Encyklopedia Dinozaury.com - Wkład użytkownika [pl]

Megaraptor

2022-07-31T20:37:56Z

PabloT: /* Budowa i systematyka */

{{DISPLAYTITLE:''Megaraptor''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Maciej Ziegler]], [[Marcin Szermański]], [[Dawid Mazurek]], [[Tomasz Skawiński]]
| [[Paweł Konarzewski]]
|}


----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Megaraptor'' (megaraptor)
|-
! '''Długość''':
| 8,3 m

|-
! '''Masa''':
| 1,3 t

|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - Neuquén

([[formacja]] [[Portezuelo]])

|-
! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|91|88}}
91-88 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[turon]]-[[koniak]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Avetheropoda]]

[[Coelurosauria]]

[[Megaraptora]]

[[Megaraptoridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Megaraptor namunhuaiquii.jpg|400px]]
Rekonstrukcja ''Megaraptor''. Autor: Alexander Thomas Lovegrove [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megaraptor_namunhuaiquii.jpg]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Megaraptor namunhuaiquii size chart.png|400px]]
 Porównanie wymiarów ''Megaraptor'' i człowieka. Źródło [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megaraptor_namunhuaiquii_size_chart.png]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
-38.9, -69.55~Sierra del Portezuelo, [[formacja]] [[Portezuelo]]|'''MCF-PVPH 79''' - ''[[Megaraptor]] namunhuaiquii'' - [[holotyp]].
-38.4532, -68.7246~Futalognko Quarry, [[formacja]] [[Portezuelo]]|'''MUCPv 341''' - ''[[Megaraptor]] namunhuaiquii'' - [[materiał przypisany]].
-38.3244, -68.5134~Barreales Lake, [[formacja]] [[Portezuelo]]|'''MUCPv 595''' - ''[[Megaraptor]] namunhuaiquii'' - [[materiał przypisany]].
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Megaraptor'' to [[rodzaj]] teropoda żyjącego w późnej kredzie ok. 91-88 mln lat temu na terenach obecnej Patagonii ([[Argentyna]]). Został opisany przez [[Fernando Novas|Novasa]] w [[1998]] roku.

==Odkrycia==
[[Holotyp]] (MCF-PVPH 79) to fragmentaryczny osobnik z [[formacja|formacji]] Portezuelo (późny [[turon]] - wczesny [[koniak]], 91-88 [[Ma]]) z prowincji Neuquén ([[Fernando Novas|Novas]], 1998). Składa się on z kości łokciowej, paliczka I-1 i pazura I z „ręki” i dystalnej połowy kości śródstopia III. [[Calvo]] i in. (2004) opisali drugiego osobnika (MUCPv 341) obejmującego bardziej kompletne kości kończyny przedniej, jeden kręg szyjny, dwa proksymalne kręgi ogonowe, kość łopatkowo-kruczą i częściową łonową z formacji Portezuelo. Zwrócili też uwagę, że w tej samej lokalizacji odnaleziono również zęby karcharodontozaurydów – były one jednak wyłącznie izolowane, przez co nie można jednoznacznie przypisać ich do ''Megaraptor''. [[Porfiri]] i in. (2007) donieśli o kolejnych szczątkach kończyn z Portezuelo, zaś w 2014 roku opisano skamieniałości młodocianego osobnika MUCPv 595 (Porfiri i in., 2014).

Do ''Megaraptor'' wcześniej zaliczono także osobniki z formacji Bajo Barreal. [[Lamanna]] (2004) opisał dwa nowe fragmentaryczne szkielety z dolnych warstw formacji Bajo Barreal (środkowy [[cenoman]]-[[turon]]) z prowincji Chubut. Novas i in. (2013) podali, że to [[megaraptoryd]], lecz nie wskazali, że ''Megaraptor''; od czasu wstępnego opisu skamieniałości opisano nowe, blisko spokrewnione formy (''[[Orkoraptor]]'', ''[[Aerosteon]]''); także z uwagi na wcześniejszy wiek nie jest pewne, czy szczątki należą do omawianego [[rodzaj]]u. Lamanna i in., (2020) ustalili, że szczątki należą do nieznanych megaraptorydów o podobnej budowie do występujących krewnych na terenach Australii.

==Budowa i systematyka==
[[Plik:Megaraptor-Kralle.jpg|thumb|300px|right|Szpon megaraptora. Fot. Haplochromis [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megaraptor-Kralle.jpg#filelinks]]]
''Megaraptor'' charakteryzował się dużymi i silnymi przednimi kończynami, na których znajdowały się wielkie pazury (największy miał ok. 40 cm). Kręgi szyjne posiadały wydłużonyne, eliptycznyne otwory w bokach, które zmniejszały ich masę. Systematyka megaraptorów przez lata była trudna do ustalenia. Początkowo uważano, że należą do [[Carnosauria|karnozaurów]] w [[klad]]zie [[Carcharodontosauria]] (rodzina [[Neovenatoridae]]). Potem odkryto u nich cechy [[Coelurosauria|celurozaurów]] i umieszczono je w [[Tyrannosauroidea]]. Aranciaga Rolando i in., (2022) uznali, że Megaraptora są bazalnymi [[Coelurosauria|celurozaurami]] spokrewnionymi z [[Tyrannosauroidea]].

==Etymologia==
Nazwa ''Megaraptor'' znaczy "duży rabuś" i pochodzi z połączenia gr. ''mega'' i łac. ''raptor''. Epitet gatunkowy (''namunhuaiquii'') odnosi się do wielkiego i ostrego pazura, początkowo umiejscawianego na stopie, i pochodzi z języka Mapuczów: ''namun'' to stopa, a ''huaiqui'' - "lanca"/"kopia" lub "przecinać"/"przekłuwać").

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Megaraptor''
| {{Kpt|[[Fernando Novas|Novas]]}}, [[1998]]
|-
! ''M. namunhuaiquii''
| {{Kpt|Novas}}, 1998
|}

==Bibliografia==

Aranciaga Rolando, A.M., Motta, M.J., Agnolín, F.L., Manabe, M., Tsuihiji, T. & Novas, F.E. (2022). "A large Megaraptoridae (Theropoda: Coelurosauria) from Upper Cretaceous (Maastrichtian) of Patagonia, Argentina". Scientific Reports. 12 (1): Article number 6318. [[doi:10.1038/s41598-022-09272-z]].

Benson, R.B.J., Carrano, M.T. & Brusatte, S.L. (2010) "A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic" Naturwissenschaften, 97, 71-78.

Calvo, J.O. Porfiri, J.D. Veralli, C.D. Novas, F.E. & Poblete, F. (2004) "Phylogenetic status of ''Megaraptor namunhuaiquii'' Novas based on a new specimen from Neuquén, Patagonia, Argentina" Ameghiniana, 41(4), 565-575.

Calvo, J.O. Porfiri, J.D. González Riga, B.J. & Kellner, A.W.A. (2007) "A new Cretaceous terrestrial ecosystem from Gondwana with the description of a new sauropod dinosaur" Anais da Academia Brasileira de Ciencias, 79(3), 1-13.

Carrano, M. T., Benson, R. B., & Sampson, S. D. (2012). The phylogeny of tetanurae (Dinosauria: Theropoda). Journal of Systematic Palaeontology, 10(2), 211-300.

Juárez-Valieri, R.D., Porfiri, J.D. & Calvo, J.O. (2011) "New Information on ''Ekrixinatosaurus novasi'' Calvo et al 2004, a giant and massively-constructed Abelisauroid from the "Middle Cretaceous" of Patagonia" Calvo, J.O., Porfiri, J.D., González Riga & Dos Santos [red.] "Paleontologia y dinosaurios desde América Latina" Editorial de la Universidad Nacional de Cuyo, 161-169.

Lamanna, M. C. (2004). Late Cretaceous dinosaurs and crocodyliforms from Egypt and Argentina. University of Pennsylvania.

Lamanna, M. C., Casal, G. A., Martínez, R. D., & Ibiricu, L. M. (2020). Megaraptorid (Theropoda: Tetanurae) partial skeletons from the Upper Cretaceous Bajo Barreal Formation of central Patagonia, Argentina: implications for the evolution of large body size in Gondwanan megaraptorans. Annals of Carnegie Museum, 86(3), 255-294. [[doi:10.2992/007.086.0302]]

Novas, F. E. (1998) "''Megaraptor namunhuaiquii'', gen. et sp. nov, a large-clawed, Late Cretaceous theropod from Patagonia" Journal of Vertebrate Paleontology, 18, 4–9.

Novas, F.E., Agnolín, F.L., Ezcurra, M.D., Porfiri, J. & Canale, J.I. (2013) "Evolution of the carnivorous dinosaurs during the Cretaceous: The evidence from Patagonia" Cretaceous Research [[doi:10.1016/j.cretres.2013.04.001]]

Novas, F. E., Aranciaga Rolando, A. M., & Agnolin, F. (2016). Phylogenetic relationships of the Cretaceous Gondwanan theropods Megaraptor and Australovenator: the evidence afforded by their manual anatomy. [https://ri.conicet.gov.ar/handle/11336/48895]

Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019) "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes" wyd. Princeton University Press.

Mortimer, online [https://theropoddatabase.com/Coelurosauria.htm#Megaraptornamunhuaiquii]

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University.

Porfiri, J.D. Dos Santos, D. & Calvo, J.O. (2007) "New information on ''Megaraptor namunhuaiquii'' (Theropoda: Tetanurae), Patagonia: considerations on paleoecological aspects" Arquivos do Museu Nacional, Rio do Janeiro, 65(4), 545-550.

Porfiri J.D., Novas F.E., Calvo J.O., Agnolin F.L., Ezcurra M.D., Cerda I.A. 2014. Juvenile specimen of Megaraptor (Dinosauria, Theropoda) sheds light about tyrannosauroid radiation. Cretaceous Research 51: 35-55. [[doi:10.1016/j.cretres.2014.04.007.]]

Smith, N.D., Makovicky, P.J., Agnolin, F.L., Ezcurra, M.D., Pais, D.F. & Salisbury, S.W. (2008) "A ''Megaraptor''-like theropod (Dinosauria: Tetanurae) in Australia: support for faunal exchange across eastern and western Gondwana in the Mid-Cretaceous" Proceedings of the Royal Society B, 275, 2085-2093.
<References/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Megaraptora]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Turon]]
[[Kategoria:Koniak]]

Megaraptor

2022-07-31T20:37:10Z

PabloT: /* Budowa i systematyka */

{{DISPLAYTITLE:''Megaraptor''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Maciej Ziegler]], [[Marcin Szermański]], [[Dawid Mazurek]], [[Tomasz Skawiński]]
| [[Paweł Konarzewski]]
|}


----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Megaraptor'' (megaraptor)
|-
! '''Długość''':
| 8,3 m

|-
! '''Masa''':
| 1,3 t

|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - Neuquén

([[formacja]] [[Portezuelo]])

|-
! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|91|88}}
91-88 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[turon]]-[[koniak]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Avetheropoda]]

[[Coelurosauria]]

[[Megaraptora]]

[[Megaraptoridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Megaraptor namunhuaiquii.jpg|400px]]
Rekonstrukcja ''Megaraptor''. Autor: Alexander Thomas Lovegrove [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megaraptor_namunhuaiquii.jpg]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Megaraptor namunhuaiquii size chart.png|400px]]
 Porównanie wymiarów ''Megaraptor'' i człowieka. Źródło [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megaraptor_namunhuaiquii_size_chart.png]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
-38.9, -69.55~Sierra del Portezuelo, [[formacja]] [[Portezuelo]]|'''MCF-PVPH 79''' - ''[[Megaraptor]] namunhuaiquii'' - [[holotyp]].
-38.4532, -68.7246~Futalognko Quarry, [[formacja]] [[Portezuelo]]|'''MUCPv 341''' - ''[[Megaraptor]] namunhuaiquii'' - [[materiał przypisany]].
-38.3244, -68.5134~Barreales Lake, [[formacja]] [[Portezuelo]]|'''MUCPv 595''' - ''[[Megaraptor]] namunhuaiquii'' - [[materiał przypisany]].
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Megaraptor'' to [[rodzaj]] teropoda żyjącego w późnej kredzie ok. 91-88 mln lat temu na terenach obecnej Patagonii ([[Argentyna]]). Został opisany przez [[Fernando Novas|Novasa]] w [[1998]] roku.

==Odkrycia==
[[Holotyp]] (MCF-PVPH 79) to fragmentaryczny osobnik z [[formacja|formacji]] Portezuelo (późny [[turon]] - wczesny [[koniak]], 91-88 [[Ma]]) z prowincji Neuquén ([[Fernando Novas|Novas]], 1998). Składa się on z kości łokciowej, paliczka I-1 i pazura I z „ręki” i dystalnej połowy kości śródstopia III. [[Calvo]] i in. (2004) opisali drugiego osobnika (MUCPv 341) obejmującego bardziej kompletne kości kończyny przedniej, jeden kręg szyjny, dwa proksymalne kręgi ogonowe, kość łopatkowo-kruczą i częściową łonową z formacji Portezuelo. Zwrócili też uwagę, że w tej samej lokalizacji odnaleziono również zęby karcharodontozaurydów – były one jednak wyłącznie izolowane, przez co nie można jednoznacznie przypisać ich do ''Megaraptor''. [[Porfiri]] i in. (2007) donieśli o kolejnych szczątkach kończyn z Portezuelo, zaś w 2014 roku opisano skamieniałości młodocianego osobnika MUCPv 595 (Porfiri i in., 2014).

Do ''Megaraptor'' wcześniej zaliczono także osobniki z formacji Bajo Barreal. [[Lamanna]] (2004) opisał dwa nowe fragmentaryczne szkielety z dolnych warstw formacji Bajo Barreal (środkowy [[cenoman]]-[[turon]]) z prowincji Chubut. Novas i in. (2013) podali, że to [[megaraptoryd]], lecz nie wskazali, że ''Megaraptor''; od czasu wstępnego opisu skamieniałości opisano nowe, blisko spokrewnione formy (''[[Orkoraptor]]'', ''[[Aerosteon]]''); także z uwagi na wcześniejszy wiek nie jest pewne, czy szczątki należą do omawianego [[rodzaj]]u. Lamanna i in., (2020) ustalili, że szczątki należą do nieznanych megaraptorydów o podobnej budowie do występujących krewnych na terenach Australii.

==Budowa i systematyka==
[[Plik:Megaraptor-Kralle.jpg|thumb|300px|right|Szpon megaraptora. Fot. Haplochromis [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megaraptor-Kralle.jpg#filelinks]]]
''Megaraptor'' charakteryzował się dużymi i silnymi przednimi kończynami, na których znajdowały się wielkie pazury (największy miał ok. 40 cm). Kręgi szyjne posiadały wydłużonyne, eliptycznyne otwory w bokach, które zmniejszały ich masę. Systematyka megaraptorów przez lata była trudna do ustalenia. Początkowo uważano, że należą do [[Carnosauria|karnozaurów]] w [[klad]]zie [[Carcharodontosauria]] (rodzina [[Neovenatoridae]]). Potem odkryto u nich cechy [[Coelurosauria|celurozaurów]] i umieszczono je w [[Tyrannosauroidea]]. Aranciaga Rolando i in., (2022) uznali, że Megaraptora są bazalnymi [[Coelurosauria|celurozaurami]] [[takson siostrzany|siostrzane]] wobec [[Tyrannosauroidea]].

==Etymologia==
Nazwa ''Megaraptor'' znaczy "duży rabuś" i pochodzi z połączenia gr. ''mega'' i łac. ''raptor''. Epitet gatunkowy (''namunhuaiquii'') odnosi się do wielkiego i ostrego pazura, początkowo umiejscawianego na stopie, i pochodzi z języka Mapuczów: ''namun'' to stopa, a ''huaiqui'' - "lanca"/"kopia" lub "przecinać"/"przekłuwać").

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Megaraptor''
| {{Kpt|[[Fernando Novas|Novas]]}}, [[1998]]
|-
! ''M. namunhuaiquii''
| {{Kpt|Novas}}, 1998
|}

==Bibliografia==

Aranciaga Rolando, A.M., Motta, M.J., Agnolín, F.L., Manabe, M., Tsuihiji, T. & Novas, F.E. (2022). "A large Megaraptoridae (Theropoda: Coelurosauria) from Upper Cretaceous (Maastrichtian) of Patagonia, Argentina". Scientific Reports. 12 (1): Article number 6318. [[doi:10.1038/s41598-022-09272-z]].

Benson, R.B.J., Carrano, M.T. & Brusatte, S.L. (2010) "A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic" Naturwissenschaften, 97, 71-78.

Calvo, J.O. Porfiri, J.D. Veralli, C.D. Novas, F.E. & Poblete, F. (2004) "Phylogenetic status of ''Megaraptor namunhuaiquii'' Novas based on a new specimen from Neuquén, Patagonia, Argentina" Ameghiniana, 41(4), 565-575.

Calvo, J.O. Porfiri, J.D. González Riga, B.J. & Kellner, A.W.A. (2007) "A new Cretaceous terrestrial ecosystem from Gondwana with the description of a new sauropod dinosaur" Anais da Academia Brasileira de Ciencias, 79(3), 1-13.

Carrano, M. T., Benson, R. B., & Sampson, S. D. (2012). The phylogeny of tetanurae (Dinosauria: Theropoda). Journal of Systematic Palaeontology, 10(2), 211-300.

Juárez-Valieri, R.D., Porfiri, J.D. & Calvo, J.O. (2011) "New Information on ''Ekrixinatosaurus novasi'' Calvo et al 2004, a giant and massively-constructed Abelisauroid from the "Middle Cretaceous" of Patagonia" Calvo, J.O., Porfiri, J.D., González Riga & Dos Santos [red.] "Paleontologia y dinosaurios desde América Latina" Editorial de la Universidad Nacional de Cuyo, 161-169.

Lamanna, M. C. (2004). Late Cretaceous dinosaurs and crocodyliforms from Egypt and Argentina. University of Pennsylvania.

Lamanna, M. C., Casal, G. A., Martínez, R. D., & Ibiricu, L. M. (2020). Megaraptorid (Theropoda: Tetanurae) partial skeletons from the Upper Cretaceous Bajo Barreal Formation of central Patagonia, Argentina: implications for the evolution of large body size in Gondwanan megaraptorans. Annals of Carnegie Museum, 86(3), 255-294. [[doi:10.2992/007.086.0302]]

Novas, F. E. (1998) "''Megaraptor namunhuaiquii'', gen. et sp. nov, a large-clawed, Late Cretaceous theropod from Patagonia" Journal of Vertebrate Paleontology, 18, 4–9.

Novas, F.E., Agnolín, F.L., Ezcurra, M.D., Porfiri, J. & Canale, J.I. (2013) "Evolution of the carnivorous dinosaurs during the Cretaceous: The evidence from Patagonia" Cretaceous Research [[doi:10.1016/j.cretres.2013.04.001]]

Novas, F. E., Aranciaga Rolando, A. M., & Agnolin, F. (2016). Phylogenetic relationships of the Cretaceous Gondwanan theropods Megaraptor and Australovenator: the evidence afforded by their manual anatomy. [https://ri.conicet.gov.ar/handle/11336/48895]

Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019) "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes" wyd. Princeton University Press.

Mortimer, online [https://theropoddatabase.com/Coelurosauria.htm#Megaraptornamunhuaiquii]

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University.

Porfiri, J.D. Dos Santos, D. & Calvo, J.O. (2007) "New information on ''Megaraptor namunhuaiquii'' (Theropoda: Tetanurae), Patagonia: considerations on paleoecological aspects" Arquivos do Museu Nacional, Rio do Janeiro, 65(4), 545-550.

Porfiri J.D., Novas F.E., Calvo J.O., Agnolin F.L., Ezcurra M.D., Cerda I.A. 2014. Juvenile specimen of Megaraptor (Dinosauria, Theropoda) sheds light about tyrannosauroid radiation. Cretaceous Research 51: 35-55. [[doi:10.1016/j.cretres.2014.04.007.]]

Smith, N.D., Makovicky, P.J., Agnolin, F.L., Ezcurra, M.D., Pais, D.F. & Salisbury, S.W. (2008) "A ''Megaraptor''-like theropod (Dinosauria: Tetanurae) in Australia: support for faunal exchange across eastern and western Gondwana in the Mid-Cretaceous" Proceedings of the Royal Society B, 275, 2085-2093.
<References/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Megaraptora]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Turon]]
[[Kategoria:Koniak]]

Coahuilaceratops

2022-07-31T20:32:58Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Coahuilaceratops''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Jakub Starzyński]]
| [[Marcin Szermański]] [[Maciej Ziegler]] [[Paweł Konarzewski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Coahuilaceratops''
|-
! '''Długość''':
| 6-7 m (?)

|-
! '''Masa''':
| 3,6-4,5 t (?)

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Meksyk]] - Coahuila

(formacja [[Cerro del Pueblo]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|73|72}}
ok. 73 [[Ma]] 
późna [[kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Chasmosaurinae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Coahuilaceratops1.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Coahuilaceratops''. Autor: [[Jakub Kowalski]] [http://kahless28.deviantart.com/art/Coahuilaceratops-178304498]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk ''Coahuilaceratops''
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
25.5° N, 101.7° W~formacja [[Cerro del Pueblo]], stan Coahuila, [[Meksyk]]|''C. magnacuerna'' - '''CPC 276 ([[holotyp]])'''.
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Coahuilaceratops'' był dużym [[ceratops]]em z terenu późnej kredy Ameryki Północnej ([[Meksyk]]). Wg autorów jego opisu naukowego był przedstawicielem [[klad]]u [[Chasmosaurinae]]. Osiągał prawdopodobnie 6-7 metrów długości. Jak każdy dinozaur rogaty, ''Coahuilaceratops'' był roślinożercą. Charakteryzował się dużymi rogami naodcznymi o długości ok. 1 m, były więc porównywalne z ''[[Triceratops]]''. Jest kolejnym [[ceratops]]em opisanym w [[2010]] roku.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Coahuilaceratops sketon.jpg|thumb|300px|Holotyp ''Coahuilaceratops''. Autor: Crizz30 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Coahuilaceratops_sketon.jpg]]]
[[Holotyp]] (CPC 276) to fragmentaryczna czaszka zawierająca: kość rostralną, prawą kość szczękową, lewą przedszczękową, nosową, fragmenty rogów nadocznych, część kryzy i kilka elementów pozaczaszkowych.

Materiał przypisany (CPC 277) to [[dysartykułowany|zdysartykulowane]] szczątki osobnika młodocianego (ang. ''juvenile''), zawierające kość przedzębową i zębową oraz elementy pozaczaszkowe.

Zarówno [[holotyp]], jak i materiał przypisany zostały odnalezione w tej samej lokalizacji, nieopodal miasteczka Porvenir de Jalpa.

==Paleośrodowisko==
Osady z formacji Cerro del Pueblo sugerują występowanie równin delt rzecznych, które charakteryzowały się przerywanymi zmianami pomiędzy morskimi, słonawymi i słodkimi wodami. Występowało tam wiele ślimaków, ostryg, żółwi, krokodyli (Vogt i in., 2015). Znanymi dinozaurami z tej formacji są: ''[[Paraxenisaurus]]'', ''[[Tlatolophus]]'' i ''[[Latirhinus]]''.

==Etymologia==
Pierwszy człon nazwy [[rodzaj]]owej ''Coahuilaceratops'' to nazwa stanu, w której odkryto jego skamieniałości - Coahuila. Drugi człon to ''ceratops'' ("rogata twarz"). Epitet gatunkowy ''magnacuerna'' (łac. ''magna'' - "wielki" + hiszp. ''cuerna'' - "róg") odnosi się do bardzo dużych rogów nadocznych.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Coahuilaceratops''
| {{Kpt|[[Mark Loewen|Loewen]], [[Scott Sampson|Sampson]], [[Eric Lund|Lund]], [[Andrew Farke|Farke]], [[Martha Aguillón-Martínez|Aguillón Martínez]], [[Claudio de Leon|de Leon]], [[Rubén Rodríguez de la Rosa|Rodríguez-de la Rosa]], [[Michael Getty|Getty]]}} i {{Kpt|[[David Eberth|Eberth]]}}, [[2010]]
|-
! ''C. magnacuerna''
| {{Kpt|Loewen, Sampson, Lund, Farke, Aguillón-Martínez, de Leon, Rodríguez-de la Rosa, Getty }}i {{Kpt|Eberth}}, 2010
|}

==Bibliografia==

Loewen, M. A., Sampson, S. D., Lund, E. K., Farke, A. A., Aguillón-Martínez, M. C., de Leon, C. A., ... & Eberth, D. A. (2010). Horned dinosaurs (Ornithischia: Ceratopsidae) from the Upper Cretaceous (Campanian) Cerro del Pueblo Formation, Coahuila, Mexico. In New perspectives on horned dinosaurs: the Royal Tyrrell Museum Ceratopsian symposium (pp. 99-116). Bloomington: Indiana University Press.

Rivera-Sylva, H. E., Frey, E., Stinnesbeck, W., Guzmán-Gutiérrez, J. R., & González-González, A. H. (2017). Mexican ceratopsids: Considerations on their diversity and biogeography. Journal of South American Earth Sciences, 75, 66-73. [[doi:10.1016/j.jsames.2017.01.008]]

Vogt, M., Stinnesbeck, W., Zell, P., Kober, B., Kontny, J., Herzer, N., Eberhard Frey, Héctor E. Rivera-Sylva, José Manuel Padilla Gutierrez, Natalia Amezcu & Huerta, D. F. (2015). Age and depositional environment of the “dinosaur graveyard” at Las Águilas, southern Coahuila, NE Mexico. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology [[doi:10.1016/j.palaeo.2015.10.020]].


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:Meksyk]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Judiceratops

2022-07-31T19:03:18Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Judiceratops''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Bartosz Suchecki]]
| [[Marcin Szermański]] [[Maciej Ziegler]] [[Paweł Konarzewski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Judiceratops''
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[USA]] - Montana

(formacja [[Judith River]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|80|79}}
ok. 79,7-78,9 [[Ma]]<ref>Mallon J.,C., Ott, C.,J., Larson, P., L., Iuliano, E., M., Evans, D., C., (2016) ''Spiclypeus shipporum gen. et sp. nov., a Boldly Audacious New Chasmosaurine Ceratopsid (Dinosauria: Ornithischia) from the Judith River Formation (Upper Cretaceous: Campanian) of Montana, USA''. PLoS ONE 11(5): e0154218. [[doi:10.1371/journal.pone.0154218]]</ref> 
[[późna kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Chasmosaurinae]]

|-
| colspan=2 |[[Plik:Judiceratops.jpg|400px]]
Rekonstrucja wyglądu ''Judiceratops''. [http://spinops.blogspot.com/2013/06/judiceratops-tigris.html?q=Judiceratops Autor: Nobu Tamura]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=3>
49.0° N, 110.6° W~ Lokalizacja szczątków ''Judiceratops tigris''
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Judiceratops'' to [[rodzaj]] ceratopsa żyjącego w [[późna kreda|późnej kredzie]] ok. 78 mln lat temu na terenach stanu Montana (USA). Jest [[bazalny]]m i jednym z najstarszych znanych przedstawicieli [[Chasmosaurinae]]. Skamieniałości zostały znalezione w osadach formacji [[Judith River]] w hrabstwie Hill. Został opisany przez Nicholasa R. Longricha w [[2013]] roku. Charakteryzował się rogami naodcznymi o owalnym kształcie w przekroju poprzecznym (Campbell, 2015).

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (YPM VPPU 022404) zawiera fragmenty niekompletnej czaszki, czyli rogi nadoczne, elementy kości czołowych, przedczołowych, łzowych, części prawej kości łuskowej i ciemieniowych, kłykieć potyliczny i części kości nadpotyliczne (''supraoccipital'').

Materiał przypisany: YPM VPPU 023262 - środkowa belka k. ciemieniowej, lewa k. łuskowa, końcówki rogów nadoczodołowych i k. łzowa.

Campbell (2015) uznał, że wcześniej przypisany materiał kopalny do ''Judiceratops'' (YPM VPPU 023261 i YPM VPPU 023411) należą do niezidentyfikowanych przedstawicieli [[Ceratopsidae]].

==Etymologia==
Nazwa ''Judiceratops'' pochodzi od nazwy formacji [[Judith River]] i połączonego słowa "''ceratops''" . Epitet gatunkowy "''tigris''" został zaczerpnięty od maskotki Princeton University. Nazwa ta ma upamiętniać wkład tego uniwersytetu w paleontologię.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Judiceratops''
| {{Kpt|Longrich}}, [[2013]]
|-
! ''J. tigris''
| {{Kpt|Longrich}}, 2013
|}
==Bibliografia==

Campbell, J. A. (2015). A reassessment of the horned dinosaur Judiceratops tigris (Ornithischia: Ceratopsidae) from the Upper Cretaceous (Campanian) of Montana, USA. Canadian Journal of Earth Sciences, 52(2), 85-95. [[doi:10.1139/cjes-2014-0172]]

Longrich, N. R. (2013). "Judiceratops tigris, a New Horned Dinosaur from the Middle Campanian Judith River Formation of Montana". Bulletin of the Peabody Museum of Natural History 54: 51–65. [[doi:10.3374/014.054.0103]].

Ryan, Michael J.; Russell, Anthony P., and Hartman, Scott. (2010). "A New Chasmosaurine Ceratopsid from the Judith River Formation, Montana", In: Michael J. Ryan, Brenda J. Chinnery-Allgeier, and David A. Eberth (eds), New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium, Indiana University Press, 656 pp. ISBN 0-253-35358-0.
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Kampan]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]

Judiceratops

2022-07-31T18:59:39Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Judiceratops''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Bartosz Suchecki]]
| [[Marcin Szermański]] [[Maciej Ziegler]] [[Paweł Konarzewski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Judiceratops''
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[USA]] - Montana

(formacja [[Judith River]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|79|78}}
ok. 79,7-78,9 [[Ma]]<ref>Mallon J.,C., Ott, C.,J., Larson, P., L., Iuliano, E., M., Evans, D., C., (2016) ''Spiclypeus shipporum gen. et sp. nov., a Boldly Audacious New Chasmosaurine Ceratopsid (Dinosauria: Ornithischia) from the Judith River Formation (Upper Cretaceous: Campanian) of Montana, USA''. PLoS ONE 11(5): e0154218. [[doi:10.1371/journal.pone.0154218]]</ref> 
[[późna kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Chasmosaurinae]]

|-
| colspan=2 |[[Plik:Judiceratops.jpg|400px]]
Rekonstrucja wyglądu ''Judiceratops''. [http://spinops.blogspot.com/2013/06/judiceratops-tigris.html?q=Judiceratops Autor: Nobu Tamura]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=3>
49.0° N, 110.6° W~ Lokalizacja szczątków ''Judiceratops tigris''
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Judiceratops'' to [[rodzaj]] ceratopsa żyjącego w [[późna kreda|późnej kredzie]] ok. 78 mln lat temu na terenach stanu Montana (USA). Jest [[bazalny]]m i jednym z najstarszych znanych przedstawicieli [[Chasmosaurinae]]. Skamieniałości zostały znalezione w osadach formacji [[Judith River]] w hrabstwie Hill. Został opisany przez Nicholasa R. Longricha w [[2013]] roku. Charakteryzował się rogami naodcznymi o owalnym kształcie w przekroju poprzecznym (Campbell, 2015).

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (YPM VPPU 022404) zawiera fragmenty niekompletnej czaszki, czyli rogi nadoczne, elementy kości czołowych, przedczołowych, łzowych, części prawej kości łuskowej i ciemieniowych, kłykieć potyliczny i części kości nadpotyliczne (''supraoccipital'').

Materiał przypisany: YPM VPPU 023262 - środkowa belka k. ciemieniowej, lewa k. łuskowa, końcówki rogów nadoczodołowych i k. łzowa.

Campbell (2015) uznał, że wcześniej przypisany materiał kopalny do ''Judiceratops'' (YPM VPPU 023261 i YPM VPPU 023411) należą do niezidentyfikowanych przedstawicieli [[Ceratopsidae]].

==Etymologia==
Nazwa ''Judiceratops'' pochodzi od nazwy formacji [[Judith River]] i połączonego słowa "''ceratops''" . Epitet gatunkowy "''tigris''" został zaczerpnięty od maskotki Princeton University. Nazwa ta ma upamiętniać wkład tego uniwersytetu w paleontologię.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Judiceratops''
| {{Kpt|Longrich}}, [[2013]]
|-
! ''J. tigris''
| {{Kpt|Longrich}}, 2013
|}
==Bibliografia==

Campbell, J. A. (2015). A reassessment of the horned dinosaur Judiceratops tigris (Ornithischia: Ceratopsidae) from the Upper Cretaceous (Campanian) of Montana, USA. Canadian Journal of Earth Sciences, 52(2), 85-95. [[doi:10.1139/cjes-2014-0172]]

Longrich, N. R. (2013). "Judiceratops tigris, a New Horned Dinosaur from the Middle Campanian Judith River Formation of Montana". Bulletin of the Peabody Museum of Natural History 54: 51–65. [[doi:10.3374/014.054.0103]].

Ryan, Michael J.; Russell, Anthony P., and Hartman, Scott. (2010). "A New Chasmosaurine Ceratopsid from the Judith River Formation, Montana", In: Michael J. Ryan, Brenda J. Chinnery-Allgeier, and David A. Eberth (eds), New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium, Indiana University Press, 656 pp. ISBN 0-253-35358-0.
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Kampan]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]

Utahceratops

2022-07-31T18:25:38Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Utahceratops''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Jakub Starzyński]]
| [[Marcin Szermański]] [[Maciej Ziegler]] [[Paweł Konarzewski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Utahceratops'' (utahceratops)
|-
! '''Długość''':
| ok. 5-7 m

|-
! '''Masa''':
| 3-4 t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[USA]] - Utah

([[formacja]] [[Kaiparowits]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|76|75}}
76-75,5 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Chasmosaurinae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Utahceratops gettyi.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Utahceratops''. Autor: Nobu Tamura [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Utahceratops_gettyi.jpg]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
Grand Staircase-Escalante National Monument, Utah, USA~Grand Staircase-Escalante National Monument, formacja [[Kaiparowits]], USA, [[USA]]|''U. gettyi'' - [[Holotyp]] (UMNH VP 16784) i materiał przypisany. 
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Utahceratops'' to [[rodzaj]] [[chasmozauryn|chasmozauryna]] żyjącego w [[późna kreda|późnej kredzie]] na terenach [[USA]]. Jego szczątki znaleziono na południu stanu Utah.
Jak każdy dinozaur rogaty był roślinożercą.

==Materiał kopalny==
[[File:Utahceratops gettyi.png|thumb|300px|Rekonstrukcja szkieletu ''Utahceratops''. Na pomarańczowo odnalezione elementy. Źródło: Sampson i in., 2010 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Utahceratops_gettyi.png]]]
''Utahceratops'' znany jest ze skamieniałości należących do sześciu osobników, w tym dwóch niekompletnych czaszek (łącznie zachowało się 96% czaszki) i 70% szkieletu pozaczaszkowego (patrz obrazek po prawej).

[[Holotyp]] UMNH VP 16784 znany jest z niekompletnej czaszki.

Materiał przypisany to UMNH VP 12198 (fragmentaryczna, ale najbardziej kompletna czaszka o długości ok. 2,3 m razem ze szkieletem pozaczaszkowym), UMNH VP 12225 (fragmentaryczna czaszka osobnika młodocianego zawierająca częściową k. zaoczodołową z najbardziej kompletnym rogiem oczodołowym (na k. ''supraorbital'')), UMNH VP 16404 (częściowa k. zaoczodołowa z prawie kompletnym rogiem oczodołowym), UMNH VP 13913 (mała, niekompletna k. zaoczodołowa z kompletnym rogiem oczodołowym należąca do osobnika młodocianego), kilka elementów ze złoża 942 zawierającego co najmniej 2 osobniki utahceratopsa, w tym UMNH VP 16675 (rostrum), UMNH VP 16672 (k. przedszczękowa), UMNH VP 16676 (fragment k. nosowej), UMNH VP 16673 (k. jarzmowa), UNMH VP 16674 (k. łuskowa) i UMNH VP 16671 (k. ciemieniowa). Najmniejszy osobnik to UMNH VP 20444 (niekompletna czaszka i kompletny, artykułowany szkielet pozaczaszkowy).

==Budowa i paleośrodowisko==
[[File:Kaiparowits fauna.jpg|thumb|300px|right|''Utahceratops'' środowisku naturalnym. Znajduje się po lewej stronie. Autor: Abelov2014. [https://abelov2014.deviantart.com/art/Utahceratops-Nasutoceratops-Kosmoceratops-720725612]]]
''Utahceratops'' był większy od ''[[Kosmoceratops]]'' i ''[[Nasutoceratops]]''. Charakteryzował się występowaniem niskich wyrostków na środkowej części zewnętrznej krawędzi kryzy o wydłużonej podstawie (u niektórych >10 cm). Przyśrodkowa część poprzecznej "belki" kości ciemieniowej była zakrzywiona ku przodowi. Posiadał dwa krótkie, masywne, spłaszczone i tępe rogi nadoczne skierowane na boki. Róg nosowy znajdował się blisko oczodołów, prawie w całości za nozdrzami. Opis paleośrodowiska zobacz: [[Nasutoceratops#Paleośrodowisko]] (Sampson i in., 2010).

==Systematyka==
Wg przeprowadzonej przez autorów analizy kladystycznej był [[takson siostrzany|taksonem siostrzany]]m wobec pentaceratopsa. Wraz z ''[[Pentaceratops]]'' tworzył [[klad]] siostrzany do [[klad]]u obejmującego wszystkich pozostałych przedstawicieli [[Chasmosaurinae]] (w tym ''[[Kosmoceratops]]''), oprócz [[bazalny]]ch jego przedstawicieli: ''[[Agujaceratops]]'', ''[[Mojoceratops]]'' i ''[[Chasmosaurus]]''. Analizy przeprowadzone przez Fowlera i Freedman Fowler, (2020) oraz Dalmana i in., (2022) potwierdziły jego pokrewieństwo z ''[[Pentaceratops]]''.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Utahceratops'' pochodzi od połączenia słowa Utah (stan, w którym został znaleziony jego materiał kopalny) z gr. ''ceratops''. Całą nazwę można przetłumaczyć na "rogata twarz z Utah". Epitet gatunkowy ''gettyi'' honoruje odkrywcę utahceratopsa - Mike'a Getty'ego.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Utahceratops''
| {{Kpt|[[Scott Sampson|Sampson]], [[Mark Loewen|Loewen]], [[Andrew Farke|Farke]], [[Eric Roberts|Roberts]], [[Catherine Forster|Forster]], [[Joshua Smith|Smith]]}} i {{Kpt|[[Alan Titus|Titus]]}}, [[2010]]
|-
! ''U. gettyi''
| {{Kpt|Sampson, Loewen, Farke, Roberts, Forster, Smith}} i {{Kpt|Titus}}, 2010
|}

==Bibliografia==

Dalman, S. G., Lucas, S. G., Jasinski, S. E., & Longrich, N. R. (2022). Sierraceratops turneri, a new chasmosaurine ceratopsid from the Hall Lake Formation (Upper Cretaceous) of south-central New Mexico. Cretaceous Research, 130, 105034. [[doi:10.1016/j.cretres.2021.105034]]

Fowler, D.W. (2017). "Revised geochronology, correlation, and dinosaur stratigraphic ranges of the Santonian-Maastrichtian (Late Cretaceous) formations of the Western Interior of North America" PLoS ONE, 12(11), e0188426. [[doi:10.1371/journal.pone.0188426]]

Fowler, D.W.; Freedman Fowler, E.A. (2020). "Transitional evolutionary forms in chasmosaurine ceratopsid dinosaurs: evidence from the Campanian of New Mexico". PeerJ. 8: e9251. [[doi:10.7717/peerj.9251]]

Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]

Loewen, M. A., Farke, A. A., Sampson, S. D., Getty, M. A., Lund, E. K., & O’Connor, P. M. (2013). Ceratopsid dinosaurs from the Grand Staircase of southern Utah. At the Top of the Grand Staircase: the Late Cretaceous of, 488-503.

