niezwykle smukłą budową. Kończyny tylne były długie i masywne. Kość piszczelowa była nieco dłuższa od udowej (1,12-1,15 [Ji i in., 2007]), a śródstopie cechowało się mocną budową (Ji i Ji, 1996) i stanowiło ok. 75% długości kości udowej. Zbliżone proporcje występują u innych celurozaurów podobnej wielkości (Currie i Chen, 2001).

===Upierzenie===
U kilku okazów sinozauropteryksa (w tym holotypu) zachowały się ślady piór. U okazu typowego są one widoczne na tylnym wierzchołku czaszki, w okolicach szyi, grzbietu i ogona. Ji i Ji (1996) określili je jako krótkie, małe i jednolite, przypominające puch. U osobnika NIGP 127587 ślady piór widać wzdłuż szyi, grzbietu oraz górnej i dolnej krawędzi ogona. Wg Chuna i in. (1998) prapióra sinozauropteryksa były miękkie, giętkie i niezależne od siebie. Ich splątanie w obu okazach wynika z faktu, że po śmierci znalazły się one w wodach jeziora. Ogólnie struktury pokrywające ciało wydają się nieproporcjonalnie grube jak na tak małe zwierzę (ich średnica wynosi od poniżej 0,1 mm do 0,2 mm [Currie i Chen, 2001]). Wg autorów najbardziej przypominają one pióra puchowe współczesnych ptaków o długich, nitkowatych chorągiewkach. Stan zachowania szczątków uniemożliwia wyizolowanie pojedynczego pióra do badań, wydaje się jednak, ze nie miały one promyków ani łączących je haczyków. Prapióra na głowie holotypu miały ok. 5,5 mm długości i wydłużały się do 21 mm w okolicach łopatki, utrzymując ten rozmiar przez całe plecy. W okolicach kości biodrowej skracały się do 16 mm, po czym osiągały największą długość u podstawy ogona, choć dokładny pomiar jest niemożliwy. Następnie, w miarę zbliżania się do końca ogona, struktury te stopniowo zmniejszały swą wysokość. U osobnika NIGP 127587 występował podobny wzór opierzenia, chociaż poszczególne struktury były odpowiednio większe, osiągając 40 cm nad ogonem (Chun i in., 1998). Autorzy ci sugerują, że prapióra pełniły u ''Sinosauropteryx'' funkcje inne niż pokazowe. Wskazuje na ich stosunkowo niewielka długość, gęstość i rozmieszczenie. Zamiast tego mogły służyć do izolacji termicznej (Currie i Chen, 2001; Zhang i in., 2010).
[[Plik: Sinosauropteryxskull.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu okazu GMV 2124. Autor zdjęcia: FunkMonk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinosauropteryxskull.jpg].]]

Warto wspomnieć, że po opisaniu ''Sinosauropteryx'' niektórzy naukowcy kwestionowali jego opierzenie, uważając iż rzekome ślady piór są w rzeczywistości zwietrzałymi włóknami kolegenowymi, pochodzącymi ze skóry zwierzęcia (np. Lingham-Soliar i in., [2007]). Większość naukowców uznaje jednak te struktury za prymitywną formę upierzenia. Taką identyfikację wspiera też skanowanie okazów sinozauropteryksa za pomocą mikroskopów elektronowych. Ujawniło ono występowanie skamieniałych melanosomów, identycznych jak w piórach wymarłych ptaków (Zhang i in., 2010).

===Ubarwienie===
[[Plik: Sinosauropteryx_Prima.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja głowy. Autor: Pedro Fonseca [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinosauropteryx_Prima.jpg].]]
Wspomniane wyżej badania umożliwiły częściowe odtworzenie kolorystyki opierzenia sinozauropteryksa. Na podstawie zachowanych w skale melanosomów można bowiem zrekonstruować pewne aspekty ubarwienia zwierzęcia. Na ogonie nieopisanego jeszcze osobnika IVPP V14202 zidentyfikowano występowanie ciemnych i jasnych pasów. Były one barwy kasztanowej lub rudej. Wzdłuż grzbietu mógł również biec pas ciemniejszych piór. Taki wzór być może służył za kamuflaż, lub też odgrywał rolę w komunikacji pomiędzy zwierzętami (Zhang i in., 2010).

Badania przeprowadzone w 2017 r. również wskazują na występowanie ciemnego grzbietu i jaśniejszej brzusznej strony ciała. Pasy na ogonie miały być stosunkowo wąskie w jego przedniej części, a następnie stawały się szersze na dystalnym odcinku. Ciemne pasma prawdopodobnie znajdowały się również na głowie sinozauropteryksa. Występowały one na grzbietowej stronie czaszki, a następnie kierowały się w kierunku oczu i tylnej części dolnej szczęki. Podobny wzór jest spotykany u wielu współczesnych ptaków i ssaków, i bywa nazywany „maską bandyty” (ang. ''bandit mask''). Wg autorów taki schemat kolorystyczny wskazuje, że ubarwienie piór służyło głównie za kamuflaż, pomagając ukryć się przed większymi drapieżnikami, lub też niepostrzeżenie podejść do ofiary. Pasy na ogonie mogły pomagać w maskowaniu i rozpraszać jego kontur (Smithwick i in., 2017).

==Paleobiologia i paleoekologia==
W okolicach jamy brzusznej osobnika NIGP 127587 zachowały się pozostałości nienazwanej jeszcze jaszczurki, która prawdopodobnie stanowiła ostatni posiłek zwierzęcia. Jest to częściowo artykułowany szkielet wraz z czaszką (Chen i in., 1998). Zapewne więc ''Sinosauropteryx'' żywił się głownie niewielkimi zwierzętami, jak jaszczurki czy ssaki. Szczątki ssaka zawiera okaz NGMC 2124, prawdopodobnie jednak nie należy on do ''Sinosauropteryx'' (zob. niżej).
[[Plik:Sinosauropteryx_prima_by_alexanderlovegrove.jpg|300px|thumb|right|''Sinosauropteryx'' polujący na niewielkiego gada. Autor: Alexander Lovegrove [https://alexanderlovegrove.deviantart.com/art/Sinosauropteryx-prima-536132931].]]

Oprócz tego jama brzuszna okazu NIGP 127587 zawiera dwa jaja. Podobnie jak wspomniana jaszczurka, mogły one zostać pożarte przez sinozauropteryksa. Jednak ich położenie i stan zachowania wskazuje, że prawdopodobnie były to niezłożone jaja, znajdujące się w organizmie samicy. Pod szkieletem mogą się znajdować kolejne sztuki. Są one większe od prawdopodobnych jaj należących do kompsognata. Mają one wymiary 37x26 mm. Chen i in. (1998) sugerują więc, że ''Sinosauropteryx'' miał dwa jajowody i składał jaja w parach, z przerwą na owulację dla kolejnej pary, podobnie jak m.in. [[Troodontidae|troodontydy]]. Wg Wanga i in. (2022) struktury uważane za jaja moga być w rzeczywistości pozostałościami przewodu pokarmowego.
[[Plik: Sinosauropteryx_color.jpg|300px|thumb|right|Rysunek przedstawiający schemat ubarwienia sinozauropteryksa. Źródło: Smithwick I in., 2017 [http://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(17)31197-1].]]

Formacja Yixian jest tradycyjnie uważana za typowo leśne środowisko, jednak ostatnie badania wskazują, że mogła ona reprezentować mozaikę różnych typów siedlisk, gdzie obszary leśne przeplatały się z terenami otwartymi. ''Sinosauropteryx'' mógł zamieszkiwać głównie ten drugi typ środowisk. Wskazywać miałby na to jego kamuflaż oraz wspomniane już szczątki jaszczurki zachowane w jamie brzusznej jednego z okazów. Smithwick i in. (2017) uznali, że najbardziej przypominają one ''Dalingosaurus'', długonogą jaszczurkę, która prawdopodobnie żyła na otwartych przestrzeniach.

