Encyklopedia Dinozaury.com - Wkład użytkownika [pl]

Osteoporosia

2025-05-24T16:33:29Z

Tomasz Singer:

{{Opis
|Autor = [[Michał Siedlecki]]
|Korekta = [[Maciej Ziegler]]
|nazwa = "Osteoporosia" ("osteoporozja")
|długość = 7,9 m <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes". wyd. Princeton University Press. </ref>
|wysokość = 2,2 m (w biodrach) <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
|masa = 1,55 t <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
|dieta = mięsożerny
|miejsce = [[Maroko]] - Tafilalt
([[grupa]] [[Kem Kem]])
|czas = {{Występowanie|98|94}}
ok. 98-94 [[Ma]] 
[[późna kreda]] ([[cenoman]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Neotheropoda]]

[[Averostra]]

[[Tetanurae]]

[[Carnosauria]]

[[Allosauroidea]]

[[Carcharodontosauridae]]
|grafika =
|podpis =
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
"Osteoporosia" to nieformalna nazwa dla tajemniczego dużego [[Carnosauria|karnozaura]], należącego do grupy [[Carcharodontosauridae|karcharodontozaurydów]]. Jest jednym z kilku dinozaurów (m.in. obok "[[Megapleurocoelus|megapleurocela]]"), którego szczątki zostały odkryte przez zespół paleontologów z JuraParku.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa odnosi się do osteoporozy - choroby kości prowadzącej do powstawania w niej dużych ubytków (znaleziony fragment kręgu grzbietowego tego [[Theropoda|teropoda]] ma bardzo spneumatyzowaną budowę). Epitet gatunkowy odnosi się natomiast do przewidywanych olbrzymich rozmiarów tego dinozaura.

==Materiał kopalny==
Proponowany [[holotyp]] (JP Cr340) to niekompletny łuk neuralny dużego kręgu grzbietowego (prawdopodobnie jedenastego). Prawdopodobnie do niego może należeć też prawie kompletny łuk neuralny (JP Cr78) bliższego (?) kręgu grzbietowego.

==Budowa, systematyka i ważność==
"Osteoporozja" prawdopodobnie przypominała inne karcharodontozaurydy, takie jak [[Carcharodontosaurus|karcharodontozaur]]. Zachowana część kręgu grzbietowego ma bardzo rozwiniętą pneumatyzację (bardziej niż [[Aerosteon|aerosteon]]). Początkowo, w oparciu na proporcjach kręgów aerosteona, oszacowano rozmiary omawianego taksonu na ok. 15 m długości, jednak Molina-Pérez i Larramendi w swej książce (2019) stwierdzili, że to oszacowanie było przesadzone i podali niższe wymiary (zobacz tabelę). [[Singer]] (2015) zaklasyfikował "osteoporozję" do karnozaurów, porównując ją do wspomnianego ''Aerosteon'', (obecnie megaraptory są uznawane za przedstawicieli [[Coelurosauria|celurozaurów]], a konkretnie [[Tyrannosauroidea|tyranozauroidów]]). Molina-Pérez i Larramendi (2019) uznali omawiany takson za przedstawiciela karcharodontozaurydów i zasugerowali, iż teropod ten prawdopodobnie był tym samym dinozaurem co znany z tej samej formacji [[Sauroniops|sauroniops]]. Wg Mortimera (online) może to być synonim sauroniopsa lub [[Carcharodontosaurus|karcharodontozaura]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| "Osteoporosia"
| {{Kpt|Molina-Pérez}} i {{Kpt|Larramendi}}, [[2019]] ''vide'' {{Kpt|[[Tomasz Singer|Singer]]}}, [[2015]]
|''[[nomen nudum]]'', ?= ''[[Sauroniops]]''
|-
| "O. gigantea"
|{{Kpt|Molina-Pérez}} i {{Kpt|Larramendi}}, 2020 ''vide'' {{Kpt|Singer}}, 2015
|''nomen nudum'', ?= ''S. pachytholus''
|}

==Bibliografia==

Singer, T. (2015). "Jurapark na tropie nowych dinozaurów z Maroka". (Online). [https://web.archive.org/web/20151206224352/https://jurapark.pl/jurapark-na-tropie-nowych-dinozaurow-z-maroka/]

Mortimer, M. (2019 online) [https://theropoddatabase.com/Carnosauria.htm#Osteoporosiagigantea].
<references/>

[[Kategoria:nomen nudum]]

Yunnanosaurus

2025-01-14T16:40:58Z

Tomasz Singer: /* Historia taksonu i materiał kopalny */

{{DISPLAYTITLE:''Yunnanosaurus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Tomasz Sokołowski]]

| [[Marcin Szermański]], [[Kamil Kamiński]]

|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Yunnanosaurus'' (junnanozaur)
|-
! '''Długość''':
| zob. tekst

|-
! '''Masa''':
| zob. tekst

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Chiny]] - Junnan

([[formacja|formacje]] [[Lufeng]] i [[Fengijahe]]/[[Zhange]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 201-183 [[Ma]]

[[wczesna jura|wczesna]] ([[hettang]] – [[pliensbach]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Massopoda]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Yunnanosaurus_BW.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Y. huangi''. [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Yunnanosaurus_BW.jpg]
|}

==Wstęp==
''Yunnanosaurus'' to [[rodzaj]] dużego zauropodomorfa, który występował od wczesnej do środkowej [[jura|jury]] na terenach obecnych południowych [[Chiny|Chin]]. Przez wiele lat znano tylko jeden pewny [[gatunek]] junnanozaura, ''Y. huangi'' (5-7 m długości, 230-430 kg masy), opisany przez Younga w [[1942]] roku. Dopiero w [[2007]] roku Lü i inni opisali dużo większy gatunek (ok. 11-13 m długości, 2,6 t masy) - ''Y. youngi''.

==Etymologia==
Pierwszy człon nazwy ''Yunnanosaurus'' pochodzi od miejsca odkrycia szczątków, prowincji Junnan, zaś drugi wywodzi się od greckiego słowa ''sauros'' oznaczającego jaszczurkę. [[Gatunek typowy|Typowy gatunek]] honoruje swą nazwą chińskiego paleontologa X. Huanga, zaś ''Y. youngi'' nazwany został na cześć [[Yang Zhongjian|C.C. Young]]a, autora opisu [[rodzaj]]u.

==Historia taksonu i materiał kopalny==
W latach 40-stych XX wieku chiński paleontolog, [[Yang Zhongjian|C.C. Young]] odkrył pierwsze skamieniałości tego gada w wczesnojurajskich osadach formacji [[Lufeng]]. W następnych latach Tsun Yi Wang wraz z ekipą wykopał kolejne szkielety. Ogólnie na [[gatunek typowy]] ''Y. huangi'' składa się ponad 20 szkieletów (zarówno niekompletnych, jak i kompletnych) oraz 2 czaszki. Materiał ten zawiera osobniki młodociane i dorosłe.

''Y. robustus'' został nazwany w 1951 r. Znany jest z co najmniej kilku okazów. Przez lata uważany był za synonim ''Y. huangi'', jednak odkrycie i opisanie nowego, młodego okazu w 2013 r. wskazało, że mógł to być odrębny gatunek (Sekiya i in., 2013).

Nazwany w 2007 r. ''Y. youngi'' znany jest z jednego niekompletnego szkieletu bez czaszki, obręczy barkowej i kończyn (Lü i in., 2007). Jest to największy z gatunków junnanozaura i jednocześnie największy dwunożny zauropodomorf (Molina-Pérez i Larramendi, 2020). Początkowo uważano, że jego szczątki pochodzą ze środkowej jury, obecnie jednak wydaje się, że była to wczesna jura (Ren i in.., 2021).

''Yunnanosaurus'' (''Y. huangi''?) miał łyżeczkowate, gładkie zęby, co upodabnia go do prymitywnych zauropodów. [[Peter Dodson]] i inni stwierdzili, że gad ten był jednym z bardziej [[zaawansowany]]ch zauropodomorfów, wykazującym [[bazalny|bazalne]] cechy zauropodów. Jednakże w analizie filogenetycznej ''Yunnanosaurus'' nie był umieszczony zbyt blisko zauropodów, ponieważ reszta szkieletu wskazuje na zdecydowane różnice w anatomii. Dzięki temu można przypuszczać, że podobieństwa zębów są przykładem zbieżnego rozwoju dwóch oddzielnych linii ewolucyjnych (Molina-Pérez i Larramendi, 2020).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Yunnanosaurus''}}
| {{Kpt|[[Yang Zhongjian|Young]]}}, [[1942]]
|-
| {{V|''Y. huangi''}}
| {{Kpt|Young}}, 1942
|-
| = ?''Y. robustus''
| {{Kpt|Young}}, [[1951]]
|-
| {{V|''Y. youngi''}}
| {{Kpt|Lü, Li, Zhong, Azuma, Fujita, Dong}} i {{Kpt|Ji}}, [[2007]]
|}

== Bibliografia ==

Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information". [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]

Lu, J., Li, T., Zhong, S., Azuma, Y., Fujita, M., Dong, Z., and Ji, Q. (2007). "New yunnanosaurid dinosaur (Dinosauria, Prosauropoda) from the Middle Jurassic Zhanghe Formation of Yuanmou, Yunnan Province of China." Memoir of the Fukui Prefectural Dinosaur Museum, 6: 1-15.

Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2020) "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs" wyd. Princeton University Press.

Paul, G.S. (2016) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford.

Ren, X.-X., Su, X., Wang, G.-F. & You, H.-L. (2021). "Sedimentological evidence suggests an Early Jurassic age for Yunnanosaurus youngi (Dinosauria: Sauropodomorpha) in Yunnan Province of China". Historical Biology: 1–7. [[doi:10.1080/08912963.2021.1984445]]

Sekiya, T., Jin, X., Zheng, W., Shibata, M. & Azuma, Y. (2013). “A new juvenile specimen of Yunnanosaurus robustus (Dinosauria: Sauropodomorpha) from Early to Middle Jurassic of Chuxiong Autonomous Prefecture, Yunnan Province, China.” Historical Biology. 1-26. [[doi:10.1080/08912963.2013.821702]].

Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. (2004) The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Hettang]]
[[Kategoria:Synemur]]
[[Kategoria:Pliensbach]]
[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]

Yunnanosaurus

2025-01-14T16:40:31Z

Tomasz Singer: /* Historia taksonu i materiał kopalny */ Poprawiona nazwa gatunkowa drugiego gatunku, bo była taka sama jak trzeciego.

{{DISPLAYTITLE:''Yunnanosaurus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Tomasz Sokołowski]]

| [[Marcin Szermański]], [[Kamil Kamiński]]

|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Yunnanosaurus'' (junnanozaur)
|-
! '''Długość''':
| zob. tekst

|-
! '''Masa''':
| zob. tekst

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Chiny]] - Junnan

([[formacja|formacje]] [[Lufeng]] i [[Fengijahe]]/[[Zhange]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 201-183 [[Ma]]

[[wczesna jura|wczesna]] ([[hettang]] – [[pliensbach]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Massopoda]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Yunnanosaurus_BW.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Y. huangi''. [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Yunnanosaurus_BW.jpg]
|}

==Wstęp==
''Yunnanosaurus'' to [[rodzaj]] dużego zauropodomorfa, który występował od wczesnej do środkowej [[jura|jury]] na terenach obecnych południowych [[Chiny|Chin]]. Przez wiele lat znano tylko jeden pewny [[gatunek]] junnanozaura, ''Y. huangi'' (5-7 m długości, 230-430 kg masy), opisany przez Younga w [[1942]] roku. Dopiero w [[2007]] roku Lü i inni opisali dużo większy gatunek (ok. 11-13 m długości, 2,6 t masy) - ''Y. youngi''.

==Etymologia==
Pierwszy człon nazwy ''Yunnanosaurus'' pochodzi od miejsca odkrycia szczątków, prowincji Junnan, zaś drugi wywodzi się od greckiego słowa ''sauros'' oznaczającego jaszczurkę. [[Gatunek typowy|Typowy gatunek]] honoruje swą nazwą chińskiego paleontologa X. Huanga, zaś ''Y. youngi'' nazwany został na cześć [[Yang Zhongjian|C.C. Young]]a, autora opisu [[rodzaj]]u.

==Historia taksonu i materiał kopalny==
W latach 40-stych XX wieku chiński paleontolog, [[Yang Zhongjian|C.C. Young]] odkrył pierwsze skamieniałości tego gada w wczesnojurajskich osadach formacji [[Lufeng]]. W następnych latach Tsun Yi Wang wraz z ekipą wykopał kolejne szkielety. Ogólnie na [[gatunek typowy]] ''Y. huangi'' składa się ponad 20 szkieletów (zarówno niekompletnych, jak i kompletnych) oraz 2 czaszki. Materiał ten zawiera osobniki młodociane i dorosłe.

''Y. robhustus'' został nazwany w 1951 r. Znany jest z co najmniej kilku okazów. Przez lata uważany był za synonim ''Y. huangi'', jednak odkrycie i opisanie nowego, młodego okazu w 2013 r. wskazało, że mógł to być odrębny gatunek (Sekiya i in., 2013).

Nazwany w 2007 r. ''Y. youngi'' znany jest z jednego niekompletnego szkieletu bez czaszki, obręczy barkowej i kończyn (Lü i in., 2007). Jest to największy z gatunków junnanozaura i jednocześnie największy dwunożny zauropodomorf (Molina-Pérez i Larramendi, 2020). Początkowo uważano, że jego szczątki pochodzą ze środkowej jury, obecnie jednak wydaje się, że była to wczesna jura (Ren i in.., 2021).

''Yunnanosaurus'' (''Y. huangi''?) miał łyżeczkowate, gładkie zęby, co upodabnia go do prymitywnych zauropodów. [[Peter Dodson]] i inni stwierdzili, że gad ten był jednym z bardziej [[zaawansowany]]ch zauropodomorfów, wykazującym [[bazalny|bazalne]] cechy zauropodów. Jednakże w analizie filogenetycznej ''Yunnanosaurus'' nie był umieszczony zbyt blisko zauropodów, ponieważ reszta szkieletu wskazuje na zdecydowane różnice w anatomii. Dzięki temu można przypuszczać, że podobieństwa zębów są przykładem zbieżnego rozwoju dwóch oddzielnych linii ewolucyjnych (Molina-Pérez i Larramendi, 2020).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Yunnanosaurus''}}
| {{Kpt|[[Yang Zhongjian|Young]]}}, [[1942]]
|-
| {{V|''Y. huangi''}}
| {{Kpt|Young}}, 1942
|-
| = ?''Y. robustus''
| {{Kpt|Young}}, [[1951]]
|-
| {{V|''Y. youngi''}}
| {{Kpt|Lü, Li, Zhong, Azuma, Fujita, Dong}} i {{Kpt|Ji}}, [[2007]]
|}

== Bibliografia ==

Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information". [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]

Lu, J., Li, T., Zhong, S., Azuma, Y., Fujita, M., Dong, Z., and Ji, Q. (2007). "New yunnanosaurid dinosaur (Dinosauria, Prosauropoda) from the Middle Jurassic Zhanghe Formation of Yuanmou, Yunnan Province of China." Memoir of the Fukui Prefectural Dinosaur Museum, 6: 1-15.

Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2020) "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs" wyd. Princeton University Press.

Paul, G.S. (2016) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford.

Ren, X.-X., Su, X., Wang, G.-F. & You, H.-L. (2021). "Sedimentological evidence suggests an Early Jurassic age for Yunnanosaurus youngi (Dinosauria: Sauropodomorpha) in Yunnan Province of China". Historical Biology: 1–7. [[doi:10.1080/08912963.2021.1984445]]

Sekiya, T., Jin, X., Zheng, W., Shibata, M. & Azuma, Y. (2013). “A new juvenile specimen of Yunnanosaurus robustus (Dinosauria: Sauropodomorpha) from Early to Middle Jurassic of Chuxiong Autonomous Prefecture, Yunnan Province, China.” Historical Biology. 1-26. [[doi:10.1080/08912963.2013.821702]].

Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. (2004) The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Hettang]]
[[Kategoria:Synemur]]
[[Kategoria:Pliensbach]]
[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]

Aristosuchus

2024-10-07T15:41:55Z

Tomasz Singer: Zmiana nazw kości w ilustracji przedstawiającej materiał kostny.

{{DISPLAYTITLE:''Aristosuchus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
|
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Aristosuchus'' (aristozuch)
|-
! '''Długość''':
| ok. 2 m
|-
! '''Masa''':
| ok. 7 kg
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Wielka Brytania]] – wyspa Wight
([[formacja]] [[Wessex]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 130-125 [[Ma]]
[[wczesna kreda]] ([[barrem]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

?[[Compsognathidae]] \ [[Tyrannosauroidea]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Aristosuchus_restoration.jpg|400px]]
Rekonstrukcja przedstawiająca przypuszczalny wygląd aristozucha.

Autor: Michael B.H. [https://en.wikipedia.org/wiki/Aristosuchus#/media/File:Aristosuchus_restoration.jpg].
|}

==Wstęp==
''Aristosuchus'' to [[rodzaj]] słabo poznanego [[Coelurosauria|celurozaura]] z [[wczesna kreda|wczesnej kredy]] Anglii. Mimo, że jego szczątki odkryto jeszcze w XIX w., do dzisiaj niewiele wiadomo o tym zwierzęciu. Prawdopodobnie był to niewielki, lekko zbudowany mięsożerca.

==Etymologia==
Nazwa ''Aristosuchus'' pochodzi od greckich słów ''aristos'' („najlepszy”) oraz ''soukhos'' („krokodyl”). Wynika ona z faktu, że Seeley uważał aristozucha za gada odrębnego zarówno od dinozaurów jak i krokodyli, ale mającego cechy obu tych grup.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (BMNH R178) to pięć kręgów krzyżowych i dalsze części kości łonowych.

[[Paratyp]]y obejmują kręg grzbietowy, dwa niekompletne tylne kręgi ogonowe i niekompletny pazur dłoni. Przypisanie tych kości do ''Aristosuchus'' wydaje się jednak niepewne ([[Darren Naish|Naish]], 2002). Do omawianego teropoda może też należeć sporo innych fragmentarycznych szczątków, jednak w żaden sposób nie można ich porównać z holotypem, więc ich definitywne przypisanie do aristozucha jest nieuzasadnione.

==Historia taksonu==
[[Plik: Aristosuchus_pusillus.jpg|350px|thumb|right|Kość krzyżowa i fragmenty kości łonowych aristozucha. Autor: Harry Seeley [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Aristosuchus_pusillus.jpg].]]
''Aristosuchus'' został nazwany i opisany przez [[Richard Owen|Owena]] już w 1876 r. jako ''[[Poekilopleuron]] pusillus''. W 1887 r. [[Harry Seeley|Seeley]] przeniósł go do nowego [[rodzaj]]u. Przez długi czas uważano, że ''Aristosuchus'' jest tym samym zwierzęciem co dwa inne fragmentaryczne teropody, znane z tych samych osadów na wyspie Wight: ''[[Calamospondylus]]'' i ''[[Calamosaurus]]''. Jednak Naish (2002) wykazał, że ich szczątki należały prawdopodobnie do innych osobników, a ponieważ materiał kopalny tych dinozaurów nie pokrywa się, nie można mieć pewności, że chodzi o tan sam [[takson]], choć oczywiście jest to bardzo możliwe. Przez lata do ''Aristosuchus'' przypisano kilka innych pojedynczych kości, ale ponieważ nie można ich porównać z holotypem, takie oznaczenia nie mogą być uznane za pewne. Naish (2002) uznał aristozucha za [[Compsognathidae|kompsognatyda]] podobnego do ''[[Compsognathus]]''. Spekuluje się również, ze mógł to być [[bazalny]] [[Tyrannosauroidea|tyranozauroid]] (Naish i Cau, 2022).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Aristosuchus''}}
| {{Kpt|[[Harry Seeley|Seeley]], [[1887]]}}
|-
| {{V|''A. pusillus''}}
| {{Kpt|([[Richard Owen|Owen]], [[1876]]) [[Harry Seeley|Seeley]], [[1887]]}}
|-
| = ''[[Poekilopleuron]] pusillus''
| {{Kpt|[[Richard Owen|Owen]], [[1876]]}}
|-
| = ''[[Poekilopleuron]] minor''
| {{Kpt|[[Edward Cope|Cope]], [[1878]]}}
|-
|}

==Bibliografia==

Holtz, T. (2012) ''"Dinosaurs"'' (suplement) [https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]

Mortimer, M. (2014 online) [https://theropoddatabase.com/Coelurosauria.htm#Aristosuchuspusillus]

Naish, D. (2002). "The historical taxonomy of the Lower Cretaceous theropods (Dinosauria) ''Calamospondylus'' and ''Aristosuchus'' from the Isle of Wight." Proceedings of the Geologists Association, 113: 153-163.

Naish, D. & Cau, A. (2022). "The osteology and affinities of Eotyrannus lengi, a tyrannosauroid theropod from the Wealden Supergroup of southern England." PeerJ 10:e12727 [[doi:10.7717/peerj.12727]]

Paul, G.S. (2010). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Compsognathidae]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Wielka Brytania]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Barrem]]

Aristosuchus

2024-10-07T15:38:31Z

Tomasz Singer: /* Materiał kopalny */

{{DISPLAYTITLE:''Aristosuchus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
|
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Aristosuchus'' (aristozuch)
|-
! '''Długość''':
| ok. 2 m
|-
! '''Masa''':
| ok. 7 kg
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Wielka Brytania]] – wyspa Wight
([[formacja]] [[Wessex]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 130-125 [[Ma]]
[[wczesna kreda]] ([[barrem]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

?[[Compsognathidae]] \ [[Tyrannosauroidea]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Aristosuchus_restoration.jpg|400px]]
Rekonstrukcja przedstawiająca przypuszczalny wygląd aristozucha.

Autor: Michael B.H. [https://en.wikipedia.org/wiki/Aristosuchus#/media/File:Aristosuchus_restoration.jpg].
|}

==Wstęp==
''Aristosuchus'' to [[rodzaj]] słabo poznanego [[Coelurosauria|celurozaura]] z [[wczesna kreda|wczesnej kredy]] Anglii. Mimo, że jego szczątki odkryto jeszcze w XIX w., do dzisiaj niewiele wiadomo o tym zwierzęciu. Prawdopodobnie był to niewielki, lekko zbudowany mięsożerca.

==Etymologia==
Nazwa ''Aristosuchus'' pochodzi od greckich słów ''aristos'' („najlepszy”) oraz ''soukhos'' („krokodyl”). Wynika ona z faktu, że Seeley uważał aristozucha za gada odrębnego zarówno od dinozaurów jak i krokodyli, ale mającego cechy obu tych grup.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (BMNH R178) to pięć kręgów krzyżowych i dalsze części kości łonowych.

[[Paratyp]]y obejmują kręg grzbietowy, dwa niekompletne tylne kręgi ogonowe i niekompletny pazur dłoni. Przypisanie tych kości do ''Aristosuchus'' wydaje się jednak niepewne ([[Darren Naish|Naish]], 2002). Do omawianego teropoda może też należeć sporo innych fragmentarycznych szczątków, jednak w żaden sposób nie można ich porównać z holotypem, więc ich definitywne przypisanie do aristozucha jest nieuzasadnione.

==Historia taksonu==
[[Plik: Aristosuchus_pusillus.jpg|350px|thumb|right|Kość krzyżowa i fragment kości udowej aristozucha. Autor: Harry Seeley [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Aristosuchus_pusillus.jpg].]]
''Aristosuchus'' został nazwany i opisany przez [[Richard Owen|Owena]] już w 1876 r. jako ''[[Poekilopleuron]] pusillus''. W 1887 r. [[Harry Seeley|Seeley]] przeniósł go do nowego [[rodzaj]]u. Przez długi czas uważano, że ''Aristosuchus'' jest tym samym zwierzęciem co dwa inne fragmentaryczne teropody, znane z tych samych osadów na wyspie Wight: ''[[Calamospondylus]]'' i ''[[Calamosaurus]]''. Jednak Naish (2002) wykazał, że ich szczątki należały prawdopodobnie do innych osobników, a ponieważ materiał kopalny tych dinozaurów nie pokrywa się, nie można mieć pewności, że chodzi o tan sam [[takson]], choć oczywiście jest to bardzo możliwe. Przez lata do ''Aristosuchus'' przypisano kilka innych pojedynczych kości, ale ponieważ nie można ich porównać z holotypem, takie oznaczenia nie mogą być uznane za pewne. Naish (2002) uznał aristozucha za [[Compsognathidae|kompsognatyda]] podobnego do ''[[Compsognathus]]''. Spekuluje się również, ze mógł to być [[bazalny]] [[Tyrannosauroidea|tyranozauroid]] (Naish i Cau, 2022).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Aristosuchus''}}
| {{Kpt|[[Harry Seeley|Seeley]], [[1887]]}}
|-
| {{V|''A. pusillus''}}
| {{Kpt|([[Richard Owen|Owen]], [[1876]]) [[Harry Seeley|Seeley]], [[1887]]}}
|-
| = ''[[Poekilopleuron]] pusillus''
| {{Kpt|[[Richard Owen|Owen]], [[1876]]}}
|-
| = ''[[Poekilopleuron]] minor''
| {{Kpt|[[Edward Cope|Cope]], [[1878]]}}
|-
|}

==Bibliografia==

Holtz, T. (2012) ''"Dinosaurs"'' (suplement) [https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]

Mortimer, M. (2014 online) [https://theropoddatabase.com/Coelurosauria.htm#Aristosuchuspusillus]

Naish, D. (2002). "The historical taxonomy of the Lower Cretaceous theropods (Dinosauria) ''Calamospondylus'' and ''Aristosuchus'' from the Isle of Wight." Proceedings of the Geologists Association, 113: 153-163.

Naish, D. & Cau, A. (2022). "The osteology and affinities of Eotyrannus lengi, a tyrannosauroid theropod from the Wealden Supergroup of southern England." PeerJ 10:e12727 [[doi:10.7717/peerj.12727]]

Paul, G.S. (2010). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Compsognathidae]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Wielka Brytania]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Barrem]]

Dorotea

2024-09-25T20:06:50Z

Tomasz Singer: /* Dinozaury */ Poprawiłem rok opisania rodzaju Stegouros

{{Formacja
|Autor = [[Michał Siedlecki]]
|Korekta =
|nazwa = Formacja Dorotea
|wiek = {{Występowanie|72|66}}
ok. 79-66 (? <66) [[Ma]] 
[[późna kreda]] (środkowy [[kampan]] - [[mastrycht]] (? [[dan]]))
|miejsce = [[Chile]] - Magallanes
|podjednostki =
|underlies = [[formacja]] [[Rio Turbio]]
|overlies = formacja [[Tres Pasos]]
|miąższość = ok. 100-350 m
|klimat = ciepły wilgotny
|litologia = piaskowce, iły, konglomeraty
|typowy =
|grafika = Dorotea Formation.jpg
|podpis = Położenie formacji Dorotea (a, b), przekrój stratygraficzny przez tą jednostkę geologiczną (c, d) oraz skamieniałości roślin znalezionych na jej terenie (e-h). źródło: Soto-Acuña i in., 2021. [https://doi.org/10.1038/s41586-021-04147-1]
|mapa =
}}
==Wstęp==
Formacja Dorotea to jednostka geologiczna znajdująca się na terenie południowowschodniego Chile. Jej osady pochodzą z końca epoki późnej kredy.

==Etymologia==
Nazwa omawianej jednostki geologicznej pochodzi od łańcucha górskiego Sierra Dorotea, gdzie znajdują się jej odsłonięcia.

==Geologia==
Formacja Dorotea położona jest w dolinie Río de Las Chinas, znajdującej się w regionie Magallanes w południowowschodniej części Chile. Od podstawy komfortowo styka się z formacją [[Tres Pasos]], natomiast od góry pokryta jest przez formację [[Rio Turbio]], której osady pochodzą z [[Eocen|eocenu]] ([[lutet]] - [[barton]]) i prawdopodobnie wczesnego [[Oligocen|oligocenu]]. Omawianą formację tworzą przede wszystkim różnorodnie ukształtowane piaskowce (często zawierające wapienie), mułowce (w tym iły), żwiry, oraz w mniejszym stopniu konglomeraty oraz konkrecje. Jej miąższość wacha się od około 100 m na północy (odsłonięcia na terenie łańcucha górskiego Sierra Baguales) do ok. 350 m na południu (odsłonięcia na terenie łańcucha górskiego Sierra Dorotea). Wiek formacji Dorotea obecnie szacuje się na drugą połowę późnej kredy (środkowy [[kampan]] - [[mastrycht]]) (datowanie radiometryczne cyrkonów znajdujących się w piaskowcach z górnej części tej formacji dało wynik 67,4 ± 1,5 [[Ma]], natomiast datowanie cyrkonów pochodzących z piaskowców z niższych części formacji dało wyniki 71,7 ± 1,2 [[Ma]], 74,9 ± 2,1 [[Ma]] [dla stanowiska SP-17] oraz 78 ± 1,8 [[Ma]] [dla stanowiska SP-1]; stanowisko SC1 datowane jest na kampan [78 - 74,9 ± 2,1 Ma], stanowiska SC2, P1 oraz SP3 na późny kampan - mastrycht [74,9 ± 2,1 - 70,5 ± 5 Ma], natomiast lokalizacji P2 na mastrycht (70,5 ± 5 - 66,7 ± 1,3 Ma); niewykluczone, że osady z najwyższej części formacji pochodzą z [[Dan|danu]]). Dane biostratygraficzne również wydają się potwierdzać matrychcki wiek tej formacji (obecność amonitów z rodzaju ''Gunnarites'' oraz małża z gatunku ''"Pterotrigonia" cazadoriana'' wskazują wiek formacji na późny [[kampan]] - mastrycht, natomiast obecność amonitów oznaczonych jako ''Pachydiscus'' [[Aff.|aff]] ''Pa. gollevilensis'' oraz zębów rekinów prawdopodobnie jest wskaźnikiem , iż osady tej formacji pochodzą z mastrychtu) (Otero i in., 2009; Alarcon-Muñoz i in., 2020; Goin i in., 2020; Davis i in., 2022).