Scott D. Sampson, Mark A. Loewen, Andrew A. Farke, Eric M. Roberts, Catherine A. Forster, Joshua A. Smith, Alan L. Titus (2010). "New Horned Dinosaurs from Utah Provide Evidence for Intracontinental Dinosaur Endemism". PLoS ONE 5 (9): e12292. [[doi:10.1371/journal.pone.0012292]]


==Galeria==
<gallery>

File:Utahceratops.png|Zrekonstruowana czaszka. Źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Utahceratops.png]

File:Utahceratops gettyi 3 salt lake city.jpg|Zrekonstruowany szkielet ''Utahceratops''. Źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Utahceratops_gettyi_3_salt_lake_city.jpg]

</gallery>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Użytkownik:Kriolofozaur

2022-07-31T17:08:48Z

PabloT: Przekierowanie do Szymon Jagusztyn

#REDIRECT [[Szymon Jagusztyn]]

Lophostropheus

2022-07-31T17:07:43Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Lophostropheus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autorzy: [[Szymon Jagusztyn]], [[Paweł Konarzewski]], [[Maciej Ziegler]], [[Dawid Mazurek]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Lophostropheus'' (lofostrof)
|-
! '''Długość''':
| 5,2<ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes. wyd. Princeton University Press. </ref> m
|-
! '''Masa''':
| 136<ref name="Molina-Larramendi"></ref> kg
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Francja]] - Normandia
[[formacja]] [[Moon-Airel]]
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|202|200}}
późny [[trias]] - wczesna [[jura]] (najpóźniejszy [[retyk]] – wczesny [[hettang]])<ref>Ezcurra i Cuny, 2007</ref>
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Theropoda]]

[[Neotheropoda]]

?<ref>Wang, S., Stiegler, J., Amiot, R., Wang, X., Du, G.-h., Clark, J.M. & Xu, X. (2017). Extreme Ontogenetic Changes in a Ceratosaurian Theropod. Current Biology, 27, 1-5. [[doi:10.1016/j.cub.2016.10.043]]</ref> [[Coelophysoidea]]

|-
| colspan=2 |[[Plik:Liliensternus_liliensterni_by_liliensternus.jpg|400px]]
 Rekonstrukcja ''Liliensternus''. ''Lophostropheus'' mógł być podobny. Autor: Mihai Dragos [http://liliensternus.deviantart.com/art/Liliensternus-liliensterni-121178469]
|}

==Wstęp==
''Lophostropheus'' to rodzaj [[bazalny|bazalnego]] teropoda, prawdopodobnie z grupy [[Coelophysoidea]], żyjącego na terenach dzisiejszej Francji.
Tak jak jego krewniacy, był to średniej wielkości, zwinny drapieżca. Jego pokarm stanowiły zapewne głównie mniejsze kręgowce.

==Materiał kopalny==
''Lophostropheus'' znany jest z zęba, 5 kręgów szyjnych, 2 grzbietowych, 4 krzyżowych, 13 ogonowych i kolejnych 10 połówek trzonów oraz niekompletnych kości miednicy - biodrowej, kulszowej i łonowej (Cuny i Galton, 1993; Ezcurra i Cuny, 2007). Okaz znajduje się w Uniwersytecie w Caen.

==Historia taksonu==
''Lophostropheus'' po raz pierwszy został opisany w 1966 r. jako ''[[Halticosaurus]]'' [[sp.]]. przez paleontologów C. Larsonneura i [[Albert-Félix Lapparent|Alberta-Felixa de Lapparenta]]. W 1993 r. Cuny i [[Peter Galton|Galton]] zaklasyfikowali go do [[rodzaj]]u ''[[Liliensternus]]'' i utworzyli nowy gatunek ''Liliensternus airelensis''. Reegzaminacja cech osteologicznych przez Ezcurrę i Cuny'ego (2007) wykazała, że te uważane za wspólne dla obu gatunków ''Liliensternus'' są znacznie szerzej rozprzestrzenione wśród [[Coelophysoidea]]. Ponadto odkryto cechy łączące ''L. airelensis'' z [[Coelophysidae]]. Te badania umożliwiły przeprowadzenie analizy kladystycznej, która wykazała, że ''L. airelensis'' jest bliższy kladowi Coelophysidae (''[[Megapnosaurus]]'' + ''[[Coelophysis]]'') niż rodzajowi ''Liliensternus''. [[Martin Ezcurra|Ezcurra]] i Cuny w 2007 roku utworzyli dla niego zatem nowy rodzaj ''Lophostropheus''.

==Filogeneza==
''Lophostropheus'' jest bazalnym [[neoteropod]]em, rzadko zamieszczanym w analizach filogenetycznych. Lokuje się w [[Coelophysoidea]] lub wśród bardziej zaawansowanych teropodów. Przykładowo autorzy nazwy rodzajowej umieścili ''Lophostropheus'' na drzewie filogenetycznym jako [[takson siostrzany]] dla [[Coelophysidae]]. Analiza przeprowadzona przez Barona i in. (2017) wykazała, że ''Lophostropheus'' tworzy [[klad]] z ''[[Sinosaurus]]'' i ''[[Cryolophosaurus]]'', uważanymi generalnie za dość zaawansowane teropody.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Lophostropheus'' pochodzi od słów "lophos" (grzebień) i "strophe" (odnoszący się do kręgu). Podkreśla ona wydatność blaszek grzbietowych i brzusznych na przednich kręgach szyjnych. Nazwa gatunkowa pochodzi od miejsca znalezienia, którym był kamieniołom Airlen.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Lophostropheus''
| {{Kpt|Ezcurra}} i {{Kpt|Cuny}}, [[2007]]
|-
! ''L. airelensis ''
| ({{Kpt|Cuny}} i {{Kpt|Galton}}, [[1993]]) {{Kpt|Ezcurra}} i {{Kpt|Cuny}}, [[2007]]
|-
| = ''[[Liliensternus]] airelensis''
| {{Kpt|Cuny}} i {{Kpt|Galton}}, 1993
|}

==Bibliografia==

Baron, M. G., Norman, D. B., & Barrett, P. M. (2017). A new hypothesis of dinosaur relationships and early dinosaur evolution. Nature, 543(7646), 501-506. [[doi:10.1038/nature21700]]

Cuny, G., & Galton, P. M. (1993). Revision of the Airel theropod dinosaur from the Triassic-Jurassic boundary (Normandy, France). Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie. Abhandlungen, 187(3), 261-288.

Ezcurra, M. D., & Cuny, G. (2007). The coelophysoid Lophostropheus airelensis, gen. nov.: a review of the systematics of “Liliensternus” airelensis from the Triassic–Jurassic outcrops of Normandy (France). Journal of Vertebrate Paleontology, 27(1), 73-86. [[doi:10.1671/0272-4634(2007)27[73:TCLAGN]2.0.CO;2]]

Larsonneur, C., & Lapparent, A. F. D. (1966). Un dinosaurien carnivore, Halticosaurus, dans le Réthien d'Airel (Manche). Bulletin Société Linnéenne de Normandie, 10, 108-116.

<references/>


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Coelophysoidea]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Francja]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Trias]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Retyk]]
[[Kategoria:Hettang]]

Szymon Jagusztyn

2022-07-31T17:07:32Z

PabloT:

{| class="wikitable"
|Szymon Jagusztyn
|[http://forum.dinozaury.com/memberlist.php?mode=viewprofile&u=5961&sid=cfc5f53f4b98c790a385f1f6fab2704a Kriolofozaur Szymon Jagusztyn]
|-
|colspan=2|[https://www.encyklopedia.dinozaury.com/wiki/Specjalna:Wk%C5%82ad/Kriolofozaur Aktywność]
|}
{{DEFAULTSORT: Jagusztyn, Szymon}}
[[Kategoria: Dinozaury.com]]

Lophostropheus

2022-07-30T20:36:12Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Lophostropheus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor: [[Szymon Jagusztyn]], [[Paweł Konarzewski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Lophostropheus'' (lofostrof)
|-
! '''Długość''':
| 5,2 m
|-
! '''Masa''':
| ok. 140 kg
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Francja]] - Normandia
[[formacja]] [[Moon-Airel]]
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|206|196}}
ok. 206-196,5 [[Ma]] 
późny [[trias]] - wczesna [[jura]] ([[retyk]] - [[synemur]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Neotheropoda]]

[[Coelophysoidea]]

[[Coelophysidae]]?

|-
| colspan=2 |[[Plik:Liliensternus_liliensterni_by_liliensternus.jpg|400px|]]
 Rekonstrukcja ''Liliensternus''. ''Lophostropheus'' mógł być podobny. Autor: Mihai Dragos [http://liliensternus.deviantart.com/art/Liliensternus-liliensterni-121178469]
|}

==Wstęp==
''Lophostropheus'' to rodzaj [[bazalny|bazalnego]] teropoda z grupy [[Coelophysoidea]] żyjącego na terenach dzisiejszej Francji. Był jednym z nielicznych dinozaurów, które przetrwały wymieranie triasowe.

==Materiał kopalny==
''Lophostropheus'' znany jest z 11 kręgów, zęba i niekompletnej miednicy. Okaz znajduje się na Uniwersytecie w Caen.

==Historia taksonu==
Po raz pierwszy został opisany w 1966 r. jako ''Halticosaurus sp''. przez paleontologów C. Larsonneura i Alberta-Felixa de Lapparent. W 1993 r. Cuny i Galton zaklasyfikowali go do rodzaju ''[[Liliensternus]]'' i utworzyli nowy gatunek ''Liliensternus airelensis''. Rauhut i Hungerbühler (2000) uznali, że jest odrębnym taksonem, gdy Carrano i Sampson (2004) uważali, że należy do ''[[Liliensternus]]''. Ezcurra i Cuny w 2007 roku utworzyli dla niego nowy rodzaj ''Lophostropheus''.

==Systematyka==
Autorzy opisu umieścili ''Lophostropheus'' na drzewie filogenetycznym jako takson siostrzany dla [[Coelophysidae]] bliższemu ''[[Coelophysis]]'' niż ''[[Liliensternus]]''. Został on przypisany do nadrodziny [[Coelophysoidea]]. Analiza przeprowadzona przez Barona i in., (2017) wykazała, że ''Lophostropheus'' tworzy wspólny klad z ''[[Sinosaurus]]'' i ''[[Cryolophosaurus]]''.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Lophostropheus'' pochodzi od słów "lophe" (grzebień) i "stropoheus" (odnoszący się do kręgu). Podkreśla ona wydatność blaszek grzbietowych i brzusznych na kręgach szyjnych. Nazwa gatunkowa pochodzi od miejsca znalezienia, którym był kamieniołom Airlen.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Lophostropheus''
| {{Kpt|Ezcurra}} i {{Kpt|Cuny}}, [[2007]]
|-
! ''L. airelensis ''
| ({{Kpt|Cuny}} i {{Kpt|Galton}}, [[1993]]) {{Kpt|Ezcurra}} i {{Kpt|Cuny}}, [[2007]]
|-
| = ''[[Liliensternus]] airelensis''
| {{Kpt|Cuny}} i {{Kpt|Galton}}, 1993
|}

==Bibliografia==

Baron, M. G., Norman, D. B., & Barrett, P. M. (2017). A new hypothesis of dinosaur relationships and early dinosaur evolution. Nature, 543(7646), 501-506. [[doi:10.1038/nature21700]]

Carrano, M. T., & Sampson, S. D. (2004). A review of coelophysoids (Dinosauria: Theropoda) from the Lower Jurassic of Europe, with comments on the late history of the Coelophysoidea. Neues Jahrbuch fAr Geologie und PalAontologie Monatshefte.

Cuny, G., & Galton, P. M. (1993). Revision of the Airel theropod dinosaur from the Triassic-Jurassic boundary (Normandy, France). Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie. Abhandlungen, 187(3), 261-288.

Ezcurra, M. D., & Cuny, G. (2007). The coelophysoid Lophostropheus airelensis, gen. nov.: a review of the systematics of “Liliensternus” airelensis from the Triassic–Jurassic outcrops of Normandy (France). Journal of Vertebrate Paleontology, 27(1), 73-86 [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1671/0272-4634%282007%2927%5B73%3ATCLAGN%5D2.0.CO%3B2]

Larsonneur, C., & Lapparent, A. F. D. (1966). Un dinosaurien carnivore, Halticosaurus, dans le Réthien d'Airel (Manche). Bulletin Société Linnéenne de Normandie, 10, 108-116.

Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019) "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes" wyd. Princeton University Press.

Mortimer, M. (online) [https://theropoddatabase.com/Coelophysoidea.htm#Liliensternusairelensis]

Rauhut, O. W., & Hungerbühler, A. (2000). A review of European Triassic theropods. Gaia, 15, 75-88. [https://www.researchgate.net/publication/235907478_A_review_of_European_Triassic_theropods]


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Coelophysoidea]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Francja]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Trias]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Retyk]]
[[Kategoria:Hettang]]
[[Kategoria:Synemur]]

Lophostropheus

2022-07-30T20:31:45Z

PabloT: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Lophostropheus''}} {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: Szymon Jagusztyn, Paweł Konarzewski |} ---..."

Australovenator

2022-07-30T20:26:00Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Australovenator''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autorzy: [[Tymoteusz Podwyszyński]], [[Tomasz Sokołowski]], [[Marcin Szermański]], [[Maciej Ziegler]]
|-
| Korekta: [[Kamil Kamiński]]
|-
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Australovenator'' (australowenator)
|-
! '''Długość''':
| 5-6 m
|-
! '''Masa''':
| 450-500 kg
|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Australia]] - Queensland

([[formacja]] [[Winton]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 95<ref>White i in., 2013</ref> [[Ma]]

późna [[kreda]] ([[cenoman]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Avetheropoda]]

[[Coelurosauria]]

[[Megaraptora]]

[[Megaraptoridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Australovenator2.jpg|400px]]
Rekonstrukcja. Autor: "Smokeybjb" [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Australovenator2.jpg].
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
Winton, Queensland, Australia~formacja [[Winton]], miasto Winton, Queensland, [[Australia]]|''A. wintonensis'' - '''AODF 604''' ([[holotyp]]) i materiał przypisany. 
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Australovenator'' to [[teropod]] z grupy [[Megaraptora|megaraptorów]], żyjący na terenie Australii w "środkowej" kredzie. Był to dość duży, lecz dość lekko zbudowany drapieżnik, polujący zapewne na roślinożerne ''[[Wintonotitan]]'' i ''[[Diamantinasaurus]]''. Nie gardził także mniejszymi zwierzętami zamieszkującymi tamten obszar.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Australovenator2.png|thumb|300px|Holotyp (niekompletny). Źródło: Hocknull i in., 2009]]

[[Holotyp]] (AODF 604) to dziewięć zębów, lewa kość zębowa, żebra, [[gastralia]], niekompletna prawa kość biodrowa, obie kości łokciowe, prawa kość promieniowa, kości śródręcza, paliczki i pazury kończyn przednich, prawa kość udowa, obie kości piszczelowe, prawa kość strzałkowa, prawa kość skokowa, kości śródstopia, paliczki i pazury kończyn tylnych. Później okazało się, że do [[holotyp]]u należy także lewa i prawa kość ramienna, prawy ''radiale'', dystalna część prawej kości nadgarstka 1, prawie kompletna prawa kość śródręcza I, paliczki lewej dłoni: II-1, II-2, prawie kompletny II-3 i III-3 ([[Matt White|White]] i in., [[2012]]), a także lewa kość strzałkowa, kość śródstopia IV, paliczki lewej stopy I-2, II-1, III-4, IV-2, IV-3 oraz paliczki prawej stopy II-2 i III-1 (White i in., 2013).

W 2019 r. opisano szczątki z osadów formacji Eumeralla, mogące należeć do ''Australovenator'' (Poropat i in., 2019). Jednak wg Mortimera (online), taka interpretacja wydaje się wątpliwa.

W 2020 r . opisano kolejne szczątki megaraptoryda z formacji Winton (2 kręgi, kości śródstopia i paliczek stopy) (White i in., 2020). Mogą one należeć do ''Australovenator'', choć wykazują pewne różnice w stosunku do holotypu, a ich znaczenie pozostaje niejasne.
[[Plik: Australovenator.jpg|thumb|300px|Rekonstrukcja. Autor: T. Tischler [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Australovenator.jpg].]]

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Australovenator'' (''australis'' - łac. "południowy", ''venator'' - łac. "łowca") pochodzi od miejsca znalezienia jego kości - półkuli południowej - oraz jego drapieżności. Nazwa gatunkowa ''wintonensis'' odnosi się do Winton - jego szczątki zostały znalezione 60 km na zachód od tej miejscowości.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Australovenator''
| [[Scott Hocknull|Hocknull]], [[Matt White|White]], [[Travis Tischler|Tischler]], [[Alex Cook|Cook]], [[Naomi Calleja|Calleja]], [[Trish Sloan|Sloan]] i [[David Elliot|Elliot]], [[2009]]
|-
! ''A. wintonensis''
| Hocknull, White, Tischler, Cook, Calleja, Sloan i Elliot, 2009
|}

== Bibliografia ==

Benson RBJ, Carrano MT & Brusatte SL (2010) "A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic" Naturwissenschaften 97 (1) 71-78, opublikowane online przed drukiem 14.10.2009.

Hocknull SA, White MA, Tischler TR, Cook AG, Calleja ND, Sloan T & Elliott DA (2009) "New mid-Cretaceous (latest Albian) dinosaurs from Winton, Queensland, Australia" PLoS ONE 4 (7).

Novas FE, Agnolín FL, Ezcurra MD, Porfiri J & Canale JI (2013) "Evolution of the carnivorous dinosaurs during the Cretaceous: The evidence from Patagonia" Cretaceous Research [doi:10.1016/j.cretres.2013.04.001]

Poropat SF, White MA, Vickers-Rich PR, Thomas H (2019) "New megaraptorid (Dinosauria: Theropoda) remains from the Lower Cretaceous Eumeralla Formation of Cape Otway, Victoria, Australia". Journal of Vertebrate Paleontology. 39 (4): e1666273. [[doi:10.1080/02724634.2019.166627]].

White MA, Cook AG, Hocknull SA, Sloan T, Sinapius GHK & Elliott DA (2012) "New Forearm Elements Discovered of Holotype Specimen Australovenator wintonensis from Winton, Queensland, Australia". PLoS ONE 7 (6): e39364. [[DOI:10.1371/journal.pone.0039364]]

White MA, Benson RBJ, Tischler TR, Hocknull SA, Cook AG, Barnes DG, Poropat SF, Wooldridge SJ, Sloan T, Sinapius GHK, Elliott DA (2013) New Australovenator Hind Limb Elements Pertaining to the Holotype Reveal the Most Complete Neovenatorid Leg. PLoS ONE 8(7): e68649. [[doi:10.1371/journal.pone.0068649]]

White MA, Bell, PR, Poropat, SF, Pentland, AH, Rigby, SL, Cook, AG, Sloan, T, Elliott, DA (2020) "New theropod remains and implications for megaraptorid diversity in the Winton Formation (lower Upper Cretaceous), Queensland, Australia". Royal Society Open Science. 7 (1): 191462.

Holtz, TR. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]

Paul, GS. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford
<References/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Megaraptora]]
[[Kategoria:Australia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]

Judiceratops

2022-07-30T17:51:15Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Judiceratops''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Bartosz Suchecki]]
| [[Marcin Szermański]] [[Maciej Ziegler]] [[Paweł Konarzewski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Judiceratops''
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[USA]] - Montana

(formacja [[Judith River]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|78|77}}
ok. 78 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Chasmosaurinae]]

|-
| colspan=2 |[[Plik:Judiceratops.jpg|400px]]
Rekonstrucja wyglądu ''Judiceratops''. [http://spinops.blogspot.com/2013/06/judiceratops-tigris.html?q=Judiceratops Autor: Nobu Tamura]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=3>
49.0° N, 110.6° W~ Lokalizacja szczątków ''Judiceratops tigris''
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Judiceratops'' to [[rodzaj]] ceratopsa żyjącego w [[późna kreda|późnej kredzie]] ok. 78 mln lat temu na terenach stanu Montana (USA). Jest [[bazalny]]m i jednym z najstarszych znanych przedstawicieli [[Chasmosaurinae]]. Skamieniałości zostały znalezione w osadach formacji [[Judith River]] w hrabstwie Hill. Został opisany przez Nicholasa R. Longricha w [[2013]] roku. Charakteryzował się rogami naodcznymi o owalnym kształcie w przekroju poprzecznym (Campbell, 2015).

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (YPM VPPU 022404) zawiera fragmenty niekompletnej czaszki, czyli rogi nadoczne, elementy kości czołowych, przedczołowych, łzowych, części prawej kości łuskowej i ciemieniowych, kłykieć potyliczny i części kości nadpotyliczne (''supraoccipital'').

Materiał przypisany: YPM VPPU 023262 - środkowa belka k. ciemieniowej, lewa k. łuskowa, końcówki rogów nadoczodołowych i k. łzowa.

Campbell (2015) uznał, że wcześniej przypisany materiał kopalny do ''Judiceratops'' (YPM VPPU 023261 i YPM VPPU 023411) należą do niezidentyfikowanych przedstawicieli [[Ceratopsidae]].

==Etymologia==
Nazwa ''Judiceratops'' pochodzi od nazwy formacji [[Judith River]] i połączonego słowa "''ceratops''" . Epitet gatunkowy "''tigris''" został zaczerpnięty od maskotki Princeton University. Nazwa ta ma upamiętniać wkład tego uniwersytetu w paleontologię.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Judiceratops''
| {{Kpt|Longrich}}, [[2013]]
|-
! ''J. tigris''
| {{Kpt|Longrich}}, 2013
|}
==Bibliografia==

Campbell, J. A. (2015). A reassessment of the horned dinosaur Judiceratops tigris (Ornithischia: Ceratopsidae) from the Upper Cretaceous (Campanian) of Montana, USA. Canadian Journal of Earth Sciences, 52(2), 85-95. [[doi:10.1139/cjes-2014-0172]]

Longrich, N. R. (2013). "Judiceratops tigris, a New Horned Dinosaur from the Middle Campanian Judith River Formation of Montana". Bulletin of the Peabody Museum of Natural History 54: 51–65. [[doi:10.3374/014.054.0103]].

Ryan, Michael J.; Russell, Anthony P., and Hartman, Scott. (2010). "A New Chasmosaurine Ceratopsid from the Judith River Formation, Montana", In: Michael J. Ryan, Brenda J. Chinnery-Allgeier, and David A. Eberth (eds), New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium, Indiana University Press, 656 pp. ISBN 0-253-35358-0.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Kampan]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]

Dashanpusaurus

2022-07-29T09:03:21Z

PabloT: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Dashanpusaurus''}} {{Opis |Autor = Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''Dashanpusaurus'' (..."

{{DISPLAYTITLE:''Dashanpusaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Dashanpusaurus'' (daszanpuzaur)
|długość = ok. 14 m
|wysokość =
|masa = 5,2 t
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Chiny]], Syczuan
 [[formacja]] Shaximiao 
|czas = {{Występowanie|170|168}}
ok. 170 [[Ma]] 
środkowa [[jura]] ([[bajos]])
|systematyka = [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Sauropoda]]

[[Neosauropoda]]

[[Macronaria]]

|grafika = Camarasaurus supremus.png
|podpis = Rekonstrukcja ''Camarasaurus''. Być może ''Dashanpusaurus'' był podobny. Autor: Jesus Gamarra [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Camarasaurus_supremus.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa = <display_points type="terrain" zoom=4>
29.4114,104.853~Lokalizacja szczątków ''Dashanpusaurus''
</display_points>
}}
==Wstęp==
''Dashanpusaurus'' to [[rodzaj]] [[bazalny|bazalnego]] [[zauropod]]a z [[klad]]u [[Macronaria]] żyjącego w [[środkowa jura|środkowej jurze]] na terenach dzisiejszych Chin. Został opisany w [[2005]] roku przez Peng i wspólników.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (ZDM 5028) stanowi półartykułowany szkielet częściowy zawierający: 4 kręgi szyjne, 13 kręgów grzbietowych, 5 kręgów krzyżowych, 33 kręgi ogonowe, lewą kość łokciową, biodro, kość łonową, udową i piszczelową.

[[Paratyp]] (ZDM 5027) to częściowo artykułowany szkielet obejmujący: 4 kręgi szyjne, 12 kręgów grzbietowych, 2 kręgi ogonowe, lewą łopatkę i kość kruczą, lewą kość ramienną, promieniową i kilka żeber.

Oba osobniki zostały odnalezione w tym samym kamieniołomie.

==Systematyka ==
Autorzy opisu pierwotnie umieścili ''Dashanpusaurus'' jako przedstawiciela rodziny [[Camarasauridae]]. Ren i in., (2022) wykazali, że posiada 9 [[synapomorfia|synapomorfii]] przemawiających za umieszczeniem go w obrębie [[Macronaria]]. Nowa pozycja filogenetyczna czyni go najwcześniejszym znanym przedstawicielem [[Macronaria]]. Ich analiza biogeograficzna i dowody geologiczne sugerują, że neozauropody pojawiły się na całym świecie co najmniej we wczesnej jurze, gdy istniał superkontynent Pangea.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Dashanpusaurus'' pochodzi od miejsca, gdzie odkryto jego skamieniałości i oznacza "jaszczur z Dashanpu". Epitet [[gatunek|gatunkowy]] ''dongi'' honoruje długoletnią pracę profesora Donga Zhiming.

==Spis gatunków==

{| class="wikitable"
! ''Dashanpusaurus''
| {{Kpt|Peng}}, {{Kpt|Ye}}, {{Kpt|Gao}}, {{Kpt|Shu}}, {{Kpt|Jiang}}, [[2005]]
|-
! ''D. dongi''
| {{Kpt|Peng}}, {{Kpt|Ye}}, {{Kpt|Gao}}, {{Kpt|Shu}}, {{Kpt|Jiang}}, 2005
|}

==Bibliografia==

Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2020) "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs" wyd. Princeton University Press.

Peng, G.; Y. Ye; Y. Gao; C. Shu; S. Jiang (2005). Jurassic Dinosaur Faunas in Zigong. Chengdu: Sichuan Publishing Group People's Press

Ren, X. X., Jiang, S., Wang, X. R., Peng, G. Z., Ye, Y., Lei, J., & You, H. L. Re-Examination of Dashanpusaurus Dongi (Sauropoda: Macronaria) Supports an Early Middle Jurassic Global Distribution of Neosauropod Dinosaurs. Available at SSRN 4150550. [[doi:10.2139/ssrn.4150550]]


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Macronaria]]
[[Kategoria:Macronaria bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Bajos]]

Paralitherizinosaurus

2022-07-27T21:02:21Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Paralitherizinosaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Kamil Kamiński]]
|Korekta = [[Paweł Konarzewski]]
|nazwa = ''Paralitherizinosaurus'' (paraliterizinozaur)
|długość =
|wysokość =
|masa =
|dieta = wszystkożerny / roślinożerny
|miejsce = [[Japonia]], Hokkaido
 ([[formacja]] [[Osoushinai]])
|czas = {{Występowanie|84|80}}
ok. 84-80 [[Ma]] późna [[kreda]], (wczesny [[kampan]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Therizinosauria]]

[[Therizinosauridae]]
|grafika = Paralitherizinosaurus reconstruction.png
|podpis = Rekonstrukcja ''Paralitherizinosaurus''.
Autor: Masato Hattori. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Paralitherizinosaurus_reconstruction.png].
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}

==Wstęp==
''Paralitherizinosaurus'' to rodzaj teropoda z [[klad]]u [[Therizinosauria]] żyjącego w późnej kredzie na obszarach dzisiejszej Japonii Chin. Został on nazwany w 2022 r. przez [[Yoshitsugu Kobayashi|Yoshitsugu Kobayashiego]] i współpracowników.

==Etymologia==
Nazwa ''Paralitherizinosaurus'' pochodzi od greckich słów ''paralos'' („bliski morza”) i ''therizo'' („zbierać”, „żąć”) oraz łacińskiego ''sauros'' („gad”, „jaszczur”). Epitet gatunkowy ''japonicus'' nawiązuje do Japonii.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (NMV-52) to fragmentaryczny kręg szyjny i częściowa prawa kończyna górna (I kość śródręcza, końcówki pazurów I i II palca oraz prawie kompletny pazur III palca).

==Budowa i paleobiologia==
Mimo skąpego materiału kopalnego, odkrycie ''Paralitherizinosaurus'' dostarczyło istotnych informacji na temat ewolucji terizinozaurydów, a zwłaszcza ich pazurów. Wsparło ono hipotezę, mówiącą że pazury służyły tym zwierzętom do zaczepiania i zagrabiania roślinności, a także podawania jej do pyska.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Paralitherizinosaurus''}}
| {{Kpt|[[Yoshitsugu Kobayashi|Kobayashi]], Takasaki, Fiorillo, Chinzorig}} i {{Kpt|Hikida}}, [[2022]]
|-
| {{V|''P. japonicus''}}
| {{Kpt|[[Yoshitsugu Kobayashi|Kobayashi]], Takasaki, Fiorillo, Chinzorig}} i {{Kpt|Hikida}}, [[2022]]
|}

==Bibliografia==
Kobayashi, T., Takasaki, R., Fiorillo, A.R., Tsogtbaatar, C. & Hikida, Y. (2022). New therizinosaurid dinosaur from the marine Osoushinai Formation (Upper Cretaceous, Japan) provides insight for function and evolution of therizinosaur claws. Scientific Reports. 12:7207. [[doi:10.1038/s41598-022-11063-5]]

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Therizinosauria]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Japonia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Iberospinus

2022-07-27T20:57:50Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Iberospinus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
|
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Iberospinus'' (iberospinus)
|-
! '''Długość''':
| 8-9 m

|-
! '''Masa''':
|

|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Portugalia]] – dystrykt Setubal

([[formacja]] [[Papo Seco]])
|-
! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|129|127}}
ok. 129–127 [[Ma]] 
[[wczesna kreda]] (wczesny [[barrem]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Spinosauridae]]

?[[Baryonychinae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik: Iberospinus_life_reconstruction.png|400px]]
Rekonstrukcja ''Iberospinus'' z zaznaczeniem znalezionych kości.

Autor: Victor Feijó de Carvalho. Źródło: Mateus i Estraviz-Lopez (2022).
|-
|}

== Wstęp ==
''Iberospinus'' to [[rodzaj]] średniej wielkości [[Spinosauridae|spinozauryda]], prawdopodobnie z [[klad]]u [[Baryonychinae]]. Żył on we wczesnej kredzie na terenie obecnej Portugalii. Co ciekawe, przez lata jego szczątki zaliczano do ''[[Baryonyx]]'', dopiero w 2022 r. przeniesiono je do nowego rodzaju.

== Etymologia ==
Nazwa ''Iberospinus'' pochodzi od łacińskiego słowa ''Ibero'', czyli Półwysep Iberyjski oraz ''spinus'' („kolec”). Odnosi się do jednej z najbardziej znanych cech spinozaurów – wydłużonych wyrostków kolczystych kręgów. Epitet gatunkowy honoruje odkrywcę szczątków – Carlosa Natario.

== Materiał kopalny ==
[[Holotyp]] (ML 1190) to fragmenty żuchwy, kilka zębów, częściowa łopatka, fragmenty kręgów grzbietowych, kilka kręgów ogonowych, częściowa kość łonowa, kawałki żeber, kość piętowa i paliczek stopy (zob. rys. obok).
[[Plik: Iberospinus.png|300px|thumb|left|Rekonstrukcja szkieletu. Elementy znalezione mają kolor czerwony. Autor: Scott Hartman. Źródło: Mateus i Estraviz-Lopez (2022).]]

==Budowa i paleobiologia==
''Iberospinus'' był raczej umiarkowanie dużym spinozaurydem, mierzącym ok. 8-9 m długości. Ogólnym pokrojem ciała zapewne przypominał takie zwierzęta jak ''[[Baryonyx]]'' czy ''[[Suchomimus]]'', a różnił się on nich szczególami budowy żuchwy, kręgów ogonowych, łopatki oraz miednicy. Żuchwa wykazuje obecność skomplikowanego systemu nerwowo-naczyniowego. Podobne struktury występowały u innych sponizaurydów (zob. [[Spinosauridae#Paleobiologia]]), ale też u teropodów takich jak ''[[Neovenator]]'' czy ''[[Daspletosaurus]]''. Budowa ogona i płaskie dolne powierzchnie pazurów tylnych kończyn mogą wskazywać na adaptacje do półwodnego trybu życia, co proponowano zwłaszcza dla ''[[Spinosaurus]]''. Jednak interpretacja niezwykłych cech budowy spinozaurydów pozostaje niejasna (zob. szerzej w [[Spinosaurus#Postawa i lokomocja]]).
[[Plik: Iberospinus_CT-scan.png|300px|thumb|left|Tomografia komputerowa ukazjąca sieć nerwowo-naczyniową w żuchwie. Źródło: Mateus i Estraviz-Lopez (2022).]]

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
| {{V|''Iberospinus''}}
| {{Kpt|[[Octavio Mateus|Mateus]]}} i {{Kpt|Estraviz-Lopez}}, [[2022]]
|-
| {{V|''I. natarioi''}}
| {{Kpt|[[Octavio Mateus|Mateus]]}} i {{Kpt|Estraviz-Lopez}}, 2022
|}

== Bibliografia ==
Mateus, O. & Estraviz-Lopez, D. (2022) “A new theropod dinosaur from the early cretaceous (Barremian) of Cabo Espichel, Portugal: Implications for spinosaurid evolution.” PLoS ONE 17(2): e0262614. [[doi:10.1371/journal.pone.0262614]].


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Spinosauridae]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Portugalia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Barrem]]

Iberospinus

2022-07-27T20:56:51Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Iberospinus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
|
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Iberospinus'' (iberospinus)
|-
! '''Długość''':
| 8-9 m

|-
! '''Masa''':
|

|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Portugalia]] – dystrykt Setubal

([[formacja]] [[Papo Seco]])
|-
! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
| ok. 129–127 [[Ma]]

[[wczesna kreda]] (wczesny [[barrem]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Spinosauridae]]

?[[Baryonychinae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik: Iberospinus_life_reconstruction.png|400px]]
Rekonstrukcja ''Iberospinus'' z zaznaczeniem znalezionych kości.

Autor: Victor Feijó de Carvalho. Źródło: Mateus i Estraviz-Lopez (2022).
|-
|}

== Wstęp ==
''Iberospinus'' to [[rodzaj]] średniej wielkości [[Spinosauridae|spinozauryda]], prawdopodobnie z [[klad]]u [[Baryonychinae]]. Żył on we wczesnej kredzie na terenie obecnej Portugalii. Co ciekawe, przez lata jego szczątki zaliczano do ''[[Baryonyx]]'', dopiero w 2022 r. przeniesiono je do nowego rodzaju.

== Etymologia ==
Nazwa ''Iberospinus'' pochodzi od łacińskiego słowa ''Ibero'', czyli Półwysep Iberyjski oraz ''spinus'' („kolec”). Odnosi się do jednej z najbardziej znanych cech spinozaurów – wydłużonych wyrostków kolczystych kręgów. Epitet gatunkowy honoruje odkrywcę szczątków – Carlosa Natario.

== Materiał kopalny ==
[[Holotyp]] (ML 1190) to fragmenty żuchwy, kilka zębów, częściowa łopatka, fragmenty kręgów grzbietowych, kilka kręgów ogonowych, częściowa kość łonowa, kawałki żeber, kość piętowa i paliczek stopy (zob. rys. obok).
[[Plik: Iberospinus.png|300px|thumb|left|Rekonstrukcja szkieletu. Elementy znalezione mają kolor czerwony. Autor: Scott Hartman. Źródło: Mateus i Estraviz-Lopez (2022).]]

==Budowa i paleobiologia==
''Iberospinus'' był raczej umiarkowanie dużym spinozaurydem, mierzącym ok. 8-9 m długości. Ogólnym pokrojem ciała zapewne przypominał takie zwierzęta jak ''[[Baryonyx]]'' czy ''[[Suchomimus]]'', a różnił się on nich szczególami budowy żuchwy, kręgów ogonowych, łopatki oraz miednicy. Żuchwa wykazuje obecność skomplikowanego systemu nerwowo-naczyniowego. Podobne struktury występowały u innych sponizaurydów (zob. [[Spinosauridae#Paleobiologia]]), ale też u teropodów takich jak ''[[Neovenator]]'' czy ''[[Daspletosaurus]]''. Budowa ogona i płaskie dolne powierzchnie pazurów tylnych kończyn mogą wskazywać na adaptacje do półwodnego trybu życia, co proponowano zwłaszcza dla ''[[Spinosaurus]]''. Jednak interpretacja niezwykłych cech budowy spinozaurydów pozostaje niejasna (zob. szerzej w [[Spinosaurus#Postawa i lokomocja]]).
[[Plik: Iberospinus_CT-scan.png|300px|thumb|left|Tomografia komputerowa ukazjąca sieć nerwowo-naczyniową w żuchwie. Źródło: Mateus i Estraviz-Lopez (2022).]]

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
| {{V|''Iberospinus''}}
| {{Kpt|[[Octavio Mateus|Mateus]]}} i {{Kpt|Estraviz-Lopez}}, [[2022]]
|-
| {{V|''I. natarioi''}}
| {{Kpt|[[Octavio Mateus|Mateus]]}} i {{Kpt|Estraviz-Lopez}}, 2022
|}

== Bibliografia ==
Mateus, O. & Estraviz-Lopez, D. (2022) “A new theropod dinosaur from the early cretaceous (Barremian) of Cabo Espichel, Portugal: Implications for spinosaurid evolution.” PLoS ONE 17(2): e0262614. [[doi:10.1371/journal.pone.0262614]].


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Spinosauridae]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Portugalia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Barrem]]

Megaraptor

2022-07-26T16:17:16Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Megaraptor''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Maciej Ziegler]], [[Marcin Szermański]], [[Dawid Mazurek]], [[Tomasz Skawiński]]
| [[Paweł Konarzewski]]
|}


----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Megaraptor'' (megaraptor)
|-
! '''Długość''':
| 8,3 m

|-
! '''Masa''':
| 1,3 t

|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - Neuquén

([[formacja]] [[Portezuelo]])

|-
! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|91|88}}
91-88 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[turon]]-[[koniak]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Avetheropoda]]

[[Coelurosauria]]

[[Megaraptora]]

[[Megaraptoridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Megaraptor namunhuaiquii.jpg|400px]]
Rekonstrukcja ''Megaraptor''. Autor: Alexander Thomas Lovegrove [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megaraptor_namunhuaiquii.jpg]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Megaraptor namunhuaiquii size chart.png|400px]]
 Porównanie wymiarów ''Megaraptor'' i człowieka. Źródło [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megaraptor_namunhuaiquii_size_chart.png]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
-38.9, -69.55~Sierra del Portezuelo, [[formacja]] [[Portezuelo]]|'''MCF-PVPH 79''' - ''[[Megaraptor]] namunhuaiquii'' - [[holotyp]].
-38.4532, -68.7246~Futalognko Quarry, [[formacja]] [[Portezuelo]]|'''MUCPv 341''' - ''[[Megaraptor]] namunhuaiquii'' - [[materiał przypisany]].
-38.3244, -68.5134~Barreales Lake, [[formacja]] [[Portezuelo]]|'''MUCPv 595''' - ''[[Megaraptor]] namunhuaiquii'' - [[materiał przypisany]].
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Megaraptor'' to [[rodzaj]] teropoda żyjącego w późnej kredzie ok. 91-88 mln lat temu na terenach obecnej Patagonii ([[Argentyna]]). Został opisany przez [[Fernando Novas|Novasa]] w [[1998]] roku.