==?''S''. sp==
[[Plik: Sinosauropteryx_mmartyniuk_solosml.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autor: Matthew Martyniuk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinosauropteryx_mmartyniuk_solosml.png].]]
Jak dotąd znany jest tylko jeden pewny gatunek sinozauropteryksa - ''S.prima''. Drugi prawdopodobny gatunek jest reprezentowany przez okaz GMV 2124 (NGMC 2124), który został przypisany początkowo gatunkowi typowemu przez paleontologów Qiang Ji i Shu’an Ji w roku 1997 jako trzeci, większy okaz. Jednak w 2000 r. Longrich (online) wykazał, że okaz ten różni się w wielu aspektach od gatunku typowego, m.in. ma proporcjonalnie dłuższe dolne partie tylnych kończyn i krótszy ogon. Longrich zauważył też, że większość cech wspólnych z ''Sinosauropteryx'' tak naprawdę można by przypisać znacznej części małych celurozaurów. Uznał on, że GMV 2124 był celurozaurem z rodziny [[Compsognathidae]], podczas gdy ''Sinosauropteryx'' był bardziej prymitywnym celurozaurem lub nawet bazalnym [[Carnosauria|karnozaurem]]. W 2007 roku Gishlick i Gauthier zgodzili się, że okaz ten to prawdopodobnie nowy takson i wstępnie re-klasyfikowali go jako ''Sinosauropteryx''? sp., choć sugerują że może on należeć do nowego rodzaju. W 2007 Ji i Ji stwierdzili że GMV 2124 to prawdopodobnie nowy rodzaj zwracając uwagę na wcześniej wymienione różnice między okazami.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Sinosauropteryx''}}
| {{Kpt|[[Ji Qiang|Ji]]}} i {{Kpt|[[Ji Shu’an|Ji]]}}, [[1996]]
|-
| {{V|''S. prima''}}
| {{Kpt|[[Ji Qiang|Ji]]}} i {{Kpt|[[Ji Shu’an|Ji]]}}, [[1996]]
|-
| {{V|''S. lingyuanensis ''}}
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & Zhou}}, [[2025]]
|}

==Bibliografia==

Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]]

Chen, P., Dong, Z., Zhen, S. (1998). "An exceptionally well-preserved theropod dinosaur from the Yixian Formation of China". Nature. 391 (8): 147–152. [[doi:10.1038/34356]].

Currie, P.J., Chen, P.-j. (2001). "Anatomy of ''Sinosauropteryx prima'' from Liaoning, northeastern China". Canadian Journal of Earth Sciences. 38 (1): 705–727. [[doi:10.1139/cjes-38-12-1705]].

Gishlick, A.D., Gauthier, J.A. (2007). "On the manual morphology of ''Compsognathus longipe''s and its bearing on the diagnosis of Compsognathidae". Zoological Journal of the Linnean Society. 149 (4): 569–581. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2007.00269.x]].

Holtz, T. (2012) ''Dinosaurs'' (suplement) [https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]

Ji, Q., Ji, S. (1996). "On discovery of the earliest bird fossil in China (''Sinosauropteryx gen. nov. '') and the origin of birds". Chinese Geology. Beijing: Chinese Geological Museum. 10 (233): 30–33

Ji, S., Gao, C., Liu, J., Meng, Q., Ji, Q. (2007). "New material of Sinosauropteryx (Theropoda: Compsognathidae) from western Liaoning, China". Acta Geologica Sinica (English Edition). 81 (2): 177–182. [[doi:10.1111/j.1755-6724.2007.tb00942.x]].

Lingham-Soliar, T., Feduccia, A., Wang, X. (2007). "A new Chinese specimen indicates that 'protofeathers' in the Early Cretaceous theropod dinosaur ''Sinosauropteryx'' are degraded collagen fibres". Proceedings of the Royal Society B. 274 (1620): 1823–1829.

Mortimer, M. (2010, online) [http://theropoddatabase.com/Coelurosauria.htm#Sinosauropteryxprima]

Smithwick, F.M., Nicholls, R., Cuthill, I.C., Vinther, J. (2017). "Countershading and Stripes in the Theropod Dinosaur ''Sinosauropteryx'' Reveal Heterogeneous Habitats in the Early Cretaceous Jehol Biota". Current Biology. [[doi:10.1016/j.cub.2017.09.032]]

Wang, X., Cau, A., Guo, B., Ma, F., Qing, G & Liu, Y. (2022). “Intestinal preservation in a birdlike dinosaur supports conservatism in digestive canal evolution among theropods.” Scientific Reports 12, 19965 [[doi:10.1038/s41598-022-24602-x]]

Zhang, F., Kearns, S.L., Orr, P.J., Benton, M.J., Zhou, Z., Johnson, D., Xu, X., Wang, X. (2010). "Fossilized melanosomes and the colour of Cretaceous dinosaurs and birds". Nature. 463 (7284): 1075–1078. [[doi:10.1038/nature0874]]

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Barrem]]
[[Kategoria:Apt]]

Sinosauropteryx

2025-02-24T21:07:45Z

Dino:

{{DISPLAYTITLE:''Sinosauropteryx''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
[[Eryk Sroka]]
|
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Sinosauropteryx'' (sinozauropteryks)
|-
! '''Długość''':
| 1,1-1,3 m
|-
! '''Masa''':
| 0,55-1 kg
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Chiny]] – Liaoning

([[formacja]] [[Yixian]] – warstwy Jianshangou i Dawangzhangzi)
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 127-120 [[Ma]]

[[wczesna kreda]] (późny [[barrem]] – wczesny [[apt]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

?[[Compsognathidae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Sinosauropteryx_by_pwnz3r_dragon.png|400px]]
Rekonstrukcja. Autor: PWNZ3R Dragon

[https://pwnz3r-dragon.deviantart.com/art/Sinosauropteryx-144171781].
|}

==Wstęp==
''Sinosauropteryx'' to niewielki drapieżny teropod z rodziny [[kompsognatyd]]ów, który występował we wczesnej kredzie na terenach obecnych Chin. Zasłynął on przede wszystkim z doskonale zachowanych okazów ze śladami piór. Był pierwszym dinozaurem spoza [[klad]]u [[Avialae]] u którego zidentyfikowano tego typu struktury. Liczne i bardzo kompletne szczątki umożliwiły poznanie różnorodnych aspektów jego biologii, takich jak odżywianie czy rozmnażanie, a nawet kolor opierzenia.

==Etymologia==
Nazwa ''Sinosauropteryx'' pochodzi od łacińskiego ''sinae'' (Chiny), oraz greckich słów ''sauros'' („gad”, „jaszczur”) i ''pteryx'' („pióro”), w nawiązaniu do jego cech, pośrednich między gadami a ptakami. Epitet gatunkowy ''prima'' pochodzi z łaciny i oznacza „pierwszy”.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (GMV 2123, NIGP 127586) to niemal kompletny szkielet nie w pełni wyrośniętego osobnika (ang. ''subadult'') wraz z czaszką i zachowanymi śladami piór. Brakuje kilku kręgów, części łopatek i fragmentów miednicy, a niektóre elementy kończyn są słabo zachowane (Ji i Ji, 1996).

Materiał przypisany to cztery okazy. Pierwszy z nich - NIGP 127587 to niemal kompletny szkielet młodego dorosłego, większy od holotypu. Brakuje w nim tylko tylnej części ogona. Zachowały się również ślady piór. Ze szkieletem były stowarzyszone dwa jaja (Chen i in., 1998). Drugi osobnik - D 2141 to niekompletny szkielet młodego. Obejmuje on czaszkę z żuchwą, część kręgów oraz niekompletne kończyny. Również tutaj widoczne są odciski struktur uznanych za prymitywne pióra (Ji i in., 2007). Kolejny okaz - IVPP V12415 to czaszka, kręgi, żebra, miednica i elementy kończyn. Czwarty szkielet - IVPP V14202 to kość krzyżowa, część ogona, szewrony, kość biodrowa i pozostałości piór ([[Michael Mortimer|Mortimer]], online).
[[Plik: Sinosauropteryxfossil.jpg|300px|thumb|right|Holotyp ''Sinosauropteryx''. Autor zdjęcia: Sam / Olai Ose / Skjaervoy. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinosauropteryxfossil.jpg].]]