==Historia badań==
Formacja Dorotea została po raz pierwszy oznaczona przez Katza w 1963 roku. Na jej terenie odbyło się przynajmniej kilkanaście wykopalisk, z których pierwsze miały miejsce w latach 50. XX wieku. Najnowsze ekspedycje oraz badania ujawniły m.in. wielką różnorodność dinozaurów żyjących na terenie omawianej formacji oraz szczątki kredowych ssaków.
==Paleofauna i paleośrodowisko==
Fauna formacji Dorotea, choć obecnie stosunkowo słabo poznana, była różnorodna i przypominała nieco fauny pochodzące z kampańsko-mastrychckich formacji z Argentyny, m.in. z formacji [[Chorillo]], [[Allen]], [[La Colonia]], czy [[Lago Colhué Huapí]]. Największymi roślinożercami były [[Sauropoda|zauropody]], zaś najczęstszymi [[Ornithischia|dinozaury ptasiomiedniczne]], w tym [[Hadrosauroidea|hadrozauroidy]] oraz nietypowe [[Ankylosauria|ankylozaury]] z grupy [[Parankylosauria]]. Rolę drapieżników pełniły [[Theropoda|teropody]]. Szczytowymi drapieżnikami były [[Megaraptora|megaraptory]], natomiast rolę mniejszych drapieżników pełniły [[Unenlagiinae|unenlaginy]]. Pod łapami dinozaurów, przemykały niewielkie ssaki, zaś nad ich głowami latały wczesne ptaki oraz owady. W rzekach pływały i żerowały żółwie. Żyła ona na terenie równiny zalewowej w strefie stosunkowo ciepłego i wilgotnego klimatu. W pobliżu znajdowało się również morze, w którym pływały gady morskie, plezjozaury oraz ryby chrzęstnoszkieletowe.
===Dinozaury===
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
|-
! colspan="6" align="center" |'''Dinozaury
|-
!Takson
!Stanowisko
!Materiał kopalny
!Komentarz
!Grafika
!Źródło
|-
|
''[[Gonkoken|Gonkoken nanoi]]''
|
Loma Koken
|
CPAP 3054 - prawa kość biodrowa ([[holotyp]]), [[paratyp|paratypy]] stanowią kości czaszki, kręgi szyjne, grzbietowe i ogonowe, żebra oraz kości kończyn przednich i tylnych należących do wielu osobników
|
Bazalny [[Hadrosauroidea|hadrozauroid]] reprezentujący reliktową linię południowoamerykańskich ornitopodów.
|
Alarcon-Muñoz i in., 2023
|
[[Plik:Gonkoken.png|200px]]

|-
|
''[[Stegouros|Stegouros elengassen]]''
|
?
|
CPAP-3165 - częściowe czaszka oraz szkielet pozaczaszkowy
|
[[Parankylosauria|Parankylozaur]] o nietypowej maczudze ogonowej.
|
Soto-Acuña i in., 2021
|
[[Plik:Stegouros Mauricio Alvarez.jpg|200px]]
|-
|
Niezidentyfikowany [[Enantiornithes|enantiornis]]
|
SC2
|
CPAP 4152 - stowarzyszone ze sobą bliższy koniec prawej łopatki i prawa kość krucza.
|
Takson niediagnostyczny.
|
Davis i in., 2022
|-
|
Niezidentyfikowany [[Megaraptoridae|megaraptoryd]] (morfotyp 1 i 2)
|
SC2
|
CPAP 3158 A i CPAP 3158 B - dwa izolowane boczne zęby (morfotyp 1) oraz CPAP 5930 - izolowany środkowy ząb (morfotyp 2)
|
Duży takson niediagnostyczny, podobny do [[Megaraptoridae|megaraptorydów]] znanych z izolowanych zębów ze stanowiska La Anita w Argentynie
|
Davis i in., 2022
|-
|
Niezidentyfikowany [[Megaraptoridae|megaraptoryd]] (morfotyp 3)
|
SC1
|
CPAP 3173 - fragmentaryczny ząb
|
Takson niediagnostyczny.
|
Davis i in., 2022
|-
|
Niezidentyfikowany przedstawiciel [[Ornithurae]]
|
P2
|
CPAP 5931 - bliższy koniec lewej łopatki zawierający część grzebienia
|
Takson niediagnostyczny, prawdopodobnie nieco podobny do [[Vegavis|wegawisa]].
|
Davis i in., 2022
|-
|
Niezidentyfikowany [[Unenlagiinae|unenlagin]]
|
SC2
|
CPAP 5932 A - izolowany ząb oraz CPAP 5932 B - częściowy paliczek pazura kończyny tylnej
|
Mały takson niediagnostyczny.
|
Davis i in., 2022
|-
|
Niezidentyfikowany ?[[Unenlagiinae|unenlagin]]
|
SC1
|
CPAP 5935 - mały zakrzywiony ząb
|
Niediagnostyczny takson [[Coelurosauria|celurozaura]], najprawdopodobniej [[Dromaeosauridae|dromeozauryda]] z grupy [[Unenlagiinae|unenlaginów]].
|
Davis i in., 2022
|-
|
Niezidentyfikowany [[Theropoda|teropod]]
|
SC3
|
CPAP 7503 - częściowa kość piszczelowa bez epifyz
|
Średniej wielkości takson niediagnostyczny.
|
Davis i in., 2022
|}

W osadach stanowiska SP-17 znaleziono również pozostałości po niezidentyfikowanych [[Theropoda|teropodzie]], [[Ornithischia|dinozaurze ptasiomiednicznym]] oraz [[Sauropoda|zauropodach]], których szczątki zostały znalezione również na terenie lokalizacji SP-1 (Alarcon-Muñoz i in., 2020).

===Zauropterygi===
W pokładach formacji znaleziono kilka szkieletów plezjozaurów z grupy Elasmosauridae. Na ten moment żaden z nich nie został zaklasyfikowany do określonego gatunku (Otero i in., 2009; Otero i in., 2015).

{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
|-
! colspan="5" align="center" |'''Plezjozaury
|-
!Takson
!Stanowisko
!Materiał kopalny
!Komentarz
!Źródło
|-
|
''Aristonectes'' [[Sp.|sp.]]
|
Cerro Castillo
|
SGO.PV.6559 - izolowany niekompletny trzon przedniego kręgu ogonowego (młody dorosły)
|
Niezidentyfikowany przedstawiciel rodzaju ''Aristonectes''.
|
Otero i in., 2015
|-
|
Niezidentyfikowany aristonektyn
|
Sierra Baguales
|
SGO.PV.6569 - połowa trzonu małego kręgu szyjnego (osobnik młodociany).
|
Takson niediagnostyczny.
|
Otero i in., 2015
|-
|
Niezidentyfikowany aristonektyn
|
Dumestre
|
SGO.PV.6580 - stowarzyszone pozostałości niewielkiego osobnika, na które składają się prawie kompletna kość udowa, bliższy koniec innej k. udowej, dwa kręgi grzbietowe, dwa kręgi ogonowe oraz kilka żeber i gastralii (osobnik dorosły)
|
Mały niediagnostyczny takson, wcześniej zidentyfikowany jako niezidentyfikowany elasmozauryd.
|
Otero i in., 2015
|-
|
Niezidentyfikowany elasmozauryd
|
Sierra Dorotea
|
SGO.PV.664 - słabo zachowane siedem trzonów kręgów grzbietowych, łuki neuralne oraz przynajmniej sześć żeber (osobnik młodociany)
|
Takson niediagnostyczny, prawdopodobnie z grubsza przypominał ''Morturneria'' oraz ''Aristonectes''. Jest to pierwszy znaleziony plezjozaur z tej formacji.
|
Otero i in., 2009
|-
|
Niezidentyfikowany elasmozauryd
|
Cerro Castillo
|
SGO.PV.6560a - boczna połowa trzonu przedniego kręgu ogonowego, SGO.PV.6560b - grzbietowoboczna połowa trzonu tylnego kręgu ogonowego oraz SGO.PV.6560c - prawie kompletny trzon środkowego kręgu ogonowego (bez części brzusznej) (osobnik dorosły)
|
Takson niediagnostyczny.
|
Otero i in., 2015
|-
|
Niezidentyfikowany elasmozauryd
|
Cerro Castillo
|
SGO.PV.6561 i SGO.PV.6562 - fragmentaryczne propodialne elementy kończyn, SGO.PV.6563 - izolowany nieokreślony przedosiowy element mezopodialny kończyny, SGO.PV.6564 - izolowana tylna część czwartej kości nadgarstka/stępu, SGO.PV.6565a-c - izolowane paliczki oraz SGO.PV.6566 - fragmentaryczna k. kulszowa (prawdopodobnie osobnik dorosły)
|
Takson niediagnostyczny, nieco przypominający ''Aristonectes''.
|
Otero i in., 2015
|-
|
Niezidentyfikowany elasmozauryd
|
Cerro Castillo
|
SGO.PV.6558 - częściowo stowarzyszony szkielet pozaczaszkowy zachowany w szesnastu fragmentach w dużych konkrecjach: składają się na niego m.in., osiem kręgów szyjnych stowarzyszonymi z kilkoma paliczkami oraz metapodium, jednego izolowanego kręgu szyjnego oraz przynajmniej czterech dodatkowych kręgów, odlew propodium, fragmenty obręczy (niesprecyzowano, czy barkowej czy miednicznej) i paliczki (osobnik dorosły)
|
Duży niediagnostyczny takson.
|
Otero i in., 2015
|-
|
Niezidentyfikowany plezjozaur
|
Cerro Castillo
|
SGO.PV.123
|
Takson niediagnostyczny, po raz pierwszy opisany jako ''Coelospondylus'' (''Plesiosaurus'') ''chilensis'' oraz ''Plesiosaurus chilensis''.
|
Otero i in., 2015
|}

===Żółwie===
Pozostałości tych gadów pochodzą głównie ze stanowisk SP-1 oraz SP-17. Podobnie jak w przypadku plezjozaurów, żaden z opisanych szczątków nie został przypisany do określonego gatunku (Alarcon-Muñoz i in., 2020).
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
|-
! colspan="4" align="center" |'''Żółwie
|-
!Takson
!Stanowisko
!Materiał kopalny
!Komentarz
|-
|
[[Cf.|cf.]] ''Yaminuachelys'' [[Sp.|sp.]]
|
SP-1 oraz SP-17
|
CPAP 3040a - płyta nadmiedniczna, CPAP 3040b (u Alarcon-Muñoz i in., 2020 CPAP 3010b)- ósma prawa płyta żebrowa, CPAP 3040c - siódma prawa płyta peryferyczna, CPAP 5943 - jedenasta prawa płyta peryferyczna (okazy z SP-1), CPAP 4944 - dalszy fragment płyty żebrowej oraz CPAP 4945 - prawdopodobnie płyta miedniczna.
|
Niezidentyfikowany przedstawiciel Chelidae, prawdopodobnie należący do rodzaju ''Yaminuachelys''.
|-
|
Nieokreślony przedstawiciel Pan-Chelidae
|
SP-17
|
CPAP 5941 - dalszy koniec prawej kości ramiennej oraz CPAP 5942 - dalszy koniec prawej k. udowej.
|
Takson niediagnostyczny.
|}
===Ssaki===
Szczątki ssaków z tej formacji są stosunkowo rzadkie i należą do przedstawicieli gondwanaterów oraz meridiolestidów.
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
|-
! colspan="4" align="center" |'''Ssaki
|-
!Takson
!Materiał kopalny
!Komentarz
!Źródło
|-
|
''Magallanodon baikashkenke''
|
CPAP5916 - pierwszy lewy dolny ząb trzonowcopodobny [''molariform''] [[holotyp]], CPAP 5906 - prawy górny środkowy siekacz, CPAP 3223 - prawdopodobnie czwarty lewy górny ząb trzonowcopodobny oraz CPAP 3224 - prawdopodobnie czwarty prawy górny ząb trzonowcopodobny
|
Duży prawdopodobny przedstawiciel Feruglioteridae (Gondwanetheria), pierwszy opisany kredowy ssak z Chile
|
Goin i in., 2020
|-
|
''Orretherium tzen''
|
CPAP-5007 - częściowa lewa k. zębowa z pięcioma zębami (drugim i trzecim przedtrzonowcem oraz od pierwszego do trzeciego trzonowca; [[holotyp]]) oraz CPAP-5008 - prawie kompletny trzeci prawy górny przedtrzonowiec z pozostałościami po k. szczękowej.
|
Niewielki przedstawiciel Mesungulatidae (Meridiolestida).
|
Martinelli i in., 2021
|}

Ponadto, ze stanowiska SP-17 został znaleziony materiał należący do nieokreślonego ssaka (Alarcon-Muñoz i in., 2020).

===Płazy===
Z omawianej formacji szczątki płazów są stosunkowo rzadkie i reprezentują one jedynie płazy bezogonowe (Suazo Lara i Gómez, 2022)
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
|-
! colspan="3" align="center" |'''Płazy
|-
!Takson
!Materiał kopalny
!Komentarz
|-
|
''Kuruleufenia'' [[Sp.|sp]].
|
CPAP5881 - dalszy koniec kości ramiennej
|
Przedstawiciel rodziny grzbietorodowatych (Pipidae), być może reprezentujący nowy gatunek rodzaju ''Kuruleufenia''.
|-
|
Niezidentyfikowany przedstawiciel Calyptocephalellidae
|
CPAP 5878e5879 - tylny koniec k. ramiennej
|
Takson niediagnostyczny, podobny do Calyptocephalella.
|}
Ponadto, w osadach stanowiska SP-17 znaleziono szczątki nieokreślonego przedstawiciela płazów bezogonowych (Alarcon-Muñoz i in., 2020).

===Ryby===
W osadach omawianej jednostki geologicznej znaleziono pozostałości ryb chrzęstnoszkieletowych, głównie różnych rekinów (Otero i in., 2015).
{| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
|-
! colspan="2" align="center" |'''Chrzęstnoszkieletowe
|-
!Takson
!Komentarz
|-
|
''Carcharias'' [[Sp.|sp]].
|
Rekin spokrewniony z dzisiejszym tawroszem.
|-
|
''Centrophoroides'' [[Sp.|sp]].
|
Wymarły rodzaj rekina należącego do rodziny koleniowatych (Squalidae),
|-
|
''Ischyrhiza chilensis''
|
Wymarły gatunek płaszczki należący do mezozoicznej grupy Sclerorhynchoidei, przypominającej nieco dzisiejsze ryby piły.
|-
|
''Serratolamna serrata''
|
Wymarły gatunek rekina należącego do lamnokształtnych (Lamniformes)
|-
|
Niezidentyfikowany ogończowaty (Dasyatidae)
|
Prawdopodobnie takson niediagnostyczny.
|}

===Bezkręgowce===
Najczęstszymi bezkręgowcami żyjącymi na terenie formacji Dorotea były amonity zaklasyfikowane do rodzaju ''Gunnarites'' (''G.'' [[Sp.|sp.]]) oraz do gatunku ''Pachydiscus'' [[Aff.|aff]] ''Pa. gollevilensis'' oraz małże ''"Pterotrigonia" cazadoriana'' i ''Lahillia luisa'' (Otero i in., 2009; Otero i in., 2015). Ponadto, z tej formacji znany jest owad, chrząszcz z rodziny ryjkocowatych (Curculionidae) ''Dorotheus guidensis'' znany z pojedynczego okazu (SPMN J.C. 1693) zachowującego pokrywy skrzydeł (Kuschel, 1959).

===Paleoflora===
Z omawianej jednostki geologicznej znane są pozostałości roślin z grupy Pteridophyta: skrzypy (''Equisetum''), paproci (''Cladophlebis'' oraz niezidentyfikowane Dicksoniaceae, Cyatheaceae i Marsilaceae) oraz roślin okrytonasiennych (traw - [[Cf.|cf.]] Typhaceae) (Goin i in., 2020).

==Bibliografia==

Alarcón Muñoz, J., Soto-Acuña, S., Manríquez, L.M.E., Fernández, R.A., Bajor, D., Guevara, J.P., Suazo Lara, F.M.A., Vargas, A.O. (2020). "Freshwater turtles (Testudines: Pleurodira) in the Upper Cretaceous of Chilean Patagonia". Journal of South American Earth Sciences, 102. [https://doi.org/10.1016%2Fj.jsames.2020.102652]

Alarcón-Muñoz, J., Vargas, A.O., Püschel, H.P., Soto-Acuña, S., Manríquez, L., Leppe, M., Kaluza, J., Milla, V., Gutstein, C.S., Palma-Liberona, J., Stinnesbeck, W., Frey, E., Pino, J.P., Bajor, D., Núñez, E. (2023). "Relict duck-billed dinosaurs survived into the last age of the dinosaurs in subantarctic Chile". Science Advances. 9 (24): eadg2456. [https://doi.org/10.1126%2Fsciadv.adg2456]

Davis, S.N., Soto-Acuña, S., Fernández, R.A., Amudeo, J., Leppe, M.A., Rubilar-Rogers, D., Vargas, A.O., Clarke, J.A. (2022). "New records of Theropoda from a Late Cretaceous (Campanian-Maastrichtian) locality in the Magallanes-Austral Basin, Patagonia, and insights into end Cretaceous theropod diversity". Journal of South American Earth Sciences. 122: 104163. [https://doi.org/10.1016%2Fj.jsames.2022.104163]

Goin, F.J., Martinelli, A.G., Soto Acuña, S., Vieytes, E.C., Manríquez, L., Fernández, R.A., Pino, J.A., Trevisan, C., Kaluza, J., Reguero, M.A., Leppe, M., Ortiz, H., Rubilar-Rogers, D., Vargas, A.O. (2020). "First Mesozoic Mammal from Chile: the southernmost record of a Late Cretaceous Gondwanatherian". Boletín del Museo Nacional de Historia Natural, Chile, 69 (1): 5–31. [https://doi.org/10.54830%2Fbmnhn.v69.n1.2020.8]

Kuschel, G. (1959). "Un curculionido del Cretácico Superior - primer insecto fósil de Chile". Investigaciones Zoológicas Chilenas, 5: 49–54.

Martinelli, A.G., Soto-Acuña, S., Goin, F.J., Kaluza, J., Bostelmann, J.E., Fonseca, P.H.M.F., Reguero, M.A., Leppe, M., Vargas, A.O. (2021). "New cladotherian mammal from southern Chile and the evolution of mesungulatid meridiolestidans at the dusk of the Mesozoic era". Scientific Reports. 11 (7594): 7594. [https://doi.org/10.1038%2Fs41598-021-87245-4]

Otero, R.A., Soto Acuña, S., Salazar, C., Oyarzún, J.L. (2015). "New elasmosaurids (Sauropterygia, Plesiosauria) from the Late Cretaceous of the Magallanes Basin, Chilean Patagonia: Evidence of a faunal turnover during the Maastrichtian along the Weddellian Biogeographic Province". Andean Geology, 42: 237–267. [https://doi.org/10.5027%2FandgeoV42n2-a05]

Otero, R.A., Suarez, M.E., Roux, J.P. (2009). "First record of elasmosaurid plesiosaurs (Sauropterygia: Plesiosauria) in upper levels of the Dorotea Formation, Late Cretaceous (Maastrichtian), Puerto Natales, Chilean Patagonia". Andean Geology, 36: 342–350.

Soto-Acuña, S., Vargas, A., Kaluza, J., Leppe, M., Botelho, J., Palma-Liberona, J., Gutstein, C., Fernández, R., Ortiz, H., Milla, V., Aravena, B., Manriquez, L., Alarcon-Munoz, J., Pino, J., Trevisan, C., Mansilla, H., Hinojosa, L., Munoz-Walther, V., Rubilar-Rogers, D. (2021). “Bizarre tail weaponry in a transitional ankylosaur from subantarctic Chile”. Nature. [https://doi.org/10.1038/s41586-021-04147-1]

Suazo Lara, F., Gómez, R.O. (2022). " In the shadow of dinosaurs: Late Cretaceous frogs are distinct components of a widespread tetrapod assemblage across Argentinean and Chilean Patagonia". Cretaceous Research. 131. 105085. [http://dx.doi.org/10.1016/j.cretres.2021.105085]
<references/>

[[Kategoria:Formacje]]
[[Kategoria:Formacje kredowe]]
[[Kategoria:Formacje Ameryki Południowej]]
[[Kategoria:Formacje Chile]]

Plik:Megapl. comp.jpg

2024-09-12T19:09:30Z

Tomasz Singer: Porównanie kształtów kręgów widzianych z boku. W środku "Megapleurocoelus", po lewej Rebbachisaurus, a po prawej Diplodocus.

== Opis ==
Porównanie kształtów kręgów widzianych z boku. W środku "Megapleurocoelus", po lewej Rebbachisaurus, a po prawej Diplodocus.

Plik:Fig. 5.jpg

2024-09-12T19:06:56Z

Tomasz Singer: Schematyczny przekrój przez ten kręg. Objaśnienia: I zarys przedniej krawędzi trzonu, II zarys tylnej krawędzi trzonu, zacieniona powierzchnia to wielkości pleurocelów.

== Opis ==
Schematyczny przekrój przez ten kręg.
Objaśnienia:
I zarys przedniej krawędzi trzonu, II zarys tylnej krawędzi trzonu, zacieniona powierzchnia to wielkości pleurocelów.

Plik:DSCF3665.JPG

2024-09-12T19:03:55Z

Tomasz Singer: Kręg widziany od strony brzusznej (wentralnej).

== Opis ==
Kręg widziany od strony brzusznej (wentralnej).

Plik:DSCF3660.JPG

2024-09-12T19:02:45Z

Tomasz Singer: Kręg widziany od strony tylnej (kaudalnej).

== Opis ==
Kręg widziany od strony tylnej (kaudalnej).

Lisowicia

2024-01-10T15:40:16Z

Tomasz Singer: /* Wzrost */ dodane osobniczego

{{DISPLAYTITLE:''Lisowicia''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Lisowicia'' (lisowicia)
|długość = ponad 4,5 m
|wysokość = 2,6 m (w biodrach)
|masa = do 7 t
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Polska]] - Lisowicie
|czas = {{Występowanie|209|207}}
ok. 209-207 [[Ma]] 
 [[późny trias]] ([[noryk]]-[[retyk]])
|systematyka =
[[Synapsida]]

[[Therapsida]]

[[Dicynodontia]]

[[Stahleckeriidae]]

[[Placeriinae]]

|grafika = Life restoration of Lisowicia bojani (Szymon Górnicki).jpg
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa ''Lisowicia''. Autor: Szymon Górnicki [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Life_restoration_of_Lisowicia_bojani_(Szymon_G%C3%B3rnicki).jpg]
[[Plik:Lisowicia Size Comparison.svg|350px]]
Porównanie rozmiarów człowieka z ''Lisowicia''. Autor: SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lisowicia_Size_Comparison.svg]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Lisowicia'' to ogromny dicynodont żyjący w [[późny trias|późnym triasie]] na terenie Polski. Jest to największy znany przedstawiciel Dicynodontia.

==Historia taksonu==
[[Plik:Lisowice site.jpg|thumb|Miejsce odnalezienia szczątków ''Lisowicia''. Źródło: Qvarnström i in., 2019 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lisowice_site.jpg]]]
Pierwszy raz na szczątki ''Lisowicia'' natrafiono w 2006 roku na terenie cegelnii we wsi Lisowicie około 100 kilometrów na północny zachód od Krakowa. Wówczas pierwszą skamieniałość należącą do dicynodontia odnaleziono w zaledwie 15 minut (Vogel, 2018). W 2008 roku Jerzy Dzik, Tomasz Sulej i Grzegorz Niedźwiedzki poinformowali o odkryciu ogromnego zwierzęcia, jednak nie nadali mu nazwy. Badacze pierwotnie sądzili, iż skamieniałości należą do 11 metrowego zauropoda. W ciągu 11 lat wykopanych zostało ponad 1000 kości (Vogel, 2018). Po dokładnym zbadaniu szczątków na łamach czasopisma Science w 2019 roku pojawiła się publikacja nadająca nazwę nowemu dicynotontowi autorstwa Tomasza Suleja i Grzegorza Niedźwieckiego.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Fosilní kost dicynodonta.jpg|thumb|Kość ramieniowa ''Lisowicia''. Fot. Vladimír Socha [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fosiln%C3%AD_kost_dicynodonta.jpg]]]
[[Holotyp]] (ZPAL V.33/96) to lewa kość ramienna.

[[Paratyp]]y to szczątki należące do wielu osobników będące podobnej wielkości co [[holotyp|okaz typowy]]: ZPAL V.33/85 (lewa kość szczękowa), ZPAL MB/18 (kość czołowa z częścią przedczołową), ZPAL V.33/741 (kość ciemieniowa); ZPAL V.33/712 (środkowa część kości łuskowej), ZPAL V.33/708 (kość zaoczodołowa), ZPAL V.33/717 (lewa kość łzowa), ZPAL V.33/739 (lewa k. kwadratowa), ZPAL V.33/531 (puszka mózgowa); ZPAL V.33/730 (fragment k. skrzydłowej), ZPAL V.33/735 (tylna część prawej żuchwy), ZPAL V.33/468 (lewa łopatka), ZPAL V.33/665 (lewa k. promieniowa), ZPAL V.33/470 (lewa kość łokciowa), ZPAL V.33/760 (mostek), ZPAL V.33/720 (kręg szyjny), ZPAL V.33/720 (kręg grzbietowy), ZPAL V.33/720 (lewa kość biodrowa, łonowa i kulszowa), ZPAL V.33/75 (lewa kość udowa), ZPAL V.33/75 (lewa kość piszczelowa), ZPAL V.33/75 (lewa kość strzałkowa).

Do omawianego należą również dodatkowe kości nieopisane w publikacji z 2019 roku.

==Budowa i rozmiary==
[[Plik:Dicynodont from PolandDB.jpg|thumb|Rekonstrukcja. Autor: Dmitry Bogdanov [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dicynodont_from_PolandDB.jpg]]]
Lisowicia to duży dicynotont mający dużą głowę ze stosunkowo długim pyskiem zakończonym bezzębnym dziobem podobnym do żółwiowego. Nie miała ona charakterystycznych kłów wystających z okolic pyska. Zamiast nich posiadała się dwa krótkie i grube trójkątne wypustek znajdujących się na kości szczękowej za dziobem podobnych do tych u ''Ischigualastia''. Ogólną budową przypominała swoich kuzynów, ale była znacznie masywniej zbudowana. Miała ona beczkowaty tułów z krępymi kończynami oraz krótkim ogonem. . Kręgi szyjne posiadały unikatowe wgłębienia po bokach i miały solidną budowę wewnętrzną. Kończyny tylne oraz miednica ''Lisowicia'' były przystosowane do utrzymania ogromnej masy. Największa znana kość udowa mierzy aż 80 cm długości. Podobnie jak u najbliższych kuzynów ''Lisowicia'' miała wyprostowane tylne kończyny. Przednie kończyny miały wyjątkową budowę spośród synapsydów oraz miały wspólne cechy z kończynami ssaków i dinozaurów z [[klad]]u [[Sauropodomorpha]] oraz [[Ceratopsia]] (Sulej i Niedźwiecki, 2019).

Według Suleja i Niedźwieckiego (2019) lisowicia osiągała rozmiary słonia. Ich zdaniem miała długość ponad 4,5 m, 2,6 m wysokości w biodrach oraz 9 t masy. Romano i Manucci (2019) zauważyli jednak, że masa ''Lisowicia'' podana przez autorów opisu jest przeszacowana. Sugerują, że prawdopodobny przedział masy jest w zakresie od ok. 4,9 t do 7 t, a średnia jej wartość wynosi ok. 5,9 t.

==Paleobiologia==
===Wzrost===
Badanie kości kończyn osobników ''Lisowicia'' wykazało, że podobnie jak inne duże dicynotonty miała szybkie tempo wzrostu. Z czasem tempo wzrostu u kuzynów ''Lisowica'' zwalniało w miarę ich rozwoju osobniczego. Jednak u opisywanego rodzaju nie było widać oznak zatrzymania wzrostu w kolejnych etapach życia. Potencjalne linie wzrostu z kości piszczelowej sugerują, że wzrost z czasem zwalniał. Mogły one być rzeczywiście nieobecne lub zostać usunięte w wyniku przebudowy kości u dorosłych osobników. Podobny proces występuje u dzisiejszych słoni (Voleg, 2018; Sulej i Niedżwiecki, 2019).

===Dieta===
Bajdek i wspólnicy (2014) opisali koprolity dicynotontów odnalezione w cegielnii w Lisowicach które najprawdopodobniej należały do omawianego taksonu. Znajdowało się w nich dużo materiału roślinnego takich jak pyłki i zarodniki, skórki czy zdrewniałe tkanki nagonasiennych. Podobnie jak niektóre współczesne ssaki roślinożerne, dicynodonty pozostawiały raczej średniej wielkości i owalne odchody. Lisowicia zapewne odżywianła się wartościowymi roślinami, jednak uzupełniała również słabszej jakości pożywieniem z włóknistymi składnikami pokarmowymi.
==Systematyka==
[[Plik:Lisowicia bojani Wikipedia Juandertal.jpg|thumb|Rekonstrukcja ''Lisowicia''. Autor: Juandertal [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lisowicia_bojani_Wikipedia_Juandertal.jpg]]]
Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Suleja i Niedźwieckiego (2019) wykazała, że lisowicia jest blisko spokrewniona z amerykańskim ''Placerias'' oraz marokańskim ''Moghreberia''.

==Paleośrodowisko==
Zobacz: [[Smok#Środowisko życia]]

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa ''Lisowicia'' nawiązuje do wsi Lisowicie, gdzie odnaleziono szczątki zwierzęcia. Epitet gatunkowy ''bojani'' honoruje Ludwiga Heinricha Bojanusa, anatoma porównawczego i paleontologa żyjącego w latach 1776–1827.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Lisowicia''}}
| {{Kpt|[[Sulej]]}} i {{Kpt|Niedźwiecki}}, 2019
|-
| {{V|''L. bojani''}}
| {{Kpt|[[Sulej]]}} i {{Kpt|Niedźwiecki}}, 2019
|}

==Bibliografia==

Bajdek, P., Owocki, K., & Niedźwiedzki, G. (2014). "Putative dicynodont coprolites from the Upper Triassic of Poland". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 411, 1-17. [[doi:10.1016/j.palaeo.2014.06.013]]

Dzik, J., Sulej, T., & Niedźwiedzki, G. (2008). "A dicynodont-theropod association in the latest Triassic of Poland". Acta Palaeontologica Polonica, 53(4), 733-738. [[doi:10.4202/app.2008.0415]]

Romano, M., & Manucci, F. (2019). "Resizing ''Lisowicia bojani'': volumetric body mass estimate and 3D reconstruction of the giant Late Triassic dicynodont". Historical Biology. [[doi:10.1080/08912963.2019.1631819]]

Sulej, T., & Niedźwiedzki, G. (2019). "An elephant-sized Late Triassic synapsid with erect limbs". Science, 363(6422), 78-80. [[doi:10.1126/science.aal4853]]

Vogel, G. (2018). "Giant mammal cousin rivaled early dinosaurs". Science. 362 (6417)[[doi:10.1126/science.362.6417.879]]

[[Kategoria:Polska]]

Lisowicia

2024-01-10T15:37:41Z

Tomasz Singer: kość ramieniowa zamiast udowa

{{DISPLAYTITLE:''Lisowicia''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Lisowicia'' (lisowicia)
|długość = ponad 4,5 m
|wysokość = 2,6 m (w biodrach)
|masa = do 7 t
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Polska]] - Lisowicie
|czas = {{Występowanie|209|207}}
ok. 209-207 [[Ma]] 
 [[późny trias]] ([[noryk]]-[[retyk]])
|systematyka =
[[Synapsida]]

[[Therapsida]]

[[Dicynodontia]]

[[Stahleckeriidae]]

[[Placeriinae]]

|grafika = Life restoration of Lisowicia bojani (Szymon Górnicki).jpg
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa ''Lisowicia''. Autor: Szymon Górnicki [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Life_restoration_of_Lisowicia_bojani_(Szymon_G%C3%B3rnicki).jpg]
[[Plik:Lisowicia Size Comparison.svg|350px]]
Porównanie rozmiarów człowieka z ''Lisowicia''. Autor: SlvrHwk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lisowicia_Size_Comparison.svg]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Lisowicia'' to ogromny dicynodont żyjący w [[późny trias|późnym triasie]] na terenie Polski. Jest to największy znany przedstawiciel Dicynodontia.