==Odkrycia==
[[Holotyp]] (MCF-PVPH 79) to fragmentaryczny osobnik z [[formacja|formacji]] Portezuelo (późny [[turon]] - wczesny [[koniak]], 91-88 [[Ma]]) z prowincji Neuquén ([[Fernando Novas|Novas]], 1998). Składa się on z kości łokciowej, paliczka I-1 i pazura I z „ręki” i dystalnej połowy kości śródstopia III. [[Calvo]] i in. (2004) opisali drugiego osobnika (MUCPv 341) obejmującego bardziej kompletne kości kończyny przedniej, jeden kręg szyjny, dwa proksymalne kręgi ogonowe, kość łopatkowo-kruczą i częściową łonową z formacji Portezuelo. Zwrócili też uwagę, że w tej samej lokalizacji odnaleziono również zęby karcharodontozaurydów – były one jednak wyłącznie izolowane, przez co nie można jednoznacznie przypisać ich do ''Megaraptor''. [[Porfiri]] i in. (2007) donieśli o kolejnych szczątkach kończyn z Portezuelo, zaś w 2014 roku opisano skamieniałości młodocianego osobnika MUCPv 595 (Porfiri i in., 2014).

Do ''Megaraptor'' wcześniej zaliczono także osobniki z formacji Bajo Barreal. [[Lamanna]] (2004) opisał dwa nowe fragmentaryczne szkielety z dolnych warstw formacji Bajo Barreal (środkowy [[cenoman]]-[[turon]]) z prowincji Chubut. Novas i in. (2013) podali, że to [[megaraptoryd]], lecz nie wskazali, że ''Megaraptor''; od czasu wstępnego opisu skamieniałości opisano nowe, blisko spokrewnione formy (''[[Orkoraptor]]'', ''[[Aerosteon]]''); także z uwagi na wcześniejszy wiek nie jest pewne, czy szczątki należą do omawianego [[rodzaj]]u. Lamanna i in., (2020) ustalili, że szczątki należą do nieznanych megaraptorydów o podobnej budowie do występujących krewnych na terenach Australii.

==Budowa i systematyka==
[[Plik:Megaraptor-Kralle.jpg|thumb|300px|right|Szpon megaraptora. Fot. Haplochromis [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megaraptor-Kralle.jpg#filelinks]]]
''Megaraptor'' charakteryzował się dużymi i silnymi przednimi kończynami, na których znajdowały się wielkie pazury (największy miał ok. 40 cm). Kręgi szyjne posiadały wydłużonyne, eliptycznyne otwory w bokach, które zmniejszały ich masę. Systematyka megaraptorów przez lata była trudna do ustalenia. Początkowo uważano, że należą do [[Carnosauria|karnozaurów]] w [[klad]]zie [[Carcharodontosauria]] (rodzina [[Neovenatoridae]]). Potem odkryto u nich cechy [[Coelurosauria|celurozaurów]] i umieszczono je w [[Tyrannosauroidea]]. Aranciaga Rolando i in., (2022) uznali, że Megaraptora są [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] wobec [[Tyrannosauroidea]].

==Etymologia==
Nazwa ''Megaraptor'' znaczy "duży rabuś" i pochodzi z połączenia gr. ''mega'' i łac. ''raptor''. Epitet gatunkowy (''namunhuaiquii'') odnosi się do wielkiego i ostrego pazura, początkowo umiejscawianego na stopie, i pochodzi z języka Mapuczów: ''namun'' to stopa, a ''huaiqui'' - "lanca"/"kopia" lub "przecinać"/"przekłuwać").

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Megaraptor''
| {{Kpt|[[Fernando Novas|Novas]]}}, [[1998]]
|-
! ''M. namunhuaiquii''
| {{Kpt|Novas}}, 1998
|}

==Bibliografia==

Aranciaga Rolando, A.M., Motta, M.J., Agnolín, F.L., Manabe, M., Tsuihiji, T. & Novas, F.E. (2022). "A large Megaraptoridae (Theropoda: Coelurosauria) from Upper Cretaceous (Maastrichtian) of Patagonia, Argentina". Scientific Reports. 12 (1): Article number 6318. [[doi:10.1038/s41598-022-09272-z]].

Benson, R.B.J., Carrano, M.T. & Brusatte, S.L. (2010) "A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic" Naturwissenschaften, 97, 71-78.

Calvo, J.O. Porfiri, J.D. Veralli, C.D. Novas, F.E. & Poblete, F. (2004) "Phylogenetic status of ''Megaraptor namunhuaiquii'' Novas based on a new specimen from Neuquén, Patagonia, Argentina" Ameghiniana, 41(4), 565-575.

Calvo, J.O. Porfiri, J.D. González Riga, B.J. & Kellner, A.W.A. (2007) "A new Cretaceous terrestrial ecosystem from Gondwana with the description of a new sauropod dinosaur" Anais da Academia Brasileira de Ciencias, 79(3), 1-13.

Carrano, M. T., Benson, R. B., & Sampson, S. D. (2012). The phylogeny of tetanurae (Dinosauria: Theropoda). Journal of Systematic Palaeontology, 10(2), 211-300.

Juárez-Valieri, R.D., Porfiri, J.D. & Calvo, J.O. (2011) "New Information on ''Ekrixinatosaurus novasi'' Calvo et al 2004, a giant and massively-constructed Abelisauroid from the "Middle Cretaceous" of Patagonia" Calvo, J.O., Porfiri, J.D., González Riga & Dos Santos [red.] "Paleontologia y dinosaurios desde América Latina" Editorial de la Universidad Nacional de Cuyo, 161-169.

Lamanna, M. C. (2004). Late Cretaceous dinosaurs and crocodyliforms from Egypt and Argentina. University of Pennsylvania.

Lamanna, M. C., Casal, G. A., Martínez, R. D., & Ibiricu, L. M. (2020). Megaraptorid (Theropoda: Tetanurae) partial skeletons from the Upper Cretaceous Bajo Barreal Formation of central Patagonia, Argentina: implications for the evolution of large body size in Gondwanan megaraptorans. Annals of Carnegie Museum, 86(3), 255-294. [[doi:10.2992/007.086.0302]]

Novas, F. E. (1998) "''Megaraptor namunhuaiquii'', gen. et sp. nov, a large-clawed, Late Cretaceous theropod from Patagonia" Journal of Vertebrate Paleontology, 18, 4–9.

Novas, F.E., Agnolín, F.L., Ezcurra, M.D., Porfiri, J. & Canale, J.I. (2013) "Evolution of the carnivorous dinosaurs during the Cretaceous: The evidence from Patagonia" Cretaceous Research [[doi:10.1016/j.cretres.2013.04.001]]

Novas, F. E., Aranciaga Rolando, A. M., & Agnolin, F. (2016). Phylogenetic relationships of the Cretaceous Gondwanan theropods Megaraptor and Australovenator: the evidence afforded by their manual anatomy. [https://ri.conicet.gov.ar/handle/11336/48895]

Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019) "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes" wyd. Princeton University Press.

Mortimer, online [https://theropoddatabase.com/Coelurosauria.htm#Megaraptornamunhuaiquii]

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University.

Porfiri, J.D. Dos Santos, D. & Calvo, J.O. (2007) "New information on ''Megaraptor namunhuaiquii'' (Theropoda: Tetanurae), Patagonia: considerations on paleoecological aspects" Arquivos do Museu Nacional, Rio do Janeiro, 65(4), 545-550.

Porfiri J.D., Novas F.E., Calvo J.O., Agnolin F.L., Ezcurra M.D., Cerda I.A. 2014. Juvenile specimen of Megaraptor (Dinosauria, Theropoda) sheds light about tyrannosauroid radiation. Cretaceous Research 51: 35-55. [[doi:10.1016/j.cretres.2014.04.007.]]

Smith, N.D., Makovicky, P.J., Agnolin, F.L., Ezcurra, M.D., Pais, D.F. & Salisbury, S.W. (2008) "A ''Megaraptor''-like theropod (Dinosauria: Tetanurae) in Australia: support for faunal exchange across eastern and western Gondwana in the Mid-Cretaceous" Proceedings of the Royal Society B, 275, 2085-2093.
<References/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Megaraptora]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Turon]]
[[Kategoria:Koniak]]

Megaraptor

2022-07-26T16:13:28Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Megaraptor''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Maciej Ziegler]], [[Marcin Szermański]], [[Dawid Mazurek]], [[Tomasz Skawiński]]
| [[Paweł Konarzewski]]
|}


----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Megaraptor'' (megaraptor)
|-
! '''Długość''':
| 8,3 m

|-
! '''Masa''':
| 1,3 t

|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - Neuquén

([[formacja]] [[Portezuelo]])

|-
! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|91|88}}
91-88 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[turon]]-[[koniak]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Avetheropoda]]

[[Coelurosauria]]

[[Megaraptora]]

[[Megaraptoridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Megaraptor namunhuaiquii.jpg|400px]]
Rekonstrukcja ''Megaraptor''. Autor: Alexander Thomas Lovegrove [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megaraptor_namunhuaiquii.jpg]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Megaraptor namunhuaiquii size chart.png|400px]]
 Porównanie wymiarów ''Megaraptor'' i człowieka. Źródło [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megaraptor_namunhuaiquii_size_chart.png]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
-38.9, -69.55~Sierra del Portezuelo, [[formacja]] [[Portezuelo]]|'''MCF-PVPH 79''' - ''[[Megaraptor]] namunhuaiquii'' - [[holotyp]].
-38.4532, -68.7246~Futalognko Quarry, [[formacja]] [[Portezuelo]]|'''MUCPv 341''' - ''[[Megaraptor]] namunhuaiquii'' - [[materiał przypisany]].
-38.3244, -68.5134~Barreales Lake, [[formacja]] [[Portezuelo]]|'''MUCPv 595''' - ''[[Megaraptor]] namunhuaiquii'' - [[materiał przypisany]].
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Megaraptor'' to [[rodzaj]] teropoda żyjącego w późnej kredzie ok. 91-88 mln lat temu na terenach obecnej Patagonii ([[Argentyna]]). Został opisany przez [[Fernando Novas|Novasa]] w [[1998]] roku.

==Odkrycia==
[[Holotyp]] (MCF-PVPH 79) to fragmentaryczny osobnik z [[formacja|formacji]] Portezuelo (późny [[turon]] - wczesny [[koniak]], 90-88 [[Ma]]) z prowincji Neuquén ([[Fernando Novas|Novas]], 1998). Składa się on z kości łokciowej, paliczka I-1 i pazura I z „ręki” i dystalnej połowy kości śródstopia III. [[Calvo]] i in. (2004) opisali drugiego osobnika (MUCPv 341) obejmującego bardziej kompletne kości kończyny przedniej, jeden kręg szyjny, dwa proksymalne kręgi ogonowe, kość łopatkowo-kruczą i częściową łonową z formacji Portezuelo. Zwrócili też uwagę, że w tej samej lokalizacji odnaleziono również zęby karcharodontozaurydów – były one jednak wyłącznie izolowane, przez co nie można jednoznacznie przypisać ich do ''Megaraptor''. [[Porfiri]] i in. (2007) donieśli o kolejnych szczątkach kończyn z Portezuelo, zaś w 2014 roku opisano skamieniałości młodocianego osobnika MUCPv 595 (Porfiri i in., 2014).

Do ''Megaraptor'' wcześniej zaliczono także osobniki z formacji Bajo Barreal. [[Lamanna]] (2004) opisał dwa nowe fragmentaryczne szkielety z dolnych warstw formacji Bajo Barreal (środkowy [[cenoman]]-[[turon]]) z prowincji Chubut. Novas i in. (2013) podali, że to [[megaraptoryd]], lecz nie wskazali, że ''Megaraptor''; od czasu wstępnego opisu skamieniałości opisano nowe, blisko spokrewnione formy (''[[Orkoraptor]]'', ''[[Aerosteon]]''); także z uwagi na wcześniejszy wiek nie jest pewne, czy szczątki należą do omawianego [[rodzaj]]u. Lamanna i in., (2020) ustalili, że szczątki należą do nieznanych megaraptorydów o podobnej budowie do występujących krewnych na terenach Australii.

==Budowa i systematyka==
[[Plik:Megaraptor-Kralle.jpg|thumb|300px|right|Szpon megaraptora. Fot. Haplochromis [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megaraptor-Kralle.jpg#filelinks]]]
''Megaraptor'' charakteryzował się dużymi i silnymi przednimi kończynami, na których znajdowały się wielkie pazury (największy miał ok. 40 cm). Kręgi szyjne posiadały wydłużonyne, eliptycznyne otwory w bokach, które zmniejszały ich masę. Systematyka megaraptorów przez lata była trudna do ustalenia. Początkowo uważano, że należą do [[Carnosauria|karnozaurów]] w [[klad]]zie [[Carcharodontosauria]] (rodzina [[Neovenatoridae]]). Potem odkryto u nich cechy [[Coelurosauria|celurozaurów]] i umieszczono je w [[Tyrannosauroidea]]. Aranciaga Rolando i in., (2022) uznali, że Megaraptora są [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] wobec [[Tyrannosauroidea]].

==Etymologia==
Nazwa ''Megaraptor'' znaczy "duży rabuś" i pochodzi z połączenia gr. ''mega'' i łac. ''raptor''. Epitet gatunkowy (''namunhuaiquii'') odnosi się do wielkiego i ostrego pazura, początkowo umiejscawianego na stopie, i pochodzi z języka Mapuczów: ''namun'' to stopa, a ''huaiqui'' - "lanca"/"kopia" lub "przecinać"/"przekłuwać").

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Megaraptor''
| {{Kpt|[[Fernando Novas|Novas]]}}, [[1998]]
|-
! ''M. namunhuaiquii''
| {{Kpt|Novas}}, 1998
|}

==Bibliografia==

Aranciaga Rolando, A.M., Motta, M.J., Agnolín, F.L., Manabe, M., Tsuihiji, T. & Novas, F.E. (2022). "A large Megaraptoridae (Theropoda: Coelurosauria) from Upper Cretaceous (Maastrichtian) of Patagonia, Argentina". Scientific Reports. 12 (1): Article number 6318. [[doi:10.1038/s41598-022-09272-z]].

Benson, R.B.J., Carrano, M.T. & Brusatte, S.L. (2010) "A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic" Naturwissenschaften, 97, 71-78.

Calvo, J.O. Porfiri, J.D. Veralli, C.D. Novas, F.E. & Poblete, F. (2004) "Phylogenetic status of ''Megaraptor namunhuaiquii'' Novas based on a new specimen from Neuquén, Patagonia, Argentina" Ameghiniana, 41(4), 565-575.

Calvo, J.O. Porfiri, J.D. González Riga, B.J. & Kellner, A.W.A. (2007) "A new Cretaceous terrestrial ecosystem from Gondwana with the description of a new sauropod dinosaur" Anais da Academia Brasileira de Ciencias, 79(3), 1-13.

Carrano, M. T., Benson, R. B., & Sampson, S. D. (2012). The phylogeny of tetanurae (Dinosauria: Theropoda). Journal of Systematic Palaeontology, 10(2), 211-300.

Juárez-Valieri, R.D., Porfiri, J.D. & Calvo, J.O. (2011) "New Information on ''Ekrixinatosaurus novasi'' Calvo et al 2004, a giant and massively-constructed Abelisauroid from the "Middle Cretaceous" of Patagonia" Calvo, J.O., Porfiri, J.D., González Riga & Dos Santos [red.] "Paleontologia y dinosaurios desde América Latina" Editorial de la Universidad Nacional de Cuyo, 161-169.

Lamanna, M. C. (2004). Late Cretaceous dinosaurs and crocodyliforms from Egypt and Argentina. University of Pennsylvania.

Lamanna, M. C., Casal, G. A., Martínez, R. D., & Ibiricu, L. M. (2020). Megaraptorid (Theropoda: Tetanurae) partial skeletons from the Upper Cretaceous Bajo Barreal Formation of central Patagonia, Argentina: implications for the evolution of large body size in Gondwanan megaraptorans. Annals of Carnegie Museum, 86(3), 255-294. [[doi:10.2992/007.086.0302]]

Novas, F. E. (1998) "''Megaraptor namunhuaiquii'', gen. et sp. nov, a large-clawed, Late Cretaceous theropod from Patagonia" Journal of Vertebrate Paleontology, 18, 4–9.

Novas, F.E., Agnolín, F.L., Ezcurra, M.D., Porfiri, J. & Canale, J.I. (2013) "Evolution of the carnivorous dinosaurs during the Cretaceous: The evidence from Patagonia" Cretaceous Research [[doi:10.1016/j.cretres.2013.04.001]]

Novas, F. E., Aranciaga Rolando, A. M., & Agnolin, F. (2016). Phylogenetic relationships of the Cretaceous Gondwanan theropods Megaraptor and Australovenator: the evidence afforded by their manual anatomy. [https://ri.conicet.gov.ar/handle/11336/48895]

Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019) "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes" wyd. Princeton University Press.

Mortimer, online [https://theropoddatabase.com/Coelurosauria.htm#Megaraptornamunhuaiquii]

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University.

Porfiri, J.D. Dos Santos, D. & Calvo, J.O. (2007) "New information on ''Megaraptor namunhuaiquii'' (Theropoda: Tetanurae), Patagonia: considerations on paleoecological aspects" Arquivos do Museu Nacional, Rio do Janeiro, 65(4), 545-550.

Porfiri J.D., Novas F.E., Calvo J.O., Agnolin F.L., Ezcurra M.D., Cerda I.A. 2014. Juvenile specimen of Megaraptor (Dinosauria, Theropoda) sheds light about tyrannosauroid radiation. Cretaceous Research 51: 35-55. [[doi:10.1016/j.cretres.2014.04.007.]]

Smith, N.D., Makovicky, P.J., Agnolin, F.L., Ezcurra, M.D., Pais, D.F. & Salisbury, S.W. (2008) "A ''Megaraptor''-like theropod (Dinosauria: Tetanurae) in Australia: support for faunal exchange across eastern and western Gondwana in the Mid-Cretaceous" Proceedings of the Royal Society B, 275, 2085-2093.
<References/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Megaraptora]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Turon]]
[[Kategoria:Koniak]]

Amargasaurus

2022-07-24T20:33:32Z

PabloT: /* Budowa i pozycja systematyczna */

{{DISPLAYTITLE:''Amargasaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Dawid Mazurek]], [[Marcin Szermański]]
|Korekta = [[Sebastian Oziemski]], [[Aleksander Chroma]], [[Witek Napierała]], [[Maciej Ziegler]], [[Paweł Konarzewski]]
|nazwa = ''Amargasaurus'' (amargazaur)
|długość = 13-13,5 m
|wysokość =
|masa = 4 t
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Argentyna]], Neuquén
[[formacja]] [[La Amarga]]
|czas = {{Występowanie|129|125}}
129,4-125 [[Ma]]

wczesna [[kreda]] ([[barrem]])
|systematyka = [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Sauropoda]]

[[Eusauropoda]]

[[Neosauropoda]]

[[Diplodocoidea]]

[[Flagellicaudata]]

[[Dicraeosauridae]]
|grafika = Amargasaurus Reconstruction Fred Wierum.png
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa ''Amargasaurus'' z żaglem pokrytym skórą. 
Autor: Fred Wierum [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Amargasaurus_Reconstruction_Fred_Wierum.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa = <display_points type="terrain" zoom=4>
39.5° S, 70.2° W~formacja [[La Amarga]], Neuquén, [[Argentyna]]~''Amargasaurus cazaui'' - '''MACN-N 15''' ([[holotyp]]). 
</display_points>
}}
==Wstęp==
''Amargasaurus'' to wczesnokredowy [[zauropod]] zamieszkujący tereny obecnej Ameryki Południowej. Amargazaur zamieszkiwał dobrze nawodnione lasy przybrzeżne z krótkimi porami suchymi. W formacji La Amarga odnaleziono również szczątki należące do [[tytanozaur]]ów, ''[[Amargatitanis]]'', ''[[Zapalasaurus]]'', [[stegozaur]]a ''[[Amargastegos]]'', [[noazauryd]]ów, [[tetanur]]ów, krokodyli oraz ssaków (Paul, 2010; Apesteguía, 2007).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Amargasaurus skeleton.jpg|thumb|300px|right|Zrekonstruowany szkielet ''Amargasaurus''. Fot. Jeffrey [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Amargasaurus_skeleton.jpg]]]
[[Holotyp]] (MACN-N 15) to większa część szkieletu, a konkretniej: elementy czaszki, 22 artykulowane kręgi przedkrzyżowe połączone z czaszką i kością krzyżową, stosunkowo kompletne żebra, kość krzyżowa z 5 zrośniętymi kręgami, 3 przednio-środkowe kręgi ogonowe, 1 tylny kręg ogonowy, 3 łuki hemalne, 1 proksymalny koniec żebra szyjnego, wiele niekompletnych żeber, trzony kręgów ogonowych, prawa k. łopatkowo-krucza, lewa kość ramienna, promieniowa i łokciowa oraz lewa kość biodrowa, udowa, piszczelowa i strzałkowa i 1 kość skokowa i 2 kości śródstopia. Materiał przypisano to dwa przednie kręgi grzbietowe wydobyte w tym samym miejscu co okaz holotypowy (Windholz, 2022).

==Budowa i pozycja systematyczna==
''Amargasaurus'' był średniej wielkości zauropodem mierzącym 13 lub 13,5 m i ważącym 4 t. Paulina Carabajal i in., (2014) doszli do wniosku, że objętość czaszki wyniosła 94-98 ml z wyłączeniem zatok grzbietowych. Ustalili również, że zmysł słuchu był słabszy niż u innych zauropodów. Cechą wyróżniającą amargazaura były dwa równoległe rzędy niezwykle wysokich wyrostków neuralnych (na podstawie których został zdiagnozowany) biegnących wzdłuż szyi i grzbietu. Badanie przeprowadzone na ''Amargasaurus'' i innym dikreozaurydzie z tej samej formacji przez Cerda i in., (2022) wykazało, że wyrostki nie były pokryte keratyną jak wcześniej sądzono, lecz prawdopodobnie skórą. Kolce na szyi były silnie ukrwione i nosiły ślady wzrostu. Przypuszcza się, że służyły one do pokazów godowych lub obrony. Ich obecność ograniczała unoszenie szyi do wysokości 270 cm (Paulina Carabajal i in., 2014). Podobne struktury występowały także u innych dinozaurów, takich, jak ''[[Spinosaurus]]'' i ''[[Ouranosaurus]]'' oraz u innych kopalnych zwierząt (np. ''Edaphosaurus'', ''Dimetrodon'' i ''Ctenospondylus''). Budowa kończyn sugeruje powolne poruszanie się. Molina-Pérez i Larramendi (2020) uważają go za najwolniejszego zauropoda żyjącego we wczesnej kredzie. Ich zdaniem osiągał maksymalnie prędkość 14,5 km/h. ''Amargasaurus'' należy do [[Dicraeosauridae]] – jednej z rodzin w obrębie [[Diplodocoidea]]. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Gallina i in, (2019) ustaliła jego pokrewieństwo z ''[[Dicraeosaurus]]'' i ''[[Brachytrachelopan]]''.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Amargasaurus'' pochodzi od nazw związanych z miejscem odkrycia: obszaru La Amarga Arroyo w argentyńskiej prowincji Neuquén, gdzie znaleziono jego skamieniałości. Epitet [[gatunek|gatunkowy]] ''cazaui'' honoruje geologa Luisa Cazau.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! {{V|''Amargasaurus''}}
| {{Kpt|[[Leonardo Salgado|Salgado]]}} & {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}}, [[1991]]
|-
! {{V|''A. cazaui''}}
| {{Kpt|Salgado}} & {{Kpt|Bonaparte}}, 1991
|}

==Bibliografia==

Apesteguía, S. (2007). "The sauropod diversity of the La Amarga Formation (Barremian), Neuquén (Argentina)". Gondwana Research, 12(4), 533-546. [[doi:10.1016/j.gr.2007.04.007]]

Cerda, I. A., Novas, F. E., Carballido, J. L., & Salgado, L. (2022). "Osteohistology of the hyperelongate hemispinous processes of Amargasaurus cazaui (Dinosauria: Sauropoda): Implications for soft tissue reconstruction and functional significance". Journal of Anatomy. [[doi:10.1111/joa.13659]]

Gallina, P. A., Apesteguía, S., Canale, J. I., & Haluza, A. (2019). "A new long-spined dinosaur from Patagonia sheds light on sauropod defense system". Scientific reports, 9(1), 1-10. [[doi:10.1038/s41598-018-37943-3]]

Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2020) "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs" wyd. Princeton University Press.

Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford.

Paulina Carabajal, A., Carballido, J. L., & Currie, P. J. (2014). "Braincase, neuroanatomy, and neck posture of Amargasaurus cazaui (Sauropoda, Dicraeosauridae) and its implications for understanding head posture in sauropods". Journal of Vertebrate Paleontology, 34(4), 870-882. [[doi:10.1080/02724634.2014.838174]]

Salgado L. & Bonaparte J.F. (1991) "Un nuevo sauropodo Dicraeosauridae, ''Amargasaurus cazaui'' gen. et sp. nov., de la Provincia del Neuquén, Argentina". Ameghiniana 28: 333-346.

Upchurch P., Barrett P.M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press.

Windholz, G. J. (2022). "Osteología, diversidad y evolución de los dinosaurios Dicraeosauridae (Sauropoda, Diplodocoidea) de la Patagonia". (dysertacja doktorska, Universidad Nacional del Comahue Centro Regional Universitario Bariloche) [http://rdi.uncoma.edu.ar/handle/uncomaid/16710]

Whitlock J.A. (2011) "A phylogenetic analysis of Diplodocoidea (Saurischia: Sauropoda)" Zoological Journal of the Linnean Society, 161 (4), 872-915.



[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Diplodocoidea]]
[[Kategoria:Dicraeosauridae]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Barrem]]

Kosmoceratops

2022-07-24T20:21:31Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Kosmoceratops''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Marcin Szermański]] [[Paweł Konarzewski]]
|
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Kosmoceratops'' (kosmoceratops)
|-
! '''Długość''':
| 4,5 m

|-
! '''Masa''':
| 1,2 t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[USA]] - Utah

([[formacja]] [[Kaiparowits]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|76|75}}
ok. 76 [[Ma]] 
[[późna kreda]] (późny [[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Chasmosaurinae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Kosmo_and_vaga.jpg|400px|]]
Na pierwszym planie ''Kosmoceratops''; w tle ''[[Vagaceratops]]''. Autor: [[Jakub Kowalski]] [http://kahless28.deviantart.com/art/Kosmoceratops-and-Vagaceratops-186116203]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
37°4' N, 111°7' W~Grand Staircase-Escalante National Monument, formacja [[Kaiparowits]], [[USA]]|''K. richardsoni'' - [[Holotyp]] (UMNH VP 17000) i materiał przypisany. 
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Kosmoceratops'' to [[rodzaj]] dinozaura rogatego, który występował w późnej kredzie na terenie obecnej Ameryki Północnej. Jego skamieniałości odnaleziono na terenie [[USA]] w południowej części stanu Utah, w tych samych pokładach co ''[[Utahceratops]]''. [[Eric Roberts|Roberts]] i in., ([[2013]]) datują te je na ok. 76 [[Ma]].

==Materiał kopalny==
[[Plik:Kosmoceratops richardsoni.png|300px|thumb|right|Odnalezione elementy szkieletu (na pomarańczowo) ''Kosmoceratops''. Źródło: Sampson i in., 2010. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kosmoceratops_richardsoni.png]]]
''Kosmoceratops'' znany jest z czterech osobników, w tym prawie kompletnej czaszki i 45% szkieletu pozaczaszkowego. Są to:

[[Holotyp]] (UMNH VP 17000) to prawie kompletna czaszka dorosłego osobnika.

Materiał przypisany (UMNH VP 16878) to dysartykułowana czaszka należąca do osobnika młodocianego. [[Scott Sampson|Sampson]] i in. ([[2010]]) omyłkowo oznaczyli go jako UMNH VP 12198.

Sampson i in. nie opisali szkieletu pozaczaszkowego (kompletnego w 45%) należącego do dwóch osobników, o którym wspomnieli w swej pracy.

[[Charles M. Sternberg]] w roku 1928 odnalazł na terenach formacji Dinosaur Park niekompletną czaszkę (CMN 8801), którą przypisano do rodzaju ''[[Chasmosaurus]]''. [[Longrich]] (2014) uznał, że należy ona do nowego [[gatunek|gatunku]] ''Kosmoceratops'' i ustalił, że jest [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] dla ''K. richardsoni''. Campbell i in., (2016) nie zgodzili się z jego zdaniem i przydzielili ją do nieokreślonego gatunku ''[[Chasmosaurus]]''.

==Budowa i paleośrodowisko==
[[File:Kaiparowits fauna.jpg|thumb|300px|right|''Kosmoceratops'' środowisku naturalnym. Znajduje się po prawej stronie. Autor: Abelov2014. [https://abelov2014.deviantart.com/art/Utahceratops-Nasutoceratops-Kosmoceratops-720725612]]]
''Kosmoceratops'' charakteryzował się najbardziej zdobioną kryzą wśród przedstawicieli [[Chasmosaurinae]]. Była ona stosunkowo krótka i szeroka z małymi otworami ciemieniowymi. Z kryzy wyrastało pięć par różków ciemieniowych (''[[epiparietales]]'') wygiętych do środka. Rogi naodczne były skierowane na boki, zakrzywione w dolną stronę. Róg nosowy był zwrócony do tyłu (Sampson i in., 2010). Opis paleośrodowiska zobacz:[[Nasutoceratops#Paleośrodowisko]].

==Systematyka==
Wg przeprowadzonej przez autorów analizy kladystycznej kosmoceratops był [[takson siostrzany|taksonem siostrzany]]m względem ''[[Vagaceratops]] irvinensis'' (wcześniej znany pod nazwą ''[[Chasmosaurus]] irvinensis''). Jak wynika z badań [[Scott Sampson|Sampson]]a i in. ([[2010]]), [[klad]] ''Kosmoceratops richardsoni'' + ''[[Vagaceratops]] irvinensis'' nie jest blisko spokrewniony z ''[[Chasmosaurus]]'' i jest grupą siostrzaną względem [[zaawansowany]]ch chasmozaurynów z najpóźniejszego [[kampan]]u i [[mastrycht]]u, w tym słynnego ''[[Triceratops]]''. Analiza przeprowadzona przez Mallona i in., (2016) wykazała, że ''Kosmoceratops'' jest [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] dla rodzajów ''[[Spiclypeus]]'' i ''[[Vagaceratops]]''. Dalman i in., (2022) również wykazali bliskie pokrewieństwo omawianego dinozaura z ''[[Spiclypeus]]''.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Kosmoceratops'' to połączenie gr. ''kosmos'' (zdobiony) i gr. ''ceratops'' (rogate oblicze). Nazwa ta znaczy więc w wolnym tłumaczeniu "zdobione rogate oblicze" i odnosi się do jego bogato ozdobionej rogami kryzy. Epitet gatunkowy ''richardsoni'' honoruje Scotta Richardsona, który odkrył [[holotyp]] i wiele innych skamieniałości z GSENM (Grand Staircase-Escalante National Monument).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Kosmoceratops''
| {{Kpt|[[Scott Sampson|Sampson]], [[Mark Loewen|Loewen]], [[Andrew Farke|Farke]], [[Eric Roberts|Roberts]], [[Catherine Forster|Forster]], [[Joshua Smith|Smith]]}} i {{Kpt|[[Alan Titus|Titus]]}}, [[2010]]
|-
! ''K. richardsoni''
| {{Kpt|Sampson, Loewen, Farke, Roberts, Forster, Smith}} i {{Kpt|Titus}}, 2010
|}

==Bibliografia==

Campbell, J. A., Ryan, M. J., Holmes, R. B., & Schröder-Adams, C. J. (2016). A re-evaluation of the chasmosaurine ceratopsid genus Chasmosaurus (Dinosauria: Ornithischia) from the Upper Cretaceous (Campanian) Dinosaur Park Formation of western Canada. PloS one, 11(1), e0145805. [[doi:10.1371/journal.pone.0145805]]

Dalman, S. G., Lucas, S. G., Jasinski, S. E., & Longrich, N. R. (2022). Sierraceratops turneri, a new chasmosaurine ceratopsid from the Hall Lake Formation (Upper Cretaceous) of south-central New Mexico. Cretaceous Research, 130, 105034. [[doi:10.1016/j.cretres.2021.105034]]

Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]

Loewen, M. A., Farke, A. A., Sampson, S. D., Getty, M. A., Lund, E. K., & O’Connor, P. M. (2013). Ceratopsid dinosaurs from the Grand Staircase of southern Utah. At the Top of the Grand Staircase: the Late Cretaceous of, 488-503.

Longrich, N. R. (2014). The horned dinosaurs Pentaceratops and Kosmoceratops from the upper Campanian of Alberta and implications for dinosaur biogeography. Cretaceous Research, 51, 292-308. [[doi:10.1016/j.cretres.2014.06.011]]

Mallon, J. C., Ott, C. J., Larson, P. L., Iuliano, E. M., & Evans, D. C. (2016). Spiclypeus shipporum gen. et sp. nov., a boldly audacious new chasmosaurine ceratopsid (Dinosauria: Ornithischia) from the Judith River Formation (Upper Cretaceous: Campanian) of Montana, USA. PloS one, 11(5), e0154218. [[doi:10.1371/journal.pone.0154218]]

Roberts, E.M., Sampson, S.D., Deino, A.L., Bowring, S.A. & Buchwaldt, R. (2013) "The Kaiparowits Formation: A Remarkable Record of Late Cretaceous Terrestrial Environments, Ecosystems, and Evolution in Western North America" [w]: Titus, A.L. & Loewen, M.A. (red.) "At the Top of the Grand Staircase: The Late Cretaceous of Southern Utah" Bloomington, Indiana University Press

Paul, G.S. (2016). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs: 2nd Edition" wyd. Princeton University.

Sampson, S.D., Loewen, M.A., Farke, A.A., Roberts, E.M., Forster, C.A., Smith, J.A. & Titus, A.L. (2010) "New Horned Dinosaurs from Utah Provide Evidence for Intracontinental Dinosaur Endemism". PLoS ONE 5 (9): e12292. [[doi:10.1371/journal.pone.0012292]]


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

==Galeria==
<gallery>

File:Kosmoceratopsskull.png|Czaszka holotypowa ''Kosmoceratops'' Źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kosmoceratopsskull.png]

File:Chasmosaurus skull CMN 8801.PNG|Czaszka CMN 8801. Źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Chasmosaurus_skull_CMN_8801.PNG]

</gallery>

Nasutoceratops

2022-07-24T17:44:01Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Nasutoceratops''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Marcin Szermański]] [[Paweł Konarzewski]]
| [[Maciej Ziegler]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Nasutoceratops'' (nasutoceratops)
|-
! '''Długość''':
| 4,5 m

|-
! '''Masa''':
| 1,5 t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[USA]] - Utah

([[formacja]] [[Kaiparowits]])

|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|76|75}}
ok. 76-75,5 [[Ma]] 
późna [[kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Centrosaurinae]]

[[Nasutoceratopsini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Nasutuceratops NT.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja ''Nasutoceratops''. Autor: Nobu Tamura [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nasutuceratops_NT.jpg] 
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
37.537548, -111.790307~''N. titusi'' - [[Holotyp]] (UMNH VP 16800) (Lund, 2010, ryc. 5)
37.523662, -111.767304~''N. titusi'' - UMNH VP 19469 (Lund, 2010, ryc. 5)
37.520122, -111.751855~''N. titusi'' - UMNH VP 19466 (Lund, 2010, ryc. 5)
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Nasutoceratops titusi'' to [[gatunek]] [[bazalny|bazalnego]] centrozauryna o niezwykłej budowie czaszki żyjącego na terenach Stanów Zjednoczonych w [[późna kreda|późnej kredzie]]. Po raz pierwszy świat paleontologiczny usłyszał o nim w [[2010]] roku, kiedy to [[Eric Lund]] w swojej dysertacji nadał mu nazwę "Nasutuceratops titusi".

==Materiał kopalny i lokalizacja==
[[Plik:Nasutoceratops skeleton.jpg|thumb|300px|right|Zrekonstruowany szkielet ''Nasutoceratops''. Na biało odnalezione kości. Skala 1 m. Źródło. Sampson i in., 2013 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nasutoceratops_skeleton.jpg]]]
[[Holotyp]] UMNH VP 16800 to prawie kompletna czaszka o długości około 1,5 metra, ''[[syncervical]]'' (zrośnięte kręgi szyjne), 3 fragmentaryczne kręgi grzbietowe, lewa kończyna przednia i fragmentaryczna prawa należąca do osobnika bliskiego osiągnięcia dorosłości (dojrzewający - ang. ''subadult'' lub młody dorosły). W okazie [[holotyp]]owym zachowały się odciski skóry na łopatce i kości ramiennej.

Materiał przypisany:

UMNH VP 19466 to dysartykułowana czaszka należąca do osobnika dorosłego zawierająca częściową prawą kość przedszczękową, szczękową i nosową.

UMNH VP 19469 to izolowana kość łuskowa.

Reasumując – znamy ok. 90% czaszki i ok. 10% szkieletu pozaczaszkowego ''N. titusi''.

Skamieniałości te tkwiły w środkowych warstwach [[formacja|formacji]] [[Kaiparowits]] (około 250-320 m), datowanych na [[kampan]] (około 76-75,5 [[Ma]]). Znaleziska miały miejsce na terenie południowego Utah, w Grand Staircase-Escalante National Monument.

==Budowa i klasyfikacja==
[[File:NasutoceratopsArizona.jpg|thumb|300px|right|Zrekonstruowana czaszka ''Nasutoceratops''. Fot. MWAK [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:NasutoceratopsArizona.jpg]]]
''Nasutoceratops'' był średniej wielkości czworonożnym [[centrozauryn]]em o długości 4,5 m i masie 1,5 t (Paul, 2016). Charakteryzował się czaszką o niezwykłej i urodziwej budowie. Kryza była kształtu półokrągłego z prostymi, półksiężycowatymi różkami na kości ciemieniowej (''[[epiparietales]]'') i łuskowej (''[[episquamosales]]''). Ich pozycja (''[[epiparietales]]'' p0-p7) oraz umieszczenie środkowego różka (p0) wyróżniała go spośród jego kuzynów. Jego kość nosowa była bardzo zaokrąglona, czym przypomina nieco twór u hadrozauryda ''[[Gryposaurus]]''. Długość rogów nadoczonych (około 457 mm, Lund, 2010) była jedną z najdłuższych spośród wszystkich centrozaurynów a ich rozstawienie przypominało bardziej u tura czy – jak określa [[Eric Lund|Lund]] – "byka długorogiej odmiany teksańskiej", aniżeli pozostałych ceratopsydów. Inną cechą unikatową była kość krzyżowa z wyraźnym grzbietowo-bocznym grzbietem.

''N. titusi'' jest wg Lunda ([[2010]]) oraz [[Scott Sampson|Samspona]] i in. ([[2013]]) [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] względem ''[[Avaceratops]] lammersi'' z [[kampan]]u i zarazem jednym najbardziej [[bazalny]]ch przedstawicieli [[Centrosaurinae]]. Jak sugerowali, nasutoceratops może być przedstawicielem nieznanej dotąd gałęzi krótkokryzowych, lecz długorogich centrozaurynów.

Ryan i in. (2017) dla ''Nasutoceratops'' i jego kuzynów nazwali nowy [[klad]] [[Nasutoceratopsini]]. Charakteryzują się krótkimi kryzami, niewielkimi rogami nosowymi, dużymi rogami nadocznymi oraz stosunkowo krótkimi i głębokimi twarzoczaszkami. Według Dalmana i in. (2018) w tej w grupie znajdują się również: ''[[Avaceratops]]'', ''[[Crittendenceratops]]'', ''[[Yehuecauhceratops]]'' oraz nienazwane [[takson]]y: CMN 8804, MOR 692 (zobacz [[Avaceratops#Materiał kopalny|''Avaceratops'': Materiał kopalny]]) i ''Malta centrosaurine''.