==Historia odkryć badań==
Pierwsze skamieniałości sinozauropteryksa znaleziono w 1996 r. w zachodniej części prowincji Liaoning w Chinach. Odkrycia dokonali miejscowi rolnicy. W tym samym roku został on nazwany i opisany przez duet paleontologów: Qianga Ji i Shu’ana Ji. Dwa lata później Chen i in. opisali drugi, większy okaz. Na początku XXI w. ukazały się obszerne prace na temat anatomii i systematyki ''Sinosauropteryx'' (np. [[Philip Currie|Curie]] i Chen, 2001). W latach 2007-2010 opisano kolejne okazy. Ukazały się również prace na temat koloru tego dinozaura. Jednocześnie dyskutowano na temat poprawności interpretacji nitkowatych struktur widocznych wokół szkieletów. Część naukowców kwestionowała bowiem pogląd, że były by prymitywne pióra (o czym dalej).

==Filogeneza==
Wg autorów opisu ''Sinosauropteryx'' był ptakiem, czyli przedstawicielem [[klad]]u Aves. W 1998 r. Chen i współpracownicy uznali go jednak za [[Compsognathidae|kompsognatyda]]. W późniejszych latach uważano go z reguły za członka rodziny Comsognathidae, bądź też bardziej zaawansowanego od nich [[Maniraptora|maniraptora]] (zob. też [[Coelurosauria#Kladogramy]]).

==Budowa==
[[Plik: Sinosauropteryx_prima_slab.jpg|300px|thumb|right|Holotyp. Autor zdjęcia: James St. John [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinosauropteryx_prima_slab.jpg].]]

===Czaszka===
Czaszka sinozauropteryksa była stosunkowo duża, wysoka i niemal trójkątna w widoku bocznym. Była ona proporcjonalnie większa niż u ''[[Compsognathus]]''. Okno przedoczodołowe miało eliptyczny kształt, nie było jednak powiększone, w przeciwieństwie do bardzo dużych oczodołów. W kościach przedszczękowych znajdowały się po cztery lub pięć zębów, w kościach szczękowych – po dwanaście, a w zębowych – dwanaście do piętnastu. Zęby kości przedszczękowej były pozbawione piłkowania, smukłe, proste u podstawy i zakrzywione do tyłu przy wierzchołku. Przypominały zęby wielu innych celurozaurów. Zęby szczękowe były gęsto upakowane i miały piłkowanie tylko na tylnej krawędzi koron. Pierwsze dwa zęby w kości zębowej przypominały te z kości przedszczękowej, a dalsze – zęby szczękowe (Currie i Chen, 2001).

===Szkielet pozaczaszkowy===
[[Plik: Sinosauropteryx.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletów holotypu i okazu NGIP 127587. Autor: Jaime A. Headden [http://qilong.deviantart.com/#/art/Sinosauropteryx-in-Series-30653513?hf=1].]]
Kończyny przednie były krótkie, z masywną kością ramienną, stanowiącą ok. 40% długości kości udowej, natomiast łączna długość kości ramiennej i promieniowej stanowiła zaledwie 30% łącznej długości kości udowej i piszczelowej (u ''[[Compsognathus]]'' było to 40%). Dłonie miały po trzy palce, z których największy był pierwszy, przewyższający długością kość ramienną i promieniową (Chen i in., 1998). Szczególnie masywny był paliczek I-1, którego średnica przewyższała średnicę kości promieniowej. Budowa paliczków i pazurów wskazuje na rozwinięte zdolności do chwytania (Currie i Chen, 2001). Łopatka była wydłużona i smukła. Szyja składała się z dziesięciu kręgów, a tułów –trzynastu. Podobnie jak u kompsognata, wyrostki kolczyste kręgów grzbietowych były przednio-tylnie długie, ale niskie, o wachlarzowatym kształcie. ''Sinosauropteryx'' przypominał również ''[[Compsognathus]]'' długimi, smukłymi żebrami szyjnymi (choć były one krótsze niż u europejskiego krewniaka [Currie i Chen, 2001]). Omawiany teropod odznaczał się niezwykle długim ogonem, stanowiącym 60% długości całego ciała. Składał się on z ponad pięćdziesięciu wydłużonych kręgów (holotyp prawdopodobnie miał aż sześćdziesiąt cztery kręgi ogonowe [Chen i in., 1998]). Budowa żeber wskazuje, że tułów był wysoki i wąski. Żebra brzuszne (gastralia) wyróżniały się niezwykle smukłą budową. Kończyny tylne były długie i masywne. Kość piszczelowa była nieco dłuższa od udowej (1,12-1,15 [Ji i in., 2007]), a śródstopie cechowało się mocną budową (Ji i Ji, 1996) i stanowiło ok. 75% długości kości udowej. Zbliżone proporcje występują u innych celurozaurów podobnej wielkości (Currie i Chen, 2001).

===Upierzenie===
U kilku okazów sinozauropteryksa (w tym holotypu) zachowały się ślady piór. U okazu typowego są one widoczne na tylnym wierzchołku czaszki, w okolicach szyi, grzbietu i ogona. Ji i Ji (1996) określili je jako krótkie, małe i jednolite, przypominające puch. U osobnika NIGP 127587 ślady piór widać wzdłuż szyi, grzbietu oraz górnej i dolnej krawędzi ogona. Wg Chuna i in. (1998) prapióra sinozauropteryksa były miękkie, giętkie i niezależne od siebie. Ich splątanie w obu okazach wynika z faktu, że po śmierci znalazły się one w wodach jeziora. Ogólnie struktury pokrywające ciało wydają się nieproporcjonalnie grube jak na tak małe zwierzę (ich średnica wynosi od poniżej 0,1 mm do 0,2 mm [Currie i Chen, 2001]). Wg autorów najbardziej przypominają one pióra puchowe współczesnych ptaków o długich, nitkowatych chorągiewkach. Stan zachowania szczątków uniemożliwia wyizolowanie pojedynczego pióra do badań, wydaje się jednak, ze nie miały one promyków ani łączących je haczyków. Prapióra na głowie holotypu miały ok. 5,5 mm długości i wydłużały się do 21 mm w okolicach łopatki, utrzymując ten rozmiar przez całe plecy. W okolicach kości biodrowej skracały się do 16 mm, po czym osiągały największą długość u podstawy ogona, choć dokładny pomiar jest niemożliwy. Następnie, w miarę zbliżania się do końca ogona, struktury te stopniowo zmniejszały swą wysokość. U osobnika NIGP 127587 występował podobny wzór opierzenia, chociaż poszczególne struktury były odpowiednio większe, osiągając 40 cm nad ogonem (Chun i in., 1998). Autorzy ci sugerują, że prapióra pełniły u ''Sinosauropteryx'' funkcje inne niż pokazowe. Wskazuje na ich stosunkowo niewielka długość, gęstość i rozmieszczenie. Zamiast tego mogły służyć do izolacji termicznej (Currie i Chen, 2001; Zhang i in., 2010).
[[Plik: Sinosauropteryxskull.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu okazu GMV 2124. Autor zdjęcia: FunkMonk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinosauropteryxskull.jpg].]]

Warto wspomnieć, że po opisaniu ''Sinosauropteryx'' niektórzy naukowcy kwestionowali jego opierzenie, uważając iż rzekome ślady piór są w rzeczywistości zwietrzałymi włóknami kolegenowymi, pochodzącymi ze skóry zwierzęcia (np. Lingham-Soliar i in., [2007]). Większość naukowców uznaje jednak te struktury za prymitywną formę upierzenia. Taką identyfikację wspiera też skanowanie okazów sinozauropteryksa za pomocą mikroskopów elektronowych. Ujawniło ono występowanie skamieniałych melanosomów, identycznych jak w piórach wymarłych ptaków (Zhang i in., 2010).

===Ubarwienie===
[[Plik: Sinosauropteryx_Prima.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja głowy. Autor: Pedro Fonseca [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinosauropteryx_Prima.jpg].]]
Wspomniane wyżej badania umożliwiły częściowe odtworzenie kolorystyki opierzenia sinozauropteryksa. Na podstawie zachowanych w skale melanosomów można bowiem zrekonstruować pewne aspekty ubarwienia zwierzęcia. Na ogonie nieopisanego jeszcze osobnika IVPP V14202 zidentyfikowano występowanie ciemnych i jasnych pasów. Były one barwy kasztanowej lub rudej. Wzdłuż grzbietu mógł również biec pas ciemniejszych piór. Taki wzór być może służył za kamuflaż, lub też odgrywał rolę w komunikacji pomiędzy zwierzętami (Zhang i in., 2010).