==Historia taksonu==
[[Plik:Lisowice site.jpg|thumb|Miejsce odnalezienia szczątków ''Lisowicia''. Źródło: Qvarnström i in., 2019 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lisowice_site.jpg]]]
Pierwszy raz na szczątki ''Lisowicia'' natrafiono w 2006 roku na terenie cegelnii we wsi Lisowicie około 100 kilometrów na północny zachód od Krakowa. Wówczas pierwszą skamieniałość należącą do dicynodontia odnaleziono w zaledwie 15 minut (Vogel, 2018). W 2008 roku Jerzy Dzik, Tomasz Sulej i Grzegorz Niedźwiedzki poinformowali o odkryciu ogromnego zwierzęcia, jednak nie nadali mu nazwy. Badacze pierwotnie sądzili, iż skamieniałości należą do 11 metrowego zauropoda. W ciągu 11 lat wykopanych zostało ponad 1000 kości (Vogel, 2018). Po dokładnym zbadaniu szczątków na łamach czasopisma Science w 2019 roku pojawiła się publikacja nadająca nazwę nowemu dicynotontowi autorstwa Tomasza Suleja i Grzegorza Niedźwieckiego.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Fosilní kost dicynodonta.jpg|thumb|Kość ramieniowa ''Lisowicia''. Fot. Vladimír Socha [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fosiln%C3%AD_kost_dicynodonta.jpg]]]
[[Holotyp]] (ZPAL V.33/96) to lewa kość ramienna.

[[Paratyp]]y to szczątki należące do wielu osobników będące podobnej wielkości co [[holotyp|okaz typowy]]: ZPAL V.33/85 (lewa kość szczękowa), ZPAL MB/18 (kość czołowa z częścią przedczołową), ZPAL V.33/741 (kość ciemieniowa); ZPAL V.33/712 (środkowa część kości łuskowej), ZPAL V.33/708 (kość zaoczodołowa), ZPAL V.33/717 (lewa kość łzowa), ZPAL V.33/739 (lewa k. kwadratowa), ZPAL V.33/531 (puszka mózgowa); ZPAL V.33/730 (fragment k. skrzydłowej), ZPAL V.33/735 (tylna część prawej żuchwy), ZPAL V.33/468 (lewa łopatka), ZPAL V.33/665 (lewa k. promieniowa), ZPAL V.33/470 (lewa kość łokciowa), ZPAL V.33/760 (mostek), ZPAL V.33/720 (kręg szyjny), ZPAL V.33/720 (kręg grzbietowy), ZPAL V.33/720 (lewa kość biodrowa, łonowa i kulszowa), ZPAL V.33/75 (lewa kość udowa), ZPAL V.33/75 (lewa kość piszczelowa), ZPAL V.33/75 (lewa kość strzałkowa).

Do omawianego należą również dodatkowe kości nieopisane w publikacji z 2019 roku.

==Budowa i rozmiary==
[[Plik:Dicynodont from PolandDB.jpg|thumb|Rekonstrukcja. Autor: Dmitry Bogdanov [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dicynodont_from_PolandDB.jpg]]]
Lisowicia to duży dicynotont mający dużą głowę ze stosunkowo długim pyskiem zakończonym bezzębnym dziobem podobnym do żółwiowego. Nie miała ona charakterystycznych kłów wystających z okolic pyska. Zamiast nich posiadała się dwa krótkie i grube trójkątne wypustek znajdujących się na kości szczękowej za dziobem podobnych do tych u ''Ischigualastia''. Ogólną budową przypominała swoich kuzynów, ale była znacznie masywniej zbudowana. Miała ona beczkowaty tułów z krępymi kończynami oraz krótkim ogonem. . Kręgi szyjne posiadały unikatowe wgłębienia po bokach i miały solidną budowę wewnętrzną. Kończyny tylne oraz miednica ''Lisowicia'' były przystosowane do utrzymania ogromnej masy. Największa znana kość udowa mierzy aż 80 cm długości. Podobnie jak u najbliższych kuzynów ''Lisowicia'' miała wyprostowane tylne kończyny. Przednie kończyny miały wyjątkową budowę spośród synapsydów oraz miały wspólne cechy z kończynami ssaków i dinozaurów z [[klad]]u [[Sauropodomorpha]] oraz [[Ceratopsia]] (Sulej i Niedźwiecki, 2019).

Według Suleja i Niedźwieckiego (2019) lisowicia osiągała rozmiary słonia. Ich zdaniem miała długość ponad 4,5 m, 2,6 m wysokości w biodrach oraz 9 t masy. Romano i Manucci (2019) zauważyli jednak, że masa ''Lisowicia'' podana przez autorów opisu jest przeszacowana. Sugerują, że prawdopodobny przedział masy jest w zakresie od ok. 4,9 t do 7 t, a średnia jej wartość wynosi ok. 5,9 t.

==Paleobiologia==
===Wzrost===
Badanie kości kończyn osobników ''Lisowicia'' wykazało, że podobnie jak inne duże dicynotonty miała szybkie tempo wzrostu. Z czasem tempo wzrostu u kuzynów ''Lisowica'' zwalniało w miarę ich rozwoju. Jednak u opisywanego rodzaju nie było widać oznak zatrzymania wzrostu w kolejnych etapach życia. Potencjalne linie wzrostu z kości piszczelowej sugerują, że wzrost z czasem zwalniał. Mogły one być rzeczywiście nieobecne lub zostać usunięte w wyniku przebudowy kości u dorosłych osobników. Podobny proces występuje u dzisiejszych słoni (Voleg, 2018; Sulej i Niedżwiecki, 2019).

===Dieta===
Bajdek i wspólnicy (2014) opisali koprolity dicynotontów odnalezione w cegielnii w Lisowicach które najprawdopodobniej należały do omawianego taksonu. Znajdowało się w nich dużo materiału roślinnego takich jak pyłki i zarodniki, skórki czy zdrewniałe tkanki nagonasiennych. Podobnie jak niektóre współczesne ssaki roślinożerne, dicynodonty pozostawiały raczej średniej wielkości i owalne odchody. Lisowicia zapewne odżywianła się wartościowymi roślinami, jednak uzupełniała również słabszej jakości pożywieniem z włóknistymi składnikami pokarmowymi.
==Systematyka==
[[Plik:Lisowicia bojani Wikipedia Juandertal.jpg|thumb|Rekonstrukcja ''Lisowicia''. Autor: Juandertal [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Lisowicia_bojani_Wikipedia_Juandertal.jpg]]]
Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Suleja i Niedźwieckiego (2019) wykazała, że lisowicia jest blisko spokrewniona z amerykańskim ''Placerias'' oraz marokańskim ''Moghreberia''.

==Paleośrodowisko==
Zobacz: [[Smok#Środowisko życia]]

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa ''Lisowicia'' nawiązuje do wsi Lisowicie, gdzie odnaleziono szczątki zwierzęcia. Epitet gatunkowy ''bojani'' honoruje Ludwiga Heinricha Bojanusa, anatoma porównawczego i paleontologa żyjącego w latach 1776–1827.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Lisowicia''}}
| {{Kpt|[[Sulej]]}} i {{Kpt|Niedźwiecki}}, 2019
|-
| {{V|''L. bojani''}}
| {{Kpt|[[Sulej]]}} i {{Kpt|Niedźwiecki}}, 2019
|}

==Bibliografia==

Bajdek, P., Owocki, K., & Niedźwiedzki, G. (2014). "Putative dicynodont coprolites from the Upper Triassic of Poland". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 411, 1-17. [[doi:10.1016/j.palaeo.2014.06.013]]

Dzik, J., Sulej, T., & Niedźwiedzki, G. (2008). "A dicynodont-theropod association in the latest Triassic of Poland". Acta Palaeontologica Polonica, 53(4), 733-738. [[doi:10.4202/app.2008.0415]]

Romano, M., & Manucci, F. (2019). "Resizing ''Lisowicia bojani'': volumetric body mass estimate and 3D reconstruction of the giant Late Triassic dicynodont". Historical Biology. [[doi:10.1080/08912963.2019.1631819]]

Sulej, T., & Niedźwiedzki, G. (2019). "An elephant-sized Late Triassic synapsid with erect limbs". Science, 363(6422), 78-80. [[doi:10.1126/science.aal4853]]

Vogel, G. (2018). "Giant mammal cousin rivaled early dinosaurs". Science. 362 (6417)[[doi:10.1126/science.362.6417.879]]

[[Kategoria:Polska]]

2017

2023-10-17T15:22:36Z

Tomasz Singer: wczesna jura, a było środkowa

{{Szablon:201X}}
== Wydarzenia ==
* Baron i inni (2017) proponują nową hipotezę filogenezy Dinosauria, łącząc [[Theropoda]] z [[Ornithischia]] ([[Ornithoscelida]]) a nie z [[Sauropodomorpha]]

== Dinosauria ==
{{Szablon:Pomoc_spis}}
W 2017 roku opisano '''45''' nowych [[nazwa|nazw]] [[dinozaur]]ów ('''40''' nowych [[rodzaj]]ów, '''41''' nowych [[gatunek|gatunków]] i '''2''' nowe [[kombinacja|kombinacje]]). 
Obecnie za [[Takson_ważny|ważne]] [[takson]]y [[nieptasi]]ch przedstawicieli Dinosauria uznawanych jest '''44''' z nich ('''39''' [[rodzaj]]ów, '''41''' [[gatunek|gatunków]] i '''1''' [[kombinacja]]).

{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="170px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="90px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Aepyornithomimus|{{U|Aepyornithomimus tugrikinensis}}]]'''''
|{{Kpt|Tsogtbaatar, Kobayashi, [[Tsogtbaatar]], [[Currie]], Watabe & [[Barsbold]], 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Ornithomimosauria]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Afromimus |{{U|Afromimus tenerensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Sereno]], 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Noasauridae]]
|[[Niger]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Albertavenator|{{U|Albertavenator curriei}}]]'''''
|{{Kpt|Evans, Cullen, Larson & Rego, 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]
|[[Kanada]]
|{{pKreda}}
|-
| ''[[Alioramus|Alioramus sinensis]]''
|{{Kpt|(Lü, Yi, [[Brusatte]], Yang, Li & Chen, [[2014]]) [[Carr]], [[Varricchio]], Sedlmayr, Roberts & Moore, 2017}}
|{{-}}
|{{-}}
|{{-}}
| ?= '''''[[Alioramus|Alioramus remotus]]''''' (wcześniej ''Qianzhousaurus sinensis'')
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Almas|{{U|Almas ukhaa}}]]'''''
|{{Kpt|Pei, [[Norell]], Barta, Bever, [[Pittman]] & [[Xu]], 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Beibeilong|{{U|Beibeilong sinensis}}]]'''''
|{{Kpt|Pu, [[Zelenitsky]], Lü, [[Currie]], [[Carpenter]], Xu, Koppelhus, Jia, Xiao, Chuang, Li, Kundrát & Shen, 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Oviraptorosauria]]
|[[Chiny]]
|{{pKreda}}
|znany z embrionów stowarzyszonych z jajami ''Macroelongatoolithus''
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Bonapartesaurus|{{U|Bonapartesaurus rionegrensis}}]]'''''
|{{Kpt|Cruzado-Caballero & Powell, 2017}}
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauridae]]
|[[Argentyna]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Borealopelta|{{U|Borealopelta markmitchelli}}]]'''''
|{{Kpt|[[Caleb Brown|Brown]], Henderson, Vinther, Fletcher, Sistiaga, Herrera & Summons, 2017}}
|[[Thyreophora]]: [[Nodosauridae]]
|[[Kanada]]
|{{wKreda}}
|znany ze świetnie zachowanego szkieletu, sugerującego obecność kamuflującego ubarwienia
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Burianosaurus |{{U|Burianosaurus augustai}}]]'''''
|{{Kpt|[[Daniel Madzia|Madzia]], Boyd & Mazuch, 2017}}
|[[Ornithopoda]]
|[[Czechy]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Chenanisaurus|{{U|Chenanisaurus barbaricus}}]]'''''
|{{Kpt|[[Longrich]], [[Pereda-Superbiola]], Jalil, Khaldoune & Jourani, 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Abelisauridae]]
|[[Maroko]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Corythoraptor|{{U|Corythoraptor jacobsi}}]]'''''
|{{Kpt|Lü, Li, Kundrát, Lee, Sun, Kobayashi, Shen, Teng & Liu, 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Oviraptorosauria]]
|[[Chiny]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Daliansaurus|{{U|Daliansaurus liaoningensis}}]]'''''
| {{Kpt| Shen, Lü, Liu, Kundrát, Brusatte & Gao, 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Daspletosaurus|Daspletosaurus {{U|horneri}}]]'''''
|{{Kpt|[[Carr]], [[Varricchio]], Sedlmayr, Roberts & Moore, 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Tyrannosauridae]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|z narządem zmysłu na pysku podobnym do tego u dzisiejszych krokodyli Drugi [[ważny]] [[gatunek]] ''[[Daspletosaurus]]''
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Europatitan|{{U|Europatitan eastwoodi}}]]'''''
|{{Kpt|Fernández-Baldor, Canudo, Huerta, Moreno-Azanza & Montero, 2017}}
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauriformes]]
|[[Hiszpania]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Galeamopus|Galeamopus {{U|pabsti}}]]'''''
|{{Kpt|[[Tschopp]] & [[Mateus]], 2017}}
|[[Sauropoda]]: [[Diplodocidae]]
|[[USA]]
|{{pJura}}
|Drugi [[ważny]] [[gatunek]] ''[[Galeamopus]]''
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Halszkaraptor|{{U|Halszkaraptor escuilliei}}]]'''''
|{{Kpt|[[Cau]], Beyrand, Voeten, Fernandez, Tafforeau, Stein, [[Barsbold]], [[Tsogtbaatar]], [[Currie]] & [[Godefroit]], 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|Ziemnowodny [[dromeozauryd]]
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Isaberrysaura|{{U|Isaberrysaura mollensis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Salgado]], Canudo, [[Alberto Garrido|Garrido]], Moreno-Azanza, Martínez, [[Rodolfo Coria|Coria]] & Gasca, 2017}}
|[[Neornithischia]]
|[[Argentyna]]
|{{sJura}}
|[[Bazalny]] [[Neornithischia]] o czaszce przypominającej [[tyreofor]]a
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Jianianhualong|{{U|Jianianhualong tengi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Xing Xu|Xu]], [[Currie]], Pittman, Xing, Meng, Lü, Hu & Yu, 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Latenivenatrix|{{U|Latenivenatrix mcmasterae}}]]'''''
|{{Kpt|van der Reest & [[Currie]], 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]
|[[Kanada]]
|{{pKreda}}
|Największy znany [[troodontyd]]
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Liaoningvenator|{{U|Liaoningvenator curriei}}]]'''''
| {{Kpt|Shen, Zhao, Gao, Lü & Kundrát, 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Troodontidae]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Lucianovenator|{{U|Lucianovenator bonoi}}]]'''''
| {{Kpt|Martinez & Apaldetti, 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Coelophysoidea]]
|[[Argentyna]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Matheronodon|{{U|Matheronodon provincialis}}]]'''''
|{{Kpt|[[Godefroit]], Garcia, Gomez, Stein, Cincotta, Lefèvre & Valentin, 2017}}
|[[Ornithopoda]]: [[Rhabdodontidae]]
|[[Francja]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Mierasaurus|{{U|Mierasaurus bobyoungi}}]]'''''
|{{Kpt|Royo-Torres, [[Upchurch]], [[Kirkland]], [[DeBlieux]], [[Foster]], Cobos & Alcalá, 2017}}
|[[Sauropoda]]: [[Turiasauria]]
|[[USA]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Moabosaurus|{{U|Moabosaurus utahensis}}]]'''''
|{{Kpt|Britt, Scheets, & Whiting, 2017}}
|[[Sauropoda]]
|[[USA]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Ostromia|{{U|Ostromia}} crassipes]]'''''
|{{Kpt|(Meyer, [[1857]]) Foth & [[Rauhut]], 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Anchiornithidae]]
|[[Niemcy]]
|{{pJura}}
|(wcześniej ''Pterodactylus crassipes, Scaphognathus crassipes, Archeaopteryx crassipes'')
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Pandoravenator|{{U|Pandoravenator fernandezorum}}]]'''''
|{{Kpt|[[Rauhut]] & [[Pol]], 2017}}
|[[Theropoda]]
|[[Argentyna]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Patagotitan|{{U|Patagotitan mayorum}}]]'''''
|{{Kpt|[[Carballido]], [[Pol]], [[Otero]], Cerda, [[Salgado]], [[Garrido]], Ramezani, Cúneo & Krause, 2017}}
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Argentyna]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Powellvenator|{{U|Powellvenator podocitus}}]]'''''
|{{Kpt|[[Ezcurra]], 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Coelophysoidea]]
|[[Argentyna]]
|{{pTrias}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Serikornis|{{U|Serikornis sungei}}]]'''''
|{{Kpt|Lefèvre, [[Cau]], Cincotta, Dongyu, [[Chinsamy]], Escuillié & [[Godefroit]], 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Paraves]]
|[[Chiny]]
|{{pJura}}
|Znaleziony ze śladami [[pióro|piór]]
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Shingopana|{{U|Shingopana songwensis}}]]'''''
|{{Kpt|Gorscak, [[O'Connor]], Roberts & Stevens, 2017}}
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Tanzania]]
|{{sKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Shuangbaisaurus|{{U|Shuangbaisaurus anlongbaoensis}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, [[You]], Pan & Wang, 2017}}
|[[Theropoda]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Sinosaurus|Sinosaurus sinensis]]'''''
|{{Kpt|(Hu, [[1993]]) Wang, [[You]], Pan & Wang, 2017}}
|[[Theropoda]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|(wcześniej ''"Dilophosaurus" sinensis'')
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Soriatitan|{{U|Soriatitan golmayensis}}]]'''''
|{{Kpt|Royo-Torres, Fuentes, Meijide, Meijide-Fuentes, Meijide-Fuentes, 2017}}
|[[Sauropoda]]: [[Brachiosauridae]]
|[[Hiszpania]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Tarchia|Tarchia {{U|teresae}}]]''''' <ref>opis ''Tarchia teresae'' pojawił się ''w druku'' w 2016 roku w czasopiśmie ''Cretaceous Research''.</ref>
| {{Kpt|Penkalski & Tumanova, 2017}}
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauridae]]
|[[Mongolia]]
|{{pKreda}}
|Drugi [[ważny]] [[gatunek]] ''[[Tarchia]]''
|-
| ''[[Teihivenator|{{U|Teihivenator}} macropus]]''
|{{Kpt|([[Cope]], [[1868]]) Yun, 2017}}
|{{-}}
|{{-}}
|{{-}}
|''[[nomen dubium]]'', [[chimera]] [[tyranozauroid]]a i [[Ornithomimosauria|ornitomimozaura]] z późnej [[kreda|kredy]] [[USA]] (wcześniej ''"Laelaps" macropus, Dryptosaurus macropus'')
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Tengrisaurus|{{U|Tengrisaurus starkovi}}]]'''''
|{{Kpt|[[Averianov]] & Skutschas, 2017}}
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Rosja]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Triunfosaurus|{{U|Triunfosaurus leonardii}}]]'''''
|{{Kpt|de Souza Carvalho, [[Salgado]], Lindoso, de Araújo-Júnior, Nogueira & Soares, 2017}}
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Brazylia]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Vouivria|{{U|Vouivria damparisensis}}]]'''''
|{{Kpt|Mannion, Allain & Moine, 2017}}
|[[Sauropoda]]: [[Brachiosauridae]]
|[[Francja]]
|{{pJura}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Xingxiulong|{{U|Xingxiulong chengi}}]]'''''
|{{Kpt|Wang, [[You]] & Wang, 2017}}
|[[Sauropodomorpha]]
|[[Chiny]]
|{{wJura}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Yehuecauhceratops|{{U|Yehuecauhceratops mudei}}]]'''''
|{{Kpt|Rivera-Sylva, Frey, Stinnesbeck, Guzmán-Gutiérrez & González-González, 2017}}
|[[Ceratopsia]]: [[Centrosaurinae]]
|[[Meksyk]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Zhongjianosaurus|{{U|Zhongjianosaurus yangi}}]]'''''
| {{Kpt|[[Xu Xing|Xu]] & Qin, 2017}}
|[[Theropoda]]: [[Dromaeosauridae]]
|[[Chiny]]
|{{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Zhuchengtitan|{{U|Zhuchengtitan zangjiazhuangensis}}]]'''''
| {{Kpt|Mo, Wang, Chen, Wang & [[Xu Xing|Xu]], 2017}}
|[[Sauropoda]]: [[Titanosauria]]
|[[Chiny]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Zuoyunlong|{{U|Zuoyunlong huangi}}]]'''''<ref>opis zuojunlonga pojawił się ''w druku'' w 2015 roku w czasopiśmie ''Historical Biology''.</ref>
| {{Kpt|Wang, [[You]], Wang, [[Xu]], Yi, Xie, Jia & [[Xing]], 2017}}
|[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]
|[[Chiny]]
|{{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Zuul|{{U|Zuul crurivastator}}]]'''''
| {{Kpt|[[Arbour]] & [[Evans]], 2017}}
|[[Thyreophora]]: [[Ankylosauridae]]
|[[USA]]
|{{pKreda}}
|}

== Mezozoiczne [[Avialae]] ==
{| class="sortable"
|-
! width="200px"|Nazwa
! Autorzy
! width="170px"|Klasyfikacja
! Kraj
! width="90px"|Wiek
!width="250px" class=unsortable|Uwagi
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Cruralispennia|{{U|Cruralispennia multidonta}}]]'''''
| {{Kpt|Wang, [[O'Connor]], Pan & Zhou}}, 2017
| [[Ornithoraces]]: [[Enantiornithes]]
| [[Chiny]]
| {{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Junornis|{{U|Junornis houi}}]]'''''
| {{Kpt|Liu, Chiappe, Serrano, Habib, Zhang & Meng}}, 2017
| [[Ornithoraces]]: [[Enantiornithes]]
| [[Chiny]]
| {{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Maaqwi|{{U|Maaqwi cascadensis}}]]'''''
| {{Kpt|McLachlan, Kaiser & Longrich}}, 2017
| [[Ornithurae]]: [[Vegaviidae]]
| [[Kanada]]
| {{pKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Microenantiornis|{{U|Microenantiornis vulgaris}}]]'''''
| {{Kpt|Wei & LI}}, 2017
| [[Ornithoraces]]: [[Enantiornithes]]
| [[Chiny]]
| {{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
| '''''[[Piscivorenantiornis|{{U|Piscivorenantiornis inusitatus}}]]'''''
| {{Kpt|Wang & Zhou}}, 2017
| [[Ornithoraces]]: [[Enantiornithes]]
| [[Chiny]]
| {{wKreda}}
|- style="background-color:Khaki"
|}
<references/>

Dravidosaurus

2023-10-17T14:58:58Z

Tomasz Singer: Na czerwono nie na czarno

{{DISPLAYTITLE:''Dravidosaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Marcin Szermański]], [[Maciej Ziegler]], [[Łukasz Czepiński]]
|Korekta = [[Tomasz Singer]], [[Paweł Konarzewski]]
|nazwa = ''Dravidosaurus'' (drawidozaur)
|długość = ok. 3 m (??)
|wysokość =
|masa =
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Indie]] – Tamil Nadu
(grupa Trichinopoly)
|czas = {{Występowanie|89.8|86.3}}
ok. 89,8-86,3 [[Ma]] 
[[późna kreda]] - ([[koniak]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Thyreophora]]

[[Stegosauria]]
|grafika = Dravidosaurus skull.png
|podpis = Rekonstrukcja czaszki ''Dravidosaurus''. Na czerwono zostały zaznaczone znane elementy. Autor: Eocursor [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dravidosaurus_skull.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
<display_points type="terrain" zoom=4>
11.10, 79.01~ Lokalizacja szczątków ''Dravidosaurus''
</display_points>
}}
==Wstęp==
''Dravidosaurus'' to wymarły kręgowiec, który należał do [[Stegosauria]]. Jego skamieniałe szczątki odnaleziono w południowych Indiach i są datowane na późną kredę (piętro [[koniak]]). Opisali go [[Yadagiri]] i [[Ayyasami]] w [[1979]] roku, którzy nazwali wspólnie innego tajemniczego dinozaura - ''[[Bruhathkayosaurus]] matleyi''. Galton i Ayyasami (2017) podają, że w formacji Lameta datowanej na [[mastrycht]] odnaleziono tropy należące do stegozaurów.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] o numerze katalogowym GSI SR PAL 1 to niekompletna czaszka. Materiał przypisany to ząb, kość krzyżowa, biodrowa i kulszowa oraz pancerz grzbietowy.

==Historia i ważność taksonu==
''Dravidosaurus'' został pierwotnie opisany jako najmłodszy znany stegozaur. Mimo to Yadagiri i Ayyasami w tej samej pracy piszą o nienazwanym stegozaurze z [[mastrycht]]u. [[Sankar Chatterjee|Chatterjee]] i [[Dhiraj Rudra|Rudra]] ([[1996]]) stwierdzili, że szczątki należą tak naprawdę do plezjozaura (gada morskiego), lecz autorzy drugiej edycji "The Dinosauria" nie zgadzają się z nimi uważając drawidozaura za ważny takson. Z kolei za nieważnego stegozaura mają go [[Susannah Maidment]] i in. ([[2008]]), dodając, że potrzebne jest ponowne przebadanie jego szczątków. Wilson i in. (2011) sądzą, że może być to dinozaur ptasiomiedniczny. Galton i Ayyasami (2017) potwierdzili przynależność ''Dravidosaurus'' do [[klad]]u [[Stegosauria]]. Podają również, że są badane szczątki prawdopodobnie należące stegozaurów z miejsca, w którym odnaleziono drawidozaura. Ich zdaniem budowa kości miednicy i kończyn tylnych zupełnie nie przypomina należącej do plezjozaurów.

Z kolei kontrowersyjny [[George Olshevsky]] traktuje go (nieoficjalnie) na swojej stronie Dinosaur Genera List jako ważnego.

==Budowa==
''Dravidosaurus'' jest prawdopodobnie jednym z najmniejszych przedstawicieli [[Stegosauria]]. Różne (nieoficjalne) źródła szacują go na około 3 metry długości. Jego czaszka jest proporcjonalnie mniejsza niż u pozostałych stegozaurów, z dwoma kośćmi nadoczodołowymi i jedną zaoczodołową, zweżającą się w kierunku tylnym. Kość biodrowa skręcona ogonowo i wąska na konarze kulszowym. Osteodermy duże i trójkątne, z szeroką podstawą (anonim, [[1978]]). Kolec ogonowy z silnie rozbudowaną środkową częścią. W przeciwieństwie do ''[[Lexovisaurus]] durobrivensis'' i ''[[Monkonosaurus]] lawulacus'', które mają proporcjonalnie duże i cienkie płyty, ''Dravidosaurus branfordi'' ma 10 trójkątnych płytek z szerokimi podstawami o wymiarach 5-25 cm wysokości i 3-15 mm długości (anonim, [[1978]]; Yadagiri i Ayyasami, [[1979]]).

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Dravidosaurus'' odnosi się do regionu Dravidanadu w południowych Indiach, gdzie odnaleziono jego kości. Całą nazwę można tłumaczyć jako "jaszczur z Dravidanadu". Epitet gatunkowy ''branfordi'' honoruje Williama Thomasa Blanforda, który prowadził pionierskie badania nad kredowymi osadami w południowych Indiach.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| ''Dravidosaurus''
| {{Kpt|[[Yadagiri]]}} i {{Kpt|[[Ayyasami]]}}, [[1979]]
| ''[[nomen dubium]]''
|-
| ''D. blanfordi''
| {{Kpt|Yadagiri}} i {{Kpt|Ayyasami}}, 1979
| ''[[nomen dubium]]''
|}

==Bibliografia==

Źródła naukowe:

Galton, P.M. & Upchurch, P. (2004) "Stegosauria" [w:] Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. (ed) "The Dinosauria (2nd edition)" University of California Press, Berkeley

Galton, P. M., & Ayyasami, K. (2017). "Purported latest bone of a plated dinosaur (Ornithischia: Stegosauria), a “dermal plate” from the Maastrichtian (Upper Cretaceous) of southern India". Neues Jahrbuch fur Geologie und Palaontologie, 285(1), 91-96. [[doi:10.1127/njgpa/2017/0671]]

Maidment, S. C., Norman, D. B., Barrett, P. M., & Upchurch, P. (2008). "Systematics and phylogeny of Stegosauria (Dinosauria: Ornithischia)". Journal of Systematic Palaeontology, 6(4), 367-407. [[doi:10.1017/S1477201908002459]]

Wilson, J. A., Barrett, P. M., & Carrano, M. T. (2011). "An associated partial skeleton of ''Jainosaurus cf. septentrionalis'' (Dinosauria: Sauropoda) from the Late Cretaceous of Chhota Simla, central India". Palaeontology, 54(5), 981-998. [[doi:10.1111/j.1475-4983.2011.01087.x]]

Yadagiri, P., & Ayyasami, K. (1979). "A new stegosaurian dinosaur from Upper Cretaceous sediments of south India". Geological Society of India, 20(11), 521-530. [https://www.samvad.sibmpune.edu.in/index.php/jgsi/article/view/64606]

Inne:
Ford, T. (online) [http://www.paleofile.com/Dinosaurs/Sauropoda/Armor/Dravidosaurus.asp]

Olshevsky, G. (online): [http://www.polychora.com/dinolist.html]

https://en.wikipedia.org/wiki/Dravidosaurus

http://www.nhm.ac.uk/nature-online/life/dinosaurs-other-extinct-creatures/dino-directory/dravidosaurus.html


[[Kategoria:Nomen dubium]]

Loricatosaurus

2023-10-17T14:49:16Z

Tomasz Singer: Piętro kelowej jest w środkowej nie późnej jurze

{{DISPLAYTITLE:''Loricatosaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Maciej Ziegler]]
|Korekta = [[Tomasz Sokołowski]], [[Łukasz Czepiński]], [[Krzysztof Lichota]], [[Paweł Konarzewski]]
|nazwa = ''Loricatosaurus'' (lorikatozaur)
|długość = 5-6 (?) m
|wysokość =
|masa = 1-2 (?) t
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Wielka Brytania]] - Peterborough
([[formacja]] [[Oxford Clay]])

[[Francja]] - Normandia
|czas = {{Występowanie|165|162}}
ok. 165-162 
([[środkowa jura]] - [[kelowej]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Thyreophora]]

[[Stegosauria]]

[[Stegosauridae]]

? [[Stegosaurinae]]

|grafika = Eustreptospondylus attacking Lexovisaurus.jpg
|podpis = ''[[Eustreptospondylus]]'' polujący na grupę ''[[Lexovisaurus]]''. ''Loricatosaurus'' wyglądał zapewne podobnie. Autor: ABelov2014 [https://www.deviantart.com/abelov2014/art/Lexovisaurus-Eustreptospondylus-Alocodon-523813989]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
<display_points type="terrain" zoom=4>
Peterborough, England~ Oxford Clay, Peterborough, [[Wielka Brytania]]|''Loricatosaurus priscus'' - '''BMNHR3167''' ([[holotyp]]). 
Le Fresne d’Argences, France~ Le Fresne d’Argences, Normandia, [[Francja]]|''Loricatosaurus priscus'' - '''MHBR 001'''.
</display_points>
}}
==Wstęp==
''Loricatosaurus'' był stegozaurydem żyjącym na terenach obecnej Europy w środkowej jurze. Jego szczątki odnaleziono na obszarze Anglii i Francji.