==Paleośrodowisko==
[[File:Kaiparowits fauna.jpg|thumb|300px|right|Dinozaury z formacji Kaiparowits. ''Nasutoceratops'' znajduje się w oddali po prawej stronie. Autor: Abelov2014. [https://abelov2014.deviantart.com/art/Utahceratops-Nasutoceratops-Kosmoceratops-720725612]]]
Osady formacji Kaiparowits sugerują występowanie środowisk lądowych zalewanych przez wiele lat słodką wodą w obrębie nizin rzecznych z wysokim tempem akumulacji osadów (39-42 cm/[[ka]]). Klimat występujący na tych terenach był ciepły, wilgotny z wysokimi opadami i prawdopodobnymi okresami suszy. Występowało tam wiele morskich bezkręgowców i kręgowców (Roberts, 2007). Znanymi dinozaurami pochodzącymi z tej formacji są: ''[[Utahceratops]]'', ''[[Kosmoceratops]]'', ''[[Teratophoneus]]'', ''[[Akainacephalus]]'', ''[[Hagryphus]]'', ''[[Talos]]'', ''[[Parasaurolophus]]'' i ''[[Gryposaurus]]''.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Nasutoceratops'' (pierwotna, niepublikowana nazwa „Nasutuceratops” została skorygowana) to połączenie łac. ''nasutus'' (wielkonosy) i gr. ''ceratops'' (rogate oblicze) i odnosi się do niezwykłej morfologii jego pyska. Epitet gatunkowy ''titusi'' honoruje paleontologa Alana Titusa.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Nasutoceratops''
| {{Kpt|[[Scott Sampson|Sampson]]}}, {{Kpt|[[Eric Lund|Lund]]}}, {{Kpt|[[Mark Loewen|Loewen]]}}, {{Kpt|[[Andrew Farke|Farke]]}} i {{Kpt|[[Catherine Clayton|Clayton]]}}, [[2013]]
|-
| = "Nasutuceratops"
| {{Kpt|Lund}}, [[2010]] ''vide'' {{Kpt|[[Nicholas Longrich|Longrich]]}}, 2013
| ''[[nomen nudum]]'' (''[[nomen ex dissertatione]]'')
|-
! ''N. titusi''
| {{Kpt|Sampson, Lund, Loewen}}, Farke i {{Kpt|Clayton}}, 2013
|-
| = "Nasutuceratops titusi"
| {{Kpt|Lund}}, [[2010]] ''vide'' {{Kpt|Longrich}}, 2013
| ''nomen nudum'' (''nomen ex dissertatione'')
|}

==Bibliografia==

Dalman, S. G., Hodnett, J. P. M., Lichtig, A. J., & Lucas, S. G. (2018). A new ceratopsid dinosaur (Centrosaurinae: Nasutoceratopsini) from the Fort Crittenden Formation, Upper Cretaceous (Campanian) of Arizona. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 79, 141-164. [https://www.researchgate.net/publication/328637301_A_NEW_CERATOPSID_DINOSAUR_CENTROSAURINAE_NASUTOCERATOPSINI_FROM_THE_FORT_CRITTENDEN_FORMATION_UPPER_CRETACEOUS_CAMPANIAN_OF_ARIZONA]

Longrich, N.R. (2013) Judiceratops tigris, a New Horned Dinosaur from the Middle Campanian Judith River Formation of Montana. Bulletin of the Peabody Museum of Natural History, 54: 51–65. [[doi:10.3374/014.054.0103]]

Lund, K.E. (2010) Nasutuceratops titusi, a new basal centrosaurine dinosaur (Ornithischia: Ceratopsidae) from the Upper Cretaceous Kaiparowits Formation, southern Utah. Praca magisterska, Department of Geology and Geophysics, University of Utah, 1-172 [http://content.lib.utah.edu/utils/getfile/collection/etd3/id/528/filename/174.pdf]

Lund, E. K., Sampson, S. D., & Loewen, M. A. (2016). Nasutoceratops titusi (Ornithischia, Ceratopsidae), a basal centrosaurine ceratopsid from the Kaiparowits Formation, southern Utah. Journal of Vertebrate Paleontology, 36(2), e1054936. [[doi:10.1080/02724634.2015.1054936]]

Sampson, S.D., Lund, K.E., Loewen, M.A., Farke, A.A. & Clayton, K.E. (2013) A remarkable short-snouted horned dinosaur from the Late Cretaceous (Late Campanian) of southern Laramidia. Proceedings of the Royal Society of London, series B. [[doi:10.1098/rspb.2013.1186]]

Paul, G.S. (2016). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs: 2nd Edition" wyd. Princeton University.

Roberts, E. M. (2007). Facies architecture and depositional environments of the Upper Cretaceous Kaiparowits Formation, southern Utah. Sedimentary Geology, 197(3-4), 207-233. [[doi:10.1016/j.sedgeo.2006.10.001]]

Ryan, M. J., Holmes, R., Mallon, J., Loewen, M., & Evans, D. C. (2017). A basal ceratopsid (Centrosaurinae: Nasutoceratopsini) from the Oldman Formation (Campanian) of Alberta, Canada. Canadian Journal of Earth Sciences, 54(1), 1-14. [[doi:10.1139/cjes-2016-0110]]


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Stellasaurus

2022-07-22T13:10:14Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE: ''Stellasaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Kamil Kamiński]]
|Korekta = [[Paweł Konarzewski]]
|nazwa = ''Stellasaurus'' (stellazaur)
|długość =
|wysokość =
|masa =
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[USA]]
Montana ([[formacja]] [[Two Medicine]])
|czas = {{Występowanie|76|75}}
ok. 75,2 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[kampan]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Centrosaurinae]]

[[Eucentrosaura]]

[[Pachyrhinosaurini]]
|grafika = Stellasaurus Paleoarte.png
|podpis = Rekonstrukcja ''Stellasaurus''. Autor: DarkWerewolf [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stellasaurus_Paleoarte.png]
|mapa =
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
}}
==Wstęp==
[[Plik:Stellasaurus parietal.jpg|thumb|right|200px|Kości ciemieniowe stellazaura. Źródło: Wilson i in., 2020 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stellasaurus_parietal.jpg#globalusage]]]
''Stellasaurus'' to [[rodzaj]] ceratopsa z [[klad]]u [[Centrosaurinae]], żyjącego w późnej kredzie na terenie Ameryki Północnej. Dawniej jego szczątki przypisywano do ''[[Rubeosaurus]]'' (obecnie gatunek [[Styracosaurus|styrakozaura]]). W 2020 r. Wilson i współpracownicy wydzielili je do nowego rodzaju.

==Etymologia==
Nazwa ''Stellasaurus'' znaczy „gwiezdny jaszczur” i pochodzi od łacińskiego ''stella'' („gwiazda”) oraz greckiego ''sauros'' („gad”, „jaszczur”). Nawiązuje ona do ornamentacji czaszki, przypominającej gwiazdę. Jest to także hołd dla piosenki „Starman” Davida Bowie. Epitet gatunkowy honoruje Carrie Ancell – paleontolog i preparator skamieniałości z Museum of the Rokies.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (MOR 492) to niekompletna czaszka należąca do dorosłego osobnika zawierająca częściową lewą kość przedszczękową, współkostniałą lewą i prawą kość nosową z rogiem, częściową lewą kość zaoczodołową z rogiem oraz prawie kompletną lewą kość ciemieniową z dwoma kolcami. Obecnie znajduje się ona w Museum of the Rockies w Montanie.

==Budowa==
[[Plik: Rubeosaurus_nasals.jpg|250px|thumb|right|Róg nosowy. Źródło: Wilson i in., 2020]]
''Stellasaurus'' przypominał wyglądem inne centrozauryny, będąc masywnym, czworonożnym roślinożercą o głowie najeżonej rogami. Wykazywał on budowę pośrednią między nieco wcześniejszym od niego ''[[Styracosaurus]] albertensis'' a późniejszym ''[[Einiosaurus]] procurvicornsis''. ''Stellasaurus'' miał długi, podniesiony i zakrzywiony róg nosowy oraz zredukowaną ornamentację nadoczodołową, czym przypominał styrakozaura. Z kolei do einiozaura zbliżała go budowa kości ciemieniowych, z wydłużonymi na kształt rogów wyrostkami P3 i częściowo wydłużonymi P4 oraz krótkimi P5-P7. Wyrostek P4 ma długość pośrednią między ''[[Styracosaurus]] albertensis'' a ''[[Einiosaurus]]''. Wg autorów opisu, budowa stellazaura i następstwo czasowe wskazuje, że mógł on być potomkiem styrakozaura i przodkiem einiozaura.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Stellasaurus''}}
| {{Kpt|[[John Wilson|Wilson]], [[Michael Ryan|Ryan]]}} i {{Kpt|[[David Evans|Evans]]}}, [[2020]]
|-
| {{V|''S. ancellae''}}
| {{Kpt|[[John Wilson|Wilson]], [[Michael Ryan|Ryan]]}} i {{Kpt|[[David Evans|Evans]]}}, [[2020]]
|}

==Bibliografia==
Wilson, J.P., Ryan, M.J. & Evans, D.C. (2020). "A new, transitional centrosaurine ceratopsid from the Upper Cretaceous Two Medicine Formation of Montana and the evolution of the 'Styracosaurus-line' dinosaurs". Royal Society Open Publishing. 7 (4). [[doi:10.1098/rsos.200284]]

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Pachyrhinosaurini

2022-07-22T13:09:15Z

PabloT:

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | Pachyrhinosaurini (pachyrinozauriny)
|-
! '''[[:Kategoria:Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|84|69}}
83,6 - 69 [[Ma]] 
[[późna kreda]] (późny [[kampan]] - wczesny [[mastrycht]])
|-
! '''Dieta'''
|roślinożerne
|-
! '''Rozmiary'''
| do 9 m długości
|-
! '''Występowanie'''
| [[Ameryka Północna]]
|-
! '''Systematyka'''
| {{Marginocephalia}}

[[Ceratopsia]]

[[Neoceratopsia]]

[[Coronosauria]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Centrosaurinae]]

[[Eucentrosaura]]

[[Pachyrhinosaurini]] Fiorillo & Tykoski, [[2012]]
: ''[[Einiosaurus]]''
: ''[[Stellasaurus]]''
: '''[[Pachyrostra]]'''

|}

[[Ceratopsidae|Ceratopsydy]] blisko spokrewnione z ''[[Pachyrhinosaurus]]''.

Eucentrosaura

2022-07-22T13:08:39Z

PabloT:

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | Eucentrosaura (eucentrozaury)
|-
! '''[[:Kategoria:Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|84|69}}
83,6 - 69 [[Ma]] 
[[późna kreda]] (późny [[kampan]] - wczesny [[mastrycht]])
|-
! '''Dieta'''
|roślinożerne
|-
! '''Rozmiary'''
| do 9 m długości
|-
! '''Występowanie'''
| [[Ameryka Północna]]
|-
! '''Systematyka'''
| {{Marginocephalia}}

[[Ceratopsia]]

[[Neoceratopsia]]

[[Coronosauria]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Centrosaurinae]]

[[Eucentrosaura]] Chiba et al., [[2017]]
:'''[[Centrosaurini]]'''
:'''[[Pachyrhinosaurini]]'''

|}

Zaawansowane [[Centrosaurinae|centrozauryny]].

Yehuecauhceratops

2022-07-22T13:00:56Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Yehuecauhceratops''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
| [[Paweł Konarzewski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Yehuecuhceratops''
|-
! '''Długość''':
| ok. 3 m

|-
! '''Masa''':
| ?

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Meksyk]] - Coahuila

(dolna część górnych warstw [[formacja|formacji]] [[Aguja]])

|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|77|72}}
ok. 77-72 [[Ma]] 
późna [[kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Centrosaurinae]]

[[Nasutoceratopsini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik: Yehuecauhceratops.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja ''Yehuecuhceratops''.
Autor: FunkMonk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Yehuecauhceratops.jpg].
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=3>
28°46′27″ N, 103°19′52″ W~Meksyk, formacja Aguja.
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Yehuecuhceratops'' to [[rodzaj]] stosunkowo niewielkiego [[ceratops]]a z grupy [[Centrosaurinae]] Znany jest z dwóch fragmentarycznych okazów. Jak większość [[Ceratopsidae|ceratopsydów]], występował w późnej kredzie na obszarze dzisiejszej Ameryki Północnej. Był dość prymitywnym przedstawicielem Centrosaurinae, blisko spokrewnionym z ''[[Avaceratops]]'' i ''[[Nasutoceratops]]''.

==Etymologia==
Nazwa ''Yehuecuhceratops'' pochodzi od azteckiego słowa ''yehuecauh'', oznaczającego „starożytny”, oraz wywodzącego się z greki, standardowego dla tej grupy dinozaurów ''ceratops''– „rogata twarz”. Epitet gatunkowy ''mudei'' jest akronimem od Museo del Desierto, nazwy muzeum w Meksyku, gdzie przechowywane są kości tego dinozaura.

==Materiał kopalny==
[[Plik: Yehuecauhceratops-2.png|300px|thumb|right|Kość łuskowa. Źródło: Rivera-Sylva i in., 2016 [[DOI:10.1371/journal.pone.0150529]].]]
[[Holotyp]] (CPC 274) to fragmentaryczna czaszka (niemal kompletna prawa kość łuskowa, fragmentaryczna kość ciemieniowa, kość zębowa, fragment kości przedszczękowej), kompletna łopatka i kość udowa, lewy wyrostek przedpanewkowy kości biodrowej (ang. ''preacetabular process
of the ilium'') oraz fragmentaryczny kręg grzbietowy.

Materiał przypisany to kość piszczelowa (CPC 1478), która jest zbyt mała, aby należeć do tego samego osobnika co holotyp. Równie dobrze może ona reprezentować inny rodzaj ceratopsa.

==Odkrycie i opis==
Szczątki ''Yehuecuhceratops'' zostały odkryte podczas wykopalisk w latach 2007-2011 prowadzonych przez pracowników meksykańskiego Museo del Desierto, oraz amerykańskiego University of Pensylvania. W 2016 r. zostały opisane jako nierozpoznany centrozauryn przez zespół paleontologów, którym kierował [[Héctor Rivera-Sylva]]. Rok później omawiany ceratops został oficjalnie nazwany. Autorami formalnej publikacji, oprocz wymienionego Rivera-Sylvy, byli [[Eberhard Frey]], [[Wolfgang Stinnesbeck]], [[José Guzmán-Gutiérrez]] i [[Arturo González-Gonzále]]. Szczątki ''Yehuacuhceratops'' znajdują się obecnie w Museo del Desierto w mieście Saltillo w Meksyku.

==Budowa==
[[Plik: Yehuecauhceratops-3.png|300px|thumb|right|Fragment kości ciemieniowej. Źródło: Rivera-Sylva i in., 2016 [[DOI:10.1371/journal.pone.0150529]].]]
''Yehuecuhceratops'' był stosunkowo niewielkim przedstawicielem swojej rodziny, ocenianym na ok. 3 m długości. Osobnik CPC 274 był dorosły lub bliski osiągnięcia dorosłości, zatem podane wymiary są zapewne zbliżone do maksymalnych dla tego ceratopsa. Skąpy materiał kopalny utrudnia odtworzenie dokładnego wyglądu i szczegółowe porównanie z innymi centrozaurynami, można jednak wskazać dwie cechy kości łuskowej, odróżniające go od krewniaków: krótki, brzusznie umiejscowiony, ukośny grzebień i masywny, ukośny guzek wzdłuż grzebienia. Cechy te dzielą z nim jednak nienazwane centrozauryny z Nowego Meksyku i Arizony. Poza tym kość łuskowa przypomina budową analogiczne kości pozostałych centrozaurynów. Była ona przednio-tylnie dłuższa niż szersza, podobnie jak u ''[[Avaceratops]]'', i inaczej niż u ''[[Styracosaurus]]'', ''[[Centrosaurus]]'' czy ''[[Pachyrhinosaurus]]''. Zachowane fragmenty kości ciemieniowych wskazują, że okna ciemieniowe były niewielkie, a być może nie było ich w ogóle. Podobny stan można zaobserwować u ''[[Avaceratops]]'', pozostałe centrozauryny miały duże okna w kościach ciemieniowych. Pozostałe kości nie różnią się znaczącą od innych przedstawicieli Centrosaurinae.
[[Plik: Yehuecauhceratops-4.png|300px|thumb|right|Łopatka. Źródło: Rivera-Sylva i in., 2016 [[DOI:10.1371/journal.pone.0150529]].]]
[[Plik: Yehuecauhceratops-5.png|300px|thumb|right|Kręg grzbietowy. Źródło: Rivera-Sylva i in., 2016 [[DOI:10.1371/journal.pone.0150529]].]]

==Paleoekologia==
''Yehuecuhceratops'' występował w środowisku bagien i nadbrzeżnych obszarów zalewowych na terenie dzisiejszego Meksyku. Fauna meksykańskiej części formacji Aguja jest słabo rozpoznana, reprezentuje ona jednak formy typowe dla Ameryki Północnej w późnej kredzie. Razem z ''Yehuecuhceratops'' występowały tam [[Hadrosauridae|hadrozaury]], [[Pachycephalosauridae|pachycefalozaury]]. Znaleziono też pozostałości krokodyli i żółwi.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V|''Yehuecuhceratops''}}
| {{Kpt|[[Hector Rivera-Sylva|Rivera-Sylva]], [[Eberhard Frey|Frey]], [[Wolfgang Stinnesbeck|Stinnesbeck]], [[ José Rubén Guzmán-Gutiérrez|Guzmán-Gutiérrez]]}} i {{Kpt|[[ Arturo González-González|González-González]]}}, [[2017]]
|-
|{{V|''Y. mudei''}}
| | {{Kpt|[[Hector Rivera-Sylva|Rivera-Sylva]], [[Eberhard Frey|Frey]], [[Wolfgang Stinnesbeck|Stinnesbeck]], [[ José Rubén Guzmán-Gutiérrez|Guzmán-Gutiérrez]]}} i {{Kpt|[[ Arturo González-González|González-González]]}}, [[2017]]
|-
|}

==Bibliografia==
Rivera-Sylva, H.E., Frey, E., Stinnesbeck, W., Guzman-Gutirrez, J.R., Gonzalez-Gonzalez (2017). "Mexican ceratopsids: Considerations on their diversity and evolution". Journal of South American Earth Sciences. [[doi:10.1016/j.jsames.2017.01.008]]

Rivera-Sylva, H.E.;,Hendrick, B.P., Dodson, P. (2016). "A Centrosaurine (Dinosauria: Ceratopsia) from the Aguja Formation (Late Campanian) of Northern Coahuila, Mexico". PLoS ONE. 11 (4): e0150529. [[doi:10.1371/journal.pone.0150529]]

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:Meksyk]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Nasutoceratops

2022-07-22T12:56:42Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Nasutoceratops''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Marcin Szermański]] [[Paweł Konarzewski]]
| [[Maciej Ziegler]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Nasutoceratops'' (nasutoceratops)
|-
! '''Długość''':
| 4,5 m

|-
! '''Masa''':
| 1,5 t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[USA]] - Utah

([[formacja]] [[Kaiparowits]])

|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|76|75}}
ok. 76-75,5 [[Ma]] 
późna [[kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Centrosaurinae]]

[[Nasutoceratopsini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Nasutuceratops NT.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja ''Nasutoceratops''. Autor: Nobu Tamura [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nasutuceratops_NT.jpg] 
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
Grand Staircase-Escalante National Monument, Utah, USA~Grand Staircase-Escalante National Monument, formacja [[Kaiparowits]], USA, [[USA]]|''N. titusi'' - [[Holotyp]] (UMNH VP 16800) i materiał przypisany. 
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Nasutoceratops titusi'' to [[gatunek]] [[bazalny|bazalnego]] centrozauryna o niezwykłej budowie czaszki żyjącego na terenach Stanów Zjednoczonych w [[późna kreda|późnej kredzie]]. Po raz pierwszy świat paleontologiczny usłyszał o nim w [[2010]] roku, kiedy to [[Eric Lund]] w swojej dysertacji nadał mu nazwę "Nasutuceratops titusi".

==Materiał kopalny i lokalizacja==
[[Plik:Nasutoceratops skeleton.jpg|thumb|300px|right|Zrekonstruowany szkielet ''Nasutoceratops''. Na biało odnalezione kości. Skala 1 m. Źródło. Sampson i in., 2013 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nasutoceratops_skeleton.jpg]]]
[[Holotyp]] UMNH VP 16800 to prawie kompletna czaszka o długości około 1,8 metra, ''[[syncervical]]'' (zrośnięte kręgi szyjne), 3 fragmentaryczne kręgi grzbietowe, lewa kończyna przednia i fragmentaryczna prawa należąca do osobnika dość dorosłego (ang. ''subadult'' lub młody ''adult'').

Materiał przypisany:

UMNH VP 19466 to dysartykułowana czaszka należąca do osobnika dorosłego zawierająca częściową kość przedszczękową, szczękową i nosową.

UMNH VP 19469 to izolowana kość łuskowa.

Reasumując – znamy ok. 90% czaszki i ok. 10% szkieletu pozaczaszkowego ''N. titusi''.

Skamieniałości te tkwiły w środkowych warstwach [[formacja|formacji]] [[Kaiparowits]] (około 250-320 m), datowanych na [[kampan]] (około 76-75,5 [[Ma]]). Znalezisko miało miejsce na terenie południowego Utah, Grand Staircase-Escalante National Monument.

==Budowa i klasyfikacja==
[[File:NasutoceratopsArizona.jpg|thumb|300px|right|Czaszka ''Nasutoceratops''. Fot. MWAK [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:NasutoceratopsArizona.jpg]]]
''Nasutoceratops'' był średniej wielkości czworonożnym [[centrozauryn]]em o długości 4,5 m i masie 1,5 t (Paul, 2016). Charakteryzował się czaszką o niezwykłej i urodziwej budowie. Kryza była kształtu półokrągłego z prostymi, półksiężycowatymi różkami na kości potylicznej (''[[epiparietales]]'') i łuskowej (''[[episquamosales]]''). Ich pozycja (''[[epiparietales]]'' p0-p7) oraz umieszczenie p0 wyróżniała go spośród jego kuzynów. Jego kość nosowa była bardzo zaokrąglona, czym przypomina nieco twór u hadrozauryda ''[[Gryposaurus]]''. Długość rogów nadoczonych (około 457 mm, Lund, 2010) była najdłuższa spośród wszystkich innych centrozaurynów, a ich rozstawienie przypominało bardziej u tura czy – jak określa [[Eric Lund|Lund]] – "byka długorogiej odmiany teksańskiej", aniżeli pozostałych ceratopsydów. Inną cechą unikatową była kość krzyżowa z wyraźnym
grzbietowo-bocznym grzbietem.

''N. titusi'' jest wg Lunda ([[2010]]) oraz [[Scott Sampson|Samspona]] i in. ([[2013]]) [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] względem ''[[Avaceratops]] lammersi'' z [[kampan]]u i zarazem jednym najbardziej [[bazalny]]ch przedstawicieli [[Centrosaurinae]]. Jak sugerują, nasutoceratops może być przedstawicielem nieznanej dotąd gałęzi krótkokryzowych, lecz długorogich centrozaurynów.

Ryan i in., (2017) dla ''Nasutoceratops'' i jego kuzynów utworzyli nowy [[klad]] [[Nasutoceratopsini]] w obrębie podrodziny [[Centrosaurinae]]. Charakteryzują się krótkimi kryzami, niewielkimi rogami nosowymi, dużymi rogami nadocznymi oraz stosunkowo krótkimi i głębokimi twarzami. Według Dalmana i in., (2018) tej w grupie znajdują się następujące [[takson]]y: ''[[Avaceratops]]'', ''Nasutoceratops'', ''[[Crittendenceratops]]'', ''[[Yehuecauhceratops]]'', CMN 8804, MOR 692 (zobacz ''[[Avaceratops#Materiał kopalny]]'') oraz ''Malta centrosaurinae''.

==Paleośrodowisko==
[[File:Kaiparowits fauna.jpg|thumb|300px|right|Dinozaury zamieszkujące formację Kaiparowits. ''Nasutoceratops'' znajduje się w oddali po prawej stronie. Autor: Abelov2014. [https://abelov2014.deviantart.com/art/Utahceratops-Nasutoceratops-Kosmoceratops-720725612]]]
Osady z formacji Kaiparowits sugerują występowanie środowisk lądowych zalewanych przez wiele lat słodką wodą w obrębie nizin rzecznych z wysokim tempem akumulacji osadów (39-42 cm/ka). Klimat występujący na tych terenach był ciepły, wilgotny z wysokimi opadami i prawdopodobnymi okresami suszy. Występowało tam wiele morskich bezkręgowców i kręgowców (Roberts, 2007). Znanymi dinozaurami pochodzącymi z tej formacji są: ''[[Utahceratops]]'', ''[[Kosmoceratops]]'', ''[[Teratophoneus]]'', ''[[Akainacephalus]]'', ''[[Hagryphus]]'', ''[[Talos]]'', ''[[Parasaurolophus]]'' i ''[[Gryposaurus]]''.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Nasutoceratops'' (pierwotna, nieoficjalna nazwa "Nasutuceratops" została skorygowana) to połączenie łac. ''nasutus'' (wielkonosy) i gr. ''ceratops'' (rogate oblicze) i odnosi się do niezwykłej morfologii jego pyska. Epitet gatunkowy ''titusi'' honoruje paleontologa Alana Titusa.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Nasutoceratops''
| {{Kpt|[[Scott Sampson|Sampson]]}}, {{Kpt|[[Eric Lund|Lund]]}}, {{Kpt|[[Mark Loewen|Loewen]]}}, {{Kpt|[[Andrew Farke|Farke]]}} i {{Kpt|[[Catherine Clayton|Clayton]]}}, [[2013]]
|-
| = "Nasutuceratops"
| {{Kpt|Lund}}, [[2010]] ''vide'' {{Kpt|[[Nicholas Longrich|Longrich]]}}, 2013
| ''[[nomen nudum]]'' (''[[nomen ex dissertatione]]'')
|-
! ''N. titusi''
| {{Kpt|Sampson, Lund, Loewen}}, Farke i {{Kpt|Clayton}}, 2013
|-
| = "Nasutuceratops titusi"
| {{Kpt|Lund}}, [[2010]] ''vide'' {{Kpt|Longrich}}, 2013
| ''nomen nudum'' (''nomen ex dissertatione'')
|}

==Bibliografia==

Dalman, S. G., Hodnett, J. P. M., Lichtig, A. J., & Lucas, S. G. (2018). A new ceratopsid dinosaur (Centrosaurinae: Nasutoceratopsini) from the Fort Crittenden Formation, Upper Cretaceous (Campanian) of Arizona. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin, 79, 141-164. [https://www.researchgate.net/publication/328637301_A_NEW_CERATOPSID_DINOSAUR_CENTROSAURINAE_NASUTOCERATOPSINI_FROM_THE_FORT_CRITTENDEN_FORMATION_UPPER_CRETACEOUS_CAMPANIAN_OF_ARIZONA]

Longrich, N.R. (2013) Judiceratops tigris, a New Horned Dinosaur from the Middle Campanian Judith River Formation of Montana. Bulletin of the Peabody Museum of Natural History, 54: 51–65. [[doi:10.3374/014.054.0103]]

Lund, K.E. (2010) Nasutuceratops titusi, a new basal centrosaurine dinosaur (Ornithischia: Ceratopsidae) from the Upper Cretaceous Kaiparowits Formation, southern Utah. Praca magisterska, Department of Geology and Geophysics, University of Utah, 1-172 [http://content.lib.utah.edu/utils/getfile/collection/etd3/id/528/filename/174.pdf]

Lund, E. K., Sampson, S. D., & Loewen, M. A. (2016). Nasutoceratops titusi (Ornithischia, Ceratopsidae), a basal centrosaurine ceratopsid from the Kaiparowits Formation, southern Utah. Journal of Vertebrate Paleontology, 36(2), e1054936. [[doi:10.1080/02724634.2015.1054936]]

Sampson, S.D., Lund, K.E., Loewen, M.A., Farke, A.A. & Clayton, K.E. (2013) A remarkable short-snouted horned dinosaur from the Late Cretaceous (Late Campanian) of southern Laramidia. Proceedings of the Royal Society of London, series B. [[doi:10.1098/rspb.2013.1186]]

Paul, G.S. (2016). "''The Princeton Field Guide to Dinosaurs: 2nd Edition''" wyd. Princeton University.

Roberts, E. M. (2007). Facies architecture and depositional environments of the Upper Cretaceous Kaiparowits Formation, southern Utah. Sedimentary Geology, 197(3-4), 207-233. [[doi:10.1016/j.sedgeo.2006.10.001]]

Ryan, M. J., Holmes, R., Mallon, J., Loewen, M., & Evans, D. C. (2017). A basal ceratopsid (Centrosaurinae: Nasutoceratopsini) from the Oldman Formation (Campanian) of Alberta, Canada. Canadian Journal of Earth Sciences, 54(1), 1-14. [[doi:10.1139/cjes-2016-0110]]


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Gryposaurus

2022-07-22T12:43:35Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Gryposaurus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Marcin Szermański]]
| [[Kamil Kamiński]]
|}


----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Gryposaurus'' (grypozaur)
|-
! '''Długość''':
| ok. 7,5-8 m
|-
! '''Masa''':
| ok. 2,5-3 t
|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Kanada]] - Alberta

([[formacja]] [[Dinosaur Park]])

[[USA]] - Montana, Utah, ?Teksas

(niższe pokłady formacji [[Two Medicine]],

[[formacja]] [[Kaiparowits]] i(?) [[Javelina]])

|-
! '''[[:Kategoria:Czas|Czas występowania]]'''
| [[późna kreda]] (?późny [[santon]] - [[kampan]] - ?[[mastrycht]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ornithopoda]]

[[Iguanodontia]]

[[Hadrosauridae]]

[[Saurolophinae]]

[[Kritosaurini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Utah_Gryposaurus.jpg|400px]]
Szkielet ''Gryposaurus monumentensis'' wystawiony w muzeum w Utah.
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=3>
Alberta, Canada~formacja [[Dinosaur Park]], Alberta, [[Kanada]]|''Gryposaurus notabilis'' (w tym ''Gryposaurus incurvimanus'').
Montana, USA~dolne pokłady formacji [[Two Medicine]], Montana, [[USA]]|''Gryposaurus latidens''.
Utah, USA~formacja [[Kaiparowits]], Utah, [[USA]]|''Gryposaurus monumentensis''.
Teksas, USA~formacja [[Javelina]], Teksas, [[USA]]|?''Gryposaurus alsatei''.
</display_points>
|}

==Wstęp==
Grypozaur to płaskogłowy zaurolofin występujący na terenie dzisiejszej [[Kanada|Kanady]] i [[USA]] pod koniec [[kreda|okresu kredowego]].
Jego [[taksonomia]] jest dość zawiła - w przeszłości jego [[gatunek|gatunki]] były traktowane (jak i cały [[rodzaj]] ''Gryposaurus'') jako [[młodszy synonim|młodsze synonimy]] opisanego kilka lat wcześniej [[Kritosaurus|kritozaura]]. Zob. też [[Kritosaurus#Historia taksonu]].

Oba hadrozaury (a także ''[[Aralosaurus]]'') były do siebie bardzo podobne - nie miały, jak inni przedstawiciele [[Saurolophinae]], ozdób na sklepieniu czaszki, za to ich nosy charakteryzowały się wydatnym garbem.

[[Rodzaj]] ''Gryposaurus'' zazwyczaj traktowany jest jako [[ważny]], co zdaje się być obecnym konsensusem ([[Albert Prieto-Márquez|Prieto-Márquez]], 2014).

==Budowa==
''Gryposaurus'' był zbudowany w sposób typowy dla hadrozaurydów – był to dwu- lub czworonożny roślinożerca, spasający roślinność od poziomu gruntu do wysokości kilku metrów. Czaszka była wąska i głęboka, z rozszerzonym na boki końcem pyska i długimi, wąskimi nozdrzami. Oczodoły były wyższe niż szerokie (Lambe, 1914). Jak już wspomniano, z kości nosowych wyrastał charakterystyczny garb. Pysk był bezzębny, za to dalej w głębi paszczy znajdowały się złożone baterie zębowe. Od swego bliskiego krewniaka – kritozaura, różnił się szczegółami budowy czaszki. Jeden z okazów ma zachowane odciski skóry w okolicach szyi, żeber, łopatek i na grzbiecie. Największe z nich miały kształt podobny do muszli i porastały ogon oraz boki zwierzęcia, osiągając nawet 3,8 cm długości (Lull i Wright, 1942).

==Gatunki grypozaura==
[[Plik: Gryposaurus-notabilis_jconway.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja ''G. notabilis''. Autor: John Conway. [https://en.wikipedia.org/wiki/Gryposaurus#/media/File:Gryposaurus-notabilis_jconway.png].]]
===''G. notabilis''===
'''Długość:''' 8 m

'''Masa:''' 3 t

'''Czas:''' [[późna kreda]] (późny [[kampan]])

'''Miejsce:''' [[Kanada]] - Alberta, [[formacja]] [[Dinosaur Park]]

'''Materiał kopalny:''' około 10 kompletnych i 14 fragmentarycznych czaszek. Dodatkowo w pełni [[artykułowany|artykułowana]] czaszka i szkielet pozaczaszkowy, wcześniej traktowany jako osobny [[gatunek]] - ''Gryposaurus'' (''[[Kritosaurus]]'') ''incurvimanus'', ktory występował w tym samym miejscu i czasie. Wg [[Gregory Paul|Paul]]a ([[2010]]) szkielet ''G. incurvimanus'' należał do mniejszego osobnika - o ile ''G. notabilis'' ocenia na 8 metrów długości i 3 tony, to ''G. incurvimanus'' na 7 metrów i 2,2 t.

''Gryposaurus notabilis'' to [[gatunek typowy]] grypozaura i znany jest z największej ilości skamieniałości spośród jego wszystkich gatunków.

===''G. latidens''===
'''Długość:''' 7,5 m

'''Masa:''' 2,5 t
[[Plik: Gryposaurus_BW.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja głowy ''G. notabilis''. Autor: Nobu Tamura. [http://spinops.blogspot.com].]]

'''Czas:''' [[późna kreda]] (?późny [[santon]] - wczesny [[kampan]])

'''Miejsce:''' [[USA]] - Montana, dolne pokłady formacji [[Two Medicine]]

'''Materiał kopalny:''' kilka(naście) [ang. ''several] częściowych czaszek i szkieletów pozaczaszkowych.

''Gryposaurus latidens'' to pierwszy znany nauce [[gatunek]] z terenów [[USA]] - wcześniej opisane żyły na obszarze dzisiejszej [[Kanada|Kanady]]. Nieco mniejszy i wcześniejszy od [[gatunek typowy|typowego]] ''G. notabilis''. Ponadto garb na jego nosie nie był tak dobrze wykształcony (Paul, 2010).

===''G. monumentensis''===
'''Długość:''' 8 m

'''Masa:''' 3 t

'''Czas:''' [[późna kreda]] (późny [[kampan]])

'''Miejsce:''' [[USA]] - Utah, [[formacja]] [[Kaiparowits]]

'''Materiał kopalny:''' większość czaszki i szkieletu pozaczaszowego.
[[Plik:Gryposaurus_Monumentsis_Skull,_Alf_Museum.JPG|300px|thumb|right|Czaszka ''G. monumentensis''. Autor zdjęcia: Scottnichols. [https://en.wikipedia.org/wiki/Gryposaurus#/media/File:Gryposaurus_Monumentsis_Skull,_Alf_Museum.JPG].]]

''Gryposaurus monumentensis'' to jeden z największych [[gatunek|gatunków]] grypozaura. Podobnie jak większość innych gatunków, egzystował on pod koniec [[kampan]]u. Wyróżniał się masywniejszą budową i niezwykle głęboką czaszką. Podobnie jak u gatunku typowego, charakterystyczny garb na jego nosie był dobrze rozwinięty ([[Gregory Paul|Paul]], 2010).

===?''G. alsatei''===
'''Długość:''' ok. 9 m

'''Masa:''' ? t

'''Czas:''' [[późna kreda]] ([[mastrycht]])

'''Miejsce:''' [[USA]] - Teksas, [[formacja]] [[Javelina]]

'''Materiał kopalny:''' niekompletna czaszka i szkielet pozaczaszkowy (m.in. kilka kręgów, k. ramienna, niepełna prawa kończyna tylna, żebra i odciski skóry), a także pojedyncze zęby i k. kwadratowa.

Nowy [[gatunek]] [[hadrozaur]]a, który ostrożnie został przypisany do ''Gryposaurus''. Jeżeli paleontolodzy mają rację, to ?''Gryposaurus alsatei'' jest najmłodszym gatunkiem grypozaura, bowiem jego skamieniałe szczątki są datowane na [[mastrycht]].
[[Plik: Gryposaurus_incurvimanus.jpg|300px|thumb|right|Szkielet ''G. notabilis''. Autor zdjęcia: Robert Taylor. [https://en.wikipedia.org/wiki/Gryposaurus#/media/File:Gryposaurus_incurvimanus.jpg].]]

==Pokrewieństwo i systematyka==
''Gryposaurus'' wg większości analiz znajduje w obrębie [[klad]]u [[Hadrosauridae]] (patrz kladogramy: [[Hadrosauridae#Kladogramy]]). Czasami (np. [[Albert Prieto-Márquez|Prieto-Márquez]] i in., [[2006]]. W [[analiza kladystyczna|analizach kladystycznych]] często występuje blisko ''[[Aralosaurus]]'' i ''[[Kritosaurus]]'', które były do siebie bardzo podobne.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Gryposaurus''}}
| {{Kpt|[[Lawrence Lambe|Lambe]]}}, [[1914]]
| ??= '''''[[Kritosaurus]]'''''
|-
|= "Hadrosauravus"
| {{Kpt|[[Horner]]}} ''vide'' {{Kpt|[[Lambert]], [[1990]]}}
| (''[[nomen nudum]]'')
|-
| {{V|''G. notabilis''}}
| {{Kpt|[[Lawrence Lambe|Lambe]]}}, [[1914]]
|-
| = ''[[Kritosaurus]] notabilis'' = ''[[Hadrosaurus]] notabilis''
| {{Kpt|([[Lambe]], [[1914]]) Lull i Wright, [[1942]]}} {{Kpt|([[Lambe]], [[1914]]) [[Horner]], [[1979]]}}
|-
| = ''[[Kritosaurus]] incurvimanus'' = ''G. incurvimanus''
| {{Kpt|[[William Parks|Parks]]}}, [[1920]] ({{Kpt|[[William Parks|Parks]], [[1920]]) Gates i Sampson, [[2007]]}}
|-
| ''G. selwyni''
| {{Kpt|([[Lawrence Lambe|Lambe]], [[1902]]) [[Lambe]] [[1914]]}}
| = ''[[Trachodon|?Trachodon selwyni]]''
|-
| {{V|''G. latidens''}}
| {{Kpt|[[John Horner|Horner]]}}, [[1992]]
|-
|= "Hadrosauravus latidens"
| {{Kpt|[[Horner]]}} ''vide'' {{Kpt|[[Lambert]], [[1990]]}}
| (''[[nomen nudum]]'')
|-
| {{V|''G. monumentensis''}}
| {{Kpt|[[Terry Gates|Gates]]}} i {{Kpt|[[Scott Sampson|Sampson]]}}, [[2007]]
|-
| {{V|?''G. alsatei''}}
| {{Kpt|[[Thomas Lehman|Lehman]], [[Steven Wick|Wick]]}} i {{Kpt|[[Jonathan Wagner|Wagner]]}}, [[2016]]
|}

==Bibliografia==

Godefroit, P., Hai, S., Yu, T. & Lauters, P. (2008) "New hadrosaurid dinosaurs from the uppermost Cretaceous of north-eastern China" Acta Palaeontologica Polonica, 53(1), 47–74

Horner, J.R., Weishampel, D.B. & Forster, C.A. (2004) "Hadrosauridae" [w]: Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. [red.] "The Dinosauria" Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press, 438–463

Lambe, L.M. (1914). "On Gryposaurus notabilis, a new genus and species of trachodont dinosaur from the Belly River Formation of Alberta, with a description of the skull of Chasmosaurus belli". The Ottawa Naturalist. 27 (11): 145–155.