Badania przeprowadzone w 2017 r. również wskazują na występowanie ciemnego grzbietu i jaśniejszej brzusznej strony ciała. Pasy na ogonie miały być stosunkowo wąskie w jego przedniej części, a następnie stawały się szersze na dystalnym odcinku. Ciemne pasma prawdopodobnie znajdowały się również na głowie sinozauropteryksa. Występowały one na grzbietowej stronie czaszki, a następnie kierowały się w kierunku oczu i tylnej części dolnej szczęki. Podobny wzór jest spotykany u wielu współczesnych ptaków i ssaków, i bywa nazywany „maską bandyty” (ang. ''bandit mask''). Wg autorów taki schemat kolorystyczny wskazuje, że ubarwienie piór służyło głównie za kamuflaż, pomagając ukryć się przed większymi drapieżnikami, lub też niepostrzeżenie podejść do ofiary. Pasy na ogonie mogły pomagać w maskowaniu i rozpraszać jego kontur (Smithwick i in., 2017).

==Paleobiologia i paleoekologia==
W okolicach jamy brzusznej osobnika NIGP 127587 zachowały się pozostałości nienazwanej jeszcze jaszczurki, która prawdopodobnie stanowiła ostatni posiłek zwierzęcia. Jest to częściowo artykułowany szkielet wraz z czaszką (Chen i in., 1998). Zapewne więc ''Sinosauropteryx'' żywił się głownie niewielkimi zwierzętami, jak jaszczurki czy ssaki. Szczątki ssaka zawiera okaz NGMC 2124, prawdopodobnie jednak nie należy on do ''Sinosauropteryx'' (zob. niżej).
[[Plik:Sinosauropteryx_prima_by_alexanderlovegrove.jpg|300px|thumb|right|''Sinosauropteryx'' polujący na niewielkiego gada. Autor: Alexander Lovegrove [https://alexanderlovegrove.deviantart.com/art/Sinosauropteryx-prima-536132931].]]

Oprócz tego jama brzuszna okazu NIGP 127587 zawiera dwa jaja. Podobnie jak wspomniana jaszczurka, mogły one zostać pożarte przez sinozauropteryksa. Jednak ich położenie i stan zachowania wskazuje, że prawdopodobnie były to niezłożone jaja, znajdujące się w organizmie samicy. Pod szkieletem mogą się znajdować kolejne sztuki. Są one większe od prawdopodobnych jaj należących do kompsognata. Mają one wymiary 37x26 mm. Chen i in. (1998) sugerują więc, że ''Sinosauropteryx'' miał dwa jajowody i składał jaja w parach, z przerwą na owulację dla kolejnej pary, podobnie jak m.in. [[Troodontidae|troodontydy]]. Wg Wanga i in. (2022) struktury uważane za jaja moga być w rzeczywistości pozostałościami przewodu pokarmowego.
[[Plik: Sinosauropteryx_color.jpg|300px|thumb|right|Rysunek przedstawiający schemat ubarwienia sinozauropteryksa. Źródło: Smithwick I in., 2017 [http://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(17)31197-1].]]

Formacja Yixian jest tradycyjnie uważana za typowo leśne środowisko, jednak ostatnie badania wskazują, że mogła ona reprezentować mozaikę różnych typów siedlisk, gdzie obszary leśne przeplatały się z terenami otwartymi. ''Sinosauropteryx'' mógł zamieszkiwać głównie ten drugi typ środowisk. Wskazywać miałby na to jego kamuflaż oraz wspomniane już szczątki jaszczurki zachowane w jamie brzusznej jednego z okazów. Smithwick i in. (2017) uznali, że najbardziej przypominają one ''Dalingosaurus'', długonogą jaszczurkę, która prawdopodobnie żyła na otwartych przestrzeniach.

==?''S''. sp==
[[Plik: Sinosauropteryx_mmartyniuk_solosml.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autor: Matthew Martyniuk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sinosauropteryx_mmartyniuk_solosml.png].]]
Jak dotąd znany jest tylko jeden pewny gatunek sinozauropteryksa - ''S.prima''. Drugi prawdopodobny gatunek jest reprezentowany przez okaz GMV 2124 (NGMC 2124), który został przypisany początkowo gatunkowi typowemu przez paleontologów Qiang Ji i Shu’an Ji w roku 1997 jako trzeci, większy okaz. Jednak w 2000 r. Longrich (online) wykazał, że okaz ten różni się w wielu aspektach od gatunku typowego, m.in. ma proporcjonalnie dłuższe dolne partie tylnych kończyn i krótszy ogon. Longrich zauważył też, że większość cech wspólnych z ''Sinosauropteryx'' tak naprawdę można by przypisać znacznej części małych celurozaurów. Uznał on, że GMV 2124 był celurozaurem z rodziny [[Compsognathidae]], podczas gdy ''Sinosauropteryx'' był bardziej prymitywnym celurozaurem lub nawet bazalnym [[Carnosauria|karnozaurem]]. W 2007 roku Gishlick i Gauthier zgodzili się, że okaz ten to prawdopodobnie nowy takson i wstępnie re-klasyfikowali go jako ''Sinosauropteryx''? sp., choć sugerują że może on należeć do nowego rodzaju. W 2007 Ji i Ji stwierdzili że GMV 2124 to prawdopodobnie nowy rodzaj zwracając uwagę na wcześniej wymienione różnice między okazami.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Sinosauropteryx''}}
| {{Kpt|[[Ji Qiang|Ji]]}} i {{Kpt|[[Ji Shu’an|Ji]]}}, [[1996]]
|-
| {{V|''S. prima''}}
| {{Kpt|[[Ji Qiang|Ji]]}} i {{Kpt|[[Ji Shu’an|Ji]]}}, [[1996]]
|-
| {{V|''S. lingyuanensis ''}}
|{{Kpt|Qiu, Wang, Jiang, Meng & Zhou}}}, [[2025]]
|}

==Bibliografia==

Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]]

Chen, P., Dong, Z., Zhen, S. (1998). "An exceptionally well-preserved theropod dinosaur from the Yixian Formation of China". Nature. 391 (8): 147–152. [[doi:10.1038/34356]].

Currie, P.J., Chen, P.-j. (2001). "Anatomy of ''Sinosauropteryx prima'' from Liaoning, northeastern China". Canadian Journal of Earth Sciences. 38 (1): 705–727. [[doi:10.1139/cjes-38-12-1705]].

Gishlick, A.D., Gauthier, J.A. (2007). "On the manual morphology of ''Compsognathus longipe''s and its bearing on the diagnosis of Compsognathidae". Zoological Journal of the Linnean Society. 149 (4): 569–581. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2007.00269.x]].

Holtz, T. (2012) ''Dinosaurs'' (suplement) [https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]

Ji, Q., Ji, S. (1996). "On discovery of the earliest bird fossil in China (''Sinosauropteryx gen. nov. '') and the origin of birds". Chinese Geology. Beijing: Chinese Geological Museum. 10 (233): 30–33

Ji, S., Gao, C., Liu, J., Meng, Q., Ji, Q. (2007). "New material of Sinosauropteryx (Theropoda: Compsognathidae) from western Liaoning, China". Acta Geologica Sinica (English Edition). 81 (2): 177–182. [[doi:10.1111/j.1755-6724.2007.tb00942.x]].

Lingham-Soliar, T., Feduccia, A., Wang, X. (2007). "A new Chinese specimen indicates that 'protofeathers' in the Early Cretaceous theropod dinosaur ''Sinosauropteryx'' are degraded collagen fibres". Proceedings of the Royal Society B. 274 (1620): 1823–1829.