==Historia taksonomii==
Początkowo [[holotyp]] lorikatozaura został uznany za szczątki [[rodzaj]]u ''[[Stegosaurus]]'', jako [[gatunek]] ''[[Stegosaurus]] priscus''. Został on później uznany za należący do ''[[Lexovisaurus]] durobrivensis''. W [[2008]] roku [[Susannah Maidment|Maidment]], [[David Norman|Norman]], [[Paul Barrett|Barrett]] i [[Paul Upchurch|Upchurch]] uznali ''[[Lexovisaurus]] durobrivensis'', którego [[holotyp]] okazał się niediagnostyczny, za ''[[nomen dubium]]'' i na podstawie części materiału wcześniej do niego zaliczonego utworzyli nowy [[takson]] - ''Loricatosaurus''.

==Materiał kopalny wraz z miejscem znalezienia==
[[Holotyp]] (NHMUK PV R3167) to niekompletny szkielet zawierający: dwa kręgi szyjne, sześć grzbietowych, szesnaście ogonowych, prawą kość ramienną i kość łokciową, kości nadgarstka, dwie kości śródręcza (jedna niekompletna), części kości biodrowej, kulszowej i łonowej, lewą kość udową, część kości strzałkowej i piszczelowej z przyrośniętymi kośćmi stępu oraz brzuszne części trzech dużych płyt kostnych i oddzielne fragmenty oraz prawy kolec barkowy. Okaz pochodzi z iłów oksfordzkich (Oxford Clay) datowanych na [[kelowej]] z Fletton, Peterborough.

Materiał przypisany pochodzący z Fletton to izolowany prawy tylny wyrostek łonowy (CAMSM J.46875) i płytka grzbietowa (CAMSM J.46874). Do ''Loricatosaurus'' mogą należeć również odnalezione w Anglii kolce ogonowe.

Kolejny przypisany okaz (MHNH BR 001) to niekompletny szkielet składający się z: kręgów szyjnych, grzbietowych, ogonowych oraz szewronów, lewej kości ramiennej, prawej kości udowej, kości strzałkowej i piszczelowej oraz ogromnego prawego kolca barkowego. Jego szczątki znaleziono w osadach datowanych na wczesny [[kelowej]] w Le Fresne d’Argences, Calvados w Normandii (północna [[Francja]]) (Galton, 2016).

==Budowa i paleobiologia==
Prawdopodobnie był zbudowany podobnie jak inne stegozaurydy - miał małą głowę, średniej długości szyję i dość potężny korpus podparty czterema mocnymi nogami, z przednimi wyraźnie krótszymi od tylnych. Posiadał też długi ogon zakończony kolcami, które służyły zapewne do obrony przed drapieżnikami, takimi jak ''[[Dubreuillosaurus]]'' czy ''[[Eustreptospondylus]]''. Podobnie jak swoi kuzyni posiadał parę ogromnych kolców wyrastających z barków. Poruszał się przeważnie na czterech kończynach, jednak niektóre cechy budowy i ślady pozostawione przez stegozaurydy sugerują, że od czasu do czasu poruszały się one na dwóch nogach. ''Loricatosaurus'' różnił się od pozostałych stegozaurów budową kręgów ogonowych (Galton, 2016).

==Pozycja systematyczna==
Na podstawie badań i analiz kladystycznych z roku [[2008]] uznano lorikatozaura za stegozauryda, tworzącego [[klad]] w skład którego wchodzą także ''[[Tuojiangosaurus]]'' i ''[[Paranthodon]]''. Są one blisko spokrewnione z [[rodzaj]]em ''[[Stegosaurus]]'' (''sensu'' Maidment i in., [[2008]] - zob. opis ''[[Hesperosaurus]]'') i nieco dalej z ''[[Kentrosaurus]]''. Wszystkie te dinozaury należą do podrodziny [[Stegosaurinae]].

Jednak z nowszego badania ([[Octavio Mateus|Mateus]] i in, [[2009]], na podstawie Maidment i in., [[2008]] z dodatkowymi czterema cechami i dodaniem ''[[Miragaia]]'') wynika inna pozycja systematyczna - ''Loricatosaurus'' jest taksonem siostrzanym [[klad]]u zaawansowanych stegozaurydów ([[Stegosaurinae]] + [[Dacentrurinae]]).

==Etymologia==
''Loricatosaurus'' znaczy "opancerzony jaszczur". Nazwa powstała z połączenia słów: łac. ''loricatus'' (opancerzony) i gr. ''saurus'' (jaszczur).

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V| ''Loricatosaurus''}}
| {{Kpt|[[Susannah Maidment|Maidment]], [[David Norman|Norman]], [[Paul Barrett|Barrett]]}} i {{Kpt|[[Paul Upchurch|Upchurch]]}}, [[2008]]
|-
|{{V| ''L. priscus'}}'
| ({{Kpt|[[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}}, 1911) {{Kpt|Maidment, Norman, Barrett}} i {{Kpt|Upchurch}}, 2008
|-
| = ''[[Stegosaurus]] priscus''
| {{Kpt|Nopcsa}}, [[1911]]
|-
| = ''[[Lexovisaurus]] priscus''
| ({{Kpt|Nopcsa}}, 1911) {{Kpt|Kuhn}}, [[1964]]
|}

==Bibliografia==
Galton, P. M. (2016). "Notes on plated dinosaurs (Ornithischia: Stegosauria), mostly on dermal armor from Middle and Upper Jurassic of England (also France, Iberia), with a revised diagnosis for ''Loricatosaurus priscus'' (Callovian, England)". Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie-Abhandlungen, 1-25. [[doi:10.1127/njgpa/2016/0603]]

Maidment, S.C.R., Norman, D.B., Barrett, P.M., & Upchurch, P. (2008) "Systematics and phylogeny of Stegosauria (Dinosauria: Ornithischia)" Journal of Systematic Palaeontology, 6(4), 367-407. [[doi:10.1017/S1477201908002459]]

Mateus, O., Maidment, S.C.R. & Christiansen, N.A. (2009) "A new long-necked 'sauropod-mimic' stegosaur and the evolution of the plated dinosaurs" Proceeding of the Royal Society B 276, 1663, 1815-1821 [[doi: 10.1098/rspb.2008.1909]]


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Thyreophora]]
[[Kategoria:Stegosauria]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Wielka Brytania]]
[[Kategoria:Francja]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Kelowej]]

Dromaeosauroides

2022-01-31T15:43:50Z

Tomasz Singer: Zmienione z późnej na wczesną kredę

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Maciej Ziegler]]
| [[Kamil Kamiński]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Dromaeosauroides'' (dromaeozauryd)
|-
! '''Długość''':
| 2-3 m
|-
! '''Masa''':
| 20-30 kg
|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Dania]] - wyspa Bornholm

([[formacja Jydegaard]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| 140-136 Ma

wczesna [[kreda]] ([[walanżyn]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Paraves]]

[[Dromaeosauridae]]

?[[Dromaeosaurinae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik: Dromaeosauroides_bornholmensis.jpg|400px]]

Odlew holotypowego zęba. Autor zdjęcia: FunkMonk (Michael B.H)
|-
|}

==Wstęp==
''Dromaeosauroides'' to znany tylko z zębów [[rodzaj]] dromaozauryna. Żył we wczesnej kredzie na terytorium Danii, jest jedynym znanym z tego kraju dinozaurem. Wielkość zwierzęcia oszacowano na 2-3 m.

==Materiał kopalny i ważność==
MGUH DK 315 - ząb znajdujący się prawdopodobnie z przodu kości zębowej.

Materiał przypisany to kolejny ząb - MGUH DK 559 (Bonde, 2012).

Zęby omawianego dinozaura przypominają uzębienie ''[[Dromaeosaurus]]'', są jednak o 25% większe i różnią się liczniejszym ząbkowaniem (Bonde, 2012). Z powodu fragmentaryczności uważano go za bliżej nierozpoznanego teropoda, jednak Bonde (2012) stwierdził, że wykazuje on cechy typowe dla dromeozaurydów i jest odróżnialny od innych wczesnokredowych przedstawicieli tej rodziny.

==Etymologia==
''Dromaeosauroides'' znaczy "forma dromeozaurydowa", ponieważ uważa się, że dromeozauroid jest bliskim krewnym [[rodzaj]]u ''[[Dromaeosaurus]]''. Epitet gatunkowy pochodzi on miejsca znalezienia - wyspy na Bałtyku.

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
! ''Dromaeosauroides''
| [[Christiansen]] i [[Bonde]], [[2003]]
|-
! ''D. bornholmensis''
| [[Christiansen]] i [[Bonde]], [[2003]]
|}

== Bibliografia ==
 Bonde, N. (2012). "Danish Dinosaurs: A Review". W: Godefroit, P. “Bernissart Dinosaurs. “Indiana University Press.. 435–449.

Mortimer, M. (online 2012) [http://theropoddatabase.com/Dromaeosaurs.htm#Dromaeosauroidesbornholmensis].


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Dromaeosauridae]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Dania]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Walanżyn]]

Stenonychosaurus

2021-02-27T19:40:20Z

Tomasz Singer:

{{DISPLAYTITLE:''Stenonychosaurus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
|
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Stenonychosaurus'' (stenonychozaur)
|-
! '''Długość''':
| 2,4-2,6 m

|-
! '''Masa''':
| 35-57 kg

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Kanada]] – Alberta

([[formacja]] [[Dinosaur Park]])

|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 76,4-75,9 [[Ma]]

[[późna kreda]] (późny [[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Paraves]]

[[Troodontidae]]

|-
| colspan=2 |[[Plik:Hand_drawn_Troodon.jpg|400px]]
Rekonstrukcja. Autor: IJReid
[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hand_drawn_Troodon.jpg].
|-
|}

==Wstęp==
''Stenonychosaurus'' to [[rodzaj]] niewielkiego, zapewne upierzonego, drapieżnego dinozaura z rodziny [[Troodontidae]]. Zamieszkiwał tereny dzisiejszej Kanady w późnej kredzie. Dawniej był synonimizowany z rodzajem ''[[Troodon]]'', po czym w 2017 r. ponownie został uznany za ważny.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (CMN 8539) obejmuje dalszy koniec kości piszczelowej wraz z k. skokową, kompletną lewą stopę, I i II k. śródręcza, trzy paliczki dłoni i sześć kręgów ogonowych.

Materiał przypisany to następujące okazy: TMP 1986.036.0457 (puszka mózgowa), TMP 1986.078.0040 (k. czołowa), UALVP 5282 (czołowa) i UALVP 52611 (k. czołowe i ciemieniowe). Osobniki te przypisano w oparciu o podobieństwo morfologiczne i ułożenie stratygraficzne.
Van der Reest i Currie (2017) uważają, że do ''Stenonychosaurus'' mogą też należeć szczątki troodontydów z formacji [[Two Medicine]] w Montanie. Świadczy o tym duże podobieństwo w budowie kości czołowych i śródstopia.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa pochodzi od greckich słów ''stenos'' („wąski”), ''onykh'' („pazur”) i ''sauros'' („jaszczur”, ”gad”). Całość można więc tłumaczyć jako „jaszczur o wąskich pazurach”. Stanowi to nawiązanie do spłaszczonych bocznie pazurów stenonychozaura.

==Odkrycie i historia taksonu==
W 1932 r. [[Charles Sternberg]] nazwał i opisał stenonychozaura na podstawie fragmentarycznego szkieletu (CMN 8539). Dostrzegł podobieństwo do ''[[Ornitholestes]]'' i zaliczył go do rodziny [[Coeluridae]]. W 1969 r. [[Dale Russell]] przedstawił pełniejszy materiał, który uznał za należący do ''Stenonychosaurus''. Zaliczył też tego dinozaura do [[Troodontidae]]. W 1987 r. [[Philip Currie]] dokonał synonimizacji ''Stenonychosaurus'' z rodzajem ''[[Troodon]]'', który wcześniej zsynonimizowano z ''[[Polyodontosaurus]]''. Tym samym wszystkie te trzy teropody uznano za przedstawicieli jednego rodzaju. W 2017 r. van der Reest i Currie dokonali rewizji troodontydów z formacji [[Dinosaur Park]]. Część okazów początkowo przypisanych do ''Stenonychosaurus'', a później uważanych za należące do troodona, wydzielili w nowo utworzony rodzaj ''[[Latenivenatrix]]''. Przywrócili też ważność stenonychozaura, jako że pochodzi on z innej formacji skalnej, niż holotyp troodona, nie ma więc powodów by synonimizować oba rodzaje. ''[[Polyodontosaurus]]'' został uznany za ''[[nomen dubium]]''. To samo może też dotyczyć ''[[Troodon]]'', gdyż jego holotypem jest pojedynczy, niediagnostyczny ząb.
[[Plik:Troodon_skeletal.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu. Autor: cott Hartman. Źródło: Zanno i in., 2011 [http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0024487].]]

==Budowa i paleobiologia==
''Stenonychosaurus'' był niewielkim, zapewne opierzonym, szybko biegającym dinozaurem. Turner i in. (2007) szacują rozmiary holotypu na 2,6 m długości i 49 kg masy. Wg Bensona i in. (2014) ten sam osobnik ważył 57 kg, Paul (2010) podaje dla "''Saurornithoides''? ''inequalis''?" 2,5 m i 35 kg.

Prawdopodobnie był drapieżnikiem, polującym na niewielką zdobycz. od swoich krewniaków różnił się wypukła przednią powierzchnią III kości śródstopia oraz L-kształtną kością czołową z płaskim, płytko przednio-tylnie zmarszczonym miejscem kontaktu z kością nosową (van der Reest i Currie, 2017). Więcej na temat budowy i paleobiologii zobacz w artykule o ''[[Troodon]]''.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Stenonychosaurus''}}
| {{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]
|-
| {{V|''S. inequalis''}}
| {{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]
|-
| = ''[[Saurornithoides]] inequalis''
| ({{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]) {{Kpt|[[Kenneth Carpenter]]}}, [[1982]]
|-
| = ''Troodon inequalis''
| ({{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]) {{Kpt|Snively}} i {{Kpt|Russell}}, [[2002]]
|-
|}

==Bibliografia==
Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]]

Currie, P. (1987) “Bird-like characteristics of the jaws and teeth of troodontid theropods (Dinosauria, Saurischia)”. Journal of Vertebrate Paleontology. 7, 72-81.

Mortimer, M. (2016 online) [http://theropoddatabase.com/Troodontidae.htm].

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University.

Russell, D.A. (1969) “A new specimen of Stenonychosaurus from the Oldman Formation
(Cretaceous) of Alberta”. Canadian Journal of Earth Sciences, 6: 295–612 [abstrakt].

Sternberg, C. (1932) “Two new theropod dinosaurs from the Belly River Formation of Alberta.” Canadian Field-Naturalist. 46(5), 99-105.

Turner, A.H., Pol, D., Clarke, J.A., Erickson, G.M., & Norell, M. (2007) "A basal dromaeosaurid and size evolution preceding avian flight" Supporting online materials Science 317, 1378-1381. [http://science.sciencemag.org/content/sci/suppl/2007/09/06/317.5843.1378.DC1/Turner.SOM.pdf]

van der Reest, A. J., Currie, P. J. (2017). "Troodontids (Theropoda) from the Dinosaur Park Formation, Alberta, with a description of a unique new taxon: implications for deinonychosaur diversity in North America". Canadian Journal of Earth Sciences: 919–935. [[doi:10.1139/cjes-2017-0031]].



[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Paraves]]
[[Kategoria:Troodontidae]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:Kanada]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Stenonychosaurus

2021-02-27T19:39:04Z

Tomasz Singer: Poprawienie epitetu gatunkowego, bo do tej pory był jak dla rodzaju Latenivenatrix

{{DISPLAYTITLE:''Stenonychosaurus''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Kamil Kamiński]]
|
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Stenonychosaurus'' (stenonychozaur)
|-
! '''Długość''':
| 2,4-2,6 m

|-
! '''Masa''':
| 35-57 kg

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Kanada]] – Alberta

([[formacja]] [[Dinosaur Park]])

|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 76,4-75,9 [[Ma]]

[[późna kreda]] (późny [[kampan]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Paraves]]

[[Troodontidae]]

|-
| colspan=2 |[[Plik:Hand_drawn_Troodon.jpg|400px]]
Rekonstrukcja. Autor: IJReid
[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hand_drawn_Troodon.jpg].
|-
|}

==Wstęp==
''Stenonychosaurus'' to [[rodzaj]] niewielkiego, zapewne upierzonego, drapieżnego dinozaura z rodziny [[Troodontidae]]. Zamieszkiwał tereny dzisiejszej Kanady w późnej kredzie. Dawniej był synonimizowany z rodzajem ''[[Troodon]]'', po czym w 2017 r. ponownie został uznany za ważny.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (CMN 8539) obejmuje dalszy koniec kości piszczelowej wraz z k. skokową, kompletną lewą stopę, I i II k. śródręcza, trzy paliczki dłoni i sześć kręgów ogonowych.

Materiał przypisany to następujące okazy: TMP 1986.036.0457 (puszka mózgowa), TMP 1986.078.0040 (k. czołowa), UALVP 5282 (czołowa) i UALVP 52611 (k. czołowe i ciemieniowe). Osobniki te przypisano w oparciu o podobieństwo morfologiczne i ułożenie stratygraficzne.
Van der Reest i Currie (2017) uważają, że do ''Stenonychosaurus'' mogą też należeć szczątki troodontydów z formacji [[Two Medicine]] w Montanie. Świadczy o tym duże podobieństwo w budowie kości czołowych i śródstopia.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa pochodzi od greckich słów ''stenos'' („wąski”), ''onykh'' („pazur”) i ''sauros'' („jaszczur”, ”gad”). Całość można więc tłumaczyć jako „jaszczur o wąskich pazurach”. Stanowi to nawiązanie do spłaszczonych bocznie pazurów stenonychozaura.

==Odkrycie i historia taksonu==
W 1932 r. [[Charles Sternberg]] nazwał i opisał stenonychozaura na podstawie fragmentarycznego szkieletu (CMN 8539). Dostrzegł podobieństwo do ''[[Ornitholestes]]'' i zaliczył go do rodziny [[Coeluridae]]. W 1969 r. [[Dale Russell]] przedstawił pełniejszy materiał, który uznał za należący do ''Stenonychosaurus''. Zaliczył też tego dinozaura do [[Troodontidae]]. W 1987 r. [[Philip Currie]] dokonał synonimizacji ''Stenonychosaurus'' z rodzajem ''[[Troodon]]'', który wcześniej zsynonimizowano z ''[[Polyodontosaurus]]''. Tym samym wszystkie te trzy teropody uznano za przedstawicieli jednego rodzaju. W 2017 r. van der Reest i Currie dokonali rewizji troodontydów z formacji [[Dinosaur Park]]. Część okazów początkowo przypisanych do ''Stenonychosaurus'', a później uważanych za należące do troodona, wydzielili w nowo utworzony rodzaj ''[[Latenivenatrix]]''. Przywrócili też ważność stenonychozaura, jako że pochodzi on z innej formacji skalnej, niż holotyp troodona, nie ma więc powodów by synonimizować oba rodzaje. ''[[Polyodontosaurus]]'' został uznany za ''[[nomen dubium]]''. To samo może też dotyczyć ''[[Troodon]]'', gdyż jego holotypem jest pojedynczy, niediagnostyczny ząb.
[[Plik:Troodon_skeletal.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu. Autor: cott Hartman. Źródło: Zanno i in., 2011 [http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0024487].]]

==Budowa i paleobiologia==
''Stenonychosaurus'' był niewielkim, zapewne opierzonym, szybko biegającym dinozaurem. Turner i in. (2007) szacują rozmiary holotypu na 2,6 m długości i 49 kg masy. Wg Bensona i in. (2014) ten sam osobnik ważył 57 kg, Paul (2010) podaje dla "''Saurornithoides''? ''inequalis''?" 2,5 m i 35 kg.

Prawdopodobnie był drapieżnikiem, polującym na niewielką zdobycz. od swoich krewniaków różnił się wypukła przednią powierzchnią III kości śródstopia oraz L-kształtną kością czołową z płaskim, płytko przednio-tylnie zmarszczonym miejscem kontaktu z kością nosową (van der Reest i Currie, 2017). Więcej na temat budowy i paleobiologii zobacz w artykule o ''[[Troodon]]''.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Stenonychosaurus''}}
| {{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]
|-
| {{V|''S. inequalis''Tekst pochyłą czcionką''''}}
| {{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]
|-
| = ''[[Saurornithoides]] inequalis''
| ({{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]) {{Kpt|[[Kenneth Carpenter]]}}, [[1982]]
|-
| = ''Troodon inequalis''
| ({{Kpt|[[Charles Sternberg|Sternberg]]}}, [[1932]]) {{Kpt|Snively}} i {{Kpt|Russell}}, [[2002]]
|-
|}

==Bibliografia==
Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]]

Currie, P. (1987) “Bird-like characteristics of the jaws and teeth of troodontid theropods (Dinosauria, Saurischia)”. Journal of Vertebrate Paleontology. 7, 72-81.

Mortimer, M. (2016 online) [http://theropoddatabase.com/Troodontidae.htm].

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University.

Russell, D.A. (1969) “A new specimen of Stenonychosaurus from the Oldman Formation
(Cretaceous) of Alberta”. Canadian Journal of Earth Sciences, 6: 295–612 [abstrakt].

Sternberg, C. (1932) “Two new theropod dinosaurs from the Belly River Formation of Alberta.” Canadian Field-Naturalist. 46(5), 99-105.

Turner, A.H., Pol, D., Clarke, J.A., Erickson, G.M., & Norell, M. (2007) "A basal dromaeosaurid and size evolution preceding avian flight" Supporting online materials Science 317, 1378-1381. [http://science.sciencemag.org/content/sci/suppl/2007/09/06/317.5843.1378.DC1/Turner.SOM.pdf]

van der Reest, A. J., Currie, P. J. (2017). "Troodontids (Theropoda) from the Dinosaur Park Formation, Alberta, with a description of a unique new taxon: implications for deinonychosaur diversity in North America". Canadian Journal of Earth Sciences: 919–935. [[doi:10.1139/cjes-2017-0031]].



[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Paraves]]
[[Kategoria:Troodontidae]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:Kanada]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

Staurikosaurus

2021-02-20T11:35:25Z

Tomasz Singer: Zmienione z Sarcosuchus (krokodylomorf z wczesnej kredy Afryki) na Saurosuchus.

{{DISPLAYTITLE:''Staurikosaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Kamil Kamiński]]
|Korekta =
|nazwa = ''Staurikosaurus'' (staurikozaur)
|długość = 2-2,3 m
|wysokość =
|masa = 12-23 kg
|dieta = mięsożerny
|miejsce = [[Brazylia]]
Rio Grande do Soul([[formacja]] [[Santa Maria]])
|czas = {{Występowanie|234|232}}
ok. 233 [[Ma]] 
późny [[trias]] ([[karnik]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

?[[Saurischia]]

?[[Eusaurischia]]

??[[Theropoda]]

?[[Herrerasauria]]

?[[Herrerasauridae]]
|grafika = Staurikosaurus_new_NT.jpg
|podpis = Rekonstrukcja na tle sylwetki człowieka. Autor: Nobu Tamura.
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}

==Wstęp==
''Staurikosaurus'' to rodzaj mięsożernego dinozaura, żyjącego w późnym triasie na terenie dzisiejszej Brazylii. Był to jeden z najstarszych dinozaurów. Znaleziono tylko jeden niepełny szkielet tego zwierzęcia. Mimo wielu badań, jego pozycja systematyczna pozostaje niepewna.

==Etymologia==
Nazwa ''Staurikosaurus'' pochodzi od greckiego ''staurikos'' („krzyż”) oraz ''saurus'' („gad”, „jaszczur”). Stanowi ona nawiązanie do Krzyża Południa (gwiazdozbioru, charakterystycznego dla nieba południowego), co miało podkreślać fakt odkrycia kości tego zwierzęcia na półkuli południowej. Epitet gatunkowy honoruje Llevellyna Ivora Price’a za jego wkład w badania kopalnych gadów Brazylii (Colbert, 1970).

==Materiał kopalny==
[[Plik:Staurikosaurus_DB.jpg|300px|thumb|right|Staurikozaur pożerający martwego rynchozaura. Autor: Arthur Weasley [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Staurikosaurus_DB.jpg].]]
[[Holotyp]] (MCZ 1669) to niekompletny szkielet, obejmujący fragmentaryczną żuchwę, część łopatki i kości ramiennej, 20 kręgów przedkrzyżowych, 3 krzyżowe i 35 ogonowych, żebra, kości miednicy, kończyny tylne powyżej stawu skokowego oraz trudne do oznaczenia fragmenty innych kości (Colbert, 1970). W późniejszych opracowaniach kwestionowano obecność fragmentarycznej kości ramiennej, uznając ją za niemożliwy do zidentyfikowania kawałek kości (Bittencourt i Kellner, 2009).

==Historia taksonu==
Szczątki ''Staurikosaurus'' odkryto w Brazylii w 1936 r. Zostały one jednak oficjalnie nazwane i opisane dopiero 34 lata później, w 1970 r. Dokonał tego [[Edwin Colbert]], który nadał zwierzęciu nazwę ''Staurikosaurus''. Do dzisiaj nie odnaleziono więcej okazów tego niewielkiego dinozaura. Wprawdzie w 1987 r. do staurikozaura przypisano kolejny niepełny szkielet pozaczaszkowy, tym razem pochodzący z Argentyny (Brinkman i Sues, 1987), jednak wg obecnego stanu wiedzy należy od do pokrewnego rodzaju ''[[Herrerasaurus]]'' ([[Fernando Novas|Novas]], 1994).
[[Plik:Staurikosaurus_pricei.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet. Autor zdjęcia: Kabacchi [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Staurikosaurus_pricei.jpg].]]

==Filogeneza==
Filogeneza ''Staurikosaurus'' pozostaje niejasna, a dokładne jej określenie utrudnia niedostatek szczątków. Dlatego pozycję filogenetyczną tego dinozaura wnioskuje się często na założeniu, że był on bliskim krewnym lepiej poznanego herrerazaura (Bittencourt i Kellner, 2009). Znajduje to potwierdzenie w większości analiz, lecz nie we wszystkich (zob. [[Theropoda#Kladogramy]]). Pozycja samych herrerazaurydów również jest dyskusyjna. Wg różnych badań mogą one być bazalnymi [[Theropoda|teropodami]], drapieżnymi [[Sauropodomorpha|zauropodomorfami]] lub jeszcze prymitywniejszymi od tych grup przedstawicielami [[Saurischia]]. Natomiast przynależność samego staurikozaura do Saurischia znajduje jedynie niewielkie wsparcie w cechach jego budowy (Bittencourt i Kellner, 2009).

==Budowa i paleobiologia==
''Staurikosaurus'' był niedużym, dwunożnym mięsożercą. Często przedstawia się go z czaszką zrekonstruowaną na podobieństwo herrerazaura, w rzeczywistości jednak znana jest tylko niepełna żuchwa. Colbert (1970) zwrócił uwagę, że była ona zbliżona długością do kości udowej, co wskazuje, że czaszka była duża w stosunku do całego ciała. Kości zębowe były wydłużone. Ze względu na stan zachowania nie można dokładnie określić, czy ''Staurikosaurus'' miał staw śródżuchwowy typowy dla teropodów, jednak jego obecność stwierdzono u spokrewnionego ''[[Herrerasaurus]]''. W kościach zębowych znajdowało się co najmniej 15 ostrych, zakrzywionych i spłaszczonych bocznie zębów o piłkowanych krawędziach (Bittencourt i Kellner, 2009).
[[Plik: Staurikosaurus_reconstruction.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu z zaznaczonymi znanymi elementami. Autor: Maurissauro [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Staurikosaurus_reconstruction.jpg].]]

Holotyp zawiera kilkadziesiąt kręgów z rożnych odcinków, ale ich całkowita liczba pozostaje niepewna. Colbert (1970) pisał o 23-25 kręgach przedkrzyżowych, podczas gdy Galton (1977) – o 9-10 krótkich kręgach szyjnych i 15 grzbietowych. Z Galtonem zgodzili się Bittencourt i Kellner (2009). Liczbę kręgów krzyżowych cytowani wyżej autorzy oceniają na 2 lub trzy. Ogon był bardzo długi i składał się prawdopodobnie z ok. 45 kręgów (Colbert, 1970). Wg Grillo i Azevedo (2011) stanowił on ok. 60% długości całego ciała. Kość biodrowa była krótka i wysoka, a jej budowa bardziej zbliżała ''Staurikosaurus'' do [[Dinosauromorpha|dinozauromorfów]] niż dinozaurów. Kość piszczelowa nieznacznie przewyższała długością kość udową (Bittencourt i Kellner, 2009). Nie znamy budowy stóp staurikozaura, jednak taki stosunek długości uda do podudzia świadczy o zdolności do szybkiego poruszania się.

''Staurikosaurus'' niewątpliwie był mięsożercą. Wg Colberta (1970) potrafił on zabijać zwierzęta dorównujące mu wielkością, na co miały wskazywać stosunkowo duża czaszka i ostre zęby. Bardziej prawdopodobne wydaje się jednak, że polował głównie na mniejsze ofiary, takie jak cynodonty i rynchozaury. W chwytaniu ofiar przydawała się przypuszczalna zdolność do szybkiego biegu. ''Staurikosaurus'' sam musiał też mieć się na baczności przed większymi od niego mięsożercami, takimi jak np. parakrokodylomorf ''Saurosuchus''.
[[Plik: The_southern_crusader_by_julio_lacerda.jpg|300px|thumb|right|Staurikozaur chwytający owada. Autor: Julio Lacerda [https://www.deviantart.com/julio-lacerda/art/The-Southern-Crusader-556405425].]]

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Staurikosaurus''}}
| {{Kpt|[[Edwin Colbert|Colbert]]}}, [[1970]]
|-
| {{V|''S. pricei''}}
| {{Kpt|[[Edwin Colbert|Colbert]]}}, [[1970]]
|}

==Bibliografia==
Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]].

Bittencourt, J.d.S., Kellner, A.W.A. (2009). “The anatomy and phylogenetic position of the Triassic dinosaur ''Staurikosaurus pricei'' Colbert, 1970.” Zootaxa. 2079; 1–56.

Brinkman, D.B., Sues, H.-D. (1987). “A staurikosaurid dinosaur from the Upper Triassic Ischigualasto Formation of Argentina and the relationships of the Staurikosauridae.” Palaeontology. 30 (3); 493–503.

Colbert, E.H. (1970). A Saurischian dinosaur from the Triassic of Brazil. American Museum Novitates 2405; 1-39.

Galton, P.M. (1977) On ''Staurikosaurus pricei'', an early saurischian dinosaur from the Triassic of Brazil, with notes on the Herrerasauridae and Poposauridae. „Paläontologische Zeitschrift”. 51 (3-4); 234–245. [[DOI: 10.1007/BF0298657]].

Grillo, O.N., Azevedo, S.A.K. (2011). "Recovering missing data: estimating position and size of caudal vertebrae in ''Staurikosaurus pricei'' Colbert, 1970." Annals of the Brazilian Academy of Sciences 83; 61-72.

Langer, M.C., Ramezani, J., Da Rosa, Á.A.S. (2018). "U-Pb age constraints on dinosaur rise from south Brazil". Gondwana Research. X (18). [[doi:10.1016/j.gr.2018.01.005]].