Lehman, T.M., Wick, S.L. & Wagner, J.R. (2016) "Hadrosaurian dinosaurs from the Maastrichtian Javelina Formation, Big Bend National Park, Texas". Journal of Paleontology (advance online publication). [[doi: http://dx.doi.org/10.1017/jpa.2016.48]]

Lull, R.S., Wright, N.E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. 22.

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University, Princeton i Oxford

Prieto-Márquez, A., Weishampel, D. B. & Horner, J. R. (2006) "The dinosaur Hadrosaurus foulkii, from the Campanian of the East Coast of North America, with a review of the genus" Acta Palaeontologica Polonica 51: 77-98

Prieto-Márquez, A. (2014). "Skeletal morphology of Kritosaurus navajovius (Dinosauria:Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of the North American south-west, with an evaluation of the phylogenetic systematics and biogeography of Kritosaurini". Journal of Systematic Palaeontology. [[doi:10.1080/14772019.2014.770417]].


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ornithopoda]]
[[Kategoria:Iguanodontia]]
[[Kategoria:Hadrosauridae]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:Kanada]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Thecocoelurus

2022-07-20T20:06:41Z

PabloT: /* Bibliografia */

{{DISPLAYTITLE:''Thecocoelurus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
|
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Thecocoelurus'' (tekocelur)
|-
! '''Długość''':
| ?

|-
! '''Masa''':
| ?

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Wielka Brytania]] – wyspa Wight

([[formacja]] [[Wessex]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 129-125 [[Ma]]

[[wczesna kreda]] ([[barrem]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Therizinosauria]] \ [[Ornithomimosauria]]
|-
| colspan=2 |[[Plik: Thecocoelurus.png|400px|]]
Holotypowy kręg. Autor: Harry Seeley
[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Thecocoelurus.png]

|-
|}

==Wstęp==
''Thecocoelurus'' to rodzaj słabo poznanego [[teropod]]a, który występował we wczesnej kredzie na terenach współczesnej Anglii. Podobnie jak w przypadku wielu innych dawno opisanych dinozaurów, identyfikacja jego szczątków przysporzyła naukowcom wiele trudu.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] oznaczony jako NHMUK R181 to niekompletny kręg szyjny.

==Etymologia==
Nazwa ''Thecocoelurus'' to skrót od nazw ''Thecospondylus'' i ''Coelurus'', gdyż początkowo szczątki omawianego tu teropoda klasyfikowano jako [[gatunek|gatunki]] tych rodzajów.

==Odkrycie i historia badań==
Szczątki ''Thecocoelurus'' odkryto jeszcze w XIX w. W 1888 r. brytyjski paleontolog Harry Seeley opisał je jako ''[[Thecospondylus]] daviesi''. [[Nopcsa]] w 1901 r. przeniósł ten [[takson]] do rodzaju ''[[Coelurus]]''. Dopiero w 1923 r. [[von Huene]] utworzył osobny rodzaj - ''Thecocoelurus''.

W późniejszych latach proponowano dla ''Thecocoelurus'' rózne pozycje na drzewie filogenetycznym teropodów. Uważano go za [[Ornithomimosauria|ornitomimozaura]], [[Therizinosauria|terizinozaura]], [[Oviraptorosauria|owiraptorozaura]] lub nawet [[Abelisauroidea|abelizauroida]]. Badania Allaina i współpracowników (2014) wskazują, że najbardziej prawdopodobna jest hipoteza zakładająca, iż był on [[bazalny]]m ornitomimozaurem, być może starszym synonimem ''[[Valdoraptor]]''. Z kolei Mortimer (online) uważa, że najbezpieczniej uważać go za terizinozaura.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| ''Thecocoelurus''
| {{Kpt|[[Friedrich von Huene|von Huene]], [[1923]]}}
| ''[[nomen dubium]]''
|-
| ''T. daviesi''
| {{Kpt|([[Harry Seeley|Seeley]], [[1888]]) [[Friedrich von Huene|von Huene]], [[1923]]}}
| ''[[nomen dubium]]''
|-
| = ''Thecospondylus daviesi''
| {{Kpt|[[Harry Seeley|Seeley]], [[1888]])
|-
| = ''Coelurus daviesi''
| {{Kpt|([[Harry Seeley|Seeley]], [[1888]]) [[Nopcsa]], [[1901]]}}
|}

==Bibliografia==
Allain, R., Vullo, R., Le loeuff, J. & Tournepiche, J.-F (2014). “European ornithomimosaurs (Dinosauria, Theropoda): an undetected record.” Geologica Acta 12(2). [https://www.researchgate.net/publication/263364214_European_ornithomimosaur]

Mortimer, M. (2014, online) [https://theropoddatabase.com/Therizinosauroidea.htm#Thecocoelurusdaviesi].

Naish, D. & Cau, A. (2022). The osteology and affinities of Eotyrannus lengi, a tyrannosauroid theropod from the Wealden Supergroup of southern England. PeerJ 10:e12727 [[doi:10.7717/peerj.12727]].

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Wielka Brytania]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Barrem]]
[[Kategoria:Nomen dubium]]

Nedoceratops

2022-07-19T16:21:33Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Nedoceratops''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Maciej Ziegler]]
[[Maciej Pindakiewicz]]
| [[Tomasz Skawiński]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Nedoceratops'' (nedoceratops)
|-
! '''Długość''':
| ? m

|-
! '''Masa''':
| ? t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[USA]] - stan Wyoming

(formacja [[Lance]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|68|66}}
67,5-66 [[Ma]] 
późna [[kreda]] ([[mastrycht]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Chasmosaurinae]]

[[Triceratopsini]]
|}

==Wstęp==
''Nedoceratops hatcheri'' to kontrowersyjny [[gatunek]] [[zaawansowany|zaawansowanego]] chasmozauryna (triceratopsyna) z końca kredy Ameryki Północnej. Odkryto jak na razie tylko jedną, dość dobrze zachowaną czaszkę (USNM 2412) o długości 1,8 m.

==Historia taksonomii==
[[Plik:Nedoceratops BW.jpg|300px|thumb|right|Rekostrukcja przyżyciowa ''Nedoceratops''. Autor: Nobu Tamura. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nedoceratops_BW.jpg]]]
Ten rogaty dinozaur przez wiele lat był znany jako "''Diceratops''" ("dwurogie oblicze") - aż do [[2007]] roku, gdy Andrey Ukrainsky przechrzcił go na ''Nedoceratops'' ("niewystarczające rogate oblicze"). Przez krótki czas był nazywany przez wielu ''Diceratus'' ("dwurogie oblicze"), gdyż ta nazwa - zaproponowana w [[2008]] r. przez [[Octavio Mateus|Octavio Mateusa]] - była szerzej znana niż wcześniejsza ''Nedoceratops''. Nazwa "''Diceratops''" musiała zostać zmieniona - była bowiem zajęta przez [[rodzaj]] gąsiecznika.

Historia badań nad tym ceratopsem jest bardzo interesująca. Wszystko zaczęło się, gdy [[Othniel Marsh]] zaczął pisać artykuł o ceratopsach. Niestety w [[1899]] roku zmarł, nie kończąc swej pracy. Dokończeniem tego projektu zajął się [[John Hatcher]]. Skończył on sekcję związaną z triceratopsem i opis nedoceratopsa (wtedy "diceratopsa"). Jednak w [[1904]] r. zachorował na tyfus i zmarł w wieku 42 lat. Jemu też nie udało się dokończyć pracy. W końcu artykuł skończył przyjaciel Hatchera - [[Richard Lull]]. W [[1905]] roku praca została wydrukowana, Lull nazwał naszego ceratopsa "diceratopsem Hatchera" - na cześć swego zmarłego znajomego. Lull jednak nie był pewny odrębności [[rodzaj]]owej nedoceratopsa, więc w [[1933]] roku ogłosił tego ceratopsa podrodzajem triceratopsa. W [[1986]] roku [[John Ostrom]] i [[Peter Wellnhofer]] uznali, że omawiany dinozaur i wszystkie gatunki ''[[Triceratops]]'' reprezentują jeden [[takson]] - ''Triceratops horridus''. W [[1996]] roku [[Catherine Forster]] przywróciła odrębność rodzajową nedoceratopsa. Szczegółowego opisu, autorstwa [[Andrew Farke|Farke'go]], nedoceratops doczekał się dopiero w [[2011]] roku.

==Status ''N. hatcheri''==
===I. Wstęp===
''Nedoceratops hatcheri'' ma niepewny status - podobnie jak ''[[Tatankaceratops]] sacrisonorum'', ''[[Torosaurus]] latus'' i ?''T. utahensis'' oraz ''[[Ojoceratops]] fowleri''. W opinii niektórych naukowców jest ważnym gatunkiem. Wg innych jest [[młodszy synonim|młodszym synonimem]] ''[[Triceratops]] horridus'' albo jest nieodróżnialny od ''[[Triceratops]]'' na poziomie [[rodzaj]]u (jest ''[[nomen dubium]]''). Niektórzy zwolennicy tego drugiego poglądu uznają go za formę przejściową między młodszymi a w pełni wyrośniętymi triceratopsami (zob. opis ''[[Torosaurus]]'').

Oczywiście może być też ważny jako [[gatunek]] [[rodzaj]]u ''[[Triceratops]]'' albo ''[[Torosaurus]]'' (''T. hatcheri'').

Zakładając, że ''N. hatcheri'' i ''[[Torosaurus]] latus'' są ważnymi gatunkami, to niepewne pozostaje ich pokrewieństwo - niektóre analizy wskazują, że ''Nedoceratops'' jest bliżej spokrewniony z ''[[Triceratops]]'' a inne, że z ''[[Torosaurus]]''.

===II. Diagnoza (zmodyfikowana z Farke, 2011)===

[[Plik:Nedoceratops skull2.png|550px|autor: Farke, 2011]]

[[Plik:Nedoceratops.png|550px|autor: Farke, 2011]]

Czaszka ''N. hatcheri'' w kilku rzutach. Na szaro zaznaczono obszary zrekonstruowane (z Farke, 2011, [[doi:10.1371/journal.pone.0016196]])

IIa. [[autapomorfia|Autapomorfie]] to (w nawiasach skróty nazw anatomicznych widoczne na rysunkach):

1) róg nosowy (nh) niemal zupełnie nieodróżnialny od kości nosowej,

2) rogi nadoczne (poh) zwrócone do góry (pod kątem prostym do linii zębów),

3) bardzo małe okna (pf) w kości ciemieniowej (p),

IIb. Różnice w porównaniu do ''[[Triceratops]]'':

4) brzuszny koniec kości łuskowej (sq) położony znacznie nad linią zębów,

IIc. Różnice w porównaniu do ''[[Torosaurus]] latus'':

5) kształt kości łuskowej (sq) - szczególnie zredukowane wcięcie jarzmowe (jn) i brak zgrubienia przyśrodkowej krawędzi,

6) mała liczba różków (5?) na kości ciemieniowej (''episquamosals'') (p).

===III. Komentarz do diagnozy===

ad 1) brak rogu zaobserwowano u niektórych triceratopsów (Forster, [[1996]]; Scannella i Horner, [[2011]]). Bardzo niski róg obecny jest też np. w czaszce MOR 981 przypisanej do ''[[Torosaurus]] latus'' (Farke, [[2007]]; Scannella i Horner, 2011),

ad 2) cecha widoczna u młodych, dwukrotnie mniejszych od nedoceratopsa triceratopsów, mających trójkątne różki na kości ciemieniowej (''episquamosals'') ([[John Horner|Horner]] i Goodwin, [[2006]]). Może to dowodzić odrębności nedoceratopsa, nierównomiernego rozwoju cech dorosłych triceratopsa u różnych osobników lub zmienności osobniczej (różny kąt nachylenia zaobserwowano u innych ceratopsów - Lehman, 1990),

ad 3) mogą być to patologie, często spotykane w kryzach ceratopsydów. Wydaje się, że obszar wokół otworu jest dość cienki - Scannella i Horner (2011) interpretują go jako miejsce otwierania się okien u 'torozaura',

ad 4) obecne też u niektórych ''[[Triceratops]]'' ([[holotyp]] ''T. elatus'' - Hatcher i in., [[1907]], obecnie uznawany za ''T. horridus'') i ''[[Torosaurus]] latus'',

ad 5) trudno stwierdzić, kiedy wcięcie jest "zredukowane". Niemniej podobną morfologię co torozaury (z wąskim wcięciem), mają też niektóre triceratopsy (AMNH 5116, SDSM 2760, YPM 1922 - Forster, [[1996]]; Scannella i Horner, [[2010]]).

ad 6) ''[[Triceratops]]'' miał ich 5-7, a ''[[Torosaurus]] latus'' 7. Młode ''[[Agujaceratops]]'' miały 6, a dorosły 10. Nie jest więc to cecha diagnostyczna.

===IV. Podsumowanie===

Żadna z cech diagnostycznych ''Nedoceratops'' nie jest niewątpliwa, lecz z [[autapomorfia|autapomorfii]] najbardziej przekonująca jest druga. Jeśli ''[[Torosaurus]]'' i ''[[Triceratops]]'' to to samo zwierzę, to kolejne cechy diagnozy stają się nieistotne (np. zgrubienia przyśrodkowej krawędzi kości łuskowej).

''Nedoceratops'' ma mieszankę cech torozaura (np. układ czołowych ciemiączek) i triceratopsa (np. płaska górna powierzchnia kości łuskowej) oraz pewne cechy pośrednie (np. długość kryzy), co skłania do przypuszczenia, że reprezentuje pośrednią formę rozwoju osobniczego. Z drugiej strony, powierzchnia kości ciemieniowych przeczy temu - nie wykazuje prążkowania, które ma znamionować pojawienie się okien. Jak podaje nieoficjalnie Scannella (zob. Switek, online), istnieje wiele nieopisanych osobników ''[[Triceratops]]'', które mają cechy ''Nedoceratops''.

Różnice między ''Nedoceratops'' a innymi ceratopsami mogą wynikać ze zmienności osobniczej, ontogenetycznej, patologii albo z rzeczywistej odrębności omawianego dinozaura. Interpretacja zależy od indywidualnych zapatrywań każdego, który styka się z tą tematyką. Moim zdaniem [MZ] różnice są niewystarczające do uznania ważności ''N. hatcheri'' i bardziej prawdopodobne jest, że to nietypowy osobnik ''[[Triceratops]]''.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Nedoceratops''
| {{Kpt|[[Andrey Ukrainsky|Ukrainsky]]}}, [[2007]]
| ?= ''[[Triceratops]]''
|-
| = ''Diceratus''
| {{Kpt|[[Octavio Mateus|Mateus]]}}, [[2008]]
|-
| = "''Diceratops''"
| {{Kpt|[[Richard Lull|Lull]]}} ''vide'' {{Kpt|[[John Hatcher|Hatcher]]}}, [[1905]] [zajęta {{Kpt|Förster}}, [[1869]]]
|-
! ''N. hatcheri''
| ({{Kpt|Lull}} ''vide'' {{Kpt|Hatcher}}, 1905) {{Kpt|Ukrainsky}}, 2007
| (''[[nomen dubium]]''?) ?= ''[[Triceratops]] horridus''
|-
| = ''Diceratus hatcheri''
| ({{Kpt|Lull}} ''vide'' {{Kpt|Hatcher}}, 1905) {{Kpt|Mateus}}, 2008
|-
| = "''Diceratops''" ''hatcheri''
| {{Kpt|Lull}} ''vide'' {{Kpt|Hatcher}}, 1905
|-
| = ''Triceratops hatcheri''
| {{Kpt|Lull}}, [[1907]]
|-
| = ''Triceratops'' ("''Diceratops''") ''hatcheri''
| ({{Kpt|Lull}} ''vide'' {{Kpt|Hatcher}}, 1905) {{Kpt|Lull}}, [[1933]]
|}

==Bibliografia==

Farke, A. A. (2007) "Cranial osteology and phylogenetic relationships of the chasmosaurine ceratopsid ''Torosaurus latus''" [w:] Carpenter, K. (red.) "Horns and beaks: ceratopsian and ornithopod dinosaurs" Bloomington, wyd. Indiana University Press, 235–257.

Farke, A. A. (2011) "Anatomy and Taxonomic Status of the Chasmosaurine Ceratopsid ''Nedoceratops hatcheri'' from the Upper Cretaceous Lance Formation of Wyoming, U.S.A." PLoS ONE 6(1): e16196. [[doi:10.1371/journal.pone.0016196]]

Forster, C. A. (1996) "Species resolution in ''Triceratops'': cladistic and morphometric approaches" Journal of Vertebrate Paleontology, 16 (2), 259-270.

Lehman, T. M. (1990) "The ceratopsian subfamily chasmosaurinae: sexual dimorphism and systematics" [w:] Carpenter, K. & Currie, P.J. (red.) "Dinosaur Systematics: Approaches and Perspectives" wyd. Cambridge University, New York, 211–229

Loewen, M. A., Sampson, S. D., Lund, E. K., Farke, A. A., Aguillón-Martínez, M. C., de Leon, C. A., Rodríguez-de la Rosa, R. A., Getty, M. A. & Eberth, D. A. (2010) "Horned Dinosaurs (Ornithischia: Ceratopsidae) from the Upper Cretaceous (Campanian) Cerro del Pueblo Formation, Coahuila, Mexico" [w:] Ryan, M. J., Chinnery-Allgeier, B. J. & Eberth, D. A. (red) "New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium" Indiana University Press, 99-116.

Longrich, N.R. (2010) "''Mojoceratops perifania'', A New Chasmosaurine Ceratopsid from the Late Campanian of Western Canada" Journal of Paleontology, 84 (4), 681–694.

Longrich, N. R. (2011) "''Titanoceratops ouranos'', a giant horned dinosaur from the Late Campanian of New Mexico" Cretaceous Research, 32 (3), 264-276. [[doi:10.1016/j.cretres.2010.12.007]]

Sampson, S. D., Loewen, M. A., Farke, A. A., Roberts, E. M., Forster, C. A., Smith, J. A. & Titus, A. L. (2010) "New Horned Dinosaurs from Utah Provide Evidence for Intracontinental Dinosaur Endemism" PLoS ONE, 5(9), e12292 [[doi:10.1371/journal.pone.0012292]]

Scannella, J. B. & Horner, J. R. (2010) "''Torosaurus'' Marsh, 1891, is ''Triceratops'' Marsh, 1889 (Ceratopsidae: Chasmosaurinae): synonymy through ontogeny" Journal of Vertebrate Paleontology, 30 (4), 1157–1168.

Scannella, J. B. & Horner, J. R. (2011) "‘''Nedoceratops''’: An Example of a Transitional Morphology" PLoS ONE 6(12), e28705. [[doi:10.1371/journal.pone.0028705]]

Ukrainsky, A. S. (2007) "A new replacement name for ''Diceratops'' Lull, 1905 (Reptilia: Ornithischia: Ceratopsidae)" Zoosystematica Rossica, 16(2), 292.

Switek, online: http://blogs.smithsonianmag.com/dinosaur/2011/01/the-great-triceratops-debate-continues/


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]
[[Kategoria:nomen dubium]]

Avaceratops

2022-07-19T16:11:53Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Avaceratops''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autorzy:
|-
| [[Marcin Szermański]], [[Maciej Ziegler]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Avaceratops'' (awaceratops)
|-
! '''Długość''':
| ok. 4-4,2 m

|-
! '''Masa''':
| ok. 0,5-1 t

|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[USA]] - Montana

(formacja [[Judith River]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|79|76}}
77-76 lub 79,5-79<ref>Roberts i in., 2013 - za Sampson i in., 2013, suplement</ref> [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Centrosaurinae]]

[[Nasutoceratopsini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Avaceratops dinosaur.png|400px|]]
Para biegających awaceratopsów. Autor: Mariana Ruiz Villarreal.
Źródło: [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Avaceratops_dinosaur.png]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
46.2° N, 109.9° W~stanowisko Careless Creek Quarry
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Avaceratops'' to przedstawiciel dinozaurów rogatych (ceratopsów) z późnej kredy Ameryki Północnej. Jego skamieniałości znaleziono w centralno-południowej Montanie w skałach datowanych na [[kampan]].

==Historia taksonu==
Na pierwsze skamieniałości awaceratopsa natknięto się we wrześniu [[1981]] roku. Odkrywcą był Eddie Cole, kolekcjoner skamieniałości z Wall w Południowej Dakocie, który odnalazł wtedy główne złoże kościonośne niedaleko Shawmut (Careless Creek Ranch, Montana) w pokładach formacji [[Judith River]]. Cole systematycznie wydobywał i zabezpieczył około 700 skamieniałości, których położenie zaznaczał na mapie.

[[Peter Dodson]] przybył na miejsce znaleziska miesiąc później, w październiku tego samego roku. Wśród szczątków był interesujący szkielet małego ceratopsoida, który został przejęty przez Akademię Nauk Przyrodniczych w Filadelfii (Academy of Natural Science of Philadelphia).
Rok później, w lipcu [[1982]] roku mała wyprawa przeprowadzona przez ten instytut zaowocowała znalezieniem kolejnych kości tego małego ceratopsyda, które zostały przekazane akademii 19 kwietnia [[1983]] roku.

Przez 2 lata szkielet tego ceratopsa był badany przez Petera Dodsona – amerykańskiego paleontologa, specjalisty od dinozaurów rogatych. W [[1986]] roku ukazał się drukiem artykuł naukowy jego autorstwa, w którym opisuje ten nowy [[takson]] ceratopsa, nazywając go ''Avaceratops lammersi''.

==Klasyfikacja==
Awaceratops początkowo był zaliczany jako członek grupy [[Ceratopsidae]] ([[Peter Dodson|Dodson]], [[1986]]). Następnie przypisywano go do [[Centrosaurinae]] (Dodson, [[1990]]; [[1996]]). W [[1999]] roku [[Paul Penkalski|Penkalski]] i Dodson opisali drugą, większą czaszkę tego dinozaura rogatego, która ma cechy zarówno centrozaurynów, chasmozaurynów, jak i cechy plezjomorficzne. Jest wg nich [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] [[Ceratopsidae]]. Wg późniejszych analiz filogenetycznych (np. Loewen i in., [[2010]]; [[Scott McDonald|McDonald]], [[2011]]; [[Michael Ryan|Ryan]] i in., [[2012]]; [[Nicholas Longrich|Longrich]], [[2013]]) ''Avaceratops'' jest [[bazalny]]m centrozaurynem, a wg [[Scott Samspon|Sampsona]] i in. (2013) ma należeć do osobnej linii ewolucyjnej w obrębie [[Centrosaurinae]], będąc jednocześnie [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] dla osobliwego ''[[Nasutoceratops]]''.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Avaceratops_Laelaps_nipponensis.JPG|300px|thumb|right|Materiał ''Avaceratops'': [[holotyp]] oraz MOR 692. [http://blogs.yahoo.co.jp/rboz_05/33759612.html Autor: "Laelaps nipponensis"].]]

[[Holotyp]] (osobnik młodociany; ANSP 15800) to niekompletna czaszka (m.in. k. ciemieniowa, lewa k. łuskowa, k. policzkowa, k. przedszczękowa, k. płatowa, obie k. kwadratowe, k. kwadratowo-jarzmowe, wyrostki skrzydłowate (ang. ''pterygoid''), k. szczękowe, prawa k. zębowa, częściowa puszka mózgowa) i elementy szkieletu pozaczaszkowego (wiele kręgów i żeber, obie k. ramienne, lewa k. promieniowa i łokciowa, obie k. udowe, piszczelowe i strzałkowe, kilka(naście) (ang. ''several'') k. śródręcza i śródstopia i wiele paliczków).

Materiał przypisany:

USNM 4802 to izolowana k. łuskowa.

USNM 2415 to lewa k. łuskowa.

MOR 692 to niekompletna czaszka (m.in. k. czołowa, k. przedczołowa, dorsalna połowa k. policzkowej, częściowa k. nosowa, bardzo uszkodzona kryza). Nie jest do końca wiadome, czy MOR 692 jest osobnikiem dorosłym ([[Peter Dodson|Dodson]], [[2004]]), ani także czy na pewno należy do ''A. lammersi'' - [[Michael Ryan|Ryan]] i [[Anthony Russell|Russell]] ([[2005]]) poddają w wątpliwość przypisanie MOR 692, gdyż wg nich cechy za tym stojące mogą się zmieniać w czasie ontogenezy. Co więcej, sami [[Paul Penkalski|Penkalski]] i Dodson nie byli pewni czy to ten sam [[takson]] i przypisali go tymczasowo.

==Budowa i wymiary==
''Avaceratops'' charakteryzuje się krótką kością łuskową, budującą jego kryzę. Różni się znacząco od innych krótkokryzowych ceratopsydów z formacji [[Judith River]] (''[[Centrosaurus]]'', ''[[Monoclonius]]'' i ''[[Styracosaurus]]'') morfologią jego kości ciemieniowej i łuskowej (Dodson, [[1986]]). Jego kryza nie ma okien w kościach ciemieniowych, która jest solidnej budowy, z kolei budowa kości łuskowej jest prymitywna, a nad oczami rosły rogi średniej wielkości (Penkalski i Dodson, [[1999]]; Ryan i in., [[2010]]). Pierwszy, niedorosły osobnik (ANSP 15800) wg wyliczeń Dodsona miał mieć za życia 2,3 metra długości lub 2,8 m (Penkalski i Dodson, 1999). W 1999 roku Penkalski wspólnie z Dodsonem opisali drugi okaz awaceratopsa – niekompletną czaszkę. Mimo niepewnej dojrzałości tego okazu, nie przekraczał on 4,2 metrów, przez co jest jednym z najmniejszych znanych nauce zaawansowanych ceratopsów (ceratopsoidów). Inne szacunki ([[Gregory Paul|Paul]], 2010) oscylują wokół 4 metrów długości i 1 tony.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Avaceratops'' znaczy dosłownie "rogata twarz Avy" i honoruje Avę Cole, kolekcjonerkę skamieniałości i żonę Eddiego Cole’a. Epitet gatunkowy ''lammersi'' upamiętnia z kolei rodzinę Lammersów – właścicieli Careless Creek Ranching Company, którzy pomagali w miejscowych wykopaliskach.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Avaceratops''
| {{Kpt|[[Peter Dodson|Dodson]]}}, [[1986]]
|-
! ''Avaceratops lammersi''
| {{Kpt|[[Dodson]], [[1986]]}}
|-
| = ''Monoclonius lammersi'' = ''Avaceratops lammersorum'' = ''Centrosaurus lammersi''
| ({{Kpt|[[Dodson]], [[1986]])}} {{Kpt|[[Tom Lehman|Lehman]]}}, [[1990]] {{Kpt|[[Dodson]]}}, [[1986]] ''emend.'' {{Kpt|[[George Olshevsky|Olshevsky]]}}, [[1991]] ({{Kpt|[[Dodson]], [[1986]])}} {{Kpt|[[Paul]]}}, [[2010]]
|}

==Bibliografia==
Dodson, P. (1986) "Avaceratops lammersi: a new ceratopsid from the Judith River Formation of Montana.". Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 138 (2): 305–317 [http://books.google.pl/books?id=tqCycESs6McC&lpg=PA305&dq=Avaceratops+lammersi&lr=&as_brr=1&client=firefox-a&pg=PA305&redir_esc=y#v=onepage&q=Avaceratops%20lammersi&f=false]

Dodson, P. (1990) "Ceratopsia" [w:] Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. "The Dinosauria" Berkeley and Los Angeles: University of California Press

Dodson, P. (1996) "The Horned Dinosaurs: A Natural History". Princeton University Press: Princeton, New Jersey, pp. 197–199. ISBN 0-691-02882-6

Dodson, P., Forster, C.A. & Sampson, S.D. (2004) "Ceratopsidae" [w:] Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. "The Dinosauria" Wyd. drugie. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 494-513

Lehman, T.M. (1990) "The ceratopsian subfamily chasmosaurinae: sexual dimorphism and systematics" [w:] Carpenter, K. & Currie, P.J. (red.) "Dinosaur Systematics: Approaches and Perspectives" wyd. Cambridge University, New York, 211–229

Loewen, M.A., Sampson, S.D., Lund, E.K., Farke, A.A., Aguillón-Martínez, M.C., de Leon, C.A., Rodríguez-de la Rosa, R.A., Getty, M.A. & Eberth, D.A. (2010) "Horned Dinosaurs (Ornithischia: Ceratopsidae) from the Upper Cretaceous (Campanian) Cerro del Pueblo Formation, Coahuila, Mexico" [w:] Ryan, M. J., Chinnery-Allgeier, B. J. & Eberth, D. A. (red) "New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium" Indiana University Press, 99-116.

Longrich, N.R. (2013) "Judiceratops tigris, a New Horned Dinosaur from the Middle Campanian Judith River Formation of Montana" Bulletin of the Peabody Museum of Natural History 54(1): 51–65. [[doi:10.3374/014.054.0103]]

McDonald, A.T. (2011) "A Subadult Specimen of Rubeosaurus ovatus (Dinosauria: Ceratopsidae), with Observations on Other Ceratopsids from the Two Medicine Formation". PLoS ONE 6(8): e22710. [[doi:10.1371/journal.pone.0022710]]

Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford

Penkalski, P. & Dodson, P. (1999) "The morphology and systematics of Avaceratops, a primitive horned dinosaur from the Judith River Formation (Late Campanian) of Montana, with the description of a second skull.". Journal of Vertebrate Paleontology 19 (4): 692–711. [[doi:10.1080/02724634.1999.10011182]]

Ryan, M.J. & Russell, A.P. (2005) "A new centrosaurine ceratopsid from the Oldman Formation of Alberta and its implications for centrosaurine taxonomy and systematics" Canadian Journal of Earth Sciences 42(7): 1369-1387.

Ryan, M.J., Russell, A.P. & Hartman, S. (2010) A New Chasmosaurine Ceratopsid from the Judith River Formation, Montana. W: Michael J. Ryan, Brenda J. Chinnery-Allgeier, David A. Eberth (red.): New Perspectives on Horned Dinosaurs. The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium. Bloomington: Indiana University Press, ss. 181-188

Ryan, M.J., Evans, D.C. & Shepherd, K.M. (2012) "A new ceratopsid from the Foremost Formation (middle Campanian) of Alberta" Canadian Journal of Earth Sciences 49 (11): 1251–1262. [[doi:10.1139/e2012-056]]

Sampson, S.D., Lund, E.K., Loewen, M.A., Farke, A.A. & Clayton, K.E. (2013) "A remarkable short-snouted horned dinosaur from the Late Cretaceous (late Campanian) of southern Laramidia" Proceedings of the Royal Society B, 280(1766), 20131186. [[doi:10.1098/rspb.2013.1186]]

<References/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Titanoceratops

2022-07-19T16:08:43Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Titanoceratops''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Marcin Szermański]]

[[Maciej Ziegler]]
| [[Tomasz Skawiński]]

[[Dawid Mika]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Titanoceratops'' (tytanoceratops)
|-
! '''Długość''':
| 6,8 m

|-
! '''Masa''':
| 6,5 t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[USA]] - Nowy Meksyk

wyższe pokłady formacji [[Fruitland]]

lub niższe pokłady formacji [[Kirkland]]
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|74|73}}
74-73 [[Ma]] 
późna [[kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Chasmosaurinae]]

[[Triceratopsini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Titanoceratops NT.jpg|400px]]
Rekonstrukcja ''Titanoceratops''. Autor: Nobu Tamura [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Titanoceratops_NT.jpg]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk ''Titanoceratops''
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=3>
New Mexico, USA~wyższe pokłady formacji [[Fruitland]] lub niższe pokłady formacji [[Kirkland]], Nowy Meksyk, [[USA]]|''T. ouranos'' - '''OMNH 10165 ([[holotyp]])'''.
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Titanoceratops'' to [[rodzaj]] dinozaura rogatego, który należy do [[klad]]u [[Triceratopsini]] – [[zaawansowany|zaawansowanej]] grupy zrzeszającej ''[[Eotriceratops]]'', ''[[Nedoceratops]]'', ''[[Ojoceratops]]'', ''[[Torosaurus]]'' oraz ''[[Triceratops]]'' i jest jego najstarszym przedstawicielem. Początkowo [[holotyp]] traktowano jako wyrośnięty okaz ''[[Pentaceratops]] sternbergi'', jednak nie wykazuje jego cech diagnostycznych. ''Titanoceratops'' jest największym (najcięższym) znanym dinozaurem [[kampan]]u Ameryki Północnej, choć w tej kwestii [[Nicholas Longrich|Longrich]] raczej się myli – ''[[Magnapaulia]] laticaudus'' (pierwotnie zaliczana do ''[[Lambeosaurus]]'') przerasta go rozmiarami. Na podstawie skamieniałości uważa się, że osiągał rozmiary zbliżone do ''[[Triceratops]]''. Odkrycie tytanoceratopsa zmieniło dotychczasowy pogląd na ewolucję dużych chasmozaurynów – jak się okazuje [[Triceratopsini]] wyewoluowały 5 milionów lat wcześniej, niż sądzono dotychczas.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Titanoceratops.jpg|300px|thumb|rigth|Autor: Nicholas Longrich, 2011. Skala = 1 m.]]
[[Holotyp]] (OMNH 10165) to niekompletny szkielet na którego składają się: niekompletna czaszka z żuchwą, elementy kręgosłupa (''syncervical'', kręgi szyjne, grzbietowe, krzyżowe i ogonowe), niekompletne żebra, kości kończyny górnej (ramienne, prawa promieniowa), kości kończyny dolnej (udowe, piszczelowe, prawa strzałkowa), kości miednicy (biodrowe, kulszowe) i skostniałe ścięgna.

==Budowa==
Przedstawiciel [[klad]]u [[Triceratopsini]] różniący się: od innych chasmozaurynów ekstremalnym powiększeniem dołu w kości przedszczękowej; od triceratopsa w posiadaniu cienkich kości łuskowych, obecnością okien ciemieniowych (oba mogą być związane z wiekiem zwierzęcia - [[John Horner|Horner]] i [[Mark Goodwin|Goodwin]], [[2006]]; [[John Scannella|Scannella]] i Horner, [[2010]]), przypominającej róg kość nadjarzmową; różniący się od triceratopsa i torozaura w posiadaniu wąskiego łuku ciemieniowego i pionowej nosowej rozpórki z wąską podstawą; różniący się od triceratopsa, torozaura i eotriceratopsa w posiadaniu rozszerzonego ''epoccipital'' (małego rożku) na ogonowym końcu kości łuskowej (może być związane z wiekiem zwierzęcia - Horner i Goodwin, [[2006]]; Scannella i Horner, [[2010]]) i bardzo dużym dołem w kości przedszczękowej, brakiem rzędu zgiętych grzbietowo wyrostków; różniący się od eotriceratopsa w posiadaniu wydłużonej kości przedszczękowej w stosunku do jej wysokości.

[[Nicholas Longrich|Longrich]] ([[2011]]) podaje 22 cechy odróżniające tytanoceratopsa od pentaceratopsa, z których niektóre mogą zależeć od wieku osobnika i zmienności między przedstawicielami tego samego gatunku.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Titanoceratops'' znaczy "tytaniczne/olbrzymie rogate oblicze" (gr. ''titan'' + ''ceras'' + ''ops''). Epitet gatunkowy ''ouranos'' (odrzucona ostatecznie inna wersja Longricha - ''ouranous'') została zaczerpnięta od Uranosa – ojca tytanów z mitologii greckiej.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Titanoceratops''
| {{Kpt|[[Nicholas Longrich|Longrich]]}}, [[2011]]
| ?= ''[[Pentaceratops]]''
|-
! ''T. ouranos''
| {{Kpt|Longrich}}, 2011
| ?= ''[[Pentaceratops]] sternbergi''
|-
|= "T. ouranos"
| {{Kpt|Longrich}}, [[2010]]
| ''[[nomen nudum]]''
|-
|= "T. ouranous"
| {{Kpt|Longrich}}, 2010
| ''[[nomen nudum]]''
|}

==Bibliografia==
Lehman T.M. (1998) "A gigantic skull and skeleton of the horned dinosaur Pentaceratops sternbergi from New Mexico" Journal of Paleontology, 72(5), 894-906.

Longrich N.R. (2011) "Titanoceratops ouranos, a giant horned dinosaur from the Late Campanian of New Mexico" Cretaceous Research, 32 (3), 264-276. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0195667110001205]

Horner J.R. & Goodwin M.B. (2006) "Major cranial changes during Triceratops ontogeny" Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 273 (1602), 2757-2761.

Scannella, J. & Horner J.R. (2010) "Torosaurus Marsh, 1891, is Triceratops Marsh, 1889 (Ceratopsidae: Chasmosaurinae): synonymy through ontogeny" Journal of Vertebrate Paleontology, 30(4): 1157-1168.

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Titanoceratops

2022-07-19T16:06:41Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Titanoceratops''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Marcin Szermański]]

[[Maciej Ziegler]]
| [[Tomasz Skawiński]]

[[Dawid Mika]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Titanoceratops'' (tytanoceratops)
|-
! '''Długość''':
| 6,8 m

|-
! '''Masa''':
| 6,5 t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[USA]] - Nowy Meksyk

wyższe pokłady formacji [[Fruitland]]

lub niższe pokłady formacji [[Kirkland]]
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| 74-73 [[Ma]]

późna [[kreda]] ([[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Chasmosaurinae]]

[[Triceratopsini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Titanoceratops NT.jpg|400px]]
Rekonstrukcja ''Titanoceratops''. Autor: Nobu Tamura [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Titanoceratops_NT.jpg]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk ''Titanoceratops''
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=3>
New Mexico, USA~wyższe pokłady formacji [[Fruitland]] lub niższe pokłady formacji [[Kirkland]], Nowy Meksyk, [[USA]]|''T. ouranos'' - '''OMNH 10165 ([[holotyp]])'''.
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Titanoceratops'' to [[rodzaj]] dinozaura rogatego, który należy do [[klad]]u [[Triceratopsini]] – [[zaawansowany|zaawansowanej]] grupy zrzeszającej ''[[Eotriceratops]]'', ''[[Nedoceratops]]'', ''[[Ojoceratops]]'', ''[[Torosaurus]]'' oraz ''[[Triceratops]]'' i jest jego najstarszym przedstawicielem. Początkowo [[holotyp]] traktowano jako wyrośnięty okaz ''[[Pentaceratops]] sternbergi'', jednak nie wykazuje jego cech diagnostycznych. ''Titanoceratops'' jest największym (najcięższym) znanym dinozaurem [[kampan]]u Ameryki Północnej, choć w tej kwestii [[Nicholas Longrich|Longrich]] raczej się myli – ''[[Magnapaulia]] laticaudus'' (pierwotnie zaliczana do ''[[Lambeosaurus]]'') przerasta go rozmiarami. Na podstawie skamieniałości uważa się, że osiągał rozmiary zbliżone do ''[[Triceratops]]''. Odkrycie tytanoceratopsa zmieniło dotychczasowy pogląd na ewolucję dużych chasmozaurynów – jak się okazuje [[Triceratopsini]] wyewoluowały 5 milionów lat wcześniej, niż sądzono dotychczas.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Titanoceratops.jpg|300px|thumb|rigth|Autor: Nicholas Longrich, 2011. Skala = 1 m.]]
[[Holotyp]] (OMNH 10165) to niekompletny szkielet na którego składają się: niekompletna czaszka z żuchwą, elementy kręgosłupa (''syncervical'', kręgi szyjne, grzbietowe, krzyżowe i ogonowe), niekompletne żebra, kości kończyny górnej (ramienne, prawa promieniowa), kości kończyny dolnej (udowe, piszczelowe, prawa strzałkowa), kości miednicy (biodrowe, kulszowe) i skostniałe ścięgna.