Mortimer, M. (2010, online) [http://theropoddatabase.com/Coelurosauria.htm#Sinosauropteryxprima]

Smithwick, F.M., Nicholls, R., Cuthill, I.C., Vinther, J. (2017). "Countershading and Stripes in the Theropod Dinosaur ''Sinosauropteryx'' Reveal Heterogeneous Habitats in the Early Cretaceous Jehol Biota". Current Biology. [[doi:10.1016/j.cub.2017.09.032]]

Wang, X., Cau, A., Guo, B., Ma, F., Qing, G & Liu, Y. (2022). “Intestinal preservation in a birdlike dinosaur supports conservatism in digestive canal evolution among theropods.” Scientific Reports 12, 19965 [[doi:10.1038/s41598-022-24602-x]]

Zhang, F., Kearns, S.L., Orr, P.J., Benton, M.J., Zhou, Z., Johnson, D., Xu, X., Wang, X. (2010). "Fossilized melanosomes and the colour of Cretaceous dinosaurs and birds". Nature. 463 (7284): 1075–1078. [[doi:10.1038/nature0874]]

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Barrem]]
[[Kategoria:Apt]]

Bagaceratops

2025-02-13T19:11:04Z

Dino: /* Historia taksonu */

{{DISPLAYTITLE:''Bagaceratops''}}
{{Opis
|Autor = [[Łukasz Czepiński]]
|Korekta = [[Kamil Kamiński]], [[Maciej Ziegler]], [[Paweł Konarzewski]]
|nazwa = ''Bagaceratops'' (bagaceratops)
|długość = do 2,5 m
|wysokość =
|dieta = roślinożerny
|miejsce =
[[Mongolia]] ajmak południowogobijski ([[formacja]] [[Baruungoyot]])
[[Chiny]] Mongolia Wewnętrzna ([[formacja]] [[Bayan Mandahu]])
|czas = {{Występowanie|83.6|72.1}}
{{Wiek|kampan|kampan}} 
późna [[kreda]] ([[kampan]])
|systematyka = [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Protoceratopsidae]]
|grafika = Bagaceratops_skull.png
|podpis = ZPAL MgD-I/126, [[holotyp]] ''Bagaceratops rozhdestvenskyi''. Autor: Łukasz Czepiński.
|PorównanieGrupa = Protoceratopsidae
|PorównanieDługość = 2
|mapa =
<display_points type="terrain" zoom=3>
43.1° N, 100.0° E~Hermiin Tsav [[formacja]] [[Baruungoyot]]~''[[Bagaceratops|Bagaceratops rozhdestvenskyi]]'' '''ZPAL MgD-I/126''' ([[holotyp]]) ok. 40 okazów
43.2° N, 100.9° E~Khulsan [[formacja]] [[Baruungoyot]]~''[[Bagaceratops|Bagaceratops rozhdestvenskyi]]'' ok. 10 okazów
41.8° N, 106.7° E~Bayan Mandahu [[formacja]] [[Bayan Mandahu]]~''[[Bagaceratops|Bagaceratops rozhdestvenskyi]]'' 1 okaz
</display_points>
}}
==Wstęp==
''Bagaceratops'' to [[rodzaj]] niewielkiego dinozaura rogatego ([[ceratops]]a), blisko spokrewnionego z ''[[Protoceratops]]''. Żył w [[kreda późna|późnej kredzie]] na terenach Pustyni Gobi, w [[Mongolia|Mongolii]] i [[Chiny|Chinach]].

==Historia taksonu==
''Bagaceratops'' został opisany na podstawie materiału zebranego przez Polsko-Mongolskie Ekspedycje Paleontologiczne przez [[Maryańska|Teresę Maryańską]] i [[Osmólska|Halszkę Osmólską]] w [[1975]] roku.

Kolejne gatunki (''Lamaceratops tereschenkoi'', ''Platyceratops tatarinovi'', ''Gobiceratops minutus'', ''Magnirostris dodsoni''), opisywane na podstawie pojedynczych okazów w większości (poza ''Magnirostris'') z tego samego regionu co kolekcja typowa (Alifanov, 2003; 2008; You & Dong, 2003), okazały się być młodszymi synonimami ''B. rozhdestvenskyi'', a obserwowane różnice wynikały ze zmienności wewnątrzgatunkowej i różnego wieku osobników (Czepiński, 2020a).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Bagaceratops Skeleton Reconstruction.png|thumb|Rekonstrukcja szkieletu ''Bagaceratops''. Autor: PaleoNeolitic [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bagaceratops_Skeleton_Reconstruction.png]]]
[[Holotyp]] o numerze katalogowym ZPAL MgD-I/126 to średniej wielkości czaszka pozbawiona części pyska oraz kości budujących kryzę (zob. rys. po lewej).

W sumie znanych jest ok. 50 szkieletów należących do osobników w różnym wieku.

==Budowa==
[[Plik:Bagaceratops Restoration.png|thumb|right|300px|Rekonstrukcja przyżyciowa ''Bagaceratops''. Autor: PaleoNeolitic. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Bagaceratops_Restoration.png]]]
''Bagaceratops'' był niedużym roślinożercą. Większość materiału stanowią osobniki średniej wielkości, przez co przez długi czas uznawano, że był on znacznie mniejszy i miał krótszą niż ''[[Protoceratops]]'' kryzę z tyłu czaszki. W rzeczywistości rodzaje te osiągały zbliżone rozmiary, chociaż kryza bagaceratopsa rzeczywiście była nieco mniej rozbudowana.

Cechami charakterystycznymi dla bagaceratopsa są: obecność dobrze rozbudowanego dodatkowego okna na szwie przedszczękowo-szczękowym, zlane kości nosowe tworzące pojedynczy, trapezowaty róg, oraz ostra krawędź wyrostka policzkowego kości zębowej, być może służący za przyczep mięśni żuchwy. Wszystkie okazy ''Bagaceratops'' mają również wydłużoną bezzębną część kości szczękowej oraz są pozbawione zębów na kości przedszczękowej.

Kim i in. (2019) opisali szkielet pozaczaszkowy bagaceratopsa. Swoją budową bardzo przypominał swojego kuzyna [[Protoceratops|protoceratopsa]], jedynie różnił się anatomią i położeniem obojczyka. Zobacz więcej [[Protoceratops#Budowa]].

Jeden z okazów, przypisany jako ''Bagaceratops'' [[sp.]], wykazuje budowę pośrednią między ''[[Protoceratops]] andrewsi'' a ''B. rozhdestvenskyi''. Sugeruje to, że ''P. andrewsi'' mógł być przodkiem bagaceratopsa (Czepiński, 2020b).

==Ontogeneza==
[[Plik:Bagaceratops ontogeny.png|thumb|Zmiany wyglądu ''Bagaceatops'' podczas ontogenezy. Autor: Саша Багаев [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bagaceratops_ontogeny.png]]]
Podczas ontogenezy u ''Bagaceratops'' najbardziej zmieniał się wygląd czaszki. Najmłodsze osobniki nie miały kości jarzmowej wraz znajdującej się na niej rogiem, która zaczęła się rozwijać wraz ze wzrostem osobników. Małe okazy cechowały się dużymi oczodołami, jednak z biegiem czasu zmniejszały się. Róg nosowy był już obecny u najmniejszych okazów. Podczas wzrostu stawał się on coraz bardziej widoczny i przybierał trapezowaty kształt. Kryza stawała się coraz większa i zasłaniała kark tego niewielkiego ceratopsa (Czepiński, 2020a).

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa ''Bagaceratops'' to połączenie słowa ''baga'' (z j. mongolskiego znaczy mały) oraz ''ceratops'' (znaczy rogate oblicze lub rogata twarz). Epitet gatunkowy ''rozhdestvenskyi'' honoruje rosyjskiego paleontologa [[Rozhdestvensky|Anatolija Rożdiestwienskiego]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V| ''Bagaceratops''}}
| {{Kpt|[[Teresa Maryańska|Maryańska]]}} i {{Kpt|[[Halszka Osmólska|Osmólska]]}}, [[1975]]
|-
|= ''Gobiceratops''
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2008]]
|-
|= ''Lamaceratops''
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2003]]
|-
|= ''Magnirostris''
|{{Kpt|[[You]] & [[Dong]], [[2003]]}}
|-
|= ''Platyceratops''
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2003]]
|-
| {{V|''B. rozhdestvenskyi''}}
| {{Kpt|[[Teresa Maryańska|Maryańska]]}} i {{Kpt|[[Halszka Osmólska|Osmólska]]}}, [[1975]]
|-
|= ''Gobiceratops minutus''
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2008]]
|-
|= ''Lamaceratops tereschenkoi''
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2003]]
|-
|= ''Magnirostris dodsoni''
|{{Kpt|[[You]] & [[Dong]], [[2003]]}}
|-
|= ''Platyceratops tatarinovi''
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2003]]
|}