Novas, F. (1993). “New information on the systematics and postcranial skeleton of ''Herrerasaurus ischigualastensis'' (Theropoda: Herrerasauridae) from the Ischigualasto Formation (Upper Triassic) of Argentina.” Journal of Vertebrate Paleontology 13; 400-423.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Ameryka Południowa]]
[[Kategoria:Brazylia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Trias]]
[[Kategoria:Karnik]]

Plik:Niobrarasaurus.jpeg

2020-10-27T19:32:29Z

Tomasz Singer: Model niobrarazaura widziany z boku w Jurapark Krasiejów (autor zdjęcia Tomasz Singer).

== Opis ==
Model niobrarazaura widziany z boku w Jurapark Krasiejów (autor zdjęcia Tomasz Singer).

Plik:073.JPG

2020-10-27T19:22:16Z

Tomasz Singer: Model niobrarazaura widziany z boku, w Jurapark Krasiejów (autor zdjęcia Tomasz Singer).

== Opis ==
Model niobrarazaura widziany z boku, w Jurapark Krasiejów (autor zdjęcia Tomasz Singer).

Lamplughsaura

2016-07-17T20:46:31Z

Tomasz Singer:

Do poprawy: systematyka i filogeneza, informacje z Kutty i in., 2007
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Sebastian Oziemski]]
[[Tomasz Singer]]
| [[Marcin Szermański]]
[[Tomasz Sokołowski]]

|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Lamplughsaura''
|-
! '''Długość''':
| ok. 10 m

|-
! '''Masa''':
| 2-3 t (?)

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Indie]] - Andhra Pradesh

([[formacja Dharmaram]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 195 Ma

wczesna [[jura]] ([[hetang ?]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

? [[Sauropoda]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Lamplughsaura.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Lamplughsaura''. [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Lamplughsaura_BW.jpg].
|}

</gallery>

==Wstęp==
''Lamplughsaura'' to opisany w [[2007]] roku [[bazalny]] zauropodomorf. Według autorów opisu może on być bliżej powiązany z [[Sauropoda]] (podobnie jak [[Melanorosauridae]] i ''[[Blikanasaurus]]''), będąc jego [[bazalny]]m przedstawicielem. [[Gatunek]] typowy (i zarazem jedyny) to ''Lamplughsaura dharmaramensis''. Dinozaur ten posiadał długie i mocne kończyny tylne.

Autapomorfie obejmują m.in. zęby a także morfologię kręgów szyjnych i ogonowych oraz ich wyrostków neuralnych.

==Etymologia==
Nazwa zwierzęcia oznacza "jaszczurka Lamplughy" i jest ona uhonorowaniem Pameli Lamplugh Robinson z University of London, która ufundowała budowę Information Sciences Institute (ISI) w Indiach. Epitet gatunkowy pochodzi od nazwy formacji Dharmaram, gdzie odkryto skamieniałości ''Lamplughsaura''.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] tego dinozaura (ISI R257) składa się na: część skupiska kości szkieletu nieomal dorosłego osobnika, zachowała się większość czaszki: kości przedszczękowe, fragment kości szczękowej, kości nosowe, kości czołowe, k. zaoczodołowe, fragmenty kości jarzmowej i kwadratojarzmowej, kości kwadratowe, mkości skrzydłowe, mózgoczaszka, kość zębowa, kość nadkątowa i fragment kości kątowej oraz kość stawowa. Elementy szkieletu pozaczaszkowego składające się: z dość kompletnej szyi, 8 łuków neuralnych (wyrostków kolczystych) i 4 trzony kręgów grzbietowych, łuk neuralny kręgu krzyżowego, 11 kręgów ogonowych, 4 żebra, 5 szewronów (łuków naczyniowych), łopatki, lewa płyta mostka, kości ramieniowe, lewa k. łokciowa, 2 k. śródręcza, k. kulszowe, prawa kość udowa, k. strzałkowe, lewa kość piszczelowa, k. skokowa, k. piętowa, śródstopie III palca.

Razem znanych jest kilka(naście) niekompletnych szkieletów, które zostały zaklasyfikowane przez Kuttyego i in. ([[2007]]) jako ''Lamplughsaura'' sp.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Lamplughsaura''
| [[Kutty]], [[Chatterjee]], [[Galton]] i [[Upchurch]], [[2007]]
|-
! ''L. dharmaramensis''
| [[Kutty]], [[Chatterjee]], [[Galton]] i [[Upchurch]], [[2007]]
|}

==Bibliografia==

T. S. Kutty, S. Chatterjee, P. M. Galton, P. Upchurch (2007) Basal sauropodomorphs (Dinosauria: Saurischia) from the Lower Jurassic of India: their anatomy and relationships. „Journal of Paleontology”. 81 (6), s. 1552–1574,

http://paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?a=checkTaxonInfo&taxon_no=110383&is_real_user=1


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha bazalne]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Sauropoda bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Indie]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Synemur]]
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]

Lamplughsaura

2016-07-17T20:35:44Z

Tomasz Singer:

Do poprawy: systematyka i filogeneza, informacje z Kutty i in., 2007
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Sebastian Oziemski]]
[[Tomasz Singer]]
| [[Marcin Szermański]]
[[Tomasz Sokołowski]]

|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Lamplughsaura''
|-
! '''Długość''':
| ok. 10 m

|-
! '''Masa''':
| 2-3 t (?)

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Indie]] - Andhra Pradesh

([[formacja Dharmaram]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 195 Ma

wczesna [[jura]] ([[hetang ?]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

? [[Sauropoda]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Lamplughsaura.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Lamplughsaura''. [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Lamplughsaura_BW.jpg].
|}

</gallery>

==Wstęp==
''Lamplughsaura'' to opisany w [[2007]] roku [[bazalny]] zauropodomorf. Według autorów opisu może on być bliżej powiązany z [[Sauropoda]] (podobnie jak [[Melanorosauridae]] i ''[[Blikanasaurus]]''), będąc jego [[bazalny]]m przedstawicielem. [[Gatunek]] typowy (i zarazem jedyny) to ''Lamplughsaura dharmaramensis''. Dinozaur ten posiadał długie i mocne kończyny tylne.

Autapomorfie obejmują m.in. zęby a także morfologię kręgów szyjnych i ogonowych oraz ich wyrostków neuralnych.

==Etymologia==
Nazwa zwierzęcia oznacza "jaszczurka Lamplughy" i jest ona uhonorowaniem Pameli Lamplugh Robinson z University of London, która ufundowała budowę Information Sciences Institute (ISI) w Indiach. Epitet gatunkowy pochodzi od nazwy formacji Dharmaram, gdzie odkryto skamieniałości ''Lamplughsaura''.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] tego dinozaura (ISI R257) składa się na: część skupiska kości szkieletu pozaczaszkowego nieomal dorosłego osobnika, składające się z dość kompletnej szyi, 8 łuków neuralnych (wyrostków kolczystych) i 4 trzony kręgów grzbietowych, łuk neuralny kręgu krzyżowego, 11 kręgów ogonowych, 4 żebra, 5 szewronów (łuków naczyniowych), łopatki, lewa płyta mostka, kości ramieniowe, lewa k. łokciowa, 2 k. śródręcza, k. kulszowe, prawa kość udowa, k. strzałkowe, lewa kość piszczelowa, k. skokowa, k. piętowa, śródstopie III palca.

Razem znanych jest kilka(naście) niekompletnych szkieletów, które zostały zaklasyfikowane przez Kuttyego i in. ([[2007]]) jako ''Lamplughsaura'' sp.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Lamplughsaura''
| [[Kutty]], [[Chatterjee]], [[Galton]] i [[Upchurch]], [[2007]]
|-
! ''L. dharmaramensis''
| [[Kutty]], [[Chatterjee]], [[Galton]] i [[Upchurch]], [[2007]]
|}

==Bibliografia==

T. S. Kutty, S. Chatterjee, P. M. Galton, P. Upchurch (2007) Basal sauropodomorphs (Dinosauria: Saurischia) from the Lower Jurassic of India: their anatomy and relationships. „Journal of Paleontology”. 81 (6), s. 1552–1574,

http://paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?a=checkTaxonInfo&taxon_no=110383&is_real_user=1


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha bazalne]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Sauropoda bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Indie]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Synemur]]
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]

Lamplughsaura

2016-07-17T20:34:47Z

Tomasz Singer:

Do poprawy: systematyka i filogeneza, informacje z Kutty i in., 2007
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Sebastian Oziemski]]
[[Tomasz Singer]]
| [[Marcin Szermański]]
[[Tomasz Sokołowski]]

|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Lamplughsaura''
|-
! '''Długość''':
| ok. 10 m

|-
! '''Masa''':
| 2-3 t (?)

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Indie]] - Andhra Pradesh

([[formacja Dharmaram]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 195 Ma

wczesna [[jura]] ([[hetang ?]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

? [[Sauropoda]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Lamplughsaura.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Lamplughsaura''. [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Lamplughsaura_BW.jpg].
|}

[[Plik:Przykład.jpg]]
</gallery>

==Wstęp==
''Lamplughsaura'' to opisany w [[2007]] roku [[bazalny]] zauropodomorf. Według autorów opisu może on być bliżej powiązany z [[Sauropoda]] (podobnie jak [[Melanorosauridae]] i ''[[Blikanasaurus]]''), będąc jego [[bazalny]]m przedstawicielem. [[Gatunek]] typowy (i zarazem jedyny) to ''Lamplughsaura dharmaramensis''. Dinozaur ten posiadał długie i mocne kończyny tylne.

Autapomorfie obejmują m.in. zęby a także morfologię kręgów szyjnych i ogonowych oraz ich wyrostków neuralnych.

==Etymologia==
Nazwa zwierzęcia oznacza "jaszczurka Lamplughy" i jest ona uhonorowaniem Pameli Lamplugh Robinson z University of London, która ufundowała budowę Information Sciences Institute (ISI) w Indiach. Epitet gatunkowy pochodzi od nazwy formacji Dharmaram, gdzie odkryto skamieniałości ''Lamplughsaura''.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] tego dinozaura (ISI R257) składa się na: część skupiska kości szkieletu pozaczaszkowego nieomal dorosłego osobnika, składające się z dość kompletnej szyi, 8 łuków neuralnych (wyrostków kolczystych) i 4 trzony kręgów grzbietowych, łuk neuralny kręgu krzyżowego, 11 kręgów ogonowych, 4 żebra, 5 szewronów (łuków naczyniowych), łopatki, lewa płyta mostka, kości ramieniowe, lewa k. łokciowa, 2 k. śródręcza, k. kulszowe, prawa kość udowa, k. strzałkowe, lewa kość piszczelowa, k. skokowa, k. piętowa, śródstopie III palca.

Razem znanych jest kilka(naście) niekompletnych szkieletów, które zostały zaklasyfikowane przez Kuttyego i in. ([[2007]]) jako ''Lamplughsaura'' sp.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Lamplughsaura''
| [[Kutty]], [[Chatterjee]], [[Galton]] i [[Upchurch]], [[2007]]
|-
! ''L. dharmaramensis''
| [[Kutty]], [[Chatterjee]], [[Galton]] i [[Upchurch]], [[2007]]
|}

==Bibliografia==

T. S. Kutty, S. Chatterjee, P. M. Galton, P. Upchurch (2007) Basal sauropodomorphs (Dinosauria: Saurischia) from the Lower Jurassic of India: their anatomy and relationships. „Journal of Paleontology”. 81 (6), s. 1552–1574,

http://paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?a=checkTaxonInfo&taxon_no=110383&is_real_user=1


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha bazalne]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Sauropoda bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Indie]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Synemur]]
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]

Lamplughsaura

2016-07-17T20:26:54Z

Tomasz Singer:

Do poprawy: systematyka i filogeneza, informacje z Kutty i in., 2007
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Sebastian Oziemski]]
[[Tomasz Singer]]
| [[Marcin Szermański]]
[[Tomasz Sokołowski]]

|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Lamplughsaura''
|-
! '''Długość''':
| ok. 10 m

|-
! '''Masa''':
| 2-3 t (?)

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Indie]] - Andhra Pradesh

([[formacja Dharmaram]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| ok. 195 Ma

wczesna [[jura]] ([[hetang ?]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

? [[Sauropoda]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Lamplughsaura.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja przyżyciowa ''Lamplughsaura''. [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Lamplughsaura_BW.jpg].
|}
[[Plik:https://scontent.fwaw3-1.fna.fbcdn.net/v/t1.0-9/13466443_1024653877571785_5535290533574120485_n.jpg?oh=7150f4ef0dd22f963af61ac583e3fd52&oe=582AA800]]
Rekonstrukcja ciała i głowy ''Lamplughsaura'', autor Tomasz Singer.

==Wstęp==
''Lamplughsaura'' to opisany w [[2007]] roku [[bazalny]] zauropodomorf. Według autorów opisu może on być bliżej powiązany z [[Sauropoda]] (podobnie jak [[Melanorosauridae]] i ''[[Blikanasaurus]]''), będąc jego [[bazalny]]m przedstawicielem. [[Gatunek]] typowy (i zarazem jedyny) to ''Lamplughsaura dharmaramensis''. Dinozaur ten posiadał długie i mocne kończyny tylne.

Autapomorfie obejmują m.in. zęby a także morfologię kręgów szyjnych i ogonowych oraz ich wyrostków neuralnych.

==Etymologia==
Nazwa zwierzęcia oznacza "jaszczurka Lamplughy" i jest ona uhonorowaniem Pameli Lamplugh Robinson z University of London, która ufundowała budowę Information Sciences Institute (ISI) w Indiach. Epitet gatunkowy pochodzi od nazwy formacji Dharmaram, gdzie odkryto skamieniałości ''Lamplughsaura''.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] tego dinozaura (ISI R257) składa się na: część skupiska kości szkieletu pozaczaszkowego nieomal dorosłego osobnika, składające się z dość kompletnej szyi, 8 łuków neuralnych (wyrostków kolczystych) i 4 trzony kręgów grzbietowych, łuk neuralny kręgu krzyżowego, 11 kręgów ogonowych, 4 żebra, 5 szewronów (łuków naczyniowych), łopatki, lewa płyta mostka, kości ramieniowe, lewa k. łokciowa, 2 k. śródręcza, k. kulszowe, prawa kość udowa, k. strzałkowe, lewa kość piszczelowa, k. skokowa, k. piętowa, śródstopie III palca.

Razem znanych jest kilka(naście) niekompletnych szkieletów, które zostały zaklasyfikowane przez Kuttyego i in. ([[2007]]) jako ''Lamplughsaura'' sp.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Lamplughsaura''
| [[Kutty]], [[Chatterjee]], [[Galton]] i [[Upchurch]], [[2007]]
|-
! ''L. dharmaramensis''
| [[Kutty]], [[Chatterjee]], [[Galton]] i [[Upchurch]], [[2007]]
|}

==Bibliografia==

T. S. Kutty, S. Chatterjee, P. M. Galton, P. Upchurch (2007) Basal sauropodomorphs (Dinosauria: Saurischia) from the Lower Jurassic of India: their anatomy and relationships. „Journal of Paleontology”. 81 (6), s. 1552–1574,

http://paleodb.org/cgi-bin/bridge.pl?a=checkTaxonInfo&taxon_no=110383&is_real_user=1


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha bazalne]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Sauropoda bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Indie]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Synemur]]
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]

Smok

2013-11-30T16:29:34Z

Tomasz Singer:

{{DISPLAYTITLE:''Smok''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Mateusz Tałanda]]
| [[Krzysztof Lichota]]
[[Marcin Szermański]]

[[Tomasz Skawiński]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Smok'' (smok)
|-
! '''Długość''':
| 6-7 m
|-
! '''Masa''':
| 500 kg
|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Polska]] - [[Lisowice]] koło Lublińca, Poręba (?)

(Basen Germański)
|-
! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
| ok. 203 [[Ma]]

późny [[trias]] (przełom [[noryk]]u i [[retyk]]u)
|-
! '''Systematyka'''
| [[Diapsida]]

[[Archosauria]]

? [[Theropoda]] / [[Rauisuchia]]

? [[Herrerasauridae]]

| colspan=2 |[[Plik:Smok.jpeg|400px]]
Rekonstrukcja głowy smoka [http://www.poland.us/files/artykuly/file4e5cb21ac4174.201108300549].
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=6>
50°40′N, 18°37′E|''Smok wawelski'' - [[holotyp]], cały materiał przypisany i ichnoskamieniałości.
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Smok'' był sporej wielkości drapieżnikiem o niepewnej pozycji taksonomicznej. Jego szczątki zostały znalezione w [[Lisowice|Lisowicach]] koło Lublińca. Został opisany przez [[Grzegorz Niedźwiedzki|Grzegorza Niedźwiedzkiego]], [[Tomasz Sulej|Tomasza Suleja]] i [[Jerzy Dzik|Jerzego Dzika]] na łamach [[Acta Palaeontologica Polonica]] w [[2012]] roku. Jego nazwa pochodzi od legendarnego smoka spod zamku na Wawelu.

[[Plik:Smok szkielet.JPG|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu smoka na Wydziale Biologii UW. Fot. Mateusz Tałanda.]]
[[Plik:Smok zab.jpg|300px|thumb|right|Fragment zęba smoka. Fot. Dawid Mazurek.]]
[[Plik:Smok kreg.jpg|300px|thumb|right|Kręg grzbietowy. Fot. Andrzej Wolniewicz.]]
[[Plik:Smok sacral.jpg|300px|thumb|right|Kręg krzyżowy. Fot. Marlena Świło.]]
[[Plik:Smok caudal.jpg|300px|thumb|right|Kręg ogonowy. Fot. Marcin Woś.]]
[[Plik:Smok ilium.jpg|300px|thumb|right|Niekompletna kość biodrowa. Fot. Marcin Woś.]]

==Budowa i materiał kopalny==
Mózgoczaszka stanowi materiał [[holotyp]]owy. W asocjacji z nią znaleziono niekompletną czaszkę. W tych samych warstwach znaleziono ponadto wiele kości szkieletu pozaczaszkowego: kręgi, kość ramieniową i łokciową, obie kości udowe, fragment piszczeli, prawie kompletną miednicę. Podobny stan zachowania, wielkość, brak powtarzających się elementów i bliskie położenie mogą sugerować, że należą do tego samego osobnika. Oprócz tego w tej samej cegielni, ale w innym miejscu znaleziono kość przedszczękową i łonową, które do tego osobnika nie należały. Najliczniej znajdowaną skamieniałością smoka są jego zęby, których znaleziono już co najmniej kilkanaście. Zęby podobne do zębów ''Smok'' odnaleziono także na stanowisku w Porębie niedaleko Lisowic (także z przełomu noryku i retyku) - mogą one należeć do tego lub blisko spokrewnionego taksonu. Do ''Smok wawelski'' przypisuje się także pięć trójpalczastych tropów, typowych dla dinozaurów drapieżnych. Są masywne i mają 40-50 cm długości. Zostały znalezione w piaskowcach zalegających metr nad warstwą kościonośną.

''Smok'' wyróżnia się wieloma cechami spośród innych archozaurów. Jego mózgoczaszka ma charakterystyczne lejkowate rozszerzenie i duże przyczepy dla mięśni skrzydłowych. Kość przedszczękowa jest masywna i ma cztery zębodoły. Między nią a kością szczękową brak jest podnosowej dziury i podnosowego otworu. Na kości szczękowej mieściło się 11-12 zębów. Okno przedoczodołowe jest niskie i trójkątne w zarysie. Kość biodrowa ma skomplikowaną budowę, jest dość wysoka. Łączyła się z prawdopodobnie trzema kręgami krzyżowymi. Panewka stawu biodrowego nie miała perforacji.

Na podstawie odkrytych szczątków szacuje się, że całe zwierzę mierzyło 6-7 metrów, a jego czaszka 48-57 centymetrów. Niektóre ze znalezionych zębów należały do jeszcze większych osobników.

==Paleobiologia==
Kości czaszki są masywne i mają duże powierzchnie przyczepów mięśni. Świadczą o silnych mięśniach szczęk. Głowa była zatem przystosowana do niezwykle mocnych ugryzień. Towarzyszyły temu ostre, zakrzywione lekko do tyłu zęby, przekraczające 10 centymetrów. Czyniło to z głowy niesamowitą broń. W połączeniu z rozmiarami, smok był najgroźniejszym znanym drapieżnikiem tego okresu. Mógł polować na każde zwierzę w tym ekosystemie, nawet na potężne roślinożerne dicynodonty. Dowodzą tego ślady ugryzień na kościach tych synapsydów. Kończyny przednie były krótsze od tylnych, ale nie rozstrzyga to, jak poruszał się smok. [[Trop]]y raczej wskazują na dwunożność, ale wciąż nie znana jest budowa dłoni i stopy.

==Pozycja systematyczna==
Mozaikowatość cech smoka przynosi ogromne problemy z klasyfikacją tego gatunku. Na pewno jest to zwierzę archozaurokształtne, o czym świadczy brak otworu ciemieniowego, kontakt kości jarzmowej z kością kwadratowo-jarzmową, okno przedoczodołowe i serracja na krawędziach zębów. Przynależności do archozaurów dowodzi wyrostki podniebienne kości szczękowych, które spotykają się przyśrodkowo i rostralnośrodkowy guz na bliższej części kości udowej. Trudno natomiast powiedzieć, do której grupy archozaurów smok należy, ponieważ posiada zarówno cechy kojarzone z teropodami jak i z rauizuchami.

<blockquote>
Cechy dinozaurowe:

* dół nadskroniowy, rozszerzający się na kość czołową, trzy kręgi krzyżowe,

* antitrochanter rozszerzający się na kość biodrową,

* przedni krętarz na kości udowej,

* budowa mózgoczaszki,

* tropy przypisywane smokowi.
</blockquote>
<blockquote>
Cechy rauizuchowe:

* trójkątne okno przedoczodołowe,

* wyrostek podniebienny na kości szczękowej i przedszczękowej w kształcie kołnierza,

* rozdwojona powierzchnia stawowa kości jarzmowej, która łączyła się z kością zewnątrzskrzydłową,

* wzmocnienie na bocznej powierzchni kości biodrowej, nad panewką.
</blockquote>
<blockquote>
Cechy prymitywne:

* niepneumatyczna budowa mózgoczaszki,

* wyrostek paroccipital, który jest ustawiony grzbietowo do kłykcia potylicznego,

* kość zaczołowa (obecna też u rauizuchów, nieobecna u dinozaurów),

* budowa wyrostków kolczystych kręgów grzbietowych,

* zamknięta panewka stawu biodrowego.
</blockquote>

To wszystko sprawia, że smok jest trudnym wyzwaniem dla filogenetyków. Pokazuje, że wciąż słabo rozumiemy ewolucję archozaurów.

==Geologia stanowiska==
Cegielnia w Lisowicach geologicznie należy do Basenu Germańskiego. Litostratygraficznie odpowiada osadom kajprowym, a więc wiekowi [[trias późny|późnotriasowemu]]. Znaleziony materiał roślinny reprezentuje formy występujące w [[noryk]]u i [[retyk]]u. Można więc uznać, że osady pochodzą prawdopodobnie z przełomu tych dwóch pięter. Dominują osady pochodzenia rzecznego, reprezentowane przez zlepieńce, różnej frakcji szare mułowce wapniste, piaskowce. Często znajdowane są wapienne konkrecje, czasami zawierające kości. Liczne są różne mineralizacje - kalcytu, pirytu, stroncjanitu i galeny. Osady, zwłaszcza warstwy mułowców, bogate są w szczątki roślinne. Na piaskowcach można obserwować różne skamieniałości śladowe, w tym tropy dinozaurów i ślady bezkręgowców. W górnej części profilu, w warstwie zlepieńca, występują onkoidy. Kości występują w dwumetrowej warstwie mułowca i w znajdujących się tuż pod nimi zlepieńcach.

==Środowisko życia==
Stanowisko paleontologiczne w Lisowicach dostarczyło wielu informacji na temat środowiska, w którym spoczęły kości okolicznych zwierząt. Osady zostały naniesione przez bogate w węglan wapnia rzeki, które przepływały po tamtym terenie. Rzeki te miały różny charakter i wielkość. W tych dobrze natlenionych bujnie rozwijało się życie. Na dnie roiło się od różnych bezkręgowców i mikroorganizmów. Wśród nich wyróżniały się duże, kilkunastocentymetrowe małże. Liczne były skorupiaki takie jak małżoraczki i konchostraki. Na mniejsze zwierzęta polowały ryby. Wśród nich było kilka gatunków rekinów oraz sporej wielkości ryba dwudyszna, która pożywiała się małżami. Roiło się też od ryb ganoidowych, które padały ofiarą plagiozaurów i cyklotozaurów. Liczne były także różnego rodzaju glony. Nie wszędzie były dobre warunki do życia. Miejscami tworzyły się starorzecza i zastoiska, przepełnione gnijącą materią organiczną, rozkładaną przez bakterie beztlenowe. Pozbawione były one tlenu, zastąpionego przez dwutlenek węgla i siarkowodór. Zdarzały się też źródła mineralne, które również zmieniały skład chemiczny wody. W tych niekorzystnych warunkach mogły się zachować liczne szczątki zwierząt wodnych i lądowych. Tam, gdzie warunki dla innych organizmów były złe, tworzyły się sinicowe onkoidy. Nad brzegami rzek bujnie rozwijały się lasy roślin nagozalążkowych, głównie przodków dzisiejszych roślin iglastych i miłorzębów. Nad nimi unosiły się wczesne pterozaury. Zarośla tworzyły paprocie i widłaki. W ściółce można było spotkać wątrobowce i mszaki, pomiędzy którymi przemykały chrząszcze. Łuskowate, niewielkie liście wielu roślin mogą wskazywać na klimat okresowo suchy. Wśród kręgowców lądowych dominowały różne gatunki niewielkich roślinożernych gadów. Polowały na nie dinozaury drapieżne pokrewne celofyzom. Największym roślinożercą był dicynodont wielkości hipopotama, który prawdopodobnie preferował miękkie części roślin. Wszystkie te zwierzęta musiały padać ofiarą smoka, który niepodzielnie rządził tą okolicą.

==Historia badań==
Pierwsze niewątpliwe kości smoka znaleziono w [[2006]] roku. W tym samym roku zorganizowano krótki obóz, składający się z kilku osób mieszkających w namiotach. Udało się im znaleźć między innymi kość udową smoka. Następnie wiosną [[2007]] odbyły się pojedyncze wyjazdy, w trakcie których natrafiono na nagromadzenie kości czaszki. Latem tego samego roku odbył się pierwszy obóz studencki. Nikt się wtedy nie spodziewał, że to będzie jeden z pięciu miesięcznych obozów wykopaliskowych, które odbywały się co roku. Brali w nich udział studenci z całej Polski. Początkowo przyjeżdżali tylko doświadczeni studenci, wybierani spośród uczestników wykopalisk w Krasiejowie. Później zaczęto przyjmować zupełnie nowych studentów, w [[2011]] roku w wykopaliskach wzięli udział pierwsi obcokrajowcy – Czesi. Mimo doświadczeń z Krasiejowa, ciężko było znaleźć jakiekolwiek skamieniałości kręgowców w Lisowicach. Bywały dni, gdy nic nie udawało się znaleźć. Nawet, gdy coś znaleziono, rzadko był to smok. Większość skamieniałości należała do zwierząt wodnych, lądowe należały do rzadkości, a szczególnie drapieżniki. Dlatego kości smoka były wyjątkowym rarytasem. Najczęściej znajdowane głównie zęby. Były piękne - czarne i błyszczące z wyraźnie ząbkowaną krawędzią. Co roku było ich kilka.

[[2008]] rok był dość przełomowy. W National Geographic ukazał się artykuł poświęcony odkryciom z Lisowic, czemu była też poświęcona konferencja prasowa w Warszawie. Zaś w [[Acta Palaeontologica Polonica]] pojawił się krótki artykuł z wstępnymi wynikami badań, w którym zaklasyfikowano smoka do teropodów. Największa rewelacja czekała jednak w terenie. Udało się znaleźć prawie kompletną, ale dysartykułowaną miednicę, którą przypisano smokowi. Swoją nietypową budową również nie rozstrzygnęła o przynależności taksonomicznej smoka, generując kolejne pytania.

[[2009]] i [[2010]] nie były już tak łaskawe w smocze kości. Znów znajdowano głównie zęby. Dopiero ostatniego dnia wykopalisk za pomocą koparki znaleziono kość udową smoka. Była zatopiona w litej skale. Wydobycie jej zajęło ponad godzinę. Kilka młotków i kilof okazały się niewystarczające. Odłamki z uderzanych o siebie narzędzi raniły ludzi wokół. Dopiero koparce udało się ją wyrwać z objęć Matki Ziemi. Kość była trochę pokruszona po tej operacji, ale udało się ją wypreparować i złożyć.

Publikacja pierwszego opisu z nazwą smoka spotkała się z trudnościami. Niejednoznaczna mozaika cech i dysartykulacja szczątków nasuwały podejrzenia, że to mogą być wymieszane szczątki różnych archozaurów. Jednak kości pasowały do siebie wielkością i nie powtarzały się, co przemawiało za tym, że są to szczątki jednego osobnika rozwleczone przez prąd wody. Identyfikacja taksonomiczna budziła kontrowersje. W końcu jednak w [[2011]] roku, znów w APP przyjęto do druku artykuł będący formalnym opisem smoka. Wiadomość o tym dotarła, gdy trwał już kolejny obóz poszukiwawczy. Przez cały miesiąc udało się znaleźć tylko kilka zębów tego zwierzęcia. Największe perełki wyszły dopiero w ciągu ostatnich dni. Wydobyto kompletny kręg grzbietowy i parę kości czaszki. W 2012 i 2013 roku odnaleziono kolejne [[kręg]]i. 18 listopada 2013 roku [[Grzegorz Niedźwiedzki]] obronił rozprawę doktorską poświęconą tafonomii, osteologii, paleobiologii i pozycji filogenetycznej ''Smok''.

Kości smoka można oglądać w muzeum paleontologicznym w Lisowicach. Znajduje się tam też rekonstrukcja szkieletu i ciała tego zwierzęcia. Rekonstrukcję szkieletu można także zobaczyć na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
! ''Smok''
| {{Kpt|[[Grzegorz Niedźwiedzki|Niedźwiedzki]]}}, {{Kpt|[[Tomasz Sulej|Sulej]]}} i {{Kpt|[[Jerzy Dzik|Dzik]]}}, [[2012]]
|-
! ''S. wawelski''
| {{Kpt|Niedźwiedzki, Sulej}} i {{Kpt|Dzik}}, 2012
|}

== Bibliografia ==
Niedźwiedzki G., Gorzelak P., Sulej T. 2011. Bite traces on dicynodont bones and the early evolution of large terrestrial predators. Lethaia 44 (1): 87–92.

Gorzelak, P., Niedźwiedzki, G., Skawina, A. 2009. Pathologies of non-marine bivalve shells from the Late Triassic of Poland. Lethaia 43: 285–289.

Dzik J., Sulej T., Niedźwiedzki G. 2008. A dicynodont-theropod association in the latest Triassic of Poland. Acta Palaeontologica Polonica 53 (4): 733–738.

Niedźwiedzki G., Sulej T., Dzik J. 2012. A large predatory archosaur from the Late Triassic of Poland. Acta Palaeontologica Polonica 57 (2): 267–276. [[doi:10.4202/app.2010.0045]]

Dzik J., Niedźwiedzki G., Sulej T. 2008. Zaskakujące uwieńczenie ery gadów ssakokształtnych. Ewolucja 3: 2–21.