==Budowa==
Przedstawiciel [[klad]]u [[Triceratopsini]] różniący się: od innych chasmozaurynów ekstremalnym powiększeniem dołu w kości przedszczękowej; od triceratopsa w posiadaniu cienkich kości łuskowych, obecnością okien ciemieniowych (oba mogą być związane z wiekiem zwierzęcia - [[John Horner|Horner]] i [[Mark Goodwin|Goodwin]], [[2006]]; [[John Scannella|Scannella]] i Horner, [[2010]]), przypominającej róg kość nadjarzmową; różniący się od triceratopsa i torozaura w posiadaniu wąskiego łuku ciemieniowego i pionowej nosowej rozpórki z wąską podstawą; różniący się od triceratopsa, torozaura i eotriceratopsa w posiadaniu rozszerzonego ''epoccipital'' (małego rożku) na ogonowym końcu kości łuskowej (może być związane z wiekiem zwierzęcia - Horner i Goodwin, [[2006]]; Scannella i Horner, [[2010]]) i bardzo dużym dołem w kości przedszczękowej, brakiem rzędu zgiętych grzbietowo wyrostków; różniący się od eotriceratopsa w posiadaniu wydłużonej kości przedszczękowej w stosunku do jej wysokości.

[[Nicholas Longrich|Longrich]] ([[2011]]) podaje 22 cechy odróżniające tytanoceratopsa od pentaceratopsa, z których niektóre mogą zależeć od wieku osobnika i zmienności między przedstawicielami tego samego gatunku.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Titanoceratops'' znaczy "tytaniczne/olbrzymie rogate oblicze" (gr. ''titan'' + ''ceras'' + ''ops''). Epitet gatunkowy ''ouranos'' (odrzucona ostatecznie inna wersja Longricha - ''ouranous'') została zaczerpnięta od Uranosa – ojca tytanów z mitologii greckiej.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Titanoceratops''
| {{Kpt|[[Nicholas Longrich|Longrich]]}}, [[2011]]
| ?= ''[[Pentaceratops]]''
|-
! ''T. ouranos''
| {{Kpt|Longrich}}, 2011
| ?= ''[[Pentaceratops]] sternbergi''
|-
|= "T. ouranos"
| {{Kpt|Longrich}}, [[2010]]
| ''[[nomen nudum]]''
|-
|= "T. ouranous"
| {{Kpt|Longrich}}, 2010
| ''[[nomen nudum]]''
|}

==Bibliografia==
Lehman T.M. (1998) "A gigantic skull and skeleton of the horned dinosaur Pentaceratops sternbergi from New Mexico" Journal of Paleontology, 72(5), 894-906.

Longrich N.R. (2011) "Titanoceratops ouranos, a giant horned dinosaur from the Late Campanian of New Mexico" Cretaceous Research, 32 (3), 264-276. [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0195667110001205]

Horner J.R. & Goodwin M.B. (2006) "Major cranial changes during Triceratops ontogeny" Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 273 (1602), 2757-2761.

Scannella, J. & Horner J.R. (2010) "Torosaurus Marsh, 1891, is Triceratops Marsh, 1889 (Ceratopsidae: Chasmosaurinae): synonymy through ontogeny" Journal of Vertebrate Paleontology, 30(4): 1157-1168.

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Pachyrhinosaurus

2022-07-19T16:00:05Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Pachyrhinosaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Dawid Mazurek]], [[Łukasz Czepiński]], [[Maciej Ziegler]], [[Tomasz Skawiński]]
|Korekta = [[Karol Sabath]], [[Marcin Szermański]], [[Kamil Kamiński]]
|nazwa = ''Pachyrhinosaurus'' (pachyrinozaur)
|długość = 6-8 m<ref name ="gat">Zależnie od gatunku, zob. tekst.</ref>
|wysokość = 2-4 t<ref name ="gat"/>
|masa =
|dieta =
|miejsce = '''''P. canadensis''''' [[Kanada]] Alberta [[formacja]] [[Horseshoe Canyon]]
<hr>
'''''P. lakustai''''' [[Kanada]] Alberta [[formacja]] [[Waptiti]]
<hr>
'''''P. perotorum''''' [[USA]] Alaska [[formacja]] [[Prince Creek]]
|czas = {{Występowanie|74|69}}
73,5-69 Ma<ref name ="gat"/> 
późna [[kreda]] (późny [[kampan]]-wczesny [[mastrycht]])
|systematyka = [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Ceratopsoidea]]

[[Ceratopsidae]]

[[Centrosaurinae]]

[[Eucentrosaura]]

[[Pachyrhinosaurini]]

[[Pachyrostra]]
|grafika = Pachyrhinosaurus_by_mmfrankford.jpg
|podpis = ''P. canadensis''. Autor: Melissa Frankford [http://mmfrankford.deviantart.com/art/Pachyrhinosaurus-93935275]
<hr><References/>
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
Pachyrinozaur to późnokredowy centrozauryn z Ameryki Północnej. Był, podobnie jak inne [[ceratops]]y, gatunkiem roślinożernym. Jego najbliższym krewnym jest prawdopodobnie ''[[Achelousaurus]]'' ([[klad]] obejmujący te dwa [[rodzaj]]e, ich ostatniego wspólnego przodka oraz wszystkich jego potomków nosi nazwę Pachyrostra). Jednak niektóre analizy wskazują że acheluzaur był bliżej spokrewniony z ''[[Einiosaurus]]'' (np. Lund i in. [2016]; Lucas i in. [2018]). Nazwa ''Pachyrhinosaurus'' znaczy "grubonosy jaszczur".

==Budowa==
Pachyrinozaur mierzył – zależnie od gatunku – od 6 do 8 metrów długości, a jego masę szacuje się na 2-4 tony. Czasem przedstawia się pachyrinozaura z rogiem wyrastającym z przodu czaszki. Nie znaleziono jednak u żadnego osobnika (z wyjątkiem młodych ''P. lakustai'') rogów wyrastających z charakterystycznego zgrubienia na nosie. Badania powierzchni czaszek centrozaurynów wskazują, że mocno chropowata powierzchnia była pokryta rogowym zgrubieniem a nie rogiem.

==Gatunki==
Znamy trzy gatunki:

===''P. canadensis''===
'''długość''': 7-8 m

'''miejsce''': Alberta - formacja [[Horseshoe Canyon]] (Kanada)

'''czas''': 73,5-73 [[Ma]]

To [[gatunek]] typowy [[rodzaj]]u ''Pachyrhinosaurus''. Żył pod koniec [[kampan]]u. Prawdopodobnie kształt i wielkość kryzy były cechami indywidualnymi i być może zależnymi od wieku i płci osobnika. W sumie z terenów Alberty i Alaski znanych jest obecnie 12 fragmentarycznych czaszek i sporo elementów szkieletu pozaczaszkowego, jednak większość materiału trafiła do opracowania dopiero w latach 80. XX wieku lub później – stąd powolny postęp w poznawaniu tego dinozaura.

Pierwsze jego szczątki odkrył w Albercie ([[Kanada]]) w [[1946]] roku, a nazwał w [[1950]], [[Charles M. Sternberg]] (1885–1981), amerykański paleontolog i kolekcjoner skamielin, który wsławił się odkryciem i opisaniem także skamieniałości ''[[Brachylophosaurus]]'', ''[[Parksosaurus]]'' i ''[[Edmontonia]]''. Nawiasem mówiąc, jego ojciec, [[Charles H. Sternberg]] (1850-1943; brał udział w słynnych "wojnach o kości", w obozie [[Edward Cope|Cope'a)]], jak i dwaj bracia ([[George Sternberg]] i [[Levi Sternberg]]), również odnieśli sukces na polu dinozaurologii.

===''P. lakustai''===
[[Plik:Pachyrhinosaurus.JPG|300px|thumb|Od góry: ''P. perotorum'', ''P. canadensis'', ''P. lakustai''. Na szaro zakolorowano obszar nieznany u ''P. perotorum'' (źródło: Fiorillo i Tykoski, 2012).]]
[[Plik:Pachyrhinosaurus_perotorum_Karen_Carr,_Fiorillo_i_Tykoski_2013.png|300px|thumb|Walczące ''P. perotorum''. Autor: Karen Carr. Źródło: Fiorillo i Tykoski, 2013.]]
[[Plik:Pachyrhinosaurus_perotorum_Fiorillo_i_Tykoski_2013.png|300px|thumb|A - młody (DMNH 21460) i B - ?dorosły (DMNH 22558) ''P. perotorum''. Skala 50 cm. Źródło: Fiorillo i Tykoski, 2013.]]
[[Plik:Pachyrhinosaurus_perotorum_ontogeny_Fiorillo_i_Tykoski_2013.png|300px|thumb|[[Ontogeneza]] ''P. perotorum''. Skala 50 cm. Źródło: Fiorillo i Tykoski, 2013.]]
'''długość''': 6 m

'''miejsce''': Alberta – [[formacja Waptiti]] (Kanada)

'''czas''': 73-72,5 [[Ma]]

W roku [[1972]] Al Lakusta odkrył w Albercie nagromadzenie szczątków pachyrinozaura. Skamieniałości skończono wydobywać dopiero pod koniec lat 80. Okazało się, że na jednym metrze kwadratowym znajdowało się aż do 100 kości! W sumie wydobyto 14 czaszek i 3,5 tysiąca innych elementów kostnych. To masowe cmentarzysko wskazuje na to, że prawdopodobnie dinozaury te żyły stadnie i zostały zaskoczone przez powódź. Obecność kilku grup wiekowych zdaje się zaś wskazywać na pewien rodzaj opieki nad potomstwem. Odmiennie od ''P. canadensis'', narośl u ''P. lakustai'' jest widoczna tylko u dorosłych osobników – młode miały rogi, podobne do tych u innych ceratopsów. ''P. lakustai'' różni się również od typowego gatunku mniejszymi rozmiarami ciała i szczegółami w ornamentacji kryzy. Jego nazwa oznacza "grubonosy jaszczur Lakusty", od nazwiska Ala Lakusty. ''P. lakustai'' jest jednym z najdokładniej przebadanych dinozaurów. Przed opisaniem w [[2008]] roku znany był jako "pachyrinozaur z Pipestone".

===''P. perotorum''===
'''długość''': 6 m

'''miejsce''': Alaska – formacja [[Prince Creek]] (USA)

'''czas''': 70-69 [[Ma]]

Jest to najmłodszy przedstawiciel [[Centrosaurinae]]. Wydaje się, że centrozauryny nie dotrwały do końca ery dinozaurów lecz pozostali jedynie przedstawiciele [[Chasmosaurinae]]. W masowym cmentarzysku Kikak-Tegoseak na Alasce odnaleziono co najmniej 10 osobników tego gatunku. ''P. perotorum'' został tak nazwany dla uczczenia rodziny Perot (Margot i H. Ross Perot i ich dzieci), którzy wspierali naukę i edukację. Różnił się od swoich krewniaków m.in. parą krótkich, spłaszczonych rogów wrastających w okna na kryzie i skierowanym do góry końcem kości rostralnej, przez co nie miał on zakrzywionego do dołu „papuziego dzioba”. Dalsze badania okazów zebranych ze stanowiska Kikak-Tegoseak wykazało, że pierwotna rekonstrukcja kości ciemieniowych była niepoprawna i element ten był bardzo podobny do pozostałych gatunków pachyrinozaura (Tykoski i in. 2019).

=== Inne okazy ===
W [[2011]] roku Erickson i Druckenmiller jako ''Pachyrhinosaurus'' sp. opisali kość udową (UAMES 3551) pochodzącą z osadów formacji [[Prince Creek]] na Alasce. Z tej formacji pochodzą również [[holotyp]] i [[paratyp]]y ''P. perotorum'', co sugeruje, że UAMES 3551 także należy do tego gatunku (choć Fiorillo i Tykoski – mimo iż cytują pracę Ericksona i Druckenmillera – nie wymieniają tego okazu). W [[2010]] roku [[Michael Ryan|Ryan]] i wsp. opisali okaz TMP 2002.76.1, odnaleziony w górnokampańskich skałach formacji Dinosaur Park. W przeprowadzonej przez nich [[analiza filogenetyczna|analizy filogenetycznej]] znajdował się on w [[politomia|politomii]] z ''Pachyrhinosaurus'' i ''Achelousaurus''. Analiza Fiorillo i Tykoskiego ([[2012]]) zasugerowała, że TMP 2002.76.1 jest bliżej spokrewniony z pachyrinozaurem; w drzewie ścisłej zgodności z trzech najbardziej parsymonicznych znajduje się w politomii z trzema gatunkami ''Pachyrhinosaurus'', więc jego przynależność do tego [[rodzaj]]u jest niewykluczona.

Jedno z trzech najbardziej parsymonicznych drzew według Fiorillo i Tykoskiego (2012):
{{Klad |style=font-size:90%;line-height:80%
|label1= [[Pachyrostra]] 
|1={{Klad
|1= ''[[Achelousaurus|Achelousaurus horneri]]''
|2={{Klad
|1= TMP 2002.76.1
|label2= '''''Pachyrhinosaurus''''' 
|2={{Klad
|1= ''P. lakustai''
|2={{Klad
|1= ''P. canadensis''
|2= ''P. perotorum''
}} }} }} }} }}

== Paleobiologia ==
Erickson i Druckenmiller ([[2011]]) przeprowadzili analizę histologiczną kości udowej pachyrinozaura z Alaski (UAMES 3551). Wynika z niej, że osobnik ten zginął w 19. roku życia. Zwierzę gwałtownie rosło przez pierwsze dwa lata życia (po pierwszym roku osiągnęło 28% wielkości ostatecznej, a po drugim 40%), a po zakończeniu tego okresu tempo wzrostu znacznie spadało. U innych ceratopsów zdobienia czaszki (takie jak wyraźne guzy na kościach nosowych i nadoczodołowych czy różki ciemieniowo-łuskowe) rozwijały się po osiągnięciu około 73% maksymalnych rozmiarów, co u pachyrinozaura odpowiadało dziewięciu latom. W tym czasie zwierzę prawdopodobnie osiągało dojrzałość płciową. Charakterystyczna morfologia linii zatrzymanego wzrostu (LAG's) sugeruje, że w trakcie nocy polarnej pachyrinozaury nie opuszczały obszarów podbiegunowych.

Tykoski (2013) opisał fragmenty czaszki młodego osobnika P. perotorum, który osiągnął mniej więcej dwie trzecie rozmiarów dorosłego. Badania wykazały, że u tego gatunku zachodziły niezwykłe zmiany w wyglądzie czaszki w toku ontogenezy. U niedojrzałych okazów P. lucasti guz nosowy zajmował prawie całą długość kości nosowych. Tymczasem u młodego P. perotorum istniała znacząca odległość między owym guzem a tylnym końcem kości nosowych, gdzie znajdował się pomarszczony płat pokryty pochwą rogową. Z biegiem czasu guz rozrastał się do tyłu, zarastając ten obszar kości nosowych (zob. obrazek obok).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Pachyrhinosaurus''
| {{Kpt|[[Charles M. Sternberg|Sternberg]]}}, [[1950]]
|-
! ''P. canadensis''
| {{Kpt|Sternberg}}, 1950
|-
! ''P. lakustai''
| {{Kpt|[[Philip Currie|Currie]], [[Wann Langston|Langston]]}} i {{Kpt|[[Darren Tanke|Tanke]]}}, [[2008]]
|-
! ''P. perotorum''
| {{Kpt|[[Anthony Fiorillo|Fiorillo]]}} i {{Kpt|[[Ronald Tykoski|Tykoski]]}}, [[2012]]
|}

==Wybrana bibliografia==
Fiorillo, A.R. & Tykoski, R.S. (2012) "A new Maastrichtian species of the centrosaurine ceratopsid Pachyrhinosaurus from the North Slope of Alaska" Acta Palaeontologica Polonica, 57: 561-573. [[doi:10.4202/app.2011.0033]].

Hieronymus, T.L., Witmer, L.M., Tanke, D.H. & Currie P.J. (2009) "The facial integument of centrosaurine ceratopsids: morphological and histological correlates of novel skin structures" Anatomical Record, 292(9): 1370-1396.

Erickson, G.M. & Druckenmiller, P.S. (2011) "Longevity and growth rate estimates for a polar dinosaur: a ''Pachyrhinosaurus'' (Dinosauria: Neoceratopsia) specimen from the North Slope of Alaska showing a complete developmental record" Historical Biology, 23(4): 327-334. [[doi:10.1080/08912963.2010.546856]].

Fiorillo, A.R. & Tykoski, R.S. (2013) "An Immature Pachyrhinosaurus perotorum (Dinosauria: Ceratopsidae) Nasal Reveals Unexpected Complexity of Craniofacial Ontogeny and Integument in ''Pachyrhinosaurus''" PLoS ONE 8(6), e65802. [[doi:10.1371/journal.pone.0065802]]

Ryan, M.J., Eberth, D.A., Brinkman, P.B., Currie, P.J. & Tanke, D.H. (2010) "A new ''Pachyrhinosaurus''-like ceratopsid from the Upper Dinosaur Park Formation (Late Campanian) of Southern Alberta, Canada" W: Ryan, M.J., Chinnery-Allgeier, B., Eberth, D.A. (red.): "New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium" Indiana University Press, s. 141-155.

Tykoski, R.S., Fiorillo, A.R. & Chiba, K. (2019). “New data and diagnosis for the Arctic ceratopsid dinosaur Pachyrhinosaurus perotorum.” Journal of Systematic Palaeontology (advance online publication). [https://doi.org/10.1080/14772019.2018.1532464]].

http://pubs.nrc-cnrc.gc.ca/eng/books/books/9780660198194.html


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Kanada]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]
[[Kategoria:Mastrycht]]
[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]

Aerosteon

2022-07-19T13:19:06Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Aerosteon''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Maciej Ziegler]] [[Dawid Mazurek]]

|[[Adrian Tkocz]] [[Tomasz Skawiński]] [[Kamil Kamiński]] [[Paweł Konarzewski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Aerosteon'' (aerosteon)
|-
! '''Długość''':
| 6-8,5 m

|-
! '''Masa''':
| ok. 1 t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - Mendoza

([[formacja Anacleto]] - grupa Neuquen)
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 84 [[Ma]]

[[późna kreda]] ([[santon]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Megaraptora]]

[[Megaraptoridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Aerosteon.jpg|400px|]]
Autor: Vladimir Nikolov [http://t-pekc.deviantart.com/art/Aerosteon-riocoloradensis-105560497].
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk ''Aerosteon''
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=3>
-37.135,-69.3305 ~formacja [[Anacleto]], prowincja Mendoza, [[Argentyna]]|''Aerosteon riocoloradensis'' - '''MCNA-PV-3137 ([[holotyp]])'''.
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Aerosteon'' to [[rodzaj]] drapieżnego dinozaura, którego szczątki opisano w roku [[2009]], choć praca naukowa dostępna była od [[2008]] r. Przez prawie osiem miesięcy "Aerosteon" był ''[[nomen nudum]]'' a wszystkich formalności dopełniono dopiero 21 maja [[2009]].

==Materiał kopalny i lokalizacja==
Jedyny [[gatunek]], ''Aerosteon riocoloradensis'', znany jest z (zob. rys. niżej) [[holotyp]]u MCNA-PV-3137 (niekompletny szkielet niemal dorosłego osobnika, odkryto: fragmenty czaszki, sporo kręgów, żebra, żebra brzuszne - [[gastralia]], fragmenty obręczy barkowej i obręczy miednicznej) i materiału dodatkowego: MCNA-PV-3138 (II kość śródstopia znaleziona ok. 10 metrów od holotypu - nie wiadomo, czy należała do aerosteona; obecnie zaginiona) i MCNA-PV-3139 (niekompletna lewa kończyna, kilka kilometrów od holotypu, tymczasowo uznana za pochodzącą od aerosteona). Początkowo w skład holotypu włączano pojedynczy ząb, jednak badania Hendrickxa i in. (2020) wykazały, że należał on do [[Abelisauridae|abelizauryda]].

Skamieniałości samego holotypu wydobyto kilometr na północ od rzeki Rio Colorado (stąd epitet gatunkowy), na wysokości południowej granicy prowincji Mendoza w Argentynie. Wiek okazów wydobytych z [[formacja Anacleto|formacji Anacleto]] (grupa Neuquen) szacuje się na około 84 miliony lat (górna kreda: [[santon]]).

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa dinozaura oznacza z greki "powietrzną kość" i jest związana z kluczową z naukowego punktu widzenia cechą aerosteona - analiza kości wykazała obecność silnie rozwiniętych przestrzeni pneumatycznych - za życia miejsc dla worków powietrznych takich jak u ptaków!

==Paleoekologia==
Przy swoich rozmiarach aeroston był prawdopodobnie w stanie zapolować nawet na [[tytanozaur]]y (''[[Narambuenatitan]]'', ''[[Antarctosaurus]] wichmannianus'' i ''[[Pellegrinisaurus]]''), których skamieniałości również odnaleziono w osadach formacji Anacleto. Był prawdopodobne jednym z największych drapieżników w swoim środowisku, lecz poważną konkurencję mogły dla niego stanowić [[abelizauryd]]y, takie jak ''[[Abelisaurus]]'' i ''[[Aucasaurus]]''. Możlwe więc, że aerosteon zajmował nieco inną niszę ekologiczną, co pozwalałoby mu unikać bezpośredniej rywalizacji z abelizaurydami.

==Rozmiary i budowa==
Wydaje się, że początkowo rozmiary aerosteona zostały znacznie przeszacowane. Sereno i in. (2009) oceniali holotyp na 9-10 m, a pojawiały się też sugestie, że w pełni wyrośnięte okazy dorastały do 12-13 m. Jednak Paul (2010) ocenił aerosteona na zaledwie 6 m długości przy masie 0,5 t. [[Michael Mortimer|Mortimer]] (online) daje mu 8,5 m, a Molina-Pérez i Larramendi (2019) – 7,5 m i 1 t.

Aerosteon od swoich krewniaków różnił się szczegółami budowy czaszki, miednicy i kończyn tylnych, a także prawdopodobnie pneumatyzacją widełek. Tak jak ''[[Megaraptor]]'', miał on zapewne potężne przednie kończyny z wielkimi pazurami. Nie znaleziono jednak ich szczątków. Kończyny tylne były za to długie i smukłe. Czaszka jest znana jedynie z kilku kości, można jednak zakładać, że podobnie jak u innych megaraptorydów, była ona stosunkowo długa i niska. Kolejna cecha, charakterystyczna dla tej grupy teropodów, w tym aerosteona, to wysoki stopień pneumatyzacji szkieltu (Aranciaga Rolando i in., 2022).

==Pozycja filogenetyczna i jej historia==
[[Plik:Aerosteon2.jpg|thumb|300px|(A) odnaleziony materiał (B) lewa kość kwadratowa w widoku przednim (C) kręg grzbietowy (14) wraz z przekrojami (D) kość w widoku przednim wraz z przekrojem (E) przekrój żebra brzusznego (F) lewa kość biodrowa w widoku bocznym wraz z przekrojem. Skale: 5 cm w B 10 cm (3 cm dla przekroju) w C 10 cm w D 2 cm w E 20 cm (6 cm dla przekroju) w F. Autor: Carol Abraczinskas. Źródło: Sereno i in., 2009]]

Obecnie ''Aerosteon'' uważany jest za [[zaawansowany|zaawansowanego]] przedstawiciela [[klad]]u [[Megaraptora]]), blisko spokrewnionego z ''[[Megaraptor]]'', a także z ''[[Maip]]'' i ''[[Tratayenia]]''. Początkowo megaraptory uważano za [[Carnosauria|karnozaury]] w ramach [[Neovenatoridae]]. Później zauważono u nich cechy [[Coelurosauria|celurozaurów]] i klasyfikowano jako zaawansowanych członków [[Tyrannosauroidea]]. Obecnie przeważa pogląd, że megaraptory były celurozaurami siostrzanymi do tyranozauroidów (Aranciaga Rolando i in., 2022).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Aerosteon''
| [[Paul Sereno|Sereno]], [[Ricardo Martínez|Martínez]], [[Jeffrey Wilson|Wilson]], [[David Varricchio|Varricchio]], [[Oscar Alcober|Alcober]] i [[Hans Larsson|Larsson]], [[2009]]
|-
| = "Aerosteon"
| Sereno, Martínez, Wilson, Varricchio, Alcober i Larsson, [[2008]]
| ''[[nomen nudum]]''
|-
! ''A. riocoloradensis''
| Sereno, Martínez, Wilson, Varricchio, Alcober i Larsson, 2009
|-
| = "A. riocoloradensis"
| Sereno, Martínez, Wilson, Varricchio, Alcober i Larsson, 2008
| ''[[nomen nudum]]''
|}

==Bibliografia==
Aranciaga Rolando, A.M., Méndez, A., Canale, J. & Novas, F. (2021). Osteology of Aerosteon riocoloradensis (Sereno et al. 2008) a large megaraptoran (Dinosauria: Theropoda) from the Upper Cretaceous of Argentina, Historical Biology, [[DOI: 10.1080/08912963.2021.1910816]].

Aranciaga Rolando, A.M., Motta, M.J., Agnolín, F.L., Manabe, M., Tsuihiji, T. & Novas, F.E. (2022). "A large Megaraptoridae (Theropoda: Coelurosauria) from Upper Cretaceous (Maastrichtian) of Patagonia, Argentina". Scientific Reports. 12 (1): Article number 6318. [[doi:10.1038/s41598-022-09272-z]].

Benson, R.B.J., Carrano, M.T. & Brusatte, S.L. (2010) "A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic" Naturwissenschaften, 97, 71-78. doi:10.1007/s00114-009-0614-x

Carrano, M.T., Benson, R.B.J. & Sampson, S.D. (2012) "The phylogeny of Tetanurae (Dinosauria: Theropoda)" Journal of Systematic Palaeontology, 10(2), 211-300. doi: 10.1080/14772019.2011.630927

Hendrickx, C., Tschopp, E. & Ezcurra, M.D. (2020). "Taxonomic identification of isolated theropod teeth: The case of the shed tooth crown associated with Aerosteon (Theropoda: Megaraptora) and the dentition of Abelisauridae". Cretaceous Research. 108: 104312. [[doi:10.1016/j.cretres.2019.104312]]

Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019) "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes" wyd. Princeton University Press.

Mortimer, online: [http://home.comcast.net/~eoraptor/Coelurosauria.htm#Aerosteonriocoloradensis]

Paul, G.S. (2010). "''The Princeton Field Guide to Dinosaurs''" wyd. Princeton University.

Sereno, P.C., Martinez, R.N., Wilson, J.A., Varricchio, D.J., Alcober, O.A. & Larsson, H.C.E. (2009) "Evidence for Avian Intrathoracic Air Sacs in a New Predatory Dinosaur from Argentina" PLoS ONE, 3 (9), e3303. doi:10.1371/journal.pone.0003303


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Megaraptora]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Santon]]

Meraxes

2022-07-19T12:22:25Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Meraxes''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor: [[Paweł Konarzewski]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Meraxes'' (merakses)
|-
! '''Długość''':
| ~11 m <ref>Długość zbliżona do ''Acrocanthosaurus'' (Paul, 2016)</ref>
|-
! '''Masa''':
| ok. 3,2-5,3 t
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - [[Neuquén]]

(formacja [[Huincul]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|97|94}}
ok. 97-94 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[cenoman]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Carnosauria]]

[[Allosauroidea]]

[[Carcharodontosauridae]]

[[Carcharodontosaurinae]]

[[Giganotosaurini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes gigas ilustración científica realizada por Carlos Papolio.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Meraxes''. Autor: Carlos Papolio. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_ilustraci%C3%B3n_cient%C3%ADfica_realizada_por_Carlos_Papolio.jpg]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes Size Comparison.svg|400px]]
Porównanie rozmiarów człowieka i ''Meraxes''. Autor: SlvrHwk. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_Size_Comparison.svg]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
-39.4, -69~formacja Huincul - prowincja Neuquén, [[Argentyna]]
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Meraxes'' to [[rodzaj]] dużego [[karcharodontozauryd]]a żyjącego na terenach dzisiejszej Argentyny w [[późna kreda|późnej kredzie]] ([[cenoman]]). Jego szczątki zostały odkryte w 2012 roku. W momencie śmierci [[teropod]] mógł mieć 39-53 lata, gdy dojrzałość szkieletową osiągnął mając 35-49 lata. Oszacowany wiek czyni go jednym z najstarszych znanych dużych dinozaurów drapieżnych (Cullen i in., 2020).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Meraxes gigas skull reconstruction.png|thumb|200px|right|Rekonstrukcja czaszki. Na biało odnalezione elementy. Autor: Eotyrannu5 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_skull_reconstruction.png]]]
[[Holotyp]] (MMCh-PV 65) stanowi: prawie kompletna czaszka bez żuchwy, częściowe kończyny przednie, kość łopatkowo-krucza, fragmenty żeber, gastralia, kompletna miednica i całe kończyny tylne, fragmenty kręgów szyjnych i grzbietowych, kompletna kość krzyżowa oraz kilkanaście kręgów ogonowych.

==Budowa i systematyka==
''Meraxes'' charakteryzował się zredukowanymi kończynami przednimi. Cecha ta wystąpiła niezależnie u przedstawicieli [[Carcharodontosauridae]], [[Abelisauridae]], [[Tyrannosauridae]] i [[Alvarezsauridae]]. Czaszka o długości 127 cm była długa, niska i zdobiona małymi rogami na kości zaoczodołowej, a kształtem i proporcjami przypominała ''[[Acrocanthosaurus]]''. Kość krzyżowa wyróżniała się sigmoidalnym kształtem z przednimi i tylnymi kolcami wystającymi ponad brzeg biodrowy. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez autorów opisu umieszcza [[teropod]]a w [[Giganotosaurini]] jako najbardziej [[bazalny|bazalnego]] przedstawiciela (Canale i in., 2022).

==Paleośrodowisko==
[[Plik:Huincul Formation Dinosauria Scale.svg|thumb|300px|right|Dinozaury z formacji Huincul. Autor: Slate Weasel [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Huincul_Formation_Dinosauria_Scale.svg#mw-jump-to-license]]]
Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Lizzoli i in., (2021) ocenili średnią temperaturę roczną w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. W tych szerokościach geograficznych dominowały warunki suche i półsuche z wilgotnymi okresami. Na obszarze formacji Huincul odkryto skamieniałości należące do żółwi, ryb dwudysznych oraz dinozaurów: patrz ilustracja obok.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Meraxes'' odnosi się do smoka z powieści fantasy "Pieśń Ognia i Lodu" autorstwa George'a R.R. Martina. Epitet [[gatunek|gatunkowy]] ''gigas'' z języka greckiego znaczy duży, gigantyczny i nawiązuje do dużych rozmiarów odnalezionego dinozaura.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Meraxes''
| {{Kpt|[[Juan I. Canale|Canale]]}}, {{Kpt|[[Sebastián Apesteguía|Apesteguía]]}}, {{Kpt|[[Pablo A. Gallina|Gallina]]}}, {{Kpt|[[Jonathan Mitchell|Mitchell]]}}, {{Kpt|[[Nathan D. Smith|Smith]]}}, {{Kpt|[[Thomas M. Cullen|Cullen]]}}, {{Kpt|[[Akiko Shinya|Shinya]]}}, {{Kpt|[[Alejandro Haluza|Haluza]]}}, {{Kpt|[[Federico A. Gianechini|Gianechini]]}}, {{Kpt|[[Peter J. Makovicky|Makovicky]]}}, [[2022]]
|-
! ''M. gigas''
| {{Kpt|Canale}}, {{Kpt|Apesteguía}}, {{Kpt|Gallina}}, {{Kpt|Mitchell}}, {{Kpt|Smith}}, {{Kpt|Cullen}}, {{Kpt|Shinya}}, {{Kpt|Haluza}}, {{Kpt|Gianechini}}, {{Kpt|Makovicky}}, 2022
|}

==Bibliografia==


Canale, J.I., Apesteguía, S., Gallina, P.A., Mitchell, J., Smith, N.D., Cullen, T.M., Shinya, A., Haluza, A., Gianechini, F.A., Makovicky, P.J. (2022). "New giant carnivorous dinosaur reveals convergent evolutionary trends in theropod arm reduction". Current Biology [[doi:10.1016/j.cub.2022.05.057]]

Cullen, T.M., Canale, J.I., Apesteguía, S., Smith., N. D., Hu, D., Makovicky, P.J. (2020). Osteohistological analyses reveal diverse strategies of theropod dinosaur body-size evolution. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 287 (1939): 20202258 [[doi:10.1098/rspb.2020.2258]]

Lizzoli, S., Raigemborn, M. S., & Varela, A. N. (2021). Controls of pedogenesis in a fluvial-eolian succession of Cenomanian age in northern Patagonia. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 577, 110549. [[doi:10.1016/j.palaeo.2021.110549]]

Paul, G.S., 2016, "The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd Edition", Princeton University Press
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Carnosauria]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]

Meraxes

2022-07-19T10:15:08Z

PabloT: /* Paleośrodowisko */

{{DISPLAYTITLE:''Meraxes''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor: [[Paweł Konarzewski]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Meraxes'' (merakses)
|-
! '''Długość''':
| ~11 m <ref>Długość zbliżona do ''Acrocanthosaurus'' (Paul, 2016)</ref>
|-
! '''Masa''':
| ok. 3,2-5,3 t
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - [[Neuquén]]

(formacja [[Huincul]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|97|94}}
ok. 97-94 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[cenoman]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Allosauroidea]]

[[Carcharodontosauridae]]

[[Carcharodontosaurinae]]

[[Giganotosaurini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes gigas ilustración científica realizada por Carlos Papolio.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Meraxes''. Autor: Carlos Papolio. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_ilustraci%C3%B3n_cient%C3%ADfica_realizada_por_Carlos_Papolio.jpg]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes Size Comparison.svg|400px]]
Porównanie rozmiarów człowieka i ''Meraxes''. Autor: SlvrHwk. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_Size_Comparison.svg]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
-39.4, -69~formacja Huincul - prowincja Neuquén, [[Argentyna]]
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Meraxes'' to [[rodzaj]] dużego [[karcharodontozauryd]]a żyjącego na terenach dzisiejszej Argentyny w [[późna kreda|późnej kredzie]] ([[cenoman]]-[[turon]]). Jego szczątki zostały odkryte w 2012 roku. W momencie śmierci [[teropod]] mógł mieć 39-53 lata, gdy dojrzałość szkieletową osiągnął mając 35-49 lata. Oszacowany wiek czyni go jednym z najstarszych znanych dużych dinozaurów drapieżnych (Cullen i in., 2020).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Meraxes gigas skull reconstruction.png|thumb|200px|right|Rekonstrukcja czaszki. Na biało odnalezione elementy. Autor: Eotyrannu5 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_skull_reconstruction.png]]]
[[Holotyp]] (MMCh-PV 65) stanowi: prawie kompletna czaszka bez żuchwy, częściowe kończyny przednie, kość łopatkowo-krucza, fragmenty żeber, gastralia, kompletna miednica i całe kończyny tylne, fragmenty kręgów szyjnych i grzbietowych, kompletna kość krzyżowa oraz kilkanaście kręgów ogonowych.

==Budowa i systematyka==
''Meraxes'' charakteryzował się zredukowanymi kończynami przednimi. Cecha ta wystąpiła niezależnie u przedstawicieli [[Carcharodontosauridae]], [[Abelisauridae]], [[Tyrannosauridae]] i [[Alvarezsauridae]]. Czaszka o długości 127 cm była długa, niska i zdobiona małymi rogami na kości zaoczodołowej, a kształtem i proporcjami przypominała ''[[Acrocanthosaurus]]''. Kość krzyżowa wyróżniała się sigmoidalnym kształtem z przednimi i tylnymi kolcami wystającymi ponad brzeg biodrowy. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez autorów opisu umieszcza [[teropod]]a w [[Giganotosaurini]] jako najbardziej [[bazalny|bazalnego]] przedstawiciela (Canale i in., 2022).

==Paleośrodowisko==
[[Plik:Huincul Formation Dinosauria Scale.svg|thumb|300px|right|Dinozaury z formacji Huincul. Autor: Slate Weasel [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Huincul_Formation_Dinosauria_Scale.svg#mw-jump-to-license]]]
Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Lizzoli i in., (2021) ocenili średnią temperaturę roczną w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. W tych szerokościach geograficznych dominowały warunki suche i półsuche z tendencją do umiarkowanie wilgotnego klimatu, który z biegiem czasu się zmieniał. Na obszarze formacji Huincul odkryto skamieniałości żółwi, ryb dwudysznych oraz dinozaurów: patrz ilustracja obok.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Meraxes'' odnosi się do smoka z powieści fantasy "Pieśń Ognia i Lodu" autorstwa George'a R.R. Martina. Epitet [[gatunek|gatunkowy]] ''gigas'' z języka greckiego znaczy duży, gigantyczny i nawiązuje do dużych rozmiarów odnalezionego dinozaura.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Meraxes''
| {{Kpt|[[Juan I. Canale|Canale]]}}, {{Kpt|[[Sebastián Apesteguía|Apesteguía]]}}, {{Kpt|[[Pablo A. Gallina|Gallina]]}}, {{Kpt|[[Jonathan Mitchell|Mitchell]]}}, {{Kpt|[[Nathan D. Smith|Smith]]}}, {{Kpt|[[Thomas M. Cullen|Cullen]]}}, {{Kpt|[[Akiko Shinya|Shinya]]}}, {{Kpt|[[Alejandro Haluza|Haluza]]}}, {{Kpt|[[Federico A. Gianechini|Gianechini]]}}, {{Kpt|[[Peter J. Makovicky|Makovicky]]}}, [[2022]]
|-
! ''M. gigas''
| {{Kpt|Canale}}, {{Kpt|Apesteguía}}, {{Kpt|Gallina}}, {{Kpt|Mitchell}}, {{Kpt|Smith}}, {{Kpt|Cullen}}, {{Kpt|Shinya}}, {{Kpt|Haluza}}, {{Kpt|Gianechini}}, {{Kpt|Makovicky}}, 2022
|}

==Bibliografia==


Canale, J.I., Apesteguía, S., Gallina, P.A., Mitchell, J., Smith, N.D., Cullen, T.M., Shinya, A., Haluza, A., Gianechini, F.A., Makovicky, P.J. (2022). "New giant carnivorous dinosaur reveals convergent evolutionary trends in theropod arm reduction". Current Biology [[doi:10.1016/j.cub.2022.05.057]]

Cullen, T.M., Canale, J.I., Apesteguía, S., Smith., N. D., Hu, D., Makovicky, P.J. (2020). Osteohistological analyses reveal diverse strategies of theropod dinosaur body-size evolution. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 287 (1939): 20202258 [[doi:10.1098/rspb.2020.2258]]

Lizzoli, S., Raigemborn, M. S., & Varela, A. N. (2021). Controls of pedogenesis in a fluvial-eolian succession of Cenomanian age in northern Patagonia. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 577, 110549. [[doi:10.1016/j.palaeo.2021.110549]]

Paul, G.S., 2016, "The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd Edition", Princeton University Press
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]

Meraxes

2022-07-19T09:28:18Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Meraxes''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor: [[Paweł Konarzewski]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Meraxes'' (merakses)
|-
! '''Długość''':
| ~11 m <ref>Długość zbliżona do ''Acrocanthosaurus'' (Paul, 2016)</ref>
|-
! '''Masa''':
| ok. 3,2-5,3 t
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - [[Neuquén]]

(formacja [[Huincul]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|97|94}}
ok. 97-94 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[cenoman]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Allosauroidea]]

[[Carcharodontosauridae]]

[[Carcharodontosaurinae]]

[[Giganotosaurini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes gigas ilustración científica realizada por Carlos Papolio.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Meraxes''. Autor: Carlos Papolio. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_ilustraci%C3%B3n_cient%C3%ADfica_realizada_por_Carlos_Papolio.jpg]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes Size Comparison.svg|400px]]
Porównanie rozmiarów człowieka i ''Meraxes''. Autor: SlvrHwk. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_Size_Comparison.svg]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
-39.4, -69~formacja Huincul - prowincja Neuquén, [[Argentyna]]
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Meraxes'' to [[rodzaj]] dużego [[karcharodontozauryd]]a żyjącego na terenach dzisiejszej Argentyny w [[późna kreda|późnej kredzie]] ([[cenoman]]-[[turon]]). Jego szczątki zostały odkryte w 2012 roku. W momencie śmierci [[teropod]] mógł mieć 39-53 lata, gdy dojrzałość szkieletową osiągnął mając 35-49 lata. Oszacowany wiek czyni go jednym z najstarszych znanych dużych dinozaurów drapieżnych (Cullen i in., 2020).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Meraxes gigas skull reconstruction.png|thumb|200px|right|Rekonstrukcja czaszki. Na biało odnalezione elementy. Autor: Eotyrannu5 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_skull_reconstruction.png]]]
[[Holotyp]] (MMCh-PV 65) stanowi: prawie kompletna czaszka bez żuchwy, częściowe kończyny przednie, kość łopatkowo-krucza, fragmenty żeber, gastralia, kompletna miednica i całe kończyny tylne, fragmenty kręgów szyjnych i grzbietowych, kompletna kość krzyżowa oraz kilkanaście kręgów ogonowych.