==Galeria==
<gallery>
Plik:Bagaceratops specimen MPC-D 100 551B.png|Przypisywany okaz ''Bagaceratops'' sp., Źródło: Czepiński 2020b [https://www.app.pan.pl/article/item/app007012019.html]
Plik:Magnirostris holotype.jpg|Czaszka dorosłego ''Bagaceratops'' (holotyp ''Magnirostris''). Fot. Jonathan Chen [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Magnirostris_holotype.jpg]
Plik:Gobi skelleton.jpg|Rekonstrukcja szkieletu młodocianego bagaceratopsa (na biało holotyp ''Gobiceratops''). Autor: Crizz30 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gobi_skelleton.jpg]
Plik:Bagaceratops KID 196 specimen.png|Rekonstrukcja okaz KID 196 Autor: PaleoNeolitic [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bagaceratops_KID_196_specimen.png]
Plik:Bagaceratops & Protoceratops skull comparison.png|Porównanie okazu przypisanego ''Bagaceratops'' sp., (A) do ''Protoceratops andrewsi'' (B). Źródło: Czepiński 2020b [https://www.app.pan.pl/article/item/app007012019.html]
Plik:Bagaceratops & Protoceratops evolution.png|Hipotetyczna ewolucja ''Protoceratops andrewsi''–''Bagaceratops rozhdestvenskyi''. Źródło: Czepiński 2020b [https://www.app.pan.pl/article/item/app007012019.html]
</gallery>

==Bibliografia==

Alifanov, V.R. (2003). Two new dinosaurs of the infraorder Neoceratopsia (Ornithischia) from the Upper Cretaceous of the Nemegt depression, Mongolian People’s Republic. ''Paleontological Journal'' 37:524–534

Alifanov, V.R., (2008). "The tiny horned dinosaur ''Gobiceratops minutus'' gen. et sp. nov. (Bagaceratopidae, Neoceratopsia) from the Upper Cretaceous of Mongolia". ''Paleontological Journal'' 42:621–633

Czepiński, Ł., (2020a). "Ontogeny and variation of a protoceratopsid dinosaur ''Bagaceratops rozhdestvenskyi'' from the Late Cretaceous of the Gobi Desert". ''Historical biology'' [[doi:10.1080/08912963.2019.1593404]]

Czepiński, Ł. (2020b). "New protoceratopsid specimens improve the age correlation of the Upper Cretaceous Gobi Desert strata". ''Acta Palaeontologica Polonica'' [[doi:10.4202/app.00701.2019]]

Kim, B., Yun, H., Lee, Y.-N. (2019). "The postcranial skeleton of ''Bagaceratops'' (Ornithischia: Neoceratopsia) from the Baruungoyot Formation (Upper Cretaceous) in Hermiin Tsav of southwestern Gobi, Mongolia". ''Journal of the Geological Society of Korea''. 55 (2): 179−190. [[doi:10.14770/jgsk.2019.55.2.179]]

Maryańska, T., Osmólska, H. (1975). "Protoceratopsidae (Dinosauria) of Asia". ''Palaeontologica Polonica'' 33:133–181.

You, H. & Dong, Z. (2003). "A new protoceratopsid (Dinosauria: neoceratopsia) from the Late Cretaceous of Inner Mongolia, China". ''Acta Geologica Sinica'' 77:299–303

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsia bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Mongolia]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

1902

2025-02-12T15:20:55Z

Dino: /* Dinosauria */

{{Szablon:190X}}

== Dinosauria ==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 1902 roku opisano '''44''' nowe [[nazwa|nazwy]] [[dinozaur]]ów ('''9''' nowych [[rodzaj]]ów, '''16''' nowych [[gatunek|gatunków]] i '''24''' nowe [[kombinacja|kombinacje]]). Obecnie za [[ważny]] [[takson]] [[nieptasi]]ego przedstawiciela Dinosauria uznaje się '''3''' z nich.