Sulej T., Niedźwiedzki G., Bronowicz R. 2012. A new Late Triassic vertebrate fauna from Poland with turtles, aetosaurs, and coelophysoid dinosaurs. Journal of Vertebrate Paleontology 32 (5): 1033–1041. [[doi:10.1080/02724634.2012.694384]].

[[Kategoria:Rauisuchia]]
[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Polska]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Trias]]
[[Kategoria:Noryk]]
[[Kategoria:Retyk]]

Smok

2013-11-30T16:28:29Z

Tomasz Singer:

{{DISPLAYTITLE:''Smok''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Mateusz Tałanda]]
| [[Krzysztof Lichota]]
[[Marcin Szermański]]

[[Tomasz Skawiński]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Smok'' (smok)
|-
! '''Długość''':
| 6-7 m
|-
! '''Masa''':
| 500 kg
|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Polska]] - [[Lisowice]] koło Lublińca, Poręba (?)

(Basen Germański)
|-
! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
| ok. 203 [[Ma]]

późny [[trias]] (przełom [[noryk]]u i [[retyk]]u)
|-
! '''Systematyka'''
| [[Diapsida]]

[[Archosauria]]

? [[Theropoda]] / [[Rauisuchia]]
? [[Herrerasauridae]]
| colspan=2 |[[Plik:Smok.jpeg|400px]]
Rekonstrukcja głowy smoka [http://www.poland.us/files/artykuly/file4e5cb21ac4174.201108300549].
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=6>
50°40′N, 18°37′E|''Smok wawelski'' - [[holotyp]], cały materiał przypisany i ichnoskamieniałości.
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Smok'' był sporej wielkości drapieżnikiem o niepewnej pozycji taksonomicznej. Jego szczątki zostały znalezione w [[Lisowice|Lisowicach]] koło Lublińca. Został opisany przez [[Grzegorz Niedźwiedzki|Grzegorza Niedźwiedzkiego]], [[Tomasz Sulej|Tomasza Suleja]] i [[Jerzy Dzik|Jerzego Dzika]] na łamach [[Acta Palaeontologica Polonica]] w [[2012]] roku. Jego nazwa pochodzi od legendarnego smoka spod zamku na Wawelu.

[[Plik:Smok szkielet.JPG|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu smoka na Wydziale Biologii UW. Fot. Mateusz Tałanda.]]
[[Plik:Smok zab.jpg|300px|thumb|right|Fragment zęba smoka. Fot. Dawid Mazurek.]]
[[Plik:Smok kreg.jpg|300px|thumb|right|Kręg grzbietowy. Fot. Andrzej Wolniewicz.]]
[[Plik:Smok sacral.jpg|300px|thumb|right|Kręg krzyżowy. Fot. Marlena Świło.]]
[[Plik:Smok caudal.jpg|300px|thumb|right|Kręg ogonowy. Fot. Marcin Woś.]]
[[Plik:Smok ilium.jpg|300px|thumb|right|Niekompletna kość biodrowa. Fot. Marcin Woś.]]

==Budowa i materiał kopalny==
Mózgoczaszka stanowi materiał [[holotyp]]owy. W asocjacji z nią znaleziono niekompletną czaszkę. W tych samych warstwach znaleziono ponadto wiele kości szkieletu pozaczaszkowego: kręgi, kość ramieniową i łokciową, obie kości udowe, fragment piszczeli, prawie kompletną miednicę. Podobny stan zachowania, wielkość, brak powtarzających się elementów i bliskie położenie mogą sugerować, że należą do tego samego osobnika. Oprócz tego w tej samej cegielni, ale w innym miejscu znaleziono kość przedszczękową i łonową, które do tego osobnika nie należały. Najliczniej znajdowaną skamieniałością smoka są jego zęby, których znaleziono już co najmniej kilkanaście. Zęby podobne do zębów ''Smok'' odnaleziono także na stanowisku w Porębie niedaleko Lisowic (także z przełomu noryku i retyku) - mogą one należeć do tego lub blisko spokrewnionego taksonu. Do ''Smok wawelski'' przypisuje się także pięć trójpalczastych tropów, typowych dla dinozaurów drapieżnych. Są masywne i mają 40-50 cm długości. Zostały znalezione w piaskowcach zalegających metr nad warstwą kościonośną.

''Smok'' wyróżnia się wieloma cechami spośród innych archozaurów. Jego mózgoczaszka ma charakterystyczne lejkowate rozszerzenie i duże przyczepy dla mięśni skrzydłowych. Kość przedszczękowa jest masywna i ma cztery zębodoły. Między nią a kością szczękową brak jest podnosowej dziury i podnosowego otworu. Na kości szczękowej mieściło się 11-12 zębów. Okno przedoczodołowe jest niskie i trójkątne w zarysie. Kość biodrowa ma skomplikowaną budowę, jest dość wysoka. Łączyła się z prawdopodobnie trzema kręgami krzyżowymi. Panewka stawu biodrowego nie miała perforacji.

Na podstawie odkrytych szczątków szacuje się, że całe zwierzę mierzyło 6-7 metrów, a jego czaszka 48-57 centymetrów. Niektóre ze znalezionych zębów należały do jeszcze większych osobników.

==Paleobiologia==
Kości czaszki są masywne i mają duże powierzchnie przyczepów mięśni. Świadczą o silnych mięśniach szczęk. Głowa była zatem przystosowana do niezwykle mocnych ugryzień. Towarzyszyły temu ostre, zakrzywione lekko do tyłu zęby, przekraczające 10 centymetrów. Czyniło to z głowy niesamowitą broń. W połączeniu z rozmiarami, smok był najgroźniejszym znanym drapieżnikiem tego okresu. Mógł polować na każde zwierzę w tym ekosystemie, nawet na potężne roślinożerne dicynodonty. Dowodzą tego ślady ugryzień na kościach tych synapsydów. Kończyny przednie były krótsze od tylnych, ale nie rozstrzyga to, jak poruszał się smok. [[Trop]]y raczej wskazują na dwunożność, ale wciąż nie znana jest budowa dłoni i stopy.

==Pozycja systematyczna==
Mozaikowatość cech smoka przynosi ogromne problemy z klasyfikacją tego gatunku. Na pewno jest to zwierzę archozaurokształtne, o czym świadczy brak otworu ciemieniowego, kontakt kości jarzmowej z kością kwadratowo-jarzmową, okno przedoczodołowe i serracja na krawędziach zębów. Przynależności do archozaurów dowodzi wyrostki podniebienne kości szczękowych, które spotykają się przyśrodkowo i rostralnośrodkowy guz na bliższej części kości udowej. Trudno natomiast powiedzieć, do której grupy archozaurów smok należy, ponieważ posiada zarówno cechy kojarzone z teropodami jak i z rauizuchami.

<blockquote>
Cechy dinozaurowe:

* dół nadskroniowy, rozszerzający się na kość czołową, trzy kręgi krzyżowe,

* antitrochanter rozszerzający się na kość biodrową,

* przedni krętarz na kości udowej,

* budowa mózgoczaszki,

* tropy przypisywane smokowi.
</blockquote>
<blockquote>
Cechy rauizuchowe:

* trójkątne okno przedoczodołowe,

* wyrostek podniebienny na kości szczękowej i przedszczękowej w kształcie kołnierza,

* rozdwojona powierzchnia stawowa kości jarzmowej, która łączyła się z kością zewnątrzskrzydłową,

* wzmocnienie na bocznej powierzchni kości biodrowej, nad panewką.
</blockquote>
<blockquote>
Cechy prymitywne:

* niepneumatyczna budowa mózgoczaszki,

* wyrostek paroccipital, który jest ustawiony grzbietowo do kłykcia potylicznego,

* kość zaczołowa (obecna też u rauizuchów, nieobecna u dinozaurów),

* budowa wyrostków kolczystych kręgów grzbietowych,

* zamknięta panewka stawu biodrowego.
</blockquote>

To wszystko sprawia, że smok jest trudnym wyzwaniem dla filogenetyków. Pokazuje, że wciąż słabo rozumiemy ewolucję archozaurów.

==Geologia stanowiska==
Cegielnia w Lisowicach geologicznie należy do Basenu Germańskiego. Litostratygraficznie odpowiada osadom kajprowym, a więc wiekowi [[trias późny|późnotriasowemu]]. Znaleziony materiał roślinny reprezentuje formy występujące w [[noryk]]u i [[retyk]]u. Można więc uznać, że osady pochodzą prawdopodobnie z przełomu tych dwóch pięter. Dominują osady pochodzenia rzecznego, reprezentowane przez zlepieńce, różnej frakcji szare mułowce wapniste, piaskowce. Często znajdowane są wapienne konkrecje, czasami zawierające kości. Liczne są różne mineralizacje - kalcytu, pirytu, stroncjanitu i galeny. Osady, zwłaszcza warstwy mułowców, bogate są w szczątki roślinne. Na piaskowcach można obserwować różne skamieniałości śladowe, w tym tropy dinozaurów i ślady bezkręgowców. W górnej części profilu, w warstwie zlepieńca, występują onkoidy. Kości występują w dwumetrowej warstwie mułowca i w znajdujących się tuż pod nimi zlepieńcach.

==Środowisko życia==
Stanowisko paleontologiczne w Lisowicach dostarczyło wielu informacji na temat środowiska, w którym spoczęły kości okolicznych zwierząt. Osady zostały naniesione przez bogate w węglan wapnia rzeki, które przepływały po tamtym terenie. Rzeki te miały różny charakter i wielkość. W tych dobrze natlenionych bujnie rozwijało się życie. Na dnie roiło się od różnych bezkręgowców i mikroorganizmów. Wśród nich wyróżniały się duże, kilkunastocentymetrowe małże. Liczne były skorupiaki takie jak małżoraczki i konchostraki. Na mniejsze zwierzęta polowały ryby. Wśród nich było kilka gatunków rekinów oraz sporej wielkości ryba dwudyszna, która pożywiała się małżami. Roiło się też od ryb ganoidowych, które padały ofiarą plagiozaurów i cyklotozaurów. Liczne były także różnego rodzaju glony. Nie wszędzie były dobre warunki do życia. Miejscami tworzyły się starorzecza i zastoiska, przepełnione gnijącą materią organiczną, rozkładaną przez bakterie beztlenowe. Pozbawione były one tlenu, zastąpionego przez dwutlenek węgla i siarkowodór. Zdarzały się też źródła mineralne, które również zmieniały skład chemiczny wody. W tych niekorzystnych warunkach mogły się zachować liczne szczątki zwierząt wodnych i lądowych. Tam, gdzie warunki dla innych organizmów były złe, tworzyły się sinicowe onkoidy. Nad brzegami rzek bujnie rozwijały się lasy roślin nagozalążkowych, głównie przodków dzisiejszych roślin iglastych i miłorzębów. Nad nimi unosiły się wczesne pterozaury. Zarośla tworzyły paprocie i widłaki. W ściółce można było spotkać wątrobowce i mszaki, pomiędzy którymi przemykały chrząszcze. Łuskowate, niewielkie liście wielu roślin mogą wskazywać na klimat okresowo suchy. Wśród kręgowców lądowych dominowały różne gatunki niewielkich roślinożernych gadów. Polowały na nie dinozaury drapieżne pokrewne celofyzom. Największym roślinożercą był dicynodont wielkości hipopotama, który prawdopodobnie preferował miękkie części roślin. Wszystkie te zwierzęta musiały padać ofiarą smoka, który niepodzielnie rządził tą okolicą.

==Historia badań==
Pierwsze niewątpliwe kości smoka znaleziono w [[2006]] roku. W tym samym roku zorganizowano krótki obóz, składający się z kilku osób mieszkających w namiotach. Udało się im znaleźć między innymi kość udową smoka. Następnie wiosną [[2007]] odbyły się pojedyncze wyjazdy, w trakcie których natrafiono na nagromadzenie kości czaszki. Latem tego samego roku odbył się pierwszy obóz studencki. Nikt się wtedy nie spodziewał, że to będzie jeden z pięciu miesięcznych obozów wykopaliskowych, które odbywały się co roku. Brali w nich udział studenci z całej Polski. Początkowo przyjeżdżali tylko doświadczeni studenci, wybierani spośród uczestników wykopalisk w Krasiejowie. Później zaczęto przyjmować zupełnie nowych studentów, w [[2011]] roku w wykopaliskach wzięli udział pierwsi obcokrajowcy – Czesi. Mimo doświadczeń z Krasiejowa, ciężko było znaleźć jakiekolwiek skamieniałości kręgowców w Lisowicach. Bywały dni, gdy nic nie udawało się znaleźć. Nawet, gdy coś znaleziono, rzadko był to smok. Większość skamieniałości należała do zwierząt wodnych, lądowe należały do rzadkości, a szczególnie drapieżniki. Dlatego kości smoka były wyjątkowym rarytasem. Najczęściej znajdowane głównie zęby. Były piękne - czarne i błyszczące z wyraźnie ząbkowaną krawędzią. Co roku było ich kilka.

[[2008]] rok był dość przełomowy. W National Geographic ukazał się artykuł poświęcony odkryciom z Lisowic, czemu była też poświęcona konferencja prasowa w Warszawie. Zaś w [[Acta Palaeontologica Polonica]] pojawił się krótki artykuł z wstępnymi wynikami badań, w którym zaklasyfikowano smoka do teropodów. Największa rewelacja czekała jednak w terenie. Udało się znaleźć prawie kompletną, ale dysartykułowaną miednicę, którą przypisano smokowi. Swoją nietypową budową również nie rozstrzygnęła o przynależności taksonomicznej smoka, generując kolejne pytania.

[[2009]] i [[2010]] nie były już tak łaskawe w smocze kości. Znów znajdowano głównie zęby. Dopiero ostatniego dnia wykopalisk za pomocą koparki znaleziono kość udową smoka. Była zatopiona w litej skale. Wydobycie jej zajęło ponad godzinę. Kilka młotków i kilof okazały się niewystarczające. Odłamki z uderzanych o siebie narzędzi raniły ludzi wokół. Dopiero koparce udało się ją wyrwać z objęć Matki Ziemi. Kość była trochę pokruszona po tej operacji, ale udało się ją wypreparować i złożyć.

Publikacja pierwszego opisu z nazwą smoka spotkała się z trudnościami. Niejednoznaczna mozaika cech i dysartykulacja szczątków nasuwały podejrzenia, że to mogą być wymieszane szczątki różnych archozaurów. Jednak kości pasowały do siebie wielkością i nie powtarzały się, co przemawiało za tym, że są to szczątki jednego osobnika rozwleczone przez prąd wody. Identyfikacja taksonomiczna budziła kontrowersje. W końcu jednak w [[2011]] roku, znów w APP przyjęto do druku artykuł będący formalnym opisem smoka. Wiadomość o tym dotarła, gdy trwał już kolejny obóz poszukiwawczy. Przez cały miesiąc udało się znaleźć tylko kilka zębów tego zwierzęcia. Największe perełki wyszły dopiero w ciągu ostatnich dni. Wydobyto kompletny kręg grzbietowy i parę kości czaszki. W 2012 i 2013 roku odnaleziono kolejne [[kręg]]i. 18 listopada 2013 roku [[Grzegorz Niedźwiedzki]] obronił rozprawę doktorską poświęconą tafonomii, osteologii, paleobiologii i pozycji filogenetycznej ''Smok''.

Kości smoka można oglądać w muzeum paleontologicznym w Lisowicach. Znajduje się tam też rekonstrukcja szkieletu i ciała tego zwierzęcia. Rekonstrukcję szkieletu można także zobaczyć na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
! ''Smok''
| {{Kpt|[[Grzegorz Niedźwiedzki|Niedźwiedzki]]}}, {{Kpt|[[Tomasz Sulej|Sulej]]}} i {{Kpt|[[Jerzy Dzik|Dzik]]}}, [[2012]]
|-
! ''S. wawelski''
| {{Kpt|Niedźwiedzki, Sulej}} i {{Kpt|Dzik}}, 2012
|}

== Bibliografia ==
Niedźwiedzki G., Gorzelak P., Sulej T. 2011. Bite traces on dicynodont bones and the early evolution of large terrestrial predators. Lethaia 44 (1): 87–92.

Gorzelak, P., Niedźwiedzki, G., Skawina, A. 2009. Pathologies of non-marine bivalve shells from the Late Triassic of Poland. Lethaia 43: 285–289.

Dzik J., Sulej T., Niedźwiedzki G. 2008. A dicynodont-theropod association in the latest Triassic of Poland. Acta Palaeontologica Polonica 53 (4): 733–738.

Niedźwiedzki G., Sulej T., Dzik J. 2012. A large predatory archosaur from the Late Triassic of Poland. Acta Palaeontologica Polonica 57 (2): 267–276. [[doi:10.4202/app.2010.0045]]

Dzik J., Niedźwiedzki G., Sulej T. 2008. Zaskakujące uwieńczenie ery gadów ssakokształtnych. Ewolucja 3: 2–21.

Sulej T., Niedźwiedzki G., Bronowicz R. 2012. A new Late Triassic vertebrate fauna from Poland with turtles, aetosaurs, and coelophysoid dinosaurs. Journal of Vertebrate Paleontology 32 (5): 1033–1041. [[doi:10.1080/02724634.2012.694384]].

[[Kategoria:Rauisuchia]]
[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Polska]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Trias]]
[[Kategoria:Noryk]]
[[Kategoria:Retyk]]

Smok

2013-11-30T16:27:45Z

Tomasz Singer:

{{DISPLAYTITLE:''Smok''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Mateusz Tałanda]]
| [[Krzysztof Lichota]]
[[Marcin Szermański]]

[[Tomasz Skawiński]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Smok'' (smok)
|-
! '''Długość''':
| 6-7 m
|-
! '''Masa''':
| 500 kg
|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Polska]] - [[Lisowice]] koło Lublińca, Poręba (?)

(Basen Germański)
|-
! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
| ok. 203 [[Ma]]

późny [[trias]] (przełom [[noryk]]u i [[retyk]]u)
|-
! '''Systematyka'''
| [[Diapsida]]

[[Archosauria]]

? [[Theropoda]] / [[Rauisuchia]]
? [[Herrerasauridae]]
| colspan=2 |[[Plik:Smok.jpeg|400px]]
Rekonstrukcja głowy smoka [http://www.poland.us/files/artykuly/file4e5cb21ac4174.201108300549].
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=6>
50°40′N, 18°37′E|''Smok wawelski'' - [[holotyp]], cały materiał przypisany i ichnoskamieniałości.
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Smok'' był sporej wielkości drapieżnikiem o niepewnej pozycji taksonomicznej. Jego szczątki zostały znalezione w [[Lisowice|Lisowicach]] koło Lublińca. Został opisany przez [[Grzegorz Niedźwiedzki|Grzegorza Niedźwiedzkiego]], [[Tomasz Sulej|Tomasza Suleja]] i [[Jerzy Dzik|Jerzego Dzika]] na łamach [[Acta Palaeontologica Polonica]] w [[2012]] roku. Jego nazwa pochodzi od legendarnego smoka spod zamku na Wawelu.

[[Plik:Smok szkielet.JPG|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu smoka na Wydziale Biologii UW. Fot. Mateusz Tałanda.]]
[[Plik:Smok zab.jpg|300px|thumb|right|Fragment zęba smoka. Fot. Dawid Mazurek.]]
[[Plik:Smok kreg.jpg|300px|thumb|right|Kręg grzbietowy. Fot. Andrzej Wolniewicz.]]
[[Plik:Smok sacral.jpg|300px|thumb|right|Kręg krzyżowy. Fot. Marlena Świło.]]
[[Plik:Smok caudal.jpg|300px|thumb|right|Kręg ogonowy. Fot. Marcin Woś.]]
[[Plik:Smok ilium.jpg|300px|thumb|right|Niekompletna kość biodrowa. Fot. Marcin Woś.]]

==Budowa i materiał kopalny==
Mózgoczaszka stanowi materiał [[holotyp]]owy. W asocjacji z nią znaleziono niekompletną czaszkę. W tych samych warstwach znaleziono ponadto wiele kości szkieletu pozaczaszkowego: kręgi, kość ramieniową i łokciową, obie kości udowe, fragment piszczeli, prawie kompletną miednicę. Podobny stan zachowania, wielkość, brak powtarzających się elementów i bliskie położenie mogą sugerować, że należą do tego samego osobnika. Oprócz tego w tej samej cegielni, ale w innym miejscu znaleziono kość przedszczękową i łonową, które do tego osobnika nie należały. Najliczniej znajdowaną skamieniałością smoka są jego zęby, których znaleziono już co najmniej kilkanaście. Zęby podobne do zębów ''Smok'' odnaleziono także na stanowisku w Porębie niedaleko Lisowic (także z przełomu noryku i retyku) - mogą one należeć do tego lub blisko spokrewnionego taksonu. Do ''Smok wawelski'' przypisuje się także pięć trójpalczastych tropów, typowych dla dinozaurów drapieżnych. Są masywne i mają 40-50 cm długości. Zostały znalezione w piaskowcach zalegających metr nad warstwą kościonośną.

''Smok'' wyróżnia się wieloma cechami spośród innych archozaurów. Jego mózgoczaszka ma charakterystyczne lejkowate rozszerzenie i duże przyczepy dla mięśni skrzydłowych. Kość przedszczękowa jest masywna i ma cztery zębodoły. Między nią a kością szczękową brak jest podnosowej dziury i podnosowego otworu. Na kości szczękowej mieściło się 11-12 zębów. Okno przedoczodołowe jest niskie i trójkątne w zarysie. Kość biodrowa ma skomplikowaną budowę, jest dość wysoka. Łączyła się z prawdopodobnie trzema kręgami krzyżowymi. Panewka stawu biodrowego nie miała perforacji.

Na podstawie odkrytych szczątków szacuje się, że całe zwierzę mierzyło 6-7 metrów, a jego czaszka 48-57 centymetrów. Niektóre ze znalezionych zębów należały do jeszcze większych osobników.

==Paleobiologia==
Kości czaszki są masywne i mają duże powierzchnie przyczepów mięśni. Świadczą o silnych mięśniach szczęk. Głowa była zatem przystosowana do niezwykle mocnych ugryzień. Towarzyszyły temu ostre, zakrzywione lekko do tyłu zęby, przekraczające 10 centymetrów. Czyniło to z głowy niesamowitą broń. W połączeniu z rozmiarami, smok był najgroźniejszym znanym drapieżnikiem tego okresu. Mógł polować na każde zwierzę w tym ekosystemie, nawet na potężne roślinożerne dicynodonty. Dowodzą tego ślady ugryzień na kościach tych synapsydów. Kończyny przednie były krótsze od tylnych, ale nie rozstrzyga to, jak poruszał się smok. [[Trop]]y raczej wskazują na dwunożność, ale wciąż nie znana jest budowa dłoni i stopy.

==Pozycja systematyczna==
Mozaikowatość cech smoka przynosi ogromne problemy z klasyfikacją tego gatunku. Na pewno jest to zwierzę archozaurokształtne, o czym świadczy brak otworu ciemieniowego, kontakt kości jarzmowej z kością kwadratowo-jarzmową, okno przedoczodołowe i serracja na krawędziach zębów. Przynależności do archozaurów dowodzi wyrostki podniebienne kości szczękowych, które spotykają się przyśrodkowo i rostralnośrodkowy guz na bliższej części kości udowej. Trudno natomiast powiedzieć, do której grupy archozaurów smok należy, ponieważ posiada zarówno cechy kojarzone z teropodami jak i z rauizuchami.

<blockquote>
Cechy dinozaurowe:

* dół nadskroniowy, rozszerzający się na kość czołową, trzy kręgi krzyżowe,

* antitrochanter rozszerzający się na kość biodrową,

* przedni krętarz na kości udowej,

* budowa mózgoczaszki,

* tropy przypisywane smokowi.
</blockquote>
<blockquote>
Cechy rauizuchowe:

* trójkątne okno przedoczodołowe,

* wyrostek podniebienny na kości szczękowej i przedszczękowej w kształcie kołnierza,

* rozdwojona powierzchnia stawowa kości jarzmowej, która łączyła się z kością zewnątrzskrzydłową,

* wzmocnienie na bocznej powierzchni kości biodrowej, nad panewką.
</blockquote>
<blockquote>
Cechy prymitywne:

* niepneumatyczna budowa mózgoczaszki,

* wyrostek paroccipital, który jest ustawiony grzbietowo do kłykcia potylicznego,

* kość zaczołowa (obecna też u rauizuchów, nieobecna u dinozaurów),

* budowa wyrostków kolczystych kręgów grzbietowych,

* zamknięta panewka stawu biodrowego.
</blockquote>

To wszystko sprawia, że smok jest trudnym wyzwaniem dla filogenetyków. Pokazuje, że wciąż słabo rozumiemy ewolucję archozaurów.

==Geologia stanowiska==
Cegielnia w Lisowicach geologicznie należy do Basenu Germańskiego. Litostratygraficznie odpowiada osadom kajprowym, a więc wiekowi [[trias późny|późnotriasowemu]]. Znaleziony materiał roślinny reprezentuje formy występujące w [[noryk]]u i [[retyk]]u. Można więc uznać, że osady pochodzą prawdopodobnie z przełomu tych dwóch pięter. Dominują osady pochodzenia rzecznego, reprezentowane przez zlepieńce, różnej frakcji szare mułowce wapniste, piaskowce. Często znajdowane są wapienne konkrecje, czasami zawierające kości. Liczne są różne mineralizacje - kalcytu, pirytu, stroncjanitu i galeny. Osady, zwłaszcza warstwy mułowców, bogate są w szczątki roślinne. Na piaskowcach można obserwować różne skamieniałości śladowe, w tym tropy dinozaurów i ślady bezkręgowców. W górnej części profilu, w warstwie zlepieńca, występują onkoidy. Kości występują w dwumetrowej warstwie mułowca i w znajdujących się tuż pod nimi zlepieńcach.

==Środowisko życia==
Stanowisko paleontologiczne w Lisowicach dostarczyło wielu informacji na temat środowiska, w którym spoczęły kości okolicznych zwierząt. Osady zostały naniesione przez bogate w węglan wapnia rzeki, które przepływały po tamtym terenie. Rzeki te miały różny charakter i wielkość. W tych dobrze natlenionych bujnie rozwijało się życie. Na dnie roiło się od różnych bezkręgowców i mikroorganizmów. Wśród nich wyróżniały się duże, kilkunastocentymetrowe małże. Liczne były skorupiaki takie jak małżoraczki i konchostraki. Na mniejsze zwierzęta polowały ryby. Wśród nich było kilka gatunków rekinów oraz sporej wielkości ryba dwudyszna, która pożywiała się małżami. Roiło się też od ryb ganoidowych, które padały ofiarą plagiozaurów i cyklotozaurów. Liczne były także różnego rodzaju glony. Nie wszędzie były dobre warunki do życia. Miejscami tworzyły się starorzecza i zastoiska, przepełnione gnijącą materią organiczną, rozkładaną przez bakterie beztlenowe. Pozbawione były one tlenu, zastąpionego przez dwutlenek węgla i siarkowodór. Zdarzały się też źródła mineralne, które również zmieniały skład chemiczny wody. W tych niekorzystnych warunkach mogły się zachować liczne szczątki zwierząt wodnych i lądowych. Tam, gdzie warunki dla innych organizmów były złe, tworzyły się sinicowe onkoidy. Nad brzegami rzek bujnie rozwijały się lasy roślin nagozalążkowych, głównie przodków dzisiejszych roślin iglastych i miłorzębów. Nad nimi unosiły się wczesne pterozaury. Zarośla tworzyły paprocie i widłaki. W ściółce można było spotkać wątrobowce i mszaki, pomiędzy którymi przemykały chrząszcze. Łuskowate, niewielkie liście wielu roślin mogą wskazywać na klimat okresowo suchy. Wśród kręgowców lądowych dominowały różne gatunki niewielkich roślinożernych gadów. Polowały na nie dinozaury drapieżne pokrewne celofyzom. Największym roślinożercą był dicynodont wielkości hipopotama, który prawdopodobnie preferował miękkie części roślin. Wszystkie te zwierzęta musiały padać ofiarą smoka, który niepodzielnie rządził tą okolicą.

==Historia badań==
Pierwsze niewątpliwe kości smoka znaleziono w [[2006]] roku. W tym samym roku zorganizowano krótki obóz, składający się z kilku osób mieszkających w namiotach. Udało się im znaleźć między innymi kość udową smoka. Następnie wiosną [[2007]] odbyły się pojedyncze wyjazdy, w trakcie których natrafiono na nagromadzenie kości czaszki. Latem tego samego roku odbył się pierwszy obóz studencki. Nikt się wtedy nie spodziewał, że to będzie jeden z pięciu miesięcznych obozów wykopaliskowych, które odbywały się co roku. Brali w nich udział studenci z całej Polski. Początkowo przyjeżdżali tylko doświadczeni studenci, wybierani spośród uczestników wykopalisk w Krasiejowie. Później zaczęto przyjmować zupełnie nowych studentów, w [[2011]] roku w wykopaliskach wzięli udział pierwsi obcokrajowcy – Czesi. Mimo doświadczeń z Krasiejowa, ciężko było znaleźć jakiekolwiek skamieniałości kręgowców w Lisowicach. Bywały dni, gdy nic nie udawało się znaleźć. Nawet, gdy coś znaleziono, rzadko był to smok. Większość skamieniałości należała do zwierząt wodnych, lądowe należały do rzadkości, a szczególnie drapieżniki. Dlatego kości smoka były wyjątkowym rarytasem. Najczęściej znajdowane głównie zęby. Były piękne - czarne i błyszczące z wyraźnie ząbkowaną krawędzią. Co roku było ich kilka.

[[2008]] rok był dość przełomowy. W National Geographic ukazał się artykuł poświęcony odkryciom z Lisowic, czemu była też poświęcona konferencja prasowa w Warszawie. Zaś w [[Acta Palaeontologica Polonica]] pojawił się krótki artykuł z wstępnymi wynikami badań, w którym zaklasyfikowano smoka do teropodów. Największa rewelacja czekała jednak w terenie. Udało się znaleźć prawie kompletną, ale dysartykułowaną miednicę, którą przypisano smokowi. Swoją nietypową budową również nie rozstrzygnęła o przynależności taksonomicznej smoka, generując kolejne pytania.

[[2009]] i [[2010]] nie były już tak łaskawe w smocze kości. Znów znajdowano głównie zęby. Dopiero ostatniego dnia wykopalisk za pomocą koparki znaleziono kość udową smoka. Była zatopiona w litej skale. Wydobycie jej zajęło ponad godzinę. Kilka młotków i kilof okazały się niewystarczające. Odłamki z uderzanych o siebie narzędzi raniły ludzi wokół. Dopiero koparce udało się ją wyrwać z objęć Matki Ziemi. Kość była trochę pokruszona po tej operacji, ale udało się ją wypreparować i złożyć.