==Budowa i systematyka==
''Meraxes'' charakteryzował się zredukowanymi kończynami przednimi. Cecha ta wystąpiła niezależnie u przedstawicieli [[Carcharodontosauridae]], [[Abelisauridae]], [[Tyrannosauridae]] i [[Alvarezsauridae]]. Czaszka o długości 127 cm była długa, niska i zdobiona małymi rogami na kości zaoczodołowej, a kształtem i proporcjami przypominała ''[[Acrocanthosaurus]]''. Kość krzyżowa wyróżniała się sigmoidalnym kształtem z przednimi i tylnymi kolcami wystającymi ponad brzeg biodrowy. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez autorów opisu umieszcza [[teropod]]a w [[Giganotosaurini]] jako najbardziej [[bazalny|bazalnego]] przedstawiciela (Canale i in., 2022).

==Paleośrodowisko==
[[Plik:Huincul Formation Dinosauria Scale.svg|thumb|300px|right|Dinozaury z formacji Huincul. Autor: Slate Weasel [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Huincul_Formation_Dinosauria_Scale.svg#mw-jump-to-license]]]
Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Lizzoli i in., (2021) ocenili średnią temperaturę roczną w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. W tych szerokościach geograficznych dominowały warunki suche i półsuche z tendencją do umiarkowanie wilgotnego klimatu. Z czasem pojawił się klimat umiarkowany podrównikowy i zmienił na sezonowy. Na obszarze formacji Huincul odkryto skamieniałości żółwi, ryb dwudysznych oraz dinozaurów: patrz rysunek obok.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Meraxes'' odnosi się do smoka z powieści fantasy "Pieśń Ognia i Lodu" autorstwa George'a R.R. Martina. Epitet [[gatunek|gatunkowy]] ''gigas'' z języka greckiego znaczy duży, gigantyczny i nawiązuje do dużych rozmiarów odnalezionego dinozaura.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Meraxes''
| {{Kpt|[[Juan I. Canale|Canale]]}}, {{Kpt|[[Sebastián Apesteguía|Apesteguía]]}}, {{Kpt|[[Pablo A. Gallina|Gallina]]}}, {{Kpt|[[Jonathan Mitchell|Mitchell]]}}, {{Kpt|[[Nathan D. Smith|Smith]]}}, {{Kpt|[[Thomas M. Cullen|Cullen]]}}, {{Kpt|[[Akiko Shinya|Shinya]]}}, {{Kpt|[[Alejandro Haluza|Haluza]]}}, {{Kpt|[[Federico A. Gianechini|Gianechini]]}}, {{Kpt|[[Peter J. Makovicky|Makovicky]]}}, [[2022]]
|-
! ''M. gigas''
| {{Kpt|Canale}}, {{Kpt|Apesteguía}}, {{Kpt|Gallina}}, {{Kpt|Mitchell}}, {{Kpt|Smith}}, {{Kpt|Cullen}}, {{Kpt|Shinya}}, {{Kpt|Haluza}}, {{Kpt|Gianechini}}, {{Kpt|Makovicky}}, 2022
|}

==Bibliografia==


Canale, J.I., Apesteguía, S., Gallina, P.A., Mitchell, J., Smith, N.D., Cullen, T.M., Shinya, A., Haluza, A., Gianechini, F.A., Makovicky, P.J. (2022). "New giant carnivorous dinosaur reveals convergent evolutionary trends in theropod arm reduction". Current Biology [[doi:10.1016/j.cub.2022.05.057]]

Cullen, T.M., Canale, J.I., Apesteguía, S., Smith., N. D., Hu, D., Makovicky, P.J. (2020). Osteohistological analyses reveal diverse strategies of theropod dinosaur body-size evolution. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 287 (1939): 20202258 [[doi:10.1098/rspb.2020.2258]]

Lizzoli, S., Raigemborn, M. S., & Varela, A. N. (2021). Controls of pedogenesis in a fluvial-eolian succession of Cenomanian age in northern Patagonia. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 577, 110549. [[doi:10.1016/j.palaeo.2021.110549]]

Paul, G.S., 2016, "The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd Edition", Princeton University Press
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]

Meraxes

2022-07-19T08:44:57Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Meraxes''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor: [[Paweł Konarzewski]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Meraxes'' (merakses)
|-
! '''Długość''':
| ~11 m <ref>Długość zbliżona do ''Acrocanthosaurus'' (Paul, 2016)</ref>
|-
! '''Masa''':
| ok. 3,2-5,3 t
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - [[Neuquén]]

(formacja [[Huincul]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|95|90}}
ok. 95-90 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[cenoman]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Allosauroidea]]

[[Carcharodontosauridae]]

[[Carcharodontosaurinae]]

[[Giganotosaurini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes gigas ilustración científica realizada por Carlos Papolio.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Meraxes''. Autor: Carlos Papolio. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_ilustraci%C3%B3n_cient%C3%ADfica_realizada_por_Carlos_Papolio.jpg]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes Size Comparison.svg|400px]]
Porównanie rozmiarów człowieka i ''Meraxes''. Autor: SlvrHwk. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_Size_Comparison.svg]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
-39.4, -69~formacja Huincul - prowincja Neuquén, [[Argentyna]]
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Meraxes'' to [[rodzaj]] dużego [[karcharodontozauryd]]a żyjącego na terenach dzisiejszej Argentyny w [[późna kreda|późnej kredzie]] ([[cenoman]]-[[turon]]). Jego szczątki zostały odkryte w 2012 roku. W momencie śmierci [[teropod]] mógł mieć 39-53 lata, gdy dojrzałość szkieletową osiągnął mając 35-49 lata. Oszacowany wiek czyni go jednym z najstarszych znanych dużych dinozaurów drapieżnych (Cullen i in., 2020).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Meraxes gigas skull reconstruction.png|thumb|200px|right|Rekonstrukcja czaszki. Na biało odnalezione elementy. Autor: Eotyrannu5 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_skull_reconstruction.png]]]
[[Holotyp]] (MMCh-PV 65) stanowi: prawie kompletna czaszka bez żuchwy, częściowe kończyny przednie, kość łopatkowo-krucza, fragmenty żeber, gastralia, kompletna miednica i całe kończyny tylne, fragmenty kręgów szyjnych i grzbietowych, kompletna kość krzyżowa oraz kilkanaście kręgów ogonowych.

==Budowa i systematyka==
''Meraxes'' charakteryzował się zredukowanymi kończynami przednimi. Cecha ta wystąpiła niezależnie u przedstawicieli [[Carcharodontosauridae]], [[Abelisauridae]], [[Tyrannosauridae]] i [[Alvarezsauridae]]. Czaszka o długości 127 cm była długa, niska i zdobiona małymi rogami na kości zaoczodołowej, a kształtem i proporcjami przypominała ''[[Acrocanthosaurus]]''. Kość krzyżowa wyróżniała się sigmoidalnym kształtem z przednimi i tylnymi kolcami wystającymi ponad brzeg biodrowy. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez autorów opisu umieszcza [[teropod]]a w [[Giganotosaurini]] jako najbardziej [[bazalny|bazalnego]] przedstawiciela (Canale i in., 2022).

==Paleośrodowisko==
[[Plik:Huincul Formation Dinosauria Scale.svg|thumb|300px|right|Dinozaury z formacji Huincul. Autor: Slate Weasel [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Huincul_Formation_Dinosauria_Scale.svg#mw-jump-to-license]]]
Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Lizzoli i in., (2021) ocenili średnią temperaturę roczną w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. W tych szerokościach geograficznych dominowały warunki suche i półsuche z tendencją do umiarkowanie wilgotnego klimatu. Z czasem pojawił się klimat umiarkowany podrównikowy i zmienił na sezonowy. Na obszarze formacji Huincul odkryto skamieniałości żółwi, ryb dwudysznych oraz dinozaurów: patrz rysunek obok.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Meraxes'' odnosi się do smoka z powieści fantasy "Pieśń Ognia i Lodu" autorstwa George'a R.R. Martina. Epitet [[gatunek|gatunkowy]] ''gigas'' z języka greckiego znaczy duży, gigantyczny i nawiązuje do dużych rozmiarów odnalezionego dinozaura.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Meraxes''
| {{Kpt|[[Juan I. Canale|Canale]]}}, {{Kpt|[[Sebastián Apesteguía|Apesteguía]]}}, {{Kpt|[[Pablo A. Gallina|Gallina]]}}, {{Kpt|[[Jonathan Mitchell|Mitchell]]}}, {{Kpt|[[Nathan D. Smith|Smith]]}}, {{Kpt|[[Thomas M. Cullen|Cullen]]}}, {{Kpt|[[Akiko Shinya|Shinya]]}}, {{Kpt|[[Alejandro Haluza|Haluza]]}}, {{Kpt|[[Federico A. Gianechini|Gianechini]]}}, {{Kpt|[[Peter J. Makovicky|Makovicky]]}}, [[2022]]
|-
! ''M. gigas''
| {{Kpt|Canale}}, {{Kpt|Apesteguía}}, {{Kpt|Gallina}}, {{Kpt|Mitchell}}, {{Kpt|Smith}}, {{Kpt|Cullen}}, {{Kpt|Shinya}}, {{Kpt|Haluza}}, {{Kpt|Gianechini}}, {{Kpt|Makovicky}}, 2022
|}

==Bibliografia==


Canale, J.I., Apesteguía, S., Gallina, P.A., Mitchell, J., Smith, N.D., Cullen, T.M., Shinya, A., Haluza, A., Gianechini, F.A., Makovicky, P.J. (2022). "New giant carnivorous dinosaur reveals convergent evolutionary trends in theropod arm reduction". Current Biology [[doi:10.1016/j.cub.2022.05.057]]

Cullen, T.M., Canale, J.I., Apesteguía, S., Smith., N. D., Hu, D., Makovicky, P.J. (2020). Osteohistological analyses reveal diverse strategies of theropod dinosaur body-size evolution. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 287 (1939): 20202258 [[doi:10.1098/rspb.2020.2258]]

Lizzoli, S., Raigemborn, M. S., & Varela, A. N. (2021). Controls of pedogenesis in a fluvial-eolian succession of Cenomanian age in northern Patagonia. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 577, 110549. [[doi:10.1016/j.palaeo.2021.110549]]

Paul, G.S., 2016, "The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd Edition", Princeton University Press
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]

Meraxes

2022-07-19T05:41:27Z

PabloT: /* Paleośrodowisko */

{{DISPLAYTITLE:''Meraxes''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor: [[Paweł Konarzewski]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Meraxes'' (merakses)
|-
! '''Długość''':
| ~11 m <ref>Długość zbliżona do ''Acrocanthosaurus'' (Paul, 2016)</ref>
|-
! '''Masa''':
| ok. 3,2-5,3 t
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - [[Neuquén]]

(formacja [[Huincul]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|101|94}}
100,5-93,8 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[cenoman]]-[[turon]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Allosauroidea]]

[[Carcharodontosauridae]]

[[Carcharodontosaurinae]]

[[Giganotosaurini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes gigas ilustración científica realizada por Carlos Papolio.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Meraxes''. Autor: Carlos Papolio. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_ilustraci%C3%B3n_cient%C3%ADfica_realizada_por_Carlos_Papolio.jpg]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes Size Comparison.svg|400px]]
Porównanie rozmiarów człowieka i ''Meraxes''. Autor: SlvrHwk. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_Size_Comparison.svg]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
-39.4, -69~formacja Huincul - prowincja Neuquén, [[Argentyna]]
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Meraxes'' to [[rodzaj]] dużego [[karcharodontozauryd]]a żyjącego na terenach dzisiejszej Argentyny w [[późna kreda|późnej kredzie]] ([[cenoman]]-[[turon]]). Jego szczątki zostały odkryte w 2012 roku. W momencie śmierci [[teropod]] mógł mieć 39-53 lata, gdy dojrzałość szkieletową osiągnął mając 35-49 lata. Oszacowany wiek czyni go jednym z najstarszych znanych dużych dinozaurów drapieżnych (Cullen i in., 2020).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Meraxes gigas skull reconstruction.png|thumb|200px|right|Rekonstrukcja czaszki. Autor: Eotyrannu5 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_skull_reconstruction.png]]]
[[Holotyp]] (MMCh-PV 65) stanowi: prawie kompletna czaszka bez żuchwy, częściowe kończyny przednie, kość łopatkowo-krucza, fragmenty żeber, gastralia, kompletna miednica i całe kończyny tylne, fragmenty kręgów szyjnych i grzbietowych, kompletna kość krzyżowa oraz kilkanaście kręgów ogonowych.

==Budowa i systematyka==
''Meraxes'' charakteryzował się zredukowanymi kończynami przednimi. Cecha ta wystąpiła niezależnie u przedstawicieli [[Carcharodontosauridae]], [[Abelisauridae]], [[Tyrannosauridae]] i [[Alvarezsauridae]]. Czaszka o długości 127 cm była długa, niska i zdobiona małymi rogami na kości zaoczodołowej, a kształtem i proporcjami przypominała ''[[Acrocanthosaurus]]''. Kość krzyżowa wyróżniała się sigmoidalnym kształtem z przednimi i tylnymi kolcami wystającymi ponad brzeg biodrowy. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez autorów opisu umieszcza [[teropod]]a w [[Giganotosaurini]] jako najbardziej [[bazalny|bazalnego]] przedstawiciela (Canale i in., 2022).

==Paleośrodowisko==
[[Plik:Huincul Formation Dinosauria Scale.svg|thumb|300px|right|Dinozaury z formacji Huincul. Autor: Slate Weasel [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Huincul_Formation_Dinosauria_Scale.svg#mw-jump-to-license]]]
Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Lizzoli i in., (2021) ocenili średnią temperaturę roczną w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. W tych szerokościach geograficznych dominowały warunki suche i półsuche z tendencją do umiarkowanie wilgotnego klimatu. Z czasem pojawił się klimat umiarkowany podrównikowy i zmienił na sezonowy. Na obszarze formacji Huincul odkryto skamieniałości żółwi, ryb dwudysznych oraz dinozaurów: patrz rysunek obok.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Meraxes'' odnosi się do smoka z powieści fantasy "Pieśń Ognia i Lodu" autorstwa George'a R.R. Martina. Epitet [[gatunek|gatunkowy]] ''gigas'' z języka greckiego znaczy duży, gigantyczny i nawiązuje do dużych rozmiarów odnalezionego dinozaura.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Meraxes''
| {{Kpt|[[Juan I. Canale|Canale]]}}, {{Kpt|[[Sebastián Apesteguía|Apesteguía]]}}, {{Kpt|[[Pablo A. Gallina|Gallina]]}}, {{Kpt|[[Jonathan Mitchell|Mitchell]]}}, {{Kpt|[[Nathan D. Smith|Smith]]}}, {{Kpt|[[Thomas M. Cullen|Cullen]]}}, {{Kpt|[[Akiko Shinya|Shinya]]}}, {{Kpt|[[Alejandro Haluza|Haluza]]}}, {{Kpt|[[Federico A. Gianechini|Gianechini]]}}, {{Kpt|[[Peter J. Makovicky|Makovicky]]}}, [[2022]]
|-
! ''M. gigas''
| {{Kpt|Canale}}, {{Kpt|Apesteguía}}, {{Kpt|Gallina}}, {{Kpt|Mitchell}}, {{Kpt|Smith}}, {{Kpt|Cullen}}, {{Kpt|Shinya}}, {{Kpt|Haluza}}, {{Kpt|Gianechini}}, {{Kpt|Makovicky}}, 2022
|}

==Bibliografia==


Canale, J.I., Apesteguía, S., Gallina, P.A., Mitchell, J., Smith, N.D., Cullen, T.M., Shinya, A., Haluza, A., Gianechini, F.A., Makovicky, P.J. (2022). "New giant carnivorous dinosaur reveals convergent evolutionary trends in theropod arm reduction". Current Biology [[doi:10.1016/j.cub.2022.05.057]]

Cullen, T.M., Canale, J.I., Apesteguía, S., Smith., N. D., Hu, D., Makovicky, P.J. (2020). Osteohistological analyses reveal diverse strategies of theropod dinosaur body-size evolution. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 287 (1939): 20202258 [[doi:10.1098/rspb.2020.2258]]

Lizzoli, S., Raigemborn, M. S., & Varela, A. N. (2021). Controls of pedogenesis in a fluvial-eolian succession of Cenomanian age in northern Patagonia. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 577, 110549. [[doi:10.1016/j.palaeo.2021.110549]]

Paul, G.S., 2016, "The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd Edition", Princeton University Press
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]
[[Kategoria:Turon]]

Meraxes

2022-07-19T05:40:57Z

PabloT: /* Paleośrodowisko */

{{DISPLAYTITLE:''Meraxes''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor: [[Paweł Konarzewski]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Meraxes'' (merakses)
|-
! '''Długość''':
| ~11 m <ref>Długość zbliżona do ''Acrocanthosaurus'' (Paul, 2016)</ref>
|-
! '''Masa''':
| ok. 3,2-5,3 t
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - [[Neuquén]]

(formacja [[Huincul]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|101|94}}
100,5-93,8 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[cenoman]]-[[turon]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Allosauroidea]]

[[Carcharodontosauridae]]

[[Carcharodontosaurinae]]

[[Giganotosaurini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes gigas ilustración científica realizada por Carlos Papolio.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Meraxes''. Autor: Carlos Papolio. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_ilustraci%C3%B3n_cient%C3%ADfica_realizada_por_Carlos_Papolio.jpg]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes Size Comparison.svg|400px]]
Porównanie rozmiarów człowieka i ''Meraxes''. Autor: SlvrHwk. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_Size_Comparison.svg]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
-39.4, -69~formacja Huincul - prowincja Neuquén, [[Argentyna]]
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Meraxes'' to [[rodzaj]] dużego [[karcharodontozauryd]]a żyjącego na terenach dzisiejszej Argentyny w [[późna kreda|późnej kredzie]] ([[cenoman]]-[[turon]]). Jego szczątki zostały odkryte w 2012 roku. W momencie śmierci [[teropod]] mógł mieć 39-53 lata, gdy dojrzałość szkieletową osiągnął mając 35-49 lata. Oszacowany wiek czyni go jednym z najstarszych znanych dużych dinozaurów drapieżnych (Cullen i in., 2020).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Meraxes gigas skull reconstruction.png|thumb|200px|right|Rekonstrukcja czaszki. Autor: Eotyrannu5 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_skull_reconstruction.png]]]
[[Holotyp]] (MMCh-PV 65) stanowi: prawie kompletna czaszka bez żuchwy, częściowe kończyny przednie, kość łopatkowo-krucza, fragmenty żeber, gastralia, kompletna miednica i całe kończyny tylne, fragmenty kręgów szyjnych i grzbietowych, kompletna kość krzyżowa oraz kilkanaście kręgów ogonowych.

==Budowa i systematyka==
''Meraxes'' charakteryzował się zredukowanymi kończynami przednimi. Cecha ta wystąpiła niezależnie u przedstawicieli [[Carcharodontosauridae]], [[Abelisauridae]], [[Tyrannosauridae]] i [[Alvarezsauridae]]. Czaszka o długości 127 cm była długa, niska i zdobiona małymi rogami na kości zaoczodołowej, a kształtem i proporcjami przypominała ''[[Acrocanthosaurus]]''. Kość krzyżowa wyróżniała się sigmoidalnym kształtem z przednimi i tylnymi kolcami wystającymi ponad brzeg biodrowy. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez autorów opisu umieszcza [[teropod]]a w [[Giganotosaurini]] jako najbardziej [[bazalny|bazalnego]] przedstawiciela (Canale i in., 2022).

==Paleośrodowisko==
[[Plik:Huincul Formation Dinosauria Scale.svg|thumb|200px|right|Dinozaury z formacji Huincul. Autor: Slate Weasel [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Huincul_Formation_Dinosauria_Scale.svg#mw-jump-to-license]]]
Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Lizzoli i in., (2021) ocenili średnią temperaturę roczną w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. W tych szerokościach geograficznych dominowały warunki suche i półsuche z tendencją do umiarkowanie wilgotnego klimatu. Z czasem pojawił się klimat umiarkowany podrównikowy i zmienił na sezonowy. Na obszarze formacji Huincul odkryto skamieniałości żółwi, ryb dwudysznych oraz dinozaurów: patrz rysunek obok.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Meraxes'' odnosi się do smoka z powieści fantasy "Pieśń Ognia i Lodu" autorstwa George'a R.R. Martina. Epitet [[gatunek|gatunkowy]] ''gigas'' z języka greckiego znaczy duży, gigantyczny i nawiązuje do dużych rozmiarów odnalezionego dinozaura.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Meraxes''
| {{Kpt|[[Juan I. Canale|Canale]]}}, {{Kpt|[[Sebastián Apesteguía|Apesteguía]]}}, {{Kpt|[[Pablo A. Gallina|Gallina]]}}, {{Kpt|[[Jonathan Mitchell|Mitchell]]}}, {{Kpt|[[Nathan D. Smith|Smith]]}}, {{Kpt|[[Thomas M. Cullen|Cullen]]}}, {{Kpt|[[Akiko Shinya|Shinya]]}}, {{Kpt|[[Alejandro Haluza|Haluza]]}}, {{Kpt|[[Federico A. Gianechini|Gianechini]]}}, {{Kpt|[[Peter J. Makovicky|Makovicky]]}}, [[2022]]
|-
! ''M. gigas''
| {{Kpt|Canale}}, {{Kpt|Apesteguía}}, {{Kpt|Gallina}}, {{Kpt|Mitchell}}, {{Kpt|Smith}}, {{Kpt|Cullen}}, {{Kpt|Shinya}}, {{Kpt|Haluza}}, {{Kpt|Gianechini}}, {{Kpt|Makovicky}}, 2022
|}

==Bibliografia==


Canale, J.I., Apesteguía, S., Gallina, P.A., Mitchell, J., Smith, N.D., Cullen, T.M., Shinya, A., Haluza, A., Gianechini, F.A., Makovicky, P.J. (2022). "New giant carnivorous dinosaur reveals convergent evolutionary trends in theropod arm reduction". Current Biology [[doi:10.1016/j.cub.2022.05.057]]

Cullen, T.M., Canale, J.I., Apesteguía, S., Smith., N. D., Hu, D., Makovicky, P.J. (2020). Osteohistological analyses reveal diverse strategies of theropod dinosaur body-size evolution. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 287 (1939): 20202258 [[doi:10.1098/rspb.2020.2258]]

Lizzoli, S., Raigemborn, M. S., & Varela, A. N. (2021). Controls of pedogenesis in a fluvial-eolian succession of Cenomanian age in northern Patagonia. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 577, 110549. [[doi:10.1016/j.palaeo.2021.110549]]

Paul, G.S., 2016, "The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd Edition", Princeton University Press
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]
[[Kategoria:Turon]]

Meraxes

2022-07-18T23:32:32Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Meraxes''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor: [[Paweł Konarzewski]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Meraxes'' (merakses)
|-
! '''Długość''':
| ~11 m <ref>Długość zbliżona do ''Acrocanthosaurus'' (Paul, 2016)</ref>
|-
! '''Masa''':
| ok. 3,2-5,3 t
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - [[Neuquén]]

(formacja [[Huincul]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|101|94}}
100,5-93,8 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[cenoman]]-[[turon]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Allosauroidea]]

[[Carcharodontosauridae]]

[[Carcharodontosaurinae]]

[[Giganotosaurini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes gigas ilustración científica realizada por Carlos Papolio.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Meraxes''. Autor: Carlos Papolio. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_ilustraci%C3%B3n_cient%C3%ADfica_realizada_por_Carlos_Papolio.jpg]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes Size Comparison.svg|400px]]
Porównanie rozmiarów człowieka i ''Meraxes''. Autor: SlvrHwk. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_Size_Comparison.svg]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
-39.4, -69~formacja Huincul - prowincja Neuquén, [[Argentyna]]
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Meraxes'' to [[rodzaj]] dużego [[karcharodontozauryd]]a żyjącego na terenach dzisiejszej Argentyny w [[późna kreda|późnej kredzie]] ([[cenoman]]-[[turon]]). Jego szczątki zostały odkryte w 2012 roku. W momencie śmierci [[teropod]] mógł mieć 39-53 lata, gdy dojrzałość szkieletową osiągnął mając 35-49 lata. Oszacowany wiek czyni go jednym z najstarszych znanych dużych dinozaurów drapieżnych (Cullen i in., 2020).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Meraxes gigas skull reconstruction.png|thumb|200px|right|Rekonstrukcja czaszki. Autor: Eotyrannu5 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_skull_reconstruction.png]]]
[[Holotyp]] (MMCh-PV 65) stanowi: prawie kompletna czaszka bez żuchwy, częściowe kończyny przednie, kość łopatkowo-krucza, fragmenty żeber, gastralia, kompletna miednica i całe kończyny tylne, fragmenty kręgów szyjnych i grzbietowych, kompletna kość krzyżowa oraz kilkanaście kręgów ogonowych.

==Budowa i systematyka==
''Meraxes'' charakteryzował się zredukowanymi kończynami przednimi. Cecha ta wystąpiła niezależnie u przedstawicieli [[Carcharodontosauridae]], [[Abelisauridae]], [[Tyrannosauridae]] i [[Alvarezsauridae]]. Czaszka o długości 127 cm była długa, niska i zdobiona małymi rogami na kości zaoczodołowej, a kształtem i proporcjami przypominała ''[[Acrocanthosaurus]]''. Kość krzyżowa wyróżniała się sigmoidalnym kształtem z przednimi i tylnymi kolcami wystającymi ponad brzeg biodrowy. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez autorów opisu umieszcza [[teropod]]a w [[Giganotosaurini]] jako najbardziej [[bazalny|bazalnego]] przedstawiciela (Canale i in., 2022).

==Paleośrodowisko==
[[Plik:Huincul Formation Dinosauria Scale.svg|thumb|200px|right|Dinozaury z formacji Huincul. Autor: Slate Weasel [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Huincul_Formation_Dinosauria_Scale.svg#mw-jump-to-license]]]
Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Lizzoli i in., (2021) ocenili średnią temperaturę w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. W tych szerokościach geograficznych dominowały warunki jałowe i półjałowe z tendencją do umiarkowanie wilgotnego klimatu. Z czasem pojawił się klimat umiarkowany podrównikowy i zmienił na sezonowy. Na obszarze formacji Huincul odkryto skamieniałości żółwi, ryb dwudysznych oraz dinozaurów: patrz rysunek obok.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Meraxes'' odnosi się do smoka z powieści fantasy "Pieśń Ognia i Lodu" autorstwa George'a R.R. Martina. Epitet [[gatunek|gatunkowy]] ''gigas'' z języka greckiego znaczy duży, gigantyczny i nawiązuje do dużych rozmiarów odnalezionego dinozaura.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Meraxes''
| {{Kpt|[[Juan I. Canale|Canale]]}}, {{Kpt|[[Sebastián Apesteguía|Apesteguía]]}}, {{Kpt|[[Pablo A. Gallina|Gallina]]}}, {{Kpt|[[Jonathan Mitchell|Mitchell]]}}, {{Kpt|[[Nathan D. Smith|Smith]]}}, {{Kpt|[[Thomas M. Cullen|Cullen]]}}, {{Kpt|[[Akiko Shinya|Shinya]]}}, {{Kpt|[[Alejandro Haluza|Haluza]]}}, {{Kpt|[[Federico A. Gianechini|Gianechini]]}}, {{Kpt|[[Peter J. Makovicky|Makovicky]]}}, [[2022]]
|-
! ''M. gigas''
| {{Kpt|Canale}}, {{Kpt|Apesteguía}}, {{Kpt|Gallina}}, {{Kpt|Mitchell}}, {{Kpt|Smith}}, {{Kpt|Cullen}}, {{Kpt|Shinya}}, {{Kpt|Haluza}}, {{Kpt|Gianechini}}, {{Kpt|Makovicky}}, 2022
|}

==Bibliografia==


Canale, J.I., Apesteguía, S., Gallina, P.A., Mitchell, J., Smith, N.D., Cullen, T.M., Shinya, A., Haluza, A., Gianechini, F.A., Makovicky, P.J. (2022). "New giant carnivorous dinosaur reveals convergent evolutionary trends in theropod arm reduction". Current Biology [[doi:10.1016/j.cub.2022.05.057]]

Cullen, T.M., Canale, J.I., Apesteguía, S., Smith., N. D., Hu, D., Makovicky, P.J. (2020). Osteohistological analyses reveal diverse strategies of theropod dinosaur body-size evolution. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 287 (1939): 20202258 [[doi:10.1098/rspb.2020.2258]]

Lizzoli, S., Raigemborn, M. S., & Varela, A. N. (2021). Controls of pedogenesis in a fluvial-eolian succession of Cenomanian age in northern Patagonia. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 577, 110549. [[doi:10.1016/j.palaeo.2021.110549]]

Paul, G.S., 2016, "The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd Edition", Princeton University Press
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]
[[Kategoria:Turon]]

Meraxes

2022-07-18T21:48:23Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Meraxes''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor: [[Paweł Konarzewski]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Meraxes'' (merakses)
|-
! '''Długość''':
| ~11 m <ref>Długość zbliżona do ''Acrocanthosaurus'' (Paul, 2016)</ref>
|-
! '''Masa''':
| ok. 3,2-5,3 t
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - [[Neuquén]]

(formacja [[Huincul]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|101|94}}
100,5-93,8 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[cenoman]]-[[turon]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Allosauroidea]]

[[Carcharodontosauridae]]

[[Carcharodontosaurinae]]

[[Giganotosaurini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes gigas ilustración científica realizada por Carlos Papolio.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Meraxes''. Autor: Carlos Papolio. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_ilustraci%C3%B3n_cient%C3%ADfica_realizada_por_Carlos_Papolio.jpg]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes Size Comparison.svg|400px]]
Porównanie rozmiarów człowieka i ''Meraxes''. Autor: SlvrHwk. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_Size_Comparison.svg]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
-39.4, -69~formacja Huincul - prowincja Neuquén, [[Argentyna]]
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Meraxes'' to [[rodzaj]] dużego [[karcharodontozauryd]]a żyjącego na terenach dzisiejszej Argentyny w [[późna kreda|późnej kredzie]] ([[cenoman]]-[[turon]]). Jego szczątki zostały odkryte w 2012 roku. W momencie śmierci [[teropod]] mógł mieć 39-53 lata, gdy dojrzałość szkieletową osiągnął mając 35-49 lata. Oszacowany wiek czyni go jednym z najstarszych znanych dużych dinozaurów drapieżnych (Cullen i in., 2020).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Meraxes gigas skull reconstruction.png|thumb|200px|right|Rekonstrukcja czaszki. Autor: Eotyrannu5 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_skull_reconstruction.png]]]
[[Holotyp]] (MMCh-PV 65) stanowi: prawie kompletna czaszka bez żuchwy, częściowe kończyny przednie, kość łopatkowo-krucza, fragmenty żeber, gastralia, kompletna miednica i całe kończyny tylne, fragmenty kręgów szyjnych i grzbietowych, kompletna kość krzyżowa oraz kilkanaście kręgów ogonowych.

==Budowa i systematyka==
''Meraxes'' charakteryzował się zredukowanymi kończynami przednimi. Cecha ta wystąpiła niezależnie u przedstawicieli [[Carcharodontosauridae]], [[Abelisauridae]], [[Tyrannosauridae]] i [[Alvarezsauridae]]. Czaszka o długości 127 cm była długa, niska i zdobiona małymi rogami na kości zaoczodołowej, a kształtem i proporcjami przypominała ''[[Acrocanthosaurus]]''. Kość krzyżowa wyróżniała się sigmoidalnym kształtem z przednimi i tylnymi kolcami wystającymi ponad brzeg biodrowy. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez autorów opisu umieszcza [[teropod]]a w [[Giganotosaurini]] jako najbardziej [[bazalny|bazalnego]] przedstawiciela (Canale i in., 2022).

==Paleośrodowisko==
Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Lizzoli i in., (2021) ocenili średnią temperaturę w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. W tych szerokościach geograficznych dominowały warunki jałowe i półjałowe z tendencją do umiarkowanie wilgotnego klimatu. Z czasem pojawił się klimat umiarkowany podrównikowy i zmienił na sezonowy. Na obszarze formacji Huincul odkryto skamieniałości żółwi, ryb dwudysznych oraz dinozaurów: ''[[Overoraptor]]'', ''[[Huinculsaurus]]'', ''[[Mapusaurus]]'', ''[[Skorpiovenator]]'', ''[[Tralkasaurus]]'', ''[[Ilokelesia]]'', ''[[Cathartesaura]]'', ''[[Limaysaurus]]'', ''[[Argentinosaurus]]'', ''[[Choconsaurus]]'' i [[iguanodont]]ów (Lizzoli i in., 2021; Motta i in., 2020; Cerroni i in., 2020; Calvo i Salgado, 1995; Baiano, i in, 2020).

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Meraxes'' odnosi się do smoka z powieści fantasy "Pieśń Ognia i Lodu" autorstwa George'a R.R. Martina. Epitet [[gatunek|gatunkowy]] ''gigas'' z języka greckiego znaczy duży, gigantyczny i nawiązuje do dużych rozmiarów odnalezionego dinozaura.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Meraxes''
| {{Kpt|[[Juan I. Canale|Canale]]}}, {{Kpt|[[Sebastián Apesteguía|Apesteguía]]}}, {{Kpt|[[Pablo A. Gallina|Gallina]]}}, {{Kpt|[[Jonathan Mitchell|Mitchell]]}}, {{Kpt|[[Nathan D. Smith|Smith]]}}, {{Kpt|[[Thomas M. Cullen|Cullen]]}}, {{Kpt|[[Akiko Shinya|Shinya]]}}, {{Kpt|[[Alejandro Haluza|Haluza]]}}, {{Kpt|[[Federico A. Gianechini|Gianechini]]}}, {{Kpt|[[Peter J. Makovicky|Makovicky]]}}, [[2022]]
|-
! ''M. gigas''
| {{Kpt|Canale}}, {{Kpt|Apesteguía}}, {{Kpt|Gallina}}, {{Kpt|Mitchell}}, {{Kpt|Smith}}, {{Kpt|Cullen}}, {{Kpt|Shinya}}, {{Kpt|Haluza}}, {{Kpt|Gianechini}}, {{Kpt|Makovicky}}, 2022
|}

==Bibliografia==


Baiano, M. A., Coria, R. A., & Cau, A. (2020). A new abelisauroid (Dinosauria: Theropoda) from the Huincul formation (lower upper Cretaceous, Neuquén Basin) of Patagonia, Argentina. Cretaceous Research, 110, 104408. [[doi:10.1016/j.cretres.2020.104408]]

Canale, J.I., Apesteguía, S., Gallina, P.A., Mitchell, J., Smith, N.D., Cullen, T.M., Shinya, A., Haluza, A., Gianechini, F.A., Makovicky, P.J. (2022). "New giant carnivorous dinosaur reveals convergent evolutionary trends in theropod arm reduction". Current Biology [[doi:10.1016/j.cub.2022.05.057]]

Calvo, J. O., & Salgado, L. (1995). Rebbachisaurus tessonei sp. nov. a new Sauropoda from the Albian-Cenomanian of Argentina; new evidence on the origin of the Diplodocidae. Gaia, 11, 13-33.

Cerroni, M. A., Motta, M. J., Agnolín, F. L., Rolando, A. A., Egli, F. B., & Novas, F. E. (2020). A new abelisaurid from the Huincul formation (Cenomanian-Turonian; upper Cretaceous) of Río Negro province, Argentina. Journal of South American Earth Sciences, 98, 102445 [[doi:10.1016/j.jsames.2019.102445]]

Cullen, T.M., Canale, J.I., Apesteguía, S., Smith., N. D., Hu, D., Makovicky, P.J. (2020). Osteohistological analyses reveal diverse strategies of theropod dinosaur body-size evolution. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 287 (1939): 20202258 [[doi:10.1098/rspb.2020.2258]]

Lizzoli, S., Raigemborn, M. S., & Varela, A. N. (2021). Controls of pedogenesis in a fluvial-eolian succession of Cenomanian age in northern Patagonia. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 577, 110549. [[doi:10.1016/j.palaeo.2021.110549]]

Motta, M. J., Agnolín, F. L., Brissón Egli, F., & Novas, F. E. (2020). New theropod dinosaur from the Upper Cretaceous of Patagonia sheds light on the paravian radiation in Gondwana. The Science of Nature, 107(3), 1-8. [[doi:10.1007/s00114-020-01682-1]]

Paul, G.S., 2016, "The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd Edition", Princeton University Press
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]
[[Kategoria:Turon]]

Meraxes

2022-07-18T21:46:32Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Meraxes''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor: [[Paweł Konarzewski]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Meraxes'' (merakses)
|-
! '''Długość''':
| ~11 m <ref>Długość zbliżona do ''Acrocanthosaurus'' (Paul, 2016)</ref>
|-
! '''Masa''':
| ok. 3,2-5,3 t
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - [[Neuquén]]

(formacja [[Huincul]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|101|94}}
100,5-93,8 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[cenoman]]-[[turon]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Allosauroidea]]

[[Carcharodontosauridae]]

[[Carcharodontosaurinae]]

[[Giganotosaurini]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes gigas ilustración científica realizada por Carlos Papolio.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Meraxes''. Autor: Carlos Papolio. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_ilustraci%C3%B3n_cient%C3%ADfica_realizada_por_Carlos_Papolio.jpg]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Meraxes Size Comparison.svg|400px]]
Porównanie rozmiarów człowieka i ''Meraxes''. Autor: SlvrHwk. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_Size_Comparison.svg]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=4>
-39.4, -69~formacja Huincul - prowincja Neuquén, [[Argentyna]]
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Meraxes'' to [[rodzaj]] dużego [[karcharodontozauryd]]a żyjącego na terenach dzisiejszej Argentyny w [[późna kreda|późnej kredzie]] ([[cenoman]]-[[turon]]). Jego szczątki zostały odkryte w 2012 roku. W momencie śmierci [[teropod]] mógł mieć 39-53 lata, gdy dojrzałość szkieletową osiągnął mając 35-49 lata. Oszacowany wiek czyni go jednym z najstarszych znanych dużych dinozaurów drapieżnych (Cullen i in., 2020).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Meraxes gigas skull reconstruction.png|thumb|300px|right|Rekonstrukcja czaszki. Autor: Eotyrannu5 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Meraxes_gigas_skull_reconstruction.png]]]
[[Holotyp]] (MMCh-PV 65) stanowi: prawie kompletna czaszka bez żuchwy, częściowe kończyny przednie, kość łopatkowo-krucza, fragmenty żeber, gastralia, kompletna miednica i całe kończyny tylne, fragmenty kręgów szyjnych i grzbietowych, kompletna kość krzyżowa oraz kilkanaście kręgów ogonowych.