{|
! width="220px"|Nazwa
! width="320px"|Autorzy
! Uwagi
|-
|''[[Anoplosaurus|Acanthopholis curtonotus]]''
|{{Kpt|([[Seeley]], [[1879]]) [[Nopcsa]], 1902}}
|= ''[[Anoplosaurus|Anoplosaurus curtonotus]]''
|-
|''[[Anoplosaurus|Acanthopholis major]]''
|{{Kpt|([[Seeley]], [[1879]]) [[Nopcsa]], 1902}}
|= ''[[Anoplosaurus|Anoplosaurus major]]''
|-
|''[[Polyonax|Agathaumas mortuarius]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1874]]), [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Polyonax|Polyonax mortuarius]]''
|-
|''[[Allosaurus|Antrodemus lucaris]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1878]]) [[Hay]], 1902}}
|= '''''[[Allosaurus|Allosaurus fragilis]]''''' (wcześniej ''Allosaurus lucaris'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Dacentrurus|{{U|Dacentrurus}} armatus]]'''''
|{{Kpt|([[Owen]], [[1875]]) [[Lucas]], 1902}}
|[[Stegozaur]] ([[stegozauryd]]) z późnej [[jura|jury]] [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] (wcześniej ''"Omosaurus" armatus''; ''Stegosaurus armatus'')
|-
|''[[Aublysodon|Deinodon amplus]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1892]]) [[Hay]], 1902}}
| = ''[[Aublysodon|Aublysodon amplus]]''
|-
|''[[Gorgosaurus|Deinodon hazenianus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1877]]) [[Osborn]], 1902}}
|= '''''[[Gorgosaurus|Gorgosaurus libratus]]''''' (wcześniej ''"Laelaps" hazenianus'')
|-
|[[Lambeosaurus|{{U|"Didanodon"}} ''altidens'']]
|{{Kpt|([[Lambe]], 1902) [[Osborn]], 1902}}
|(''[[nomen nudum]]''); = '''''[[Lambeosaurus|Lambeosaurus lambei]]''''' (wcześniej ''Trachodon altidens''; ''Pteropelyx altidens'')
|-
|''[[Gorgosaurus|Dryptosaurus falculus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1876]]) [[Hay]], 1902}}
|= '''''[[Gorgosaurus|Gorgosaurus libratus]]''''' (wcześniej ''"Laelaps" faclulus'')
|-
|''[[Gorgosaurus|Dryptosaurus hazenianus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1877]]) [[Hay]], 1902}}
|= '''''[[Gorgosaurus|Gorgosaurus libratus]]''''' (wcześniej ''"Laelaps" hazenianus''; ''Deinodon hazenianus'')
|-
|''[[Teihivenator|"Dryptosaurus" macropus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1868]]) [[Hay]], 1902}}
|= '''''[[Teihivenator|Teihivenator macropus]]''''' (wcześniej ''"Laelaps" macropus'')
|-
|''[[Brontosaurus#B._parvus|{{U|Elosaurus parvus}}]]''
|{{Kpt|[[Peterson]] & [[Gilmore]], 1902}}
|= '''''[[Brontosaurus#B._parvus|Brontosaurus parvus]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Hoplitosaurus|{{U|Hoplitosaurus}} marshi]]'''''
|{{Kpt|([[Lucas]], [[1901]]) [[Lucas]] 1902}}
|[[Tyreofor]] ([[nodozauryd]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[USA]] (wcześniej ''Stegosaurus marshi'')
|-
|''[[Deinodon|Megalosaurus horridus]]''
|{{Kpt|([[Leidy]], [[1856]]) [[Nopcsa]], 1902}}
|= ''[[Deinodon|Deinodon horridus]]''
|-
|''[[Megalosaurus#M._hungaricus|?Megalosaurus {{U|hungaricus}}]]''
|{{Kpt|[[Nopcsa]], 1902}}
|(?''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] (?[[tyranozauroid]]/?[[dromeozauryd]]) z ?późnej [[kreda|kredy]] [[Rumunia|Rumunii]]
|-
|''[[Zalmoxes|Mochlodon {{U|robustum}}]]''
|{{Kpt|[[Nopcsa]], 1902}}
|([[partim]]) = '''''[[Zalmoxes|Zalmoxes robustus]]'''''; ([[partim]]) = '''''[[Zalmoxes|Zalmoxes shqiperorum]]'''''
|-
|''[[Chasmosaurus|Monoclonius {{U|belli}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|= '''''[[Chasmosaurus|Chasmosaurus belli]]'''''
|-
|''[[Eoceratops|Monoclonius {{U|canadensis}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|(?''[[nomen dubium]]''); = ''[[Eoceratops|Eoceratops canadensis]]'''''
|-
|''[[Monoclonius#M._dawsoni|Monoclonius {{U|dawsoni}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|(?''[[nomen dubium]]''); ?= '''''[[Centrosaurus|Centrosaurus apertus]]'''''
|-
|''[[Zalmoxes|{{U|Onychosaurus hungaricus}}]]''
|{{Kpt|[[Nopcsa]], 1902}}
|= '''''[[Zalmoxes|Zalmoxes robustus]]'''''
|-
|''[[Struthiomimus|Ornithomimus {{U|altus}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|= '''''[[Struthiomimus|Struthiomimus altus]]'''''
|-
|''[[Euoplocephalus|Palaeoscincus asper]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|= '''''[[Euoplocephalus|Euoplocephalus tutus]]'''''
|-
|''[[Procerosaurus|{{U|Procerosaurus cruralis}}]]''
|{{Kpt|[[von Huene]], 1902}}
| [[archozauromorf]] (Prolacerta) nienależący do [[Dinosauria]]; = ''[[Tanystropheus]]''
|-
|''[[Lambeosaurus|Pteropelyx altidens]]''
|{{Kpt|([[Lambe]], 1902) [[Lambe]], 1902}}
|= '''''[[Lambeosaurus|Lambeosaurus lambei]]''''' (wcześniej ''Trachodon altidens'')
|-
|''[[Stephanosaurus|Pteropelyx marginata]]''
|{{Kpt|([[Lambe]], 1902) [[Lambe]], 1902}}
|(''[[nomen dubium]]''); = ''[[Stephanosaurus|Stephanosaurus marginatus]]'' (wcześniej ''Trachodon marginatus''; ''Pteropelyx" marginatus'')
|-
|''[[Stephanosaurus|Pteropelyx marginatus]]''
|{{Kpt|([[Lambe]], 1902) [[Lambe]], 1902}}
|(''[[nomen dubium]]''); = ''[[Stephanosaurus|Stephanosaurus marginatus]]'' (wcześniej ''Trachodon marginatus'')
|-
|''[[Trachodon|Pteropelyx selwyni]]''
|{{Kpt|([[Lambe]], 1902) [[Lambe]], 1902}}
|= ''[[Trachodon|?Trachodon selwyni]]''
|-
|''[[Rileyasuchus|{{U|Rileya bristolensis}}]]''
|{{Kpt|[[von Huene]], 1902}}
|(''[[nomen occupatum]]''); [[archozauromorf]] (fitozaur) nienależący do [[Dinosauria]]; = ''[[Rileyasuchus|Rileyasuchus bristolensis]]''
|-
|''[[Foraminacephale|Stegoceras {{U|brevis}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|= [[Foraminacephale|'''''Foraminacephale brevis''''']]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Stegoceras|{{U|Stegoceras validum}}]]'''''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|[[Pachycefalozaur]] z późnej [[kreda|kredy]] [[Kanada|Kanady]]
|-
|''[[Hypsirophus|Stegosaurus discurus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1878]]) [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Hypsirophus|Hypsirophus discurus]]''
|-
|[[Hypsirophus|''Stegosaurus'' "seeleyanus"]]
|{{Kpt|([[Cope]], [[1879]]) [[Hay]], 1902}}
|= [[Hypsirophus|''Hypsirophus'' "seeleyanus"]]
|-
|''[[Euoplocephalus|{{U|"Stereocephalus" tutus}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|(''[[nomen occupatum]]''); = '''''[[Euoplocephalus|Euoplocephalus tutus]]'''''
|-
|''[[Anchisaurus|Thecodontosaurus fraserianus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1878]]) [[Hay]], 1902}}
|(''[[nomen dubium]]''); = '''''[[Anchisaurus|Anchisaurus polyzelus]]''''' (wcześniej ''Palaeosaurus fraserianus'')
|-
|''[[Lambeosaurus|Trachodon {{U|altidens}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|= '''''[[Lambeosaurus|Lambeosaurus lambei]]'''''
|-
|''[[Edmontosaurus|Trachodon annectens]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1892]]) [[Hatcher]], 1902}}
|= '''''[[Edmontosaurus|Edmontosaurus annectens]]''''' (wcześniej ''Claosaurus annectens'')
|-
|''[[Hadrosaurus|Trachodon breviceps]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1889]]) [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Hadrosaurus|Hadrosaurus? breviceps]]''
|-
|''[[Diclonius|Trachodon calamarius]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1876]]) [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Diclonius|Diclonius calamarius]]''
|-
|''[[Hadrosaurus|Trachodon cavatus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1871]]) [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Hadrosaurus|Hadrosaurus cavatus]]''
|-
|''[[Stephanosaurus|Trachodon {{U|marginatus}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|(''[[nomen dubium]]''); = ''[[Stephanosaurus|Stephanosaurus marginatus]]''
|-
|''[[Diclonius|Trachodon pentagonus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1876]]) [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Diclonius|Diclonius pentagonus]]''
|-
|''[[Diclonius|Trachodon perangulatus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1876]]) [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Diclonius|Diclonius perangulatus]]''
|-
|''[[Trachodon|?Trachodon {{U|selwyni}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[ornitopod]] ([[hadrozauryd]] ''[[incertae sedis]]'') z późnej [[kreda|kredy]] [[Kanada|Kanady]]
|}

1902

2025-02-12T15:19:01Z

Dino: /* Dinosauria */

{{Szablon:190X}}

== Dinosauria ==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 1902 roku opisano '''44''' nowe [[nazwa|nazwy]] [[dinozaur]]ów ('''9''' nowych [[rodzaj]]ów, '''16''' nowych [[gatunek|gatunków]] i '''24''' nowe [[kombinacja|kombinacje]]). Obecnie za [[ważny]] [[takson]] [[nieptasi]]ego przedstawiciela Dinosauria uznaje się '''3''' z nich.