Publikacja pierwszego opisu z nazwą smoka spotkała się z trudnościami. Niejednoznaczna mozaika cech i dysartykulacja szczątków nasuwały podejrzenia, że to mogą być wymieszane szczątki różnych archozaurów. Jednak kości pasowały do siebie wielkością i nie powtarzały się, co przemawiało za tym, że są to szczątki jednego osobnika rozwleczone przez prąd wody. Identyfikacja taksonomiczna budziła kontrowersje. W końcu jednak w [[2011]] roku, znów w APP przyjęto do druku artykuł będący formalnym opisem smoka. Wiadomość o tym dotarła, gdy trwał już kolejny obóz poszukiwawczy. Przez cały miesiąc udało się znaleźć tylko kilka zębów tego zwierzęcia. Największe perełki wyszły dopiero w ciągu ostatnich dni. Wydobyto kompletny kręg grzbietowy i parę kości czaszki. W 2012 i 2013 roku odnaleziono kolejne [[kręg]]i. 18 listopada 2013 roku [[Grzegorz Niedźwiedzki]] obronił rozprawę doktorską poświęconą tafonomii, osteologii, paleobiologii i pozycji filogenetycznej ''Smok''.

Kości smoka można oglądać w muzeum paleontologicznym w Lisowicach. Znajduje się tam też rekonstrukcja szkieletu i ciała tego zwierzęcia. Rekonstrukcję szkieletu można także zobaczyć na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
! ''Smok''
| {{Kpt|[[Grzegorz Niedźwiedzki|Niedźwiedzki]]}}, {{Kpt|[[Tomasz Sulej|Sulej]]}} i {{Kpt|[[Jerzy Dzik|Dzik]]}}, [[2012]]
|-
! ''S. wawelski''
| {{Kpt|Niedźwiedzki, Sulej}} i {{Kpt|Dzik}}, 2012
|}

== Bibliografia ==
Niedźwiedzki G., Gorzelak P., Sulej T. 2011. Bite traces on dicynodont bones and the early evolution of large terrestrial predators. Lethaia 44 (1): 87–92.

Gorzelak, P., Niedźwiedzki, G., Skawina, A. 2009. Pathologies of non-marine bivalve shells from the Late Triassic of Poland. Lethaia 43: 285–289.

Dzik J., Sulej T., Niedźwiedzki G. 2008. A dicynodont-theropod association in the latest Triassic of Poland. Acta Palaeontologica Polonica 53 (4): 733–738.

Niedźwiedzki G., Sulej T., Dzik J. 2012. A large predatory archosaur from the Late Triassic of Poland. Acta Palaeontologica Polonica 57 (2): 267–276. [[doi:10.4202/app.2010.0045]]

Dzik J., Niedźwiedzki G., Sulej T. 2008. Zaskakujące uwieńczenie ery gadów ssakokształtnych. Ewolucja 3: 2–21.

Sulej T., Niedźwiedzki G., Bronowicz R. 2012. A new Late Triassic vertebrate fauna from Poland with turtles, aetosaurs, and coelophysoid dinosaurs. Journal of Vertebrate Paleontology 32 (5): 1033–1041. [[doi:10.1080/02724634.2012.694384]].

[[Kategoria:Rauisuchia]]
[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Polska]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Trias]]
[[Kategoria:Noryk]]
[[Kategoria:Retyk]]

Smok

2013-11-30T16:27:03Z

Tomasz Singer:

{{DISPLAYTITLE:''Smok''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Mateusz Tałanda]]
| [[Krzysztof Lichota]]
[[Marcin Szermański]]

[[Tomasz Skawiński]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Smok'' (smok)
|-
! '''Długość''':
| 6-7 m
|-
! '''Masa''':
| 500 kg
|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Polska]] - [[Lisowice]] koło Lublińca, Poręba (?)

(Basen Germański)
|-
! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
| ok. 203 [[Ma]]

późny [[trias]] (przełom [[noryk]]u i [[retyk]]u)
|-
! '''Systematyka'''
| [[Diapsida]]

[[Archosauria]]

? [[Theropoda]] / [[Rauisuchia]]
-? [[Herrerasauridae]]
| colspan=2 |[[Plik:Smok.jpeg|400px]]
Rekonstrukcja głowy smoka [http://www.poland.us/files/artykuly/file4e5cb21ac4174.201108300549].
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=6>
50°40′N, 18°37′E|''Smok wawelski'' - [[holotyp]], cały materiał przypisany i ichnoskamieniałości.
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Smok'' był sporej wielkości drapieżnikiem o niepewnej pozycji taksonomicznej. Jego szczątki zostały znalezione w [[Lisowice|Lisowicach]] koło Lublińca. Został opisany przez [[Grzegorz Niedźwiedzki|Grzegorza Niedźwiedzkiego]], [[Tomasz Sulej|Tomasza Suleja]] i [[Jerzy Dzik|Jerzego Dzika]] na łamach [[Acta Palaeontologica Polonica]] w [[2012]] roku. Jego nazwa pochodzi od legendarnego smoka spod zamku na Wawelu.

[[Plik:Smok szkielet.JPG|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu smoka na Wydziale Biologii UW. Fot. Mateusz Tałanda.]]
[[Plik:Smok zab.jpg|300px|thumb|right|Fragment zęba smoka. Fot. Dawid Mazurek.]]
[[Plik:Smok kreg.jpg|300px|thumb|right|Kręg grzbietowy. Fot. Andrzej Wolniewicz.]]
[[Plik:Smok sacral.jpg|300px|thumb|right|Kręg krzyżowy. Fot. Marlena Świło.]]
[[Plik:Smok caudal.jpg|300px|thumb|right|Kręg ogonowy. Fot. Marcin Woś.]]
[[Plik:Smok ilium.jpg|300px|thumb|right|Niekompletna kość biodrowa. Fot. Marcin Woś.]]

==Budowa i materiał kopalny==
Mózgoczaszka stanowi materiał [[holotyp]]owy. W asocjacji z nią znaleziono niekompletną czaszkę. W tych samych warstwach znaleziono ponadto wiele kości szkieletu pozaczaszkowego: kręgi, kość ramieniową i łokciową, obie kości udowe, fragment piszczeli, prawie kompletną miednicę. Podobny stan zachowania, wielkość, brak powtarzających się elementów i bliskie położenie mogą sugerować, że należą do tego samego osobnika. Oprócz tego w tej samej cegielni, ale w innym miejscu znaleziono kość przedszczękową i łonową, które do tego osobnika nie należały. Najliczniej znajdowaną skamieniałością smoka są jego zęby, których znaleziono już co najmniej kilkanaście. Zęby podobne do zębów ''Smok'' odnaleziono także na stanowisku w Porębie niedaleko Lisowic (także z przełomu noryku i retyku) - mogą one należeć do tego lub blisko spokrewnionego taksonu. Do ''Smok wawelski'' przypisuje się także pięć trójpalczastych tropów, typowych dla dinozaurów drapieżnych. Są masywne i mają 40-50 cm długości. Zostały znalezione w piaskowcach zalegających metr nad warstwą kościonośną.

''Smok'' wyróżnia się wieloma cechami spośród innych archozaurów. Jego mózgoczaszka ma charakterystyczne lejkowate rozszerzenie i duże przyczepy dla mięśni skrzydłowych. Kość przedszczękowa jest masywna i ma cztery zębodoły. Między nią a kością szczękową brak jest podnosowej dziury i podnosowego otworu. Na kości szczękowej mieściło się 11-12 zębów. Okno przedoczodołowe jest niskie i trójkątne w zarysie. Kość biodrowa ma skomplikowaną budowę, jest dość wysoka. Łączyła się z prawdopodobnie trzema kręgami krzyżowymi. Panewka stawu biodrowego nie miała perforacji.

Na podstawie odkrytych szczątków szacuje się, że całe zwierzę mierzyło 6-7 metrów, a jego czaszka 48-57 centymetrów. Niektóre ze znalezionych zębów należały do jeszcze większych osobników.

==Paleobiologia==
Kości czaszki są masywne i mają duże powierzchnie przyczepów mięśni. Świadczą o silnych mięśniach szczęk. Głowa była zatem przystosowana do niezwykle mocnych ugryzień. Towarzyszyły temu ostre, zakrzywione lekko do tyłu zęby, przekraczające 10 centymetrów. Czyniło to z głowy niesamowitą broń. W połączeniu z rozmiarami, smok był najgroźniejszym znanym drapieżnikiem tego okresu. Mógł polować na każde zwierzę w tym ekosystemie, nawet na potężne roślinożerne dicynodonty. Dowodzą tego ślady ugryzień na kościach tych synapsydów. Kończyny przednie były krótsze od tylnych, ale nie rozstrzyga to, jak poruszał się smok. [[Trop]]y raczej wskazują na dwunożność, ale wciąż nie znana jest budowa dłoni i stopy.

==Pozycja systematyczna==
Mozaikowatość cech smoka przynosi ogromne problemy z klasyfikacją tego gatunku. Na pewno jest to zwierzę archozaurokształtne, o czym świadczy brak otworu ciemieniowego, kontakt kości jarzmowej z kością kwadratowo-jarzmową, okno przedoczodołowe i serracja na krawędziach zębów. Przynależności do archozaurów dowodzi wyrostki podniebienne kości szczękowych, które spotykają się przyśrodkowo i rostralnośrodkowy guz na bliższej części kości udowej. Trudno natomiast powiedzieć, do której grupy archozaurów smok należy, ponieważ posiada zarówno cechy kojarzone z teropodami jak i z rauizuchami.

<blockquote>
Cechy dinozaurowe:

* dół nadskroniowy, rozszerzający się na kość czołową, trzy kręgi krzyżowe,

* antitrochanter rozszerzający się na kość biodrową,

* przedni krętarz na kości udowej,

* budowa mózgoczaszki,

* tropy przypisywane smokowi.
</blockquote>
<blockquote>
Cechy rauizuchowe:

* trójkątne okno przedoczodołowe,

* wyrostek podniebienny na kości szczękowej i przedszczękowej w kształcie kołnierza,

* rozdwojona powierzchnia stawowa kości jarzmowej, która łączyła się z kością zewnątrzskrzydłową,

* wzmocnienie na bocznej powierzchni kości biodrowej, nad panewką.
</blockquote>
<blockquote>
Cechy prymitywne:

* niepneumatyczna budowa mózgoczaszki,

* wyrostek paroccipital, który jest ustawiony grzbietowo do kłykcia potylicznego,

* kość zaczołowa (obecna też u rauizuchów, nieobecna u dinozaurów),

* budowa wyrostków kolczystych kręgów grzbietowych,

* zamknięta panewka stawu biodrowego.
</blockquote>

To wszystko sprawia, że smok jest trudnym wyzwaniem dla filogenetyków. Pokazuje, że wciąż słabo rozumiemy ewolucję archozaurów.

==Geologia stanowiska==
Cegielnia w Lisowicach geologicznie należy do Basenu Germańskiego. Litostratygraficznie odpowiada osadom kajprowym, a więc wiekowi [[trias późny|późnotriasowemu]]. Znaleziony materiał roślinny reprezentuje formy występujące w [[noryk]]u i [[retyk]]u. Można więc uznać, że osady pochodzą prawdopodobnie z przełomu tych dwóch pięter. Dominują osady pochodzenia rzecznego, reprezentowane przez zlepieńce, różnej frakcji szare mułowce wapniste, piaskowce. Często znajdowane są wapienne konkrecje, czasami zawierające kości. Liczne są różne mineralizacje - kalcytu, pirytu, stroncjanitu i galeny. Osady, zwłaszcza warstwy mułowców, bogate są w szczątki roślinne. Na piaskowcach można obserwować różne skamieniałości śladowe, w tym tropy dinozaurów i ślady bezkręgowców. W górnej części profilu, w warstwie zlepieńca, występują onkoidy. Kości występują w dwumetrowej warstwie mułowca i w znajdujących się tuż pod nimi zlepieńcach.

==Środowisko życia==
Stanowisko paleontologiczne w Lisowicach dostarczyło wielu informacji na temat środowiska, w którym spoczęły kości okolicznych zwierząt. Osady zostały naniesione przez bogate w węglan wapnia rzeki, które przepływały po tamtym terenie. Rzeki te miały różny charakter i wielkość. W tych dobrze natlenionych bujnie rozwijało się życie. Na dnie roiło się od różnych bezkręgowców i mikroorganizmów. Wśród nich wyróżniały się duże, kilkunastocentymetrowe małże. Liczne były skorupiaki takie jak małżoraczki i konchostraki. Na mniejsze zwierzęta polowały ryby. Wśród nich było kilka gatunków rekinów oraz sporej wielkości ryba dwudyszna, która pożywiała się małżami. Roiło się też od ryb ganoidowych, które padały ofiarą plagiozaurów i cyklotozaurów. Liczne były także różnego rodzaju glony. Nie wszędzie były dobre warunki do życia. Miejscami tworzyły się starorzecza i zastoiska, przepełnione gnijącą materią organiczną, rozkładaną przez bakterie beztlenowe. Pozbawione były one tlenu, zastąpionego przez dwutlenek węgla i siarkowodór. Zdarzały się też źródła mineralne, które również zmieniały skład chemiczny wody. W tych niekorzystnych warunkach mogły się zachować liczne szczątki zwierząt wodnych i lądowych. Tam, gdzie warunki dla innych organizmów były złe, tworzyły się sinicowe onkoidy. Nad brzegami rzek bujnie rozwijały się lasy roślin nagozalążkowych, głównie przodków dzisiejszych roślin iglastych i miłorzębów. Nad nimi unosiły się wczesne pterozaury. Zarośla tworzyły paprocie i widłaki. W ściółce można było spotkać wątrobowce i mszaki, pomiędzy którymi przemykały chrząszcze. Łuskowate, niewielkie liście wielu roślin mogą wskazywać na klimat okresowo suchy. Wśród kręgowców lądowych dominowały różne gatunki niewielkich roślinożernych gadów. Polowały na nie dinozaury drapieżne pokrewne celofyzom. Największym roślinożercą był dicynodont wielkości hipopotama, który prawdopodobnie preferował miękkie części roślin. Wszystkie te zwierzęta musiały padać ofiarą smoka, który niepodzielnie rządził tą okolicą.

==Historia badań==
Pierwsze niewątpliwe kości smoka znaleziono w [[2006]] roku. W tym samym roku zorganizowano krótki obóz, składający się z kilku osób mieszkających w namiotach. Udało się im znaleźć między innymi kość udową smoka. Następnie wiosną [[2007]] odbyły się pojedyncze wyjazdy, w trakcie których natrafiono na nagromadzenie kości czaszki. Latem tego samego roku odbył się pierwszy obóz studencki. Nikt się wtedy nie spodziewał, że to będzie jeden z pięciu miesięcznych obozów wykopaliskowych, które odbywały się co roku. Brali w nich udział studenci z całej Polski. Początkowo przyjeżdżali tylko doświadczeni studenci, wybierani spośród uczestników wykopalisk w Krasiejowie. Później zaczęto przyjmować zupełnie nowych studentów, w [[2011]] roku w wykopaliskach wzięli udział pierwsi obcokrajowcy – Czesi. Mimo doświadczeń z Krasiejowa, ciężko było znaleźć jakiekolwiek skamieniałości kręgowców w Lisowicach. Bywały dni, gdy nic nie udawało się znaleźć. Nawet, gdy coś znaleziono, rzadko był to smok. Większość skamieniałości należała do zwierząt wodnych, lądowe należały do rzadkości, a szczególnie drapieżniki. Dlatego kości smoka były wyjątkowym rarytasem. Najczęściej znajdowane głównie zęby. Były piękne - czarne i błyszczące z wyraźnie ząbkowaną krawędzią. Co roku było ich kilka.

[[2008]] rok był dość przełomowy. W National Geographic ukazał się artykuł poświęcony odkryciom z Lisowic, czemu była też poświęcona konferencja prasowa w Warszawie. Zaś w [[Acta Palaeontologica Polonica]] pojawił się krótki artykuł z wstępnymi wynikami badań, w którym zaklasyfikowano smoka do teropodów. Największa rewelacja czekała jednak w terenie. Udało się znaleźć prawie kompletną, ale dysartykułowaną miednicę, którą przypisano smokowi. Swoją nietypową budową również nie rozstrzygnęła o przynależności taksonomicznej smoka, generując kolejne pytania.

[[2009]] i [[2010]] nie były już tak łaskawe w smocze kości. Znów znajdowano głównie zęby. Dopiero ostatniego dnia wykopalisk za pomocą koparki znaleziono kość udową smoka. Była zatopiona w litej skale. Wydobycie jej zajęło ponad godzinę. Kilka młotków i kilof okazały się niewystarczające. Odłamki z uderzanych o siebie narzędzi raniły ludzi wokół. Dopiero koparce udało się ją wyrwać z objęć Matki Ziemi. Kość była trochę pokruszona po tej operacji, ale udało się ją wypreparować i złożyć.

Publikacja pierwszego opisu z nazwą smoka spotkała się z trudnościami. Niejednoznaczna mozaika cech i dysartykulacja szczątków nasuwały podejrzenia, że to mogą być wymieszane szczątki różnych archozaurów. Jednak kości pasowały do siebie wielkością i nie powtarzały się, co przemawiało za tym, że są to szczątki jednego osobnika rozwleczone przez prąd wody. Identyfikacja taksonomiczna budziła kontrowersje. W końcu jednak w [[2011]] roku, znów w APP przyjęto do druku artykuł będący formalnym opisem smoka. Wiadomość o tym dotarła, gdy trwał już kolejny obóz poszukiwawczy. Przez cały miesiąc udało się znaleźć tylko kilka zębów tego zwierzęcia. Największe perełki wyszły dopiero w ciągu ostatnich dni. Wydobyto kompletny kręg grzbietowy i parę kości czaszki. W 2012 i 2013 roku odnaleziono kolejne [[kręg]]i. 18 listopada 2013 roku [[Grzegorz Niedźwiedzki]] obronił rozprawę doktorską poświęconą tafonomii, osteologii, paleobiologii i pozycji filogenetycznej ''Smok''.

Kości smoka można oglądać w muzeum paleontologicznym w Lisowicach. Znajduje się tam też rekonstrukcja szkieletu i ciała tego zwierzęcia. Rekonstrukcję szkieletu można także zobaczyć na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
! ''Smok''
| {{Kpt|[[Grzegorz Niedźwiedzki|Niedźwiedzki]]}}, {{Kpt|[[Tomasz Sulej|Sulej]]}} i {{Kpt|[[Jerzy Dzik|Dzik]]}}, [[2012]]
|-
! ''S. wawelski''
| {{Kpt|Niedźwiedzki, Sulej}} i {{Kpt|Dzik}}, 2012
|}

== Bibliografia ==
Niedźwiedzki G., Gorzelak P., Sulej T. 2011. Bite traces on dicynodont bones and the early evolution of large terrestrial predators. Lethaia 44 (1): 87–92.

Gorzelak, P., Niedźwiedzki, G., Skawina, A. 2009. Pathologies of non-marine bivalve shells from the Late Triassic of Poland. Lethaia 43: 285–289.

Dzik J., Sulej T., Niedźwiedzki G. 2008. A dicynodont-theropod association in the latest Triassic of Poland. Acta Palaeontologica Polonica 53 (4): 733–738.

Niedźwiedzki G., Sulej T., Dzik J. 2012. A large predatory archosaur from the Late Triassic of Poland. Acta Palaeontologica Polonica 57 (2): 267–276. [[doi:10.4202/app.2010.0045]]

Dzik J., Niedźwiedzki G., Sulej T. 2008. Zaskakujące uwieńczenie ery gadów ssakokształtnych. Ewolucja 3: 2–21.

Sulej T., Niedźwiedzki G., Bronowicz R. 2012. A new Late Triassic vertebrate fauna from Poland with turtles, aetosaurs, and coelophysoid dinosaurs. Journal of Vertebrate Paleontology 32 (5): 1033–1041. [[doi:10.1080/02724634.2012.694384]].

[[Kategoria:Rauisuchia]]
[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Polska]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Trias]]
[[Kategoria:Noryk]]
[[Kategoria:Retyk]]

Smok

2013-11-30T16:25:58Z

Tomasz Singer:

{{DISPLAYTITLE:''Smok''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Mateusz Tałanda]]
| [[Krzysztof Lichota]]
[[Marcin Szermański]]

[[Tomasz Skawiński]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Smok'' (smok)
|-
! '''Długość''':
| 6-7 m
|-
! '''Masa''':
| 500 kg
|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Polska]] - [[Lisowice]] koło Lublińca, Poręba (?)

(Basen Germański)
|-
! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
| ok. 203 [[Ma]]

późny [[trias]] (przełom [[noryk]]u i [[retyk]]u)
|-
! '''Systematyka'''
| [[Diapsida]]

[[Archosauria]]

? [[Theropoda]] / [[Rauisuchia]]
? [[Herrerasauridae]]
| colspan=2 |[[Plik:Smok.jpeg|400px]]
Rekonstrukcja głowy smoka [http://www.poland.us/files/artykuly/file4e5cb21ac4174.201108300549].
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=6>
50°40′N, 18°37′E|''Smok wawelski'' - [[holotyp]], cały materiał przypisany i ichnoskamieniałości.
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Smok'' był sporej wielkości drapieżnikiem o niepewnej pozycji taksonomicznej. Jego szczątki zostały znalezione w [[Lisowice|Lisowicach]] koło Lublińca. Został opisany przez [[Grzegorz Niedźwiedzki|Grzegorza Niedźwiedzkiego]], [[Tomasz Sulej|Tomasza Suleja]] i [[Jerzy Dzik|Jerzego Dzika]] na łamach [[Acta Palaeontologica Polonica]] w [[2012]] roku. Jego nazwa pochodzi od legendarnego smoka spod zamku na Wawelu.

[[Plik:Smok szkielet.JPG|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu smoka na Wydziale Biologii UW. Fot. Mateusz Tałanda.]]
[[Plik:Smok zab.jpg|300px|thumb|right|Fragment zęba smoka. Fot. Dawid Mazurek.]]
[[Plik:Smok kreg.jpg|300px|thumb|right|Kręg grzbietowy. Fot. Andrzej Wolniewicz.]]
[[Plik:Smok sacral.jpg|300px|thumb|right|Kręg krzyżowy. Fot. Marlena Świło.]]
[[Plik:Smok caudal.jpg|300px|thumb|right|Kręg ogonowy. Fot. Marcin Woś.]]
[[Plik:Smok ilium.jpg|300px|thumb|right|Niekompletna kość biodrowa. Fot. Marcin Woś.]]

==Budowa i materiał kopalny==
Mózgoczaszka stanowi materiał [[holotyp]]owy. W asocjacji z nią znaleziono niekompletną czaszkę. W tych samych warstwach znaleziono ponadto wiele kości szkieletu pozaczaszkowego: kręgi, kość ramieniową i łokciową, obie kości udowe, fragment piszczeli, prawie kompletną miednicę. Podobny stan zachowania, wielkość, brak powtarzających się elementów i bliskie położenie mogą sugerować, że należą do tego samego osobnika. Oprócz tego w tej samej cegielni, ale w innym miejscu znaleziono kość przedszczękową i łonową, które do tego osobnika nie należały. Najliczniej znajdowaną skamieniałością smoka są jego zęby, których znaleziono już co najmniej kilkanaście. Zęby podobne do zębów ''Smok'' odnaleziono także na stanowisku w Porębie niedaleko Lisowic (także z przełomu noryku i retyku) - mogą one należeć do tego lub blisko spokrewnionego taksonu. Do ''Smok wawelski'' przypisuje się także pięć trójpalczastych tropów, typowych dla dinozaurów drapieżnych. Są masywne i mają 40-50 cm długości. Zostały znalezione w piaskowcach zalegających metr nad warstwą kościonośną.

''Smok'' wyróżnia się wieloma cechami spośród innych archozaurów. Jego mózgoczaszka ma charakterystyczne lejkowate rozszerzenie i duże przyczepy dla mięśni skrzydłowych. Kość przedszczękowa jest masywna i ma cztery zębodoły. Między nią a kością szczękową brak jest podnosowej dziury i podnosowego otworu. Na kości szczękowej mieściło się 11-12 zębów. Okno przedoczodołowe jest niskie i trójkątne w zarysie. Kość biodrowa ma skomplikowaną budowę, jest dość wysoka. Łączyła się z prawdopodobnie trzema kręgami krzyżowymi. Panewka stawu biodrowego nie miała perforacji.

Na podstawie odkrytych szczątków szacuje się, że całe zwierzę mierzyło 6-7 metrów, a jego czaszka 48-57 centymetrów. Niektóre ze znalezionych zębów należały do jeszcze większych osobników.

==Paleobiologia==
Kości czaszki są masywne i mają duże powierzchnie przyczepów mięśni. Świadczą o silnych mięśniach szczęk. Głowa była zatem przystosowana do niezwykle mocnych ugryzień. Towarzyszyły temu ostre, zakrzywione lekko do tyłu zęby, przekraczające 10 centymetrów. Czyniło to z głowy niesamowitą broń. W połączeniu z rozmiarami, smok był najgroźniejszym znanym drapieżnikiem tego okresu. Mógł polować na każde zwierzę w tym ekosystemie, nawet na potężne roślinożerne dicynodonty. Dowodzą tego ślady ugryzień na kościach tych synapsydów. Kończyny przednie były krótsze od tylnych, ale nie rozstrzyga to, jak poruszał się smok. [[Trop]]y raczej wskazują na dwunożność, ale wciąż nie znana jest budowa dłoni i stopy.

==Pozycja systematyczna==
Mozaikowatość cech smoka przynosi ogromne problemy z klasyfikacją tego gatunku. Na pewno jest to zwierzę archozaurokształtne, o czym świadczy brak otworu ciemieniowego, kontakt kości jarzmowej z kością kwadratowo-jarzmową, okno przedoczodołowe i serracja na krawędziach zębów. Przynależności do archozaurów dowodzi wyrostki podniebienne kości szczękowych, które spotykają się przyśrodkowo i rostralnośrodkowy guz na bliższej części kości udowej. Trudno natomiast powiedzieć, do której grupy archozaurów smok należy, ponieważ posiada zarówno cechy kojarzone z teropodami jak i z rauizuchami.

<blockquote>
Cechy dinozaurowe:

* dół nadskroniowy, rozszerzający się na kość czołową, trzy kręgi krzyżowe,

* antitrochanter rozszerzający się na kość biodrową,

* przedni krętarz na kości udowej,

* budowa mózgoczaszki,

* tropy przypisywane smokowi.
</blockquote>
<blockquote>
Cechy rauizuchowe:

* trójkątne okno przedoczodołowe,

* wyrostek podniebienny na kości szczękowej i przedszczękowej w kształcie kołnierza,

* rozdwojona powierzchnia stawowa kości jarzmowej, która łączyła się z kością zewnątrzskrzydłową,

* wzmocnienie na bocznej powierzchni kości biodrowej, nad panewką.
</blockquote>
<blockquote>
Cechy prymitywne:

* niepneumatyczna budowa mózgoczaszki,

* wyrostek paroccipital, który jest ustawiony grzbietowo do kłykcia potylicznego,

* kość zaczołowa (obecna też u rauizuchów, nieobecna u dinozaurów),

* budowa wyrostków kolczystych kręgów grzbietowych,

* zamknięta panewka stawu biodrowego.
</blockquote>

To wszystko sprawia, że smok jest trudnym wyzwaniem dla filogenetyków. Pokazuje, że wciąż słabo rozumiemy ewolucję archozaurów.

==Geologia stanowiska==
Cegielnia w Lisowicach geologicznie należy do Basenu Germańskiego. Litostratygraficznie odpowiada osadom kajprowym, a więc wiekowi [[trias późny|późnotriasowemu]]. Znaleziony materiał roślinny reprezentuje formy występujące w [[noryk]]u i [[retyk]]u. Można więc uznać, że osady pochodzą prawdopodobnie z przełomu tych dwóch pięter. Dominują osady pochodzenia rzecznego, reprezentowane przez zlepieńce, różnej frakcji szare mułowce wapniste, piaskowce. Często znajdowane są wapienne konkrecje, czasami zawierające kości. Liczne są różne mineralizacje - kalcytu, pirytu, stroncjanitu i galeny. Osady, zwłaszcza warstwy mułowców, bogate są w szczątki roślinne. Na piaskowcach można obserwować różne skamieniałości śladowe, w tym tropy dinozaurów i ślady bezkręgowców. W górnej części profilu, w warstwie zlepieńca, występują onkoidy. Kości występują w dwumetrowej warstwie mułowca i w znajdujących się tuż pod nimi zlepieńcach.

==Środowisko życia==
Stanowisko paleontologiczne w Lisowicach dostarczyło wielu informacji na temat środowiska, w którym spoczęły kości okolicznych zwierząt. Osady zostały naniesione przez bogate w węglan wapnia rzeki, które przepływały po tamtym terenie. Rzeki te miały różny charakter i wielkość. W tych dobrze natlenionych bujnie rozwijało się życie. Na dnie roiło się od różnych bezkręgowców i mikroorganizmów. Wśród nich wyróżniały się duże, kilkunastocentymetrowe małże. Liczne były skorupiaki takie jak małżoraczki i konchostraki. Na mniejsze zwierzęta polowały ryby. Wśród nich było kilka gatunków rekinów oraz sporej wielkości ryba dwudyszna, która pożywiała się małżami. Roiło się też od ryb ganoidowych, które padały ofiarą plagiozaurów i cyklotozaurów. Liczne były także różnego rodzaju glony. Nie wszędzie były dobre warunki do życia. Miejscami tworzyły się starorzecza i zastoiska, przepełnione gnijącą materią organiczną, rozkładaną przez bakterie beztlenowe. Pozbawione były one tlenu, zastąpionego przez dwutlenek węgla i siarkowodór. Zdarzały się też źródła mineralne, które również zmieniały skład chemiczny wody. W tych niekorzystnych warunkach mogły się zachować liczne szczątki zwierząt wodnych i lądowych. Tam, gdzie warunki dla innych organizmów były złe, tworzyły się sinicowe onkoidy. Nad brzegami rzek bujnie rozwijały się lasy roślin nagozalążkowych, głównie przodków dzisiejszych roślin iglastych i miłorzębów. Nad nimi unosiły się wczesne pterozaury. Zarośla tworzyły paprocie i widłaki. W ściółce można było spotkać wątrobowce i mszaki, pomiędzy którymi przemykały chrząszcze. Łuskowate, niewielkie liście wielu roślin mogą wskazywać na klimat okresowo suchy. Wśród kręgowców lądowych dominowały różne gatunki niewielkich roślinożernych gadów. Polowały na nie dinozaury drapieżne pokrewne celofyzom. Największym roślinożercą był dicynodont wielkości hipopotama, który prawdopodobnie preferował miękkie części roślin. Wszystkie te zwierzęta musiały padać ofiarą smoka, który niepodzielnie rządził tą okolicą.

==Historia badań==
Pierwsze niewątpliwe kości smoka znaleziono w [[2006]] roku. W tym samym roku zorganizowano krótki obóz, składający się z kilku osób mieszkających w namiotach. Udało się im znaleźć między innymi kość udową smoka. Następnie wiosną [[2007]] odbyły się pojedyncze wyjazdy, w trakcie których natrafiono na nagromadzenie kości czaszki. Latem tego samego roku odbył się pierwszy obóz studencki. Nikt się wtedy nie spodziewał, że to będzie jeden z pięciu miesięcznych obozów wykopaliskowych, które odbywały się co roku. Brali w nich udział studenci z całej Polski. Początkowo przyjeżdżali tylko doświadczeni studenci, wybierani spośród uczestników wykopalisk w Krasiejowie. Później zaczęto przyjmować zupełnie nowych studentów, w [[2011]] roku w wykopaliskach wzięli udział pierwsi obcokrajowcy – Czesi. Mimo doświadczeń z Krasiejowa, ciężko było znaleźć jakiekolwiek skamieniałości kręgowców w Lisowicach. Bywały dni, gdy nic nie udawało się znaleźć. Nawet, gdy coś znaleziono, rzadko był to smok. Większość skamieniałości należała do zwierząt wodnych, lądowe należały do rzadkości, a szczególnie drapieżniki. Dlatego kości smoka były wyjątkowym rarytasem. Najczęściej znajdowane głównie zęby. Były piękne - czarne i błyszczące z wyraźnie ząbkowaną krawędzią. Co roku było ich kilka.

[[2008]] rok był dość przełomowy. W National Geographic ukazał się artykuł poświęcony odkryciom z Lisowic, czemu była też poświęcona konferencja prasowa w Warszawie. Zaś w [[Acta Palaeontologica Polonica]] pojawił się krótki artykuł z wstępnymi wynikami badań, w którym zaklasyfikowano smoka do teropodów. Największa rewelacja czekała jednak w terenie. Udało się znaleźć prawie kompletną, ale dysartykułowaną miednicę, którą przypisano smokowi. Swoją nietypową budową również nie rozstrzygnęła o przynależności taksonomicznej smoka, generując kolejne pytania.

[[2009]] i [[2010]] nie były już tak łaskawe w smocze kości. Znów znajdowano głównie zęby. Dopiero ostatniego dnia wykopalisk za pomocą koparki znaleziono kość udową smoka. Była zatopiona w litej skale. Wydobycie jej zajęło ponad godzinę. Kilka młotków i kilof okazały się niewystarczające. Odłamki z uderzanych o siebie narzędzi raniły ludzi wokół. Dopiero koparce udało się ją wyrwać z objęć Matki Ziemi. Kość była trochę pokruszona po tej operacji, ale udało się ją wypreparować i złożyć.

Publikacja pierwszego opisu z nazwą smoka spotkała się z trudnościami. Niejednoznaczna mozaika cech i dysartykulacja szczątków nasuwały podejrzenia, że to mogą być wymieszane szczątki różnych archozaurów. Jednak kości pasowały do siebie wielkością i nie powtarzały się, co przemawiało za tym, że są to szczątki jednego osobnika rozwleczone przez prąd wody. Identyfikacja taksonomiczna budziła kontrowersje. W końcu jednak w [[2011]] roku, znów w APP przyjęto do druku artykuł będący formalnym opisem smoka. Wiadomość o tym dotarła, gdy trwał już kolejny obóz poszukiwawczy. Przez cały miesiąc udało się znaleźć tylko kilka zębów tego zwierzęcia. Największe perełki wyszły dopiero w ciągu ostatnich dni. Wydobyto kompletny kręg grzbietowy i parę kości czaszki. W 2012 i 2013 roku odnaleziono kolejne [[kręg]]i. 18 listopada 2013 roku [[Grzegorz Niedźwiedzki]] obronił rozprawę doktorską poświęconą tafonomii, osteologii, paleobiologii i pozycji filogenetycznej ''Smok''.

Kości smoka można oglądać w muzeum paleontologicznym w Lisowicach. Znajduje się tam też rekonstrukcja szkieletu i ciała tego zwierzęcia. Rekonstrukcję szkieletu można także zobaczyć na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
! ''Smok''
| {{Kpt|[[Grzegorz Niedźwiedzki|Niedźwiedzki]]}}, {{Kpt|[[Tomasz Sulej|Sulej]]}} i {{Kpt|[[Jerzy Dzik|Dzik]]}}, [[2012]]
|-
! ''S. wawelski''
| {{Kpt|Niedźwiedzki, Sulej}} i {{Kpt|Dzik}}, 2012
|}

== Bibliografia ==
Niedźwiedzki G., Gorzelak P., Sulej T. 2011. Bite traces on dicynodont bones and the early evolution of large terrestrial predators. Lethaia 44 (1): 87–92.

Gorzelak, P., Niedźwiedzki, G., Skawina, A. 2009. Pathologies of non-marine bivalve shells from the Late Triassic of Poland. Lethaia 43: 285–289.

Dzik J., Sulej T., Niedźwiedzki G. 2008. A dicynodont-theropod association in the latest Triassic of Poland. Acta Palaeontologica Polonica 53 (4): 733–738.

Niedźwiedzki G., Sulej T., Dzik J. 2012. A large predatory archosaur from the Late Triassic of Poland. Acta Palaeontologica Polonica 57 (2): 267–276. [[doi:10.4202/app.2010.0045]]

Dzik J., Niedźwiedzki G., Sulej T. 2008. Zaskakujące uwieńczenie ery gadów ssakokształtnych. Ewolucja 3: 2–21.

Sulej T., Niedźwiedzki G., Bronowicz R. 2012. A new Late Triassic vertebrate fauna from Poland with turtles, aetosaurs, and coelophysoid dinosaurs. Journal of Vertebrate Paleontology 32 (5): 1033–1041. [[doi:10.1080/02724634.2012.694384]].

[[Kategoria:Rauisuchia]]
[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Polska]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Trias]]
[[Kategoria:Noryk]]
[[Kategoria:Retyk]]

Smok

2013-11-30T16:24:11Z

Tomasz Singer: Wprowadzenie rodziny na podstawie wniosków pracy doktorskiej Grzegorza Niedźwiedzkiego.

{{DISPLAYTITLE:''Smok''}}

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Mateusz Tałanda]]
| [[Krzysztof Lichota]]
[[Marcin Szermański]]

[[Tomasz Skawiński]]
|}

----
{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Smok'' (smok)
|-
! '''Długość''':
| 6-7 m
|-
! '''Masa''':
| 500 kg
|-
! '''[[:Kategoria:Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Polska]] - [[Lisowice]] koło Lublińca, Poręba (?)

(Basen Germański)
|-
! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
| ok. 203 [[Ma]]

późny [[trias]] (przełom [[noryk]]u i [[retyk]]u)
|-
! '''Systematyka'''
| [[Diapsida]]

[[Archosauria]]

? [[Theropoda]] / [[Rauisuchia]]
|-
? [[Herrerasauridae]]
| colspan=2 |[[Plik:Smok.jpeg|400px]]
Rekonstrukcja głowy smoka [http://www.poland.us/files/artykuly/file4e5cb21ac4174.201108300549].
|-
! colspan=2 | Mapa znalezisk:
|-
| colspan=2 |
<display_points type="terrain" zoom=6>
50°40′N, 18°37′E|''Smok wawelski'' - [[holotyp]], cały materiał przypisany i ichnoskamieniałości.
</display_points>
|}

==Wstęp==
''Smok'' był sporej wielkości drapieżnikiem o niepewnej pozycji taksonomicznej. Jego szczątki zostały znalezione w [[Lisowice|Lisowicach]] koło Lublińca. Został opisany przez [[Grzegorz Niedźwiedzki|Grzegorza Niedźwiedzkiego]], [[Tomasz Sulej|Tomasza Suleja]] i [[Jerzy Dzik|Jerzego Dzika]] na łamach [[Acta Palaeontologica Polonica]] w [[2012]] roku. Jego nazwa pochodzi od legendarnego smoka spod zamku na Wawelu.

[[Plik:Smok szkielet.JPG|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu smoka na Wydziale Biologii UW. Fot. Mateusz Tałanda.]]
[[Plik:Smok zab.jpg|300px|thumb|right|Fragment zęba smoka. Fot. Dawid Mazurek.]]
[[Plik:Smok kreg.jpg|300px|thumb|right|Kręg grzbietowy. Fot. Andrzej Wolniewicz.]]
[[Plik:Smok sacral.jpg|300px|thumb|right|Kręg krzyżowy. Fot. Marlena Świło.]]
[[Plik:Smok caudal.jpg|300px|thumb|right|Kręg ogonowy. Fot. Marcin Woś.]]
[[Plik:Smok ilium.jpg|300px|thumb|right|Niekompletna kość biodrowa. Fot. Marcin Woś.]]

==Budowa i materiał kopalny==
Mózgoczaszka stanowi materiał [[holotyp]]owy. W asocjacji z nią znaleziono niekompletną czaszkę. W tych samych warstwach znaleziono ponadto wiele kości szkieletu pozaczaszkowego: kręgi, kość ramieniową i łokciową, obie kości udowe, fragment piszczeli, prawie kompletną miednicę. Podobny stan zachowania, wielkość, brak powtarzających się elementów i bliskie położenie mogą sugerować, że należą do tego samego osobnika. Oprócz tego w tej samej cegielni, ale w innym miejscu znaleziono kość przedszczękową i łonową, które do tego osobnika nie należały. Najliczniej znajdowaną skamieniałością smoka są jego zęby, których znaleziono już co najmniej kilkanaście. Zęby podobne do zębów ''Smok'' odnaleziono także na stanowisku w Porębie niedaleko Lisowic (także z przełomu noryku i retyku) - mogą one należeć do tego lub blisko spokrewnionego taksonu. Do ''Smok wawelski'' przypisuje się także pięć trójpalczastych tropów, typowych dla dinozaurów drapieżnych. Są masywne i mają 40-50 cm długości. Zostały znalezione w piaskowcach zalegających metr nad warstwą kościonośną.

''Smok'' wyróżnia się wieloma cechami spośród innych archozaurów. Jego mózgoczaszka ma charakterystyczne lejkowate rozszerzenie i duże przyczepy dla mięśni skrzydłowych. Kość przedszczękowa jest masywna i ma cztery zębodoły. Między nią a kością szczękową brak jest podnosowej dziury i podnosowego otworu. Na kości szczękowej mieściło się 11-12 zębów. Okno przedoczodołowe jest niskie i trójkątne w zarysie. Kość biodrowa ma skomplikowaną budowę, jest dość wysoka. Łączyła się z prawdopodobnie trzema kręgami krzyżowymi. Panewka stawu biodrowego nie miała perforacji.

Na podstawie odkrytych szczątków szacuje się, że całe zwierzę mierzyło 6-7 metrów, a jego czaszka 48-57 centymetrów. Niektóre ze znalezionych zębów należały do jeszcze większych osobników.

==Paleobiologia==
Kości czaszki są masywne i mają duże powierzchnie przyczepów mięśni. Świadczą o silnych mięśniach szczęk. Głowa była zatem przystosowana do niezwykle mocnych ugryzień. Towarzyszyły temu ostre, zakrzywione lekko do tyłu zęby, przekraczające 10 centymetrów. Czyniło to z głowy niesamowitą broń. W połączeniu z rozmiarami, smok był najgroźniejszym znanym drapieżnikiem tego okresu. Mógł polować na każde zwierzę w tym ekosystemie, nawet na potężne roślinożerne dicynodonty. Dowodzą tego ślady ugryzień na kościach tych synapsydów. Kończyny przednie były krótsze od tylnych, ale nie rozstrzyga to, jak poruszał się smok. [[Trop]]y raczej wskazują na dwunożność, ale wciąż nie znana jest budowa dłoni i stopy.

==Pozycja systematyczna==
Mozaikowatość cech smoka przynosi ogromne problemy z klasyfikacją tego gatunku. Na pewno jest to zwierzę archozaurokształtne, o czym świadczy brak otworu ciemieniowego, kontakt kości jarzmowej z kością kwadratowo-jarzmową, okno przedoczodołowe i serracja na krawędziach zębów. Przynależności do archozaurów dowodzi wyrostki podniebienne kości szczękowych, które spotykają się przyśrodkowo i rostralnośrodkowy guz na bliższej części kości udowej. Trudno natomiast powiedzieć, do której grupy archozaurów smok należy, ponieważ posiada zarówno cechy kojarzone z teropodami jak i z rauizuchami.

<blockquote>
Cechy dinozaurowe:

* dół nadskroniowy, rozszerzający się na kość czołową, trzy kręgi krzyżowe,

* antitrochanter rozszerzający się na kość biodrową,

* przedni krętarz na kości udowej,

* budowa mózgoczaszki,

* tropy przypisywane smokowi.
</blockquote>
<blockquote>
Cechy rauizuchowe:

* trójkątne okno przedoczodołowe,

* wyrostek podniebienny na kości szczękowej i przedszczękowej w kształcie kołnierza,

* rozdwojona powierzchnia stawowa kości jarzmowej, która łączyła się z kością zewnątrzskrzydłową,

* wzmocnienie na bocznej powierzchni kości biodrowej, nad panewką.
</blockquote>
<blockquote>
Cechy prymitywne:

* niepneumatyczna budowa mózgoczaszki,

* wyrostek paroccipital, który jest ustawiony grzbietowo do kłykcia potylicznego,

* kość zaczołowa (obecna też u rauizuchów, nieobecna u dinozaurów),

* budowa wyrostków kolczystych kręgów grzbietowych,

* zamknięta panewka stawu biodrowego.
</blockquote>

To wszystko sprawia, że smok jest trudnym wyzwaniem dla filogenetyków. Pokazuje, że wciąż słabo rozumiemy ewolucję archozaurów.

==Geologia stanowiska==
Cegielnia w Lisowicach geologicznie należy do Basenu Germańskiego. Litostratygraficznie odpowiada osadom kajprowym, a więc wiekowi [[trias późny|późnotriasowemu]]. Znaleziony materiał roślinny reprezentuje formy występujące w [[noryk]]u i [[retyk]]u. Można więc uznać, że osady pochodzą prawdopodobnie z przełomu tych dwóch pięter. Dominują osady pochodzenia rzecznego, reprezentowane przez zlepieńce, różnej frakcji szare mułowce wapniste, piaskowce. Często znajdowane są wapienne konkrecje, czasami zawierające kości. Liczne są różne mineralizacje - kalcytu, pirytu, stroncjanitu i galeny. Osady, zwłaszcza warstwy mułowców, bogate są w szczątki roślinne. Na piaskowcach można obserwować różne skamieniałości śladowe, w tym tropy dinozaurów i ślady bezkręgowców. W górnej części profilu, w warstwie zlepieńca, występują onkoidy. Kości występują w dwumetrowej warstwie mułowca i w znajdujących się tuż pod nimi zlepieńcach.

==Środowisko życia==
Stanowisko paleontologiczne w Lisowicach dostarczyło wielu informacji na temat środowiska, w którym spoczęły kości okolicznych zwierząt. Osady zostały naniesione przez bogate w węglan wapnia rzeki, które przepływały po tamtym terenie. Rzeki te miały różny charakter i wielkość. W tych dobrze natlenionych bujnie rozwijało się życie. Na dnie roiło się od różnych bezkręgowców i mikroorganizmów. Wśród nich wyróżniały się duże, kilkunastocentymetrowe małże. Liczne były skorupiaki takie jak małżoraczki i konchostraki. Na mniejsze zwierzęta polowały ryby. Wśród nich było kilka gatunków rekinów oraz sporej wielkości ryba dwudyszna, która pożywiała się małżami. Roiło się też od ryb ganoidowych, które padały ofiarą plagiozaurów i cyklotozaurów. Liczne były także różnego rodzaju glony. Nie wszędzie były dobre warunki do życia. Miejscami tworzyły się starorzecza i zastoiska, przepełnione gnijącą materią organiczną, rozkładaną przez bakterie beztlenowe. Pozbawione były one tlenu, zastąpionego przez dwutlenek węgla i siarkowodór. Zdarzały się też źródła mineralne, które również zmieniały skład chemiczny wody. W tych niekorzystnych warunkach mogły się zachować liczne szczątki zwierząt wodnych i lądowych. Tam, gdzie warunki dla innych organizmów były złe, tworzyły się sinicowe onkoidy. Nad brzegami rzek bujnie rozwijały się lasy roślin nagozalążkowych, głównie przodków dzisiejszych roślin iglastych i miłorzębów. Nad nimi unosiły się wczesne pterozaury. Zarośla tworzyły paprocie i widłaki. W ściółce można było spotkać wątrobowce i mszaki, pomiędzy którymi przemykały chrząszcze. Łuskowate, niewielkie liście wielu roślin mogą wskazywać na klimat okresowo suchy. Wśród kręgowców lądowych dominowały różne gatunki niewielkich roślinożernych gadów. Polowały na nie dinozaury drapieżne pokrewne celofyzom. Największym roślinożercą był dicynodont wielkości hipopotama, który prawdopodobnie preferował miękkie części roślin. Wszystkie te zwierzęta musiały padać ofiarą smoka, który niepodzielnie rządził tą okolicą.

==Historia badań==
Pierwsze niewątpliwe kości smoka znaleziono w [[2006]] roku. W tym samym roku zorganizowano krótki obóz, składający się z kilku osób mieszkających w namiotach. Udało się im znaleźć między innymi kość udową smoka. Następnie wiosną [[2007]] odbyły się pojedyncze wyjazdy, w trakcie których natrafiono na nagromadzenie kości czaszki. Latem tego samego roku odbył się pierwszy obóz studencki. Nikt się wtedy nie spodziewał, że to będzie jeden z pięciu miesięcznych obozów wykopaliskowych, które odbywały się co roku. Brali w nich udział studenci z całej Polski. Początkowo przyjeżdżali tylko doświadczeni studenci, wybierani spośród uczestników wykopalisk w Krasiejowie. Później zaczęto przyjmować zupełnie nowych studentów, w [[2011]] roku w wykopaliskach wzięli udział pierwsi obcokrajowcy – Czesi. Mimo doświadczeń z Krasiejowa, ciężko było znaleźć jakiekolwiek skamieniałości kręgowców w Lisowicach. Bywały dni, gdy nic nie udawało się znaleźć. Nawet, gdy coś znaleziono, rzadko był to smok. Większość skamieniałości należała do zwierząt wodnych, lądowe należały do rzadkości, a szczególnie drapieżniki. Dlatego kości smoka były wyjątkowym rarytasem. Najczęściej znajdowane głównie zęby. Były piękne - czarne i błyszczące z wyraźnie ząbkowaną krawędzią. Co roku było ich kilka.

[[2008]] rok był dość przełomowy. W National Geographic ukazał się artykuł poświęcony odkryciom z Lisowic, czemu była też poświęcona konferencja prasowa w Warszawie. Zaś w [[Acta Palaeontologica Polonica]] pojawił się krótki artykuł z wstępnymi wynikami badań, w którym zaklasyfikowano smoka do teropodów. Największa rewelacja czekała jednak w terenie. Udało się znaleźć prawie kompletną, ale dysartykułowaną miednicę, którą przypisano smokowi. Swoją nietypową budową również nie rozstrzygnęła o przynależności taksonomicznej smoka, generując kolejne pytania.

[[2009]] i [[2010]] nie były już tak łaskawe w smocze kości. Znów znajdowano głównie zęby. Dopiero ostatniego dnia wykopalisk za pomocą koparki znaleziono kość udową smoka. Była zatopiona w litej skale. Wydobycie jej zajęło ponad godzinę. Kilka młotków i kilof okazały się niewystarczające. Odłamki z uderzanych o siebie narzędzi raniły ludzi wokół. Dopiero koparce udało się ją wyrwać z objęć Matki Ziemi. Kość była trochę pokruszona po tej operacji, ale udało się ją wypreparować i złożyć.

Publikacja pierwszego opisu z nazwą smoka spotkała się z trudnościami. Niejednoznaczna mozaika cech i dysartykulacja szczątków nasuwały podejrzenia, że to mogą być wymieszane szczątki różnych archozaurów. Jednak kości pasowały do siebie wielkością i nie powtarzały się, co przemawiało za tym, że są to szczątki jednego osobnika rozwleczone przez prąd wody. Identyfikacja taksonomiczna budziła kontrowersje. W końcu jednak w [[2011]] roku, znów w APP przyjęto do druku artykuł będący formalnym opisem smoka. Wiadomość o tym dotarła, gdy trwał już kolejny obóz poszukiwawczy. Przez cały miesiąc udało się znaleźć tylko kilka zębów tego zwierzęcia. Największe perełki wyszły dopiero w ciągu ostatnich dni. Wydobyto kompletny kręg grzbietowy i parę kości czaszki. W 2012 i 2013 roku odnaleziono kolejne [[kręg]]i. 18 listopada 2013 roku [[Grzegorz Niedźwiedzki]] obronił rozprawę doktorską poświęconą tafonomii, osteologii, paleobiologii i pozycji filogenetycznej ''Smok''.

Kości smoka można oglądać w muzeum paleontologicznym w Lisowicach. Znajduje się tam też rekonstrukcja szkieletu i ciała tego zwierzęcia. Rekonstrukcję szkieletu można także zobaczyć na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
! ''Smok''
| {{Kpt|[[Grzegorz Niedźwiedzki|Niedźwiedzki]]}}, {{Kpt|[[Tomasz Sulej|Sulej]]}} i {{Kpt|[[Jerzy Dzik|Dzik]]}}, [[2012]]
|-
! ''S. wawelski''
| {{Kpt|Niedźwiedzki, Sulej}} i {{Kpt|Dzik}}, 2012
|}

== Bibliografia ==
Niedźwiedzki G., Gorzelak P., Sulej T. 2011. Bite traces on dicynodont bones and the early evolution of large terrestrial predators. Lethaia 44 (1): 87–92.

Gorzelak, P., Niedźwiedzki, G., Skawina, A. 2009. Pathologies of non-marine bivalve shells from the Late Triassic of Poland. Lethaia 43: 285–289.

Dzik J., Sulej T., Niedźwiedzki G. 2008. A dicynodont-theropod association in the latest Triassic of Poland. Acta Palaeontologica Polonica 53 (4): 733–738.

Niedźwiedzki G., Sulej T., Dzik J. 2012. A large predatory archosaur from the Late Triassic of Poland. Acta Palaeontologica Polonica 57 (2): 267–276. [[doi:10.4202/app.2010.0045]]

Dzik J., Niedźwiedzki G., Sulej T. 2008. Zaskakujące uwieńczenie ery gadów ssakokształtnych. Ewolucja 3: 2–21.

Sulej T., Niedźwiedzki G., Bronowicz R. 2012. A new Late Triassic vertebrate fauna from Poland with turtles, aetosaurs, and coelophysoid dinosaurs. Journal of Vertebrate Paleontology 32 (5): 1033–1041. [[doi:10.1080/02724634.2012.694384]].

[[Kategoria:Rauisuchia]]
[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Polska]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Trias]]
[[Kategoria:Noryk]]
[[Kategoria:Retyk]]

Nigersaurus

2012-05-07T18:16:40Z

Tomasz Singer: /* Budowa */

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Maciej Ziegler]]

| [[Marcin Szermański]]
[[Tomasz Sokołowski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Nigersaurus'' (nigerzaur)
|-
! '''Długość''':
| 9 m

|-
! '''Masa''':
| 5-8 t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Niger]]

[[formacja Elrhaz]]
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| 114-110 Ma

wczesna wczesna [[kreda]] (późny [[apt]] – wczesny [[alb]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Sauropoda]]

[[Eusauropoda]]

[[Neosauropoda]]

[[Diplodocoidea]]

[[Rebbachisauridae]]

[[Nigersaurinae]]

|-
| colspan=2 |[[Plik:Nigersaurus.png|400px|]]
Materiał kopalny i wybrane szczegóły budowy.

Autor: Carol Abraczinskas, źródło: Sereno i in., 2007.
|}

==Wstęp==
''Nigersaurus'' był rebbachizaurydem występującym w Afryce w "środkowej" kredzie. Jest on ważnym odkryciem - jego niezwykła czaszka dostarczyła wielu informacji o odżywianiu się diplodokoidów. Okazało się, że posiadał on baterie zębowe, które znane są od dawna u przedstawicieli [[Ceratopsia|ceratopsów]] i [[Ornithopoda|ornitopodów]]. Jest jednym z najczęściej znajdowanych rodzajów w formacji Elrhaz. ''Nigersaurus'' był prawdopodobnie roślinożercą żerującym na niskiej roślinności.

==Budowa==
Jak na zauropoda, nigerzaur był niewielki i lekko zbudowany. Czaszka była ekstremalnie lekko zbudowana, baterie zębowe skupione były na samym przodzie czaszki. Jego pysk był bocznie rozszerzony i skierowany dokładnie na płaszczyznę gruntu, pod kątem prawie 70 stopni w stosunku do szyi. Wiele cech czaszki tego rebbachizauryda jest zupełnie wyjątkowych wśród zauropodomorfów. Są to zamkniecie górnego okna skroniowego, pięć dodatkowych okien po bocznej stronie czaszki oraz baterie zębowe. Wiele otworów ma także dolna szczęka. Zewnętrzne otwory nosowe są duże, wydłużone i tylko częściowo cofnięte. Końce dolnej i górnej szczęki mają liczne odciśnięte nerwowo-naczyniowe rowki, sugerujące keratynowe pokrycie pyska. Mogły one również świadczyć o posiadaniu za życia wydatnych warg, pomocnych przy przytrzymywaniu obgryzanych liści. Odlew czaszki nigerzaura daje kompletny - na miarę możliwości, jakie daje badanie tego organu wyłącznie z kości - wgląd na budowę mózgu zauropodów. Zęby były wymieniane raz na miesiąc. Kształtem przypominały dłuto. Całkowita liczba używanych i tkwiących jeszcze wewnątrz czaszki zębów zastępczych szacowana jest na ponad 500.

Szyja była dość krótka (ok. 130% długości grzbietu) i składała się z 13 kręgów. Trzony przedkrzyżowych kręgów miały więcej pustej przestrzeni (worków powietrznych) niż samej kości.

==Pozycja filogenetyczna i ewolucja diplodokoidów==
[[Plik:Nigersaurus2.png|thumb|right|300px|Rekonstrukcje czaszki Nigersaurus i budowa mózgu zauropodomorfów. Źródło: Sereno i in., 2007.]]

''Nigersaurus'' należy do jednej z grup diplodokoidów - Rebbachisauridae. W analizach kladystycznych najbliżej mu do ''[[Demandasaurus]]'' z Hiszpanii. Sereno i in. (2007) przypuszczają, że mniejsze rozmiary ciała, stosunkowo krótka szyja i przystosowanie do żywienia się nisko rosnącą roślinnością są wyjściową cechą powstałej w środkowej jurze grupy Diplodocoidea. Sereno i Wilson (2005) przekonują, że baterie zębowe wyewoluowały wcześniej w kredzie, bowiem zęby bardzo podobne do znanych u ''Nigersaurus'' znaleziono w datowanych na barrem (130-125 Ma) osadach w Wielkiej Brytanii - na wyspie Wight.

==Materiał kopalny==
Znaleziono wiele osobników, lecz żadnego kompletnego. [[Holotyp]] (MNN GDF512) to częściowo rozbita czaszka i częściowo artykułowana szyja. Sereno i in. (1999) uznają także łopatkę, kończyny przednie i tylne jako część holotypu.

Niekompletny szkielet opisany przez Taqueta w 1976 roku także prawdopodobnie jest osobnikiem ''Nigersaurus''.

==Etymologia==
''Nigersaurus'' znaczy "jaszczur z Nigru". Epitet gatunkowy nadano na cześć Philippe'a Taqueta, francuskiego paleontologa, którego ekspedycje w latach 1965-1972 zainicjowały eksplorację paleontologiczną Nigru na dużą skalę.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Nigersaurus''
| [[Sereno]], [[Beck]], [[Dutheil]], [[Larsson]], [[Lyon]], [[Moussa]], [[Sadleir]], [[Sidor]], [[Varricchio]], [[Wilson]] i [[Wilson]], [[1999]]
|-
! ''N. taqueti''
| [[Sereno]], [[Beck]], [[Dutheil]], [[Larsson]], [[Lyon]], [[Moussa]], [[Sadleir]], [[Sidor]], [[Varricchio]], [[Wilson]] i [[Wilson]], [[1999]]
|}

==Bibliografia==
Fernández-Baldor, T.F., Canudo, J.I., Huerta, P., Montero, D., Pereda Suberbiola, X. & Salgado, L. (2011) "Demandasaurus darwini, a new rebbachisaurid sauropod from the Early Cretaceous of the Iberian Peninsula. Acta Palaeontologica Polonica 56(X): xxx-xxx. doi:10.4202/app.2010.0003

Sereno, P.C., Beck, A.L., Dutheil, D.B., Larsson, H.C.E., Lyon, G.H., Moussa, B., Sadleir, R.W., Sidor, C.A., Varricchio, D.J., Wilson, G. P. & Wilson, J.A. (1999) "Cretaceous Sauropods from the Sahara and the Uneven Rate of Skeletal Evolution Among Dinosaurs" Science, 286(5443), 1342-1347.

Sereno, P.C., Wilson, J.A., Witmer, L.M., Whitlock, J.A., Maga, A., Ide, O. & Rowe, T.A. (2007) Structural Extremes in a Cretaceous Dinosaur. PLoS ONE 2(11): e1230. doi:10.1371/journal.pone.0001230

Wilson, J.A. & Sereno, P.C. (2005) "Structure and Evolution of a Sauropod Tooth Battery" [w:] Curry Rogers, K. & Wilson, J.A. (ed.) "The Sauropods: Evolution and Paleobiology" University of California Press, Berkeley, ISBN 0-520-24623-3.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Diplodocoidea]]
[[Kategoria:Rebbachisauridae]]
[[Kategoria:Afryka]]
[[Kategoria:Niger]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Apt]]
[[Kategoria:Alb]]

Hongshanosaurus

2011-12-14T19:40:53Z

Tomasz Singer: /* Bibliografia */

Opis wymaga poprawy


{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Tomasz Singer]]
| [[Tomasz Sokołowski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Hongshanosaurus'' (hongszanozaur)
|-
! '''Długość''':
| ok. 1,8-1,9 m

|-
! '''Masa''':
| ? t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Chiny]] - prowincja [[Liaoning]]

([[formacja Yixian]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| wczesna [[kreda]]
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Genasauria]]

[[Cerapoda]]

[[Marginocephalia]]

[[Ceratopsia]]

[[Psittacosauridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Hongshanosaurus.jpg|400px|]]
 [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Hongshanosaurus_BW.jpg/500px-Hongshanosaurus_BW.jpg]
|}

==Wstęp==
''Hongshanosaurus'' to rodzaj ceratopsa, który żył we wczesnej kredzie na terenie dzisiejszych Chin. Jego skamieniałe szczątki zostały odnalezione w prowincji [[Liaoning]] w pokładach formacji Yixian.

==Etymologia==
"Hong Shan" z chińskiego "czerwone wzgórze" od kultury istniejącej na tym obszarze około 6 tys. lat temu. Nazwa gatunkowa na cześć profesora Huo Lianhai, który umożliwił badanie okazu holotypu.

==Odkrycie==
Rodzaj ten został opisany na podstawie czaszki połączonej z żuchwą należącej do młodocianego osobnika. Pomimo to istotne różnice do okazów ''[[Psittacosaurus]]'' w stadium młodocianym potwierdziły jego ważność. W [[2005]] roku została opisana również połączona z żuchwą czaszka z tego samego stanowiska ([[You]] i [[Xu]], [[2005]]), należąca do dorosłego osobnika.

==Pozycja systematyczna==
Obecnie uznawany jest za synonim rodzaju ''Psittacosaurus'' (Sereno, 2010) jako gatunek ''P. hui''

==Anatomia==
Czaszka odnaleziona w [[2005]] roku o kształcie pięciokąta wyraźnie szersza niż dłuższa, głównie dzięki bocznym wyrostkom kości jarzmowej (''jugale''), tworzącym wydatne kolce. Na pierwszy rzut oka przypomina czaszkę gatunku ''[[Psittacosaurus]] sinensis'' jednak ma krótszą lekko pochyloną do tyłu część potyliczną co sprawia, że boczne okno skroniowe i