==Budowa i systematyka==
''Meraxes'' charakteryzował się zredukowanymi kończynami przednimi. Cecha ta wystąpiła niezależnie u przedstawicieli [[Carcharodontosauridae]], [[Abelisauridae]], [[Tyrannosauridae]] i [[Alvarezsauridae]]. Czaszka o długości 127 cm była długa, niska i zdobiona małymi rogami na kości zaoczodołowej, a kształtem i proporcjami przypominała ''[[Acrocanthosaurus]]''. Kość krzyżowa wyróżniała się sigmoidalnym kształtem z przednimi i tylnymi kolcami wystającymi ponad brzeg biodrowy. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez autorów opisu umieszcza [[teropod]]a w [[Giganotosaurini]] jako najbardziej [[bazalny|bazalnego]] przedstawiciela (Canale i in., 2022).

==Paleośrodowisko==
Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Lizzoli i in., (2021) ocenili średnią temperaturę w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. W tych szerokościach geograficznych w północnej Patagonii dominowały warunki jałowe i półjałowe z tendencją do umiarkowanie wilgotnego klimatu. Z czasem zdominował klimat umiarkowany podrównikowy i zmienił na sezonowy. Na obszare formacji Huincul odkryto skamieniałości żółwi, ryb dwudysznych oraz dinozaurów: ''[[Overoraptor]]'', ''[[Huinculsaurus]]'', ''[[Mapusaurus]]'', ''[[Skorpiovenator]]'', ''[[Tralkasaurus]]'', ''[[Ilokelesia]]'', ''[[Cathartesaura]]'', ''[[Limaysaurus]]'', ''[[Argentinosaurus]]'', ''[[Choconsaurus]]'' i [[iguanodont]]ów (Lizzoli i in., 2021; Motta i in., 2020; Cerroni i in., 2020; Calvo i Salgado, 1995; Baiano, i in, 2020).

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Meraxes'' odnosi się do smoka z powieści fantasy "Pieśń Ognia i Lodu" autorstwa George'a R.R. Martina. Epitet [[gatunek|gatunkowy]] ''gigas'' z języka greckiego znaczy duży, gigantyczny i nawiązuje do dużych rozmiarów odnalezionego dinozaura.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Meraxes''
| {{Kpt|[[Juan I. Canale|Canale]]}}, {{Kpt|[[Sebastián Apesteguía|Apesteguía]]}}, {{Kpt|[[Pablo A. Gallina|Gallina]]}}, {{Kpt|[[Jonathan Mitchell|Mitchell]]}}, {{Kpt|[[Nathan D. Smith|Smith]]}}, {{Kpt|[[Thomas M. Cullen|Cullen]]}}, {{Kpt|[[Akiko Shinya|Shinya]]}}, {{Kpt|[[Alejandro Haluza|Haluza]]}}, {{Kpt|[[Federico A. Gianechini|Gianechini]]}}, {{Kpt|[[Peter J. Makovicky|Makovicky]]}}, [[2022]]
|-
! ''M. gigas''
| {{Kpt|Canale}}, {{Kpt|Apesteguía}}, {{Kpt|Gallina}}, {{Kpt|Mitchell}}, {{Kpt|Smith}}, {{Kpt|Cullen}}, {{Kpt|Shinya}}, {{Kpt|Haluza}}, {{Kpt|Gianechini}}, {{Kpt|Makovicky}}, 2022
|}

==Bibliografia==


Baiano, M. A., Coria, R. A., & Cau, A. (2020). A new abelisauroid (Dinosauria: Theropoda) from the Huincul formation (lower upper Cretaceous, Neuquén Basin) of Patagonia, Argentina. Cretaceous Research, 110, 104408. [[doi:10.1016/j.cretres.2020.104408]]

Canale, J.I., Apesteguía, S., Gallina, P.A., Mitchell, J., Smith, N.D., Cullen, T.M., Shinya, A., Haluza, A., Gianechini, F.A., Makovicky, P.J. (2022). "New giant carnivorous dinosaur reveals convergent evolutionary trends in theropod arm reduction". Current Biology [[doi:10.1016/j.cub.2022.05.057]]

Calvo, J. O., & Salgado, L. (1995). Rebbachisaurus tessonei sp. nov. a new Sauropoda from the Albian-Cenomanian of Argentina; new evidence on the origin of the Diplodocidae. Gaia, 11, 13-33.

Cerroni, M. A., Motta, M. J., Agnolín, F. L., Rolando, A. A., Egli, F. B., & Novas, F. E. (2020). A new abelisaurid from the Huincul formation (Cenomanian-Turonian; upper Cretaceous) of Río Negro province, Argentina. Journal of South American Earth Sciences, 98, 102445 [[doi:10.1016/j.jsames.2019.102445]]

Cullen, T.M., Canale, J.I., Apesteguía, S., Smith., N. D., Hu, D., Makovicky, P.J. (2020). Osteohistological analyses reveal diverse strategies of theropod dinosaur body-size evolution. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 287 (1939): 20202258 [[doi:10.1098/rspb.2020.2258]]

Lizzoli, S., Raigemborn, M. S., & Varela, A. N. (2021). Controls of pedogenesis in a fluvial-eolian succession of Cenomanian age in northern Patagonia. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 577, 110549. [[doi:10.1016/j.palaeo.2021.110549]]

Motta, M. J., Agnolín, F. L., Brissón Egli, F., & Novas, F. E. (2020). New theropod dinosaur from the Upper Cretaceous of Patagonia sheds light on the paravian radiation in Gondwana. The Science of Nature, 107(3), 1-8. [[doi:10.1007/s00114-020-01682-1]]

Paul, G.S., 2016, "The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd Edition", Princeton University Press
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Cenoman]]
[[Kategoria:Turon]]

Amargasaurus

2022-07-18T19:16:03Z

PabloT: /* Etymologia */

{{DISPLAYTITLE:''Amargasaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Dawid Mazurek]], [[Marcin Szermański]]
|Korekta = [[Sebastian Oziemski]], [[Aleksander Chroma]], [[Witek Napierała]], [[Maciej Ziegler]], [[Paweł Konarzewski]]
|nazwa = ''Amargasaurus'' (amargazaur)
|długość = 13-13,5 m
|wysokość =
|masa = 4 t
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Argentyna]], Neuquén
[[formacja]] [[La Amarga]]
|czas = {{Występowanie|129|125}}
129,4-125 [[Ma]]

wczesna [[kreda]] ([[barrem]])
|systematyka = [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Sauropoda]]

[[Eusauropoda]]

[[Neosauropoda]]

[[Diplodocoidea]]

[[Flagellicaudata]]

[[Dicraeosauridae]]
|grafika = Amargasaurus Reconstruction Fred Wierum.png
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa ''Amargasaurus'' z żaglem pokrytym skórą. 
Autor: Fred Wierum [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Amargasaurus_Reconstruction_Fred_Wierum.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa = <display_points type="terrain" zoom=4>
39.5° S, 70.2° W~formacja [[La Amarga]], Neuquén, [[Argentyna]]~''Amargasaurus cazaui'' - '''MACN-N 15''' ([[holotyp]]). 
</display_points>
}}
==Wstęp==
''Amargasaurus'' to wczesnokredowy [[zauropod]] zamieszkujący tereny obecnej Ameryki Południowej. Amargazaur zamieszkiwał dobrze nawodnione lasy przybrzeżne z krótkimi porami suchymi. W formacji La Amarga odnaleziono również szczątki należące do [[tytanozaur]]ów, ''[[Amargatitanis]]'', ''[[Zapalasaurus]]'', [[stegozaur]]a ''[[Amargastegos]]'', [[noazauryd]]ów, [[tetanur]]ów, krokodyli oraz ssaków (Paul, 2010; Apesteguía, 2007).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Amargasaurus skeleton.jpg|thumb|300px|right|Zrekonstruowany szkielet ''Amargasaurus''. Fot. Jeffrey [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Amargasaurus_skeleton.jpg]]]
[[Holotyp]] (MACN-N 15) to większa część szkieletu, a konkretniej: elementy czaszki, 22 artykulowane kręgi przedkrzyżowe połączone z czaszką i kością krzyżową, stosunkowo kompletne żebra, kość krzyżowa z 5 zrośniętymi kręgami, 3 przednio-środkowe kręgi ogonowe, 1 tylny kręg ogonowy, 3 łuki hemalne, 1 proksymalny koniec żebra szyjnego, wiele niekompletnych żeber, trzony kręgów ogonowych, prawa k. łopatkowo-krucza, lewa kość ramienna, promieniowa i łokciowa oraz lewa kość biodrowa, udowa, piszczelowa i strzałkowa i 1 kość skokowa i 2 kości śródstopia. Materiał przypisano to dwa przednie kręgi grzbietowe wydobyte w tym samym miejscu co okaz holotypowy (Windholz, 2022).

==Budowa i pozycja systematyczna==
''Amargasaurus'' był średniej wielkości zauropodem mierzącym 13 lub 13,5 m i ważącym 4 t. Paulina Carabajal i in., (2014) doszli do wniosku, że objętość czaszki wyniosła 94-98 ml z wyłączeniem zatok grzbietowych. Ustalili również, że zmysł słuchu był słabszy niż u innych zauropodów. Cechą wyróżniającą amargazaura były dwa równoległe rzędy niezwykle wysokich wyrostków neuralnych (na podstawie których został zdiagnozowany) biegnących wzdłuż szyi i grzbietu. Badanie przeprowadzone na ''Amargasaurus'' i innym dikreozaurydzie z tej samej formacji przez Cerda i in., (2022) wykazało, że wyrostki nie były pokryte keratyną jak wcześniej sądzono, lecz prawdopodobnie skórą. Kolce na szyi były silnie ukrwione i nosiły ślady wzrostu. Przypuszcza się, że służyły one do pokazów godowych lub obrony. Ich obecność ograniczała unoszenie szyi do wysokości 270 cm (Paulina Carabajal i in., 2014). Podobne struktury występowały także u innych dinozaurów, takich, jak ''[[Spinosaurus]]'' i ''[[Ouranosaurus]]'' oraz u innych kopalnych gadów (np. ''Edaphosaurus'', ''Dimetrodon'' i ''Ctenospondylus''). Budowa kończyn sugeruje powolne poruszanie się. Molina-Pérez i Larramendi (2020) uważają go za najwolniejszego zauropoda żyjącego we wczesnej kredzie. Ich zdaniem osiągał maksymalnie prędkość 14,5 km/h. ''Amargasaurus'' należy do [[Dicraeosauridae]] – jednej z rodzin w obrębie [[Diplodocoidea]]. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Gallina i in, (2019) ustaliła jego pokrewieństwo z ''[[Dicraeosaurus]]'' i ''[[Brachytrachelopan]]''.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Amargasaurus'' pochodzi od nazw związanych z miejscem odkrycia: obszaru La Amarga Arroyo w argentyńskiej prowincji Neuquén, gdzie znaleziono jego skamieniałości. Epitet [[gatunek|gatunkowy]] ''cazaui'' honoruje geologa Luisa Cazau.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! {{V|''Amargasaurus''}}
| {{Kpt|[[Leonardo Salgado|Salgado]]}} & {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}}, [[1991]]
|-
! {{V|''A. cazaui''}}
| {{Kpt|Salgado}} & {{Kpt|Bonaparte}}, 1991
|}

==Bibliografia==

Apesteguía, S. (2007). "The sauropod diversity of the La Amarga Formation (Barremian), Neuquén (Argentina)". Gondwana Research, 12(4), 533-546. [[doi:10.1016/j.gr.2007.04.007]]

Cerda, I. A., Novas, F. E., Carballido, J. L., & Salgado, L. (2022). "Osteohistology of the hyperelongate hemispinous processes of Amargasaurus cazaui (Dinosauria: Sauropoda): Implications for soft tissue reconstruction and functional significance". Journal of Anatomy. [[doi:10.1111/joa.13659]]

Gallina, P. A., Apesteguía, S., Canale, J. I., & Haluza, A. (2019). "A new long-spined dinosaur from Patagonia sheds light on sauropod defense system". Scientific reports, 9(1), 1-10. [[doi:10.1038/s41598-018-37943-3]]

Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2020) "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs" wyd. Princeton University Press.

Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford.

Paulina Carabajal, A., Carballido, J. L., & Currie, P. J. (2014). "Braincase, neuroanatomy, and neck posture of Amargasaurus cazaui (Sauropoda, Dicraeosauridae) and its implications for understanding head posture in sauropods". Journal of Vertebrate Paleontology, 34(4), 870-882. [[doi:10.1080/02724634.2014.838174]]

Salgado L. & Bonaparte J.F. (1991) "Un nuevo sauropodo Dicraeosauridae, ''Amargasaurus cazaui'' gen. et sp. nov., de la Provincia del Neuquén, Argentina". Ameghiniana 28: 333-346.

Upchurch P., Barrett P.M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press.

Windholz, G. J. (2022). "Osteología, diversidad y evolución de los dinosaurios Dicraeosauridae (Sauropoda, Diplodocoidea) de la Patagonia". (dysertacja doktorska, Universidad Nacional del Comahue Centro Regional Universitario Bariloche) [http://rdi.uncoma.edu.ar/handle/uncomaid/16710]

Whitlock J.A. (2011) "A phylogenetic analysis of Diplodocoidea (Saurischia: Sauropoda)" Zoological Journal of the Linnean Society, 161 (4), 872-915.



[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Diplodocoidea]]
[[Kategoria:Dicraeosauridae]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Barrem]]

Meraxes

2022-07-18T14:14:17Z

PabloT:

Bagaceratops

2022-07-18T13:56:33Z

PabloT: /* Budowa */

{{DISPLAYTITLE:''Bagaceratops''}}
{{Opis
|Autor = [[Łukasz Czepiński]]
|Korekta = [[Kamil Kamiński]], [[Maciej Ziegler]]
|nazwa = ''Bagaceratops'' (bagaceratops)
|długość = do 2,5 m
|wysokość =
|dieta = roślinożerny
|miejsce =
[[Mongolia]] ajmak południowogobijski ([[formacja]] [[Baruungoyot]])
[[Chiny]] Mongolia Wewnętrzna ([[formacja]] [[Bayan Mandahu]])
|czas = {{Występowanie|84|71}}
{{Wiek|kampan|kampan}} 
późna [[kreda]] ([[kampan]])
|systematyka = [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ceratopsia]]

[[Protoceratopsidae]]
|grafika = Bagaceratops_skull.png
|podpis = ZPAL MgD-I/126, [[holotyp]] ''Bagaceratops rozhdestvenskyi''. Autor: Łukasz Czepiński.
|PorównanieGrupa = Protoceratopsidae
|PorównanieDługość = 2
|mapa =
<display_points type="terrain" zoom=3>
43.1° N, 100.0° E~Hermiin Tsav [[formacja]] [[Baruungoyot]]~''[[Bagaceratops|Bagaceratops rozhdestvenskyi]]'' '''ZPAL MgD-I/126''' ([[holotyp]]) ok. 40 okazów
43.2° N, 100.9° E~Khulsan [[formacja]] [[Baruungoyot]]~''[[Bagaceratops|Bagaceratops rozhdestvenskyi]]'' ok. 10 okazów
41.8° N, 106.7° E~Bayan Mandahu [[formacja]] [[Bayan Mandahu]]~''[[Bagaceratops|Bagaceratops rozhdestvenskyi]]'' 1 okaz
</display_points>
}}
==Wstęp==
''Bagaceratops'' to [[rodzaj]] niewielkiego dinozaura rogatego ([[ceratops]]a), blisko spokrewnionego z ''[[Protoceratops]]''. Żył w [[kreda późna|późnej kredzie]] na terenach Pustyni Gobi, w [[Mongolia|Mongolii]] i [[Chiny|Chinach]]. Został opisany na podstawie materiału zebranego przez Polsko-Mongolskie Ekspedycje Paleontologiczne przez [[Maryańska|Teresę Maryańska]] i [[Osmólska|Halszkę Osmólską]] w [[1975]] roku.

==Budowa==
[[Plik:Bagaceratops Restoration.png|thumb|right|300px|Rekonstrukcja przyżyciowa ''Bagaceratops''. Autor: PaleoNeolitic. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Bagaceratops_Restoration.png]]]
''Bagaceratops'' był niedużym roślinożercą. Znanych jest ok. 50 okazów. Większość materiału stanowią osobniki średniej wielkości, przez co przez długi czas uznawano, że był on znacznie mniejszy i miał krótszą niż ''[[Protoceratops]]'' kryzę z tyłu czaszki. W rzeczywistości rodzaje te osiągały zbliżone rozmiary, chociaż kryza bagaceratopsa rzeczywiście była nieco mniej rozbudowana.

Cechami charakterystycznymi dla bagaceratopsa są: obecność dobrze rozbudowanego dodatkowego okna na szwie przedszczękowo-szczękowym, zlane kości nosowe tworzące pojedynczy, trapezowaty róg, oraz ostra krawędź wyrostka policzkowego kości zębowej, być może służący za przyczep mięśni żuchwy. Wszystkie okazy ''Bagaceratops'' mają również wydłużoną bezzębną część kości szczękowej oraz są pozbawione zębów na kości przedszczękowej.

Jeden z okazów, przypisany jako ''Bagaceratops'' [[sp.]], wykazuje budowę pośrednią między ''[[Protoceratops]] andrewsi'' a ''B. rozhdestvenskyi''. Sugeruje to, że ''P. andrewsi'' mógł być przodkiem bagaceratopsa (Czepiński, 2020b).

==Historia taksonu==
''Bagaceratops'' został opisany pierwszy w 1975 roku. Jego nazwa oznacza "małe rogate oblicze Rożdestwienskiego", na cześć rosyjskiego paleontologa [[Rozhdestvensky|Anatolija Rożdiestwienskiego]].

Kolejne gatunki (''Lamaceratops tereschenkoi'', ''Platyceratops tatarinovi'', ''Gobiceratops minutus'', ''Magnirostris dodsoni''), opisywane na podstawie pojedynczych okazów z tego samego regionu co kolekcja typowa (Alifanov, 2003; 2008; You & Dong, 2003), okazały się być młodszymi synonimami ''B. rozhdestvenskyi'', a obserwowane różnice wynikały ze zmienności wewnątrzgatunkowej i różnego wieku osobników (Czepiński, 2020a).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V| ''Bagaceratops''}}
| {{Kpt|[[Teresa Maryańska|Maryańska]]}} i {{Kpt|[[Halszka Osmólska|Osmólska]]}}, [[1975]]
|-
|= ''Gobiceratops''
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2008]]
|-
|= ''Lamaceratops''
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2003]]
|-
|= ''Magnirostris''
|{{Kpt|[[You]] & [[Dong]], [[2003]]}}
|-
|= ''Platyceratops''
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2003]]
|-
| {{V|''Bagaceratops rozhdestvenskyi''}}
| {{Kpt|[[Teresa Maryańska|Maryańska]]}} i {{Kpt|[[Halszka Osmólska|Osmólska]]}}, [[1975]]
|-
|= ''Gobiceratops minutus''
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2008]]
|-
|= ''Lamaceratops tereschenkoi''
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2003]]
|-
|= ''Magnirostris dodsoni''
|{{Kpt|[[You]] & [[Dong]], [[2003]]}}
|-
|= ''Platyceratops tatarinovi''
| {{Kpt|[[Alifanov]]}}, [[2003]]
|}

==Bibliografia==

Alifanov, V.R., 2003. Two new dinosaurs of the infraorder Neoceratopsia (Ornithischia) from the Upper Cretaceous of the Nemegt depression, Mongolian People’s Republic. ''Paleontological Journal'' 37:524–534

Alifanov, V.R., 2008. The tiny horned dinosaur ''Gobiceratops minutus'' gen. et sp. nov. (Bagaceratopidae, Neoceratopsia) from the Upper Cretaceous of Mongolia. ''Paleontological Journal'' 42:621–633

Czepiński, Ł., 2020a. Ontogeny and variation of a protoceratopsid dinosaur ''Bagaceratops rozhdestvenskyi'' from the Late Cretaceous of the Gobi Desert. ''Historical biology'', w druku. [https://doi.org/10.1080/08912963.2019.1593404]

Czepiński, Ł. 2020b. New protoceratopsid specimens improve the age correlation of the Upper Cretaceous Gobi Desert strata. ''Acta Palaeontologica Polonica'', w druku. [https://doi.org/10.4202/app.00701.2019]

Maryańska, T., Osmólska, H., 1975. Protoceratopsidae (Dinosauria) of Asia. ''Palaeontologica Polonica'' 33:133–181.

You, H. & Dong, Z., 2003. A new protoceratopsid (Dinosauria: neoceratopsia) from the Late Cretaceous of Inner Mongolia, China. ''Acta Geologica Sinica'' 77:299–303

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsia bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Mongolia]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Amargasaurus

2022-07-17T20:20:47Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Amargasaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Dawid Mazurek]], [[Marcin Szermański]]
|Korekta = [[Sebastian Oziemski]], [[Aleksander Chroma]], [[Witek Napierała]], [[Maciej Ziegler]], [[Paweł Konarzewski]]
|nazwa = ''Amargasaurus'' (amargazaur)
|długość = 13-13,5 m
|wysokość =
|masa = 4 t
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Argentyna]], Neuquén
[[formacja]] [[La Amarga]]
|czas = {{Występowanie|129|125}}
129,4-125 [[Ma]]

wczesna [[kreda]] ([[barrem]])
|systematyka = [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Sauropoda]]

[[Eusauropoda]]

[[Neosauropoda]]

[[Diplodocoidea]]

[[Flagellicaudata]]

[[Dicraeosauridae]]
|grafika = Amargasaurus Reconstruction Fred Wierum.png
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa ''Amargasaurus'' z żaglem pokrytym skórą. 
Autor: Fred Wierum [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Amargasaurus_Reconstruction_Fred_Wierum.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa = <display_points type="terrain" zoom=4>
39.5° S, 70.2° W~formacja [[La Amarga]], Neuquén, [[Argentyna]]~''Amargasaurus cazaui'' - '''MACN-N 15''' ([[holotyp]]). 
</display_points>
}}
==Wstęp==
''Amargasaurus'' to wczesnokredowy [[zauropod]] zamieszkujący tereny obecnej Ameryki Południowej. Amargazaur zamieszkiwał dobrze nawodnione lasy przybrzeżne z krótkimi porami suchymi. W formacji La Amarga odnaleziono również szczątki należące do [[tytanozaur]]ów, ''[[Amargatitanis]]'', ''[[Zapalasaurus]]'', [[stegozaur]]a ''[[Amargastegos]]'', [[noazauryd]]ów, [[tetanur]]ów, krokodyli oraz ssaków (Paul, 2010; Apesteguía, 2007).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Amargasaurus skeleton.jpg|thumb|300px|right|Zrekonstruowany szkielet ''Amargasaurus''. Fot. Jeffrey [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Amargasaurus_skeleton.jpg]]]
[[Holotyp]] (MACN-N 15) to większa część szkieletu, a konkretniej: elementy czaszki, 22 artykulowane kręgi przedkrzyżowe połączone z czaszką i kością krzyżową, stosunkowo kompletne żebra, kość krzyżowa z 5 zrośniętymi kręgami, 3 przednio-środkowe kręgi ogonowe, 1 tylny kręg ogonowy, 3 łuki hemalne, 1 proksymalny koniec żebra szyjnego, wiele niekompletnych żeber, trzony kręgów ogonowych, prawa k. łopatkowo-krucza, lewa kość ramienna, promieniowa i łokciowa oraz lewa kość biodrowa, udowa, piszczelowa i strzałkowa i 1 kość skokowa i 2 kości śródstopia. Materiał przypisano to dwa przednie kręgi grzbietowe wydobyte w tym samym miejscu co okaz holotypowy (Windholz, 2022).

==Budowa i pozycja systematyczna==
[[Zauropod]] był średniej wielkości mierzącym 13 lub 13,5 m i ważącym 4 t. Paulina Carabajal i in., (2014) doszli do wniosku, że objętość czaszki wyniosła 94-98 ml z wyłączeniem zatok grzbietowych. Ustalili również, że zmysł słuchu był słabszy niż u innych zauropodów. Cechą wyróżniającą amargazaura były dwa równoległe rzędy niezwykle wysokich wyrostków neuralnych (na podstawie których został zdiagnozowany) biegnących wzdłuż szyi i grzbietu. Badanie przeprowadzone na ''Amargasaurus'' i innym dikreozaurydze z tej samej formacji przez Cerda i in., (2022) wykazało, że wyrostki nie były pokryte keratyną jak wcześniej sądzono, lecz prawdopodobnie skórą. Kolce na szyi były silnie ukrwione i nosiły ślady wzrostu. Przypuszcza się, że służyły one do pokazów godowych lub obrony. Ich obecność ograniczała unoszenie szyi do wysokości 270 cm (Paulina Carabajal i in., 2014). Podobne struktury występowały także u innych dinozaurów, takich, jak ''[[Spinosaurus]]'' i ''[[Ouranosaurus]]'' oraz u innych kopalnych gadów (np. ''Edaphosaurus'', ''Dimetrodon'' i ''Ctenospondylus''). Budowa kończyn sugeruje powolne poruszanie się. Molina-Pérez i Larramendi (2020) uważają go za najwolniejszego zauropoda żyjącego we wczesnej kredzie. Ich zdaniem osiągał maksymalnie prędkość 14,5 km/h. ''Amargasaurus'' należy do [[Dicraeosauridae]] – jednej z rodzin w obrębie [[Diplodocoidea]]. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Gallina i in, (2019) ustaliła jego pokrewieństwo z ''[[Dicraeosaurus]]'' i ''[[Brachytrachelopan]]''.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Amargasaurus'' pochodzi od nazw związanych z miejscem odkrycia: obszaru La Amarga Arroyo w argentyńskiej prowincji Neuquén, gdzie znaleziono jego skamieniałości. Epitet [[gatunek|gatunkowy]] ''cazaui'' honoruję stronę geologa Luisa Cazau.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! {{V|''Amargasaurus''}}
| {{Kpt|[[Leonardo Salgado|Salgado]]}} & {{Kpt|[[José Bonaparte|Bonaparte]]}}, [[1991]]
|-
! {{V|''A. cazaui''}}
| {{Kpt|Salgado}} & {{Kpt|Bonaparte}}, 1991
|}

==Bibliografia==

Apesteguía, S. (2007). "The sauropod diversity of the La Amarga Formation (Barremian), Neuquén (Argentina)". Gondwana Research, 12(4), 533-546. [[doi:10.1016/j.gr.2007.04.007]]

Cerda, I. A., Novas, F. E., Carballido, J. L., & Salgado, L. (2022). "Osteohistology of the hyperelongate hemispinous processes of Amargasaurus cazaui (Dinosauria: Sauropoda): Implications for soft tissue reconstruction and functional significance". Journal of Anatomy. [[doi:10.1111/joa.13659]]

Gallina, P. A., Apesteguía, S., Canale, J. I., & Haluza, A. (2019). "A new long-spined dinosaur from Patagonia sheds light on sauropod defense system". Scientific reports, 9(1), 1-10. [[doi:10.1038/s41598-018-37943-3]]

Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2020) "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs" wyd. Princeton University Press.

Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford.

Paulina Carabajal, A., Carballido, J. L., & Currie, P. J. (2014). "Braincase, neuroanatomy, and neck posture of Amargasaurus cazaui (Sauropoda, Dicraeosauridae) and its implications for understanding head posture in sauropods". Journal of Vertebrate Paleontology, 34(4), 870-882. [[doi:10.1080/02724634.2014.838174]]

Salgado L. & Bonaparte J.F. (1991) "Un nuevo sauropodo Dicraeosauridae, ''Amargasaurus cazaui'' gen. et sp. nov., de la Provincia del Neuquén, Argentina". Ameghiniana 28: 333-346.

Upchurch P., Barrett P.M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press.

Windholz, G. J. (2022). "Osteología, diversidad y evolución de los dinosaurios Dicraeosauridae (Sauropoda, Diplodocoidea) de la Patagonia". (dysertacja doktorska, Universidad Nacional del Comahue Centro Regional Universitario Bariloche) [http://rdi.uncoma.edu.ar/handle/uncomaid/16710]

Whitlock J.A. (2011) "A phylogenetic analysis of Diplodocoidea (Saurischia: Sauropoda)" Zoological Journal of the Linnean Society, 161 (4), 872-915.



[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Diplodocoidea]]
[[Kategoria:Dicraeosauridae]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Barrem]]

Maip

2022-07-17T16:43:14Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE:''Maip''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
[[Szymon Jagusztyn]] [[Paweł Konarzewski]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Maip'' (majp)
|-
|-
! '''Długość''':
| 9-10 m
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Argentyna]] - Santa Cruz
([[formacja]] [[Chorrillo]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
|{{Występowanie|72|66}}
72,1-66 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[mastrycht]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Megaraptora]]

[[Megaraptoridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Maip Size Comparison.svg|400px]]
 Porównanie wielkości ''Maip'' do człowieka. Autor:SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Maip_Size_Comparison.svg]
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=3>
-49.9, -72.5~formacja [[Chorrillo]], prowincja Santa Cruz, [[Argentyna]]
</display_points>
|}
==Wstęp==
''Maip'' to [[rodzaj]] prawdopodobnie największego znanego przedstawiciela [[Megaraptoridae]] żyjącego na terenach Argentyny w [[późna kreda|późnej kredzie]]. Jest najbardziej kompletnym megaraptorydem pochodzącym z [[mastrycht]]u. Został odnaleziony na patagońskiej farmie w 2019 roku w formacji Chorrillo. Na tych obszarach oprócz ''Maip'' odkryto szczątki należące do ''[[Nullotitan]]'', ''[[Isasicursor]]'', [[ankylozauryd]]ów, [[euiguanodont]]ów, [[hadrozauryd]]ów, [[noazauryd]]ów, [[unenlagid]]ów, ryb, płazów, gadów, ssaków i ślimaków (Rozadilla i in., 2019).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Maip macrothorax.png|thumb|200px|right| A. Holotyp ''Maip''. B. Rekonstrukcja jamy piersiowej na poziomie kręgu D6. C. Pierwotne rozmieszczenie kości. Źródło: Aranciaga Rolando i in., 2022 [https://www.nature.com/articles/s41598-022-09272-z]]]
[[Holotyp]] MPM 21545 zawiera: drugi kręg szyjny (''axis''), 8 kręgów grzbietowych i 2 ogonowe, lewa kość krucza i fragmenty łopatki, 3 żebra szyjne, 5 żeber, gastralia, 2 kość śródstopia i częściowa prawa kość łonowa. Część z tych kości należących do [[holotyp]]u zostały opisane w 2019 roku przez Novasa i in.

W formacji Chorrillo odnaleziono również zęby i inne kości być może należące do ''Maip'' lub innych megaraptorydów (Aranciaga Rolando i in., 2022).

==Budowa i systematyka==
Długość teropoda szacuje się na 9-10 m. Osiągnięcie dużych rozmiarów megaraptorydów umożliwiło wymarcie [[karcharodontozauryd]]ów jako drapieżników szczytowych w Ameryce Południowej. ''Maip'' wyróżniał się od innych megaraptorydów budową kości krukowatej, kręgów oraz żeber. Na nich prawdopodobnie znajdowały się ślady prążków i bruzd, stanowiący przyczepy więzadeł kręgowo-żebrowych, co umożliwiało zwierzęciu jedno z najbardziej wydajnych sposobów oddychania podobnych jak u współczesnych ptaków. Być może była to cecha bardziej rozpowszechniona u tetanurów, gdyż bardzo rzadko zapisuje się w materiale kopalnym. ''Maip'' jest jednym z najbardziej zaawansowanych [[megaraptoryd]]ów najbliżej spokrewniony z ''[[Orkoraptor]]em'', ''[[Tratayenia|Tratayenią]]'' i ''[[Aerosteon]]em'' (Aranciaga Rolando i in., 2022).

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Maip'' oznacza złą istotę wędrującą po Andach z wierzeń Tehuelche, miejscowych Indian. Epitet gatunkowy ''macrothorax'' to połączenie greckiego "makrós" (duży) łacińskiego "thorax" (klatka piersiowa) słowa, nawiązuje do dużej jamy piersiowej.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Maip''
| {{Kpt|[[Alexis M. Aranciaga Rolando|Aranciaga Rolando]]}}, {{Kpt|[[Matias J. Motta|Motta]]}}, {{Kpt|[[Federico L. Agnolín| Agnolín]]}}, {{Kpt|[[Makoto Manabe|Manabe]]}}, {{Kpt|[[Takanobu Tsuihiji|Tsuihiji]]}}, {{Kpt|[[Fernando E. Novas|Novas]]}}, [[2022]]
|-
! ''M. macrothorax''
| {{Kpt|Aranciaga Rolando}}, {{Kpt|Motta}}, {{Kpt|Agnolín}}, {{Kpt|Manabe}}, {{Kpt|Tsuihiji}}, {{Kpt|Novas}}, 2022
|}

==Bibliografia==

Aranciaga Rolando, A. M., Motta, M. J., Agnolín, F. L., Manabe, M., Tsuihiji, T., & Novas, F. E. (2022). A large Megaraptoridae (Theropoda: Coelurosauria) from Upper Cretaceous (Maastrichtian) of Patagonia, Argentina. Scientific reports, 12(1), 1-29. [[doi: 10.1038/s41598-022-09272-z]]

Novas, F., Agnolin, F., Rozadilla, S., Aranciaga-Rolando, A. M., Brisson-Egli, F., Motta, M. J., et. al (2019). Paleontological discoveries in the Chorrillo Formation (upper Campanian-lower Maastrichtian, Upper Cretaceous), Santa Cruz Province, Patagonia, Argentina. Revista del Museo Argentino de Ciencias Naturales, 21(2), 217-293. [[doi: 10.22179/REVMACN.21.655]]

Rozadilla, S., Agnolín, F., Manabe, M., Tsuihiji, T., & Novas, F. E. (2021). Ornithischian remains from the Chorrillo Formation (Upper Cretaceous), southern Patagonia, Argentina, and their implications on ornithischian paleobiogeography in the Southern Hemisphere. Cretaceous Research, 125, 104881. [[doi: 10.1016/j.cretres.2021.104881]]



[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Megaraptora]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Argentyna]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

Arenysaurus

2022-07-17T07:46:05Z

PabloT:

{{DISPLAYTITLE: ''Arenysaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Kamil Kamiński]]
|Korekta =
|nazwa = ''Arenysaurus'' (arenyzaur)
|długość = ok. 5-6 m
|wysokość =
|masa = ok. 1 t
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Hiszpania]], Huesca
([[formacja]] [[Tremp]])
|czas = {{Występowanie|68|66}}
ok. 68-66 [[Ma]] 
późna [[kreda]] (późny [[mastrycht]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ornithopoda]]

[[Iguanodontia]]

[[Hadrosauroidea]]

[[Hadrosauridae]]

[[Lambeosaurinae]]
|grafika = Arenysaurus.jpg
|podpis = Rekonstrukcja arenyzaura w muzeum. Autor zdjęcia: Paleoymas [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Arenysaurus.jpg].
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}

==Wstęp==
''Arenysaurus'' to [[rodzaj]] [[Hadrosauridae|hadrozauryda]] z [[klad]]u [[Lambeosaurinae]], żyjącego pod sam koniec późnej [[kreda|kredy]] na terenie dzisiejszej Hiszpanii. Jest to jeden z najbardziej kompletnych hadrozaurydów odkrytych w Europie.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa ''Arenysaurus'' pochodzi od wioski Aren i greckiego słowa ''sauros'' („gad”, „jaszczur”). Epitet gatunkowy honoruje geologa Lluisa Ardevola.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (MPZ-2008/1) to niekompletna czaszka (puszka mózgowa i dach czaszki). Okaz należał do dorosłego, lecz nie starego osobnika.

Liczne [[paratyp]]y oraz materiał przypisany obejmują fragmenty czaszki, kręgi z różnych części ciała, żebra, elementy obręczy barkowej, miednicy i kończyn (Cruzado-Caballero i in., 2013).

==Budowa i pokrewieństwo==
''Arenysaurus'' nie należał do szczególnie wielkich ornitopodów i osiągał ok. 5-6 m długości. Jego czaszka mierzyła ok. 600 mm długości i miała wydatną kopułę, tworzona przez stosunkowo krótkie i szerokie kości czołowe. Nie zachował się charakterystyczny dla lambeozaurynów grzebień, jednak budowa czaszki wskazuje na jego obecność. Jedną z charakterystycznych cech szkieletu pozaczaszkowego był grzebień naramienno-piersiowy kości ramiennej skierowany do przodu (Pereda-Suberbiola i in., 2009). Przeprowadzone w 2015 r. badania puszki mózgowej wykazały, że mózg arenyzaura wykazywał budowę typową dla hadrozaurydów. Niezywkle mały był jednak nerw wzrokowy. Ponadto charakterystyczna była budowa ucha wewnętrznego, która wyróżnia się wysokościa kanałów półkolistych (Cruzado-Caballero i in., 2015).
[[Plik: Arenysaurus.png|250px|thumb|left|Zęby, dach czaszki i część żuchwy arenyzaura. Źródło: Prieto-Marquez i in., 2013 [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0069835].]]

Autorzy opisu uznali ''Arenysaurus'' za [[bazalny|bazalnego]] członka Lambeosaurinae. Później jednak, po opisaniu nowego materiału, został on zaklasyfikowany jako bardziej zaawansowany hadrozauryd, należący do [[Parasaurolophini]] (Cruzado-Caballero i in., 2013). Jednak np. w badaniu Ramireza-Velazco i in., (2021) okazywał się członkiem [[klad]]u [[Lambeosaurini]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Arenysaurus''}}
| {{Kpt|Pereda-Suberbiola, Canudo, Cruzado-Cabbalero, Barco Lopez-Martinez, Oms}} i {{Kpt|Ruiz-Omenaca}}, [[2009]]
|-
| {{V|''A. ardevoli''}}
| {{Kpt|Pereda-Suberbiola, Canudo, Cruzado-Cabbalero, Barco Lopez-Martinez, Oms}} i {{Kpt|Ruiz-Omenaca}}, [[2009]]
|}

==Bibliografia==
Cruzado-Caballero, P., Canudo, J.I., Moreno-Azanza, M. & Ruiz-Omeñaca, J.I. (2013). „New material and phylogenetic position of Arenysaurus ardevoli, a lambeosaurine dinosaur from the late Maastrichtian of Arén (northern Spain).” Journal of Vertebrate Paleontology. 33 (6), Society of Vertebrate Paleontology. 1367–1384. [[doi:10.1080/02724634.2013.772061]].

Cruzado-Caballero, P., Fortuny, J., Llacer, S. & Canudo, J. (2015). “Paleoneuroanatomy of the European lambeosaurine dinosaur Arenysaurus ardevoli.” PeerJ 3:e802 [[doi:10.7717/peerj.802]].

Paul, G.S. (2016). "''The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd Edition''" wyd. Princeton University.

Pereda-Suberbiola, X., Canudo, J.I., Cruzado-Caballero, P., Barco, J.L., López-Martínez, N., Oms, O. & Ruiz-Omeñaca, J.I. (2009). "The last hadrosaurid dinosaurs of Europe: A new lambeosaurine from the Uppermost Cretaceous of Aren (Huesca, Spain)" (PDF). Comptes Rendus Palevol. 8 (6): 559–572. [[doi:10.1016/j.crpv.2009.05.002]]

Ramírez-Velasco, Á.A., Aguilar, F J., Hernández-Rivera, R., Gudiño Maussán, J.L., Rodriguez, M. L. & Alvarado-Ortega, J. (2021). "Tlatolophus galorum, gen. et sp. nov., a parasaurolophini dinosaur from the upper Campanian of the Cerro del Pueblo Formation, Coahuila, northern Mexico". Cretaceous Research. 104884 [w druku]. [[doi:10.1016/j.cretres.2021.104884]].


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ornithopoda]]
[[Kategoria:Iguanodontia]]
[[Kategoria:Hadrosauridae]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Hiszpania]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]