{|
! width="220px"|Nazwa
! width="320px"|Autorzy
! Uwagi
|-
|''[[Anoplosaurus|Acanthopholis curtonotus]]''
|{{Kpt|([[Seeley]], [[1879]]) [[Nopcsa]], 1902}}
|= ''[[Anoplosaurus|Anoplosaurus curtonotus]]''
|-
|''[[Anoplosaurus|Acanthopholis major]]''
|{{Kpt|([[Seeley]], [[1879]]) [[Nopcsa]], 1902}}
|= ''[[Anoplosaurus|Anoplosaurus major]]''
|-
|''[[Polyonax|Agathaumas mortuarius]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1874]]), [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Polyonax|Polyonax mortuarius]]''
|-
|''[[Allosaurus|Antrodemus lucaris]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1878]]) [[Hay]], 1902}}
|= '''''[[Allosaurus|Allosaurus fragilis]]''''' (wcześniej ''Allosaurus lucaris'')
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Dacentrurus|{{U|Dacentrurus}} armatus]]'''''
|{{Kpt|([[Owen]], [[1875]]) [[Lucas]], 1902}}
|[[Stegozaur]] ([[stegozauryd]]) z późnej [[jura|jury]] [[Wielka Brytania|Wielkiej Brytanii]] (wcześniej ''"Omosaurus" armatus''; ''Stegosaurus armatus'')
|-
|''[[Aublysodon|Deinodon amplus]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1892]]) [[Hay]], 1902}}
| = ''[[Aublysodon|Aublysodon amplus]]''
|-
|''[[Gorgosaurus|Deinodon hazenianus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1877]]) [[Osborn]], 1902}}
|= '''''[[Gorgosaurus|Gorgosaurus libratus]]''''' (wcześniej ''"Laelaps" hazenianus'')
|-
|[[Lambeosaurus|{{U|"Didanodon"}} ''altidens'']]
|{{Kpt|([[Lambe]], 1902) [[Osborn]], 1902}}
|(''[[nomen nudum]]''); = '''''[[Lambeosaurus|Lambeosaurus lambei]]''''' (wcześniej ''Trachodon altidens''; ''Pteropelyx altidens'')
|-
|''[[Gorgosaurus|Dryptosaurus falculus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1876]]) [[Hay]], 1902}}
|= '''''[[Gorgosaurus|Gorgosaurus libratus]]''''' (wcześniej ''"Laelaps" faclulus'')
|-
|''[[Gorgosaurus|Dryptosaurus hazenianus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1877]]) [[Hay]], 1902}}
|= '''''[[Gorgosaurus|Gorgosaurus libratus]]''''' (wcześniej ''"Laelaps" hazenianus''; ''Deinodon hazenianus'')
|-
|''[[Teihivenator|"Dryptosaurus" macropus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1868]]) [[Hay]], 1902}}
|= '''''[[Teihivenator|Teihivenator macropus]]''''' (wcześniej ''"Laelaps" macropus'')
|-
|''[[Brontosaurus#B._parvus|{{U|Elosaurus parvus}}]]''
|{{Kpt|[[Peterson]] & [[Gilmore]], 1902}}
|= '''''[[Brontosaurus#B._parvus|Brontosaurus parvus]]'''''
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Hoplitosaurus|{{U|Hoplitosaurus}} marshi]]'''''
|{{Kpt|([[Lucas]], [[1901]]) [[Lucas]] 1902}}
|[[Tyreofor]] ([[nodozauryd]]) z wczesnej [[kreda|kredy]] [[USA]] (wcześniej ''Stegosaurus marshi'')
|-
|''[[Deinodon|Megalosaurus horridus]]''
|{{Kpt|([[Leidy]], [[1856]]) [[Nopcsa]], 1902}}
|= ''[[Deinodon|Deinodon horridus]]''
|-
|''[[Megalosaurus#M._hungaricus|?Megalosaurus {{U|hungaricus}}]]''
|{{Kpt|[[Nopcsa]], 1902}}
|(?''[[nomen dubium]]''); [[teropod]] (?[[tyranozauroid]]/?[[dromeozauryd]]) z ?późnej [[kreda|kredy]] [[Rumunia|Rumunii]]
|-
|''[[Zalmoxes|Mochlodon {{U|robustum}}]]''
|{{Kpt|[[Nopcsa]], 1902}}
|([[partim]]) = '''''[[Zalmoxes|Zalmoxes robustus]]'''''; ([[partim]]) = '''''[[Zalmoxes|Zalmoxes shqiperorum]]'''''
|-
|''[[Chasmosaurus|Monoclonius {{U|belli}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|= '''''[[Chasmosaurus|Chasmosaurus belli]]'''''
|-
|''[[Eoceratops|Monoclonius {{U|canadensis}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|(?''[[nomen dubium]]''); = ''[[Eoceratops|Eoceratops canadensis]]'''''
|-
|''[[Monoclonius#M._dawsoni|Monoclonius {{U|dawsoni}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|(?''[[nomen dubium]]''); ?= '''''[[Centrosaurus|Centrosaurus apertus]]'''''
|-
|''[[Zalmoxes|{{U|Onychosaurus hungaricus}}]]''
|{{Kpt|[[Nopcsa]], 1902}}
|= '''''[[Zalmoxes]]'''''
|-
|''[[Struthiomimus|Ornithomimus {{U|altus}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|= '''''[[Struthiomimus|Struthiomimus altus]]'''''
|-
|''[[Euoplocephalus|Palaeoscincus asper]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|= '''''[[Euoplocephalus|Euoplocephalus tutus]]'''''
|-
|''[[Procerosaurus|{{U|Procerosaurus cruralis}}]]''
|{{Kpt|[[von Huene]], 1902}}
| [[archozauromorf]] (Prolacerta) nienależący do [[Dinosauria]]; = ''[[Tanystropheus]]''
|-
|''[[Lambeosaurus|Pteropelyx altidens]]''
|{{Kpt|([[Lambe]], 1902) [[Lambe]], 1902}}
|= '''''[[Lambeosaurus|Lambeosaurus lambei]]''''' (wcześniej ''Trachodon altidens'')
|-
|''[[Stephanosaurus|Pteropelyx marginata]]''
|{{Kpt|([[Lambe]], 1902) [[Lambe]], 1902}}
|(''[[nomen dubium]]''); = ''[[Stephanosaurus|Stephanosaurus marginatus]]'' (wcześniej ''Trachodon marginatus''; ''Pteropelyx" marginatus'')
|-
|''[[Stephanosaurus|Pteropelyx marginatus]]''
|{{Kpt|([[Lambe]], 1902) [[Lambe]], 1902}}
|(''[[nomen dubium]]''); = ''[[Stephanosaurus|Stephanosaurus marginatus]]'' (wcześniej ''Trachodon marginatus'')
|-
|''[[Trachodon|Pteropelyx selwyni]]''
|{{Kpt|([[Lambe]], 1902) [[Lambe]], 1902}}
|= ''[[Trachodon|?Trachodon selwyni]]''
|-
|''[[Rileyasuchus|{{U|Rileya bristolensis}}]]''
|{{Kpt|[[von Huene]], 1902}}
|(''[[nomen occupatum]]''); [[archozauromorf]] (fitozaur) nienależący do [[Dinosauria]]; = ''[[Rileyasuchus|Rileyasuchus bristolensis]]''
|-
|''[[Foraminacephale|Stegoceras {{U|brevis}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|= [[Foraminacephale|'''''Foraminacephale brevis''''']]
|- style="background-color:Khaki"
|'''''[[Stegoceras|{{U|Stegoceras validum}}]]'''''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|[[Pachycefalozaur]] z późnej [[kreda|kredy]] [[Kanada|Kanady]]
|-
|''[[Hypsirophus|Stegosaurus discurus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1878]]) [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Hypsirophus|Hypsirophus discurus]]''
|-
|[[Hypsirophus|''Stegosaurus'' "seeleyanus"]]
|{{Kpt|([[Cope]], [[1879]]) [[Hay]], 1902}}
|= [[Hypsirophus|''Hypsirophus'' "seeleyanus"]]
|-
|''[[Euoplocephalus|{{U|"Stereocephalus" tutus}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|(''[[nomen occupatum]]''); = '''''[[Euoplocephalus|Euoplocephalus tutus]]'''''
|-
|''[[Anchisaurus|Thecodontosaurus fraserianus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1878]]) [[Hay]], 1902}}
|(''[[nomen dubium]]''); = '''''[[Anchisaurus|Anchisaurus polyzelus]]''''' (wcześniej ''Palaeosaurus fraserianus'')
|-
|''[[Lambeosaurus|Trachodon {{U|altidens}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|= '''''[[Lambeosaurus|Lambeosaurus lambei]]'''''
|-
|''[[Edmontosaurus|Trachodon annectens]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1892]]) [[Hatcher]], 1902}}
|= '''''[[Edmontosaurus|Edmontosaurus annectens]]''''' (wcześniej ''Claosaurus annectens'')
|-
|''[[Hadrosaurus|Trachodon breviceps]]''
|{{Kpt|([[Marsh]], [[1889]]) [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Hadrosaurus|Hadrosaurus? breviceps]]''
|-
|''[[Diclonius|Trachodon calamarius]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1876]]) [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Diclonius|Diclonius calamarius]]''
|-
|''[[Hadrosaurus|Trachodon cavatus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1871]]) [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Hadrosaurus|Hadrosaurus cavatus]]''
|-
|''[[Stephanosaurus|Trachodon {{U|marginatus}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|(''[[nomen dubium]]''); = ''[[Stephanosaurus|Stephanosaurus marginatus]]''
|-
|''[[Diclonius|Trachodon pentagonus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1876]]) [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Diclonius|Diclonius pentagonus]]''
|-
|''[[Diclonius|Trachodon perangulatus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1876]]) [[Hay]], 1902}}
|= ''[[Diclonius|Diclonius perangulatus]]''
|-
|''[[Trachodon|?Trachodon {{U|selwyni}}]]''
|{{Kpt|[[Lambe]], 1902}}
|(''[[nomen dubium]]''); [[ornitopod]] ([[hadrozauryd]] ''[[incertae sedis]]'') z późnej [[kreda|kredy]] [[Kanada|Kanady]]
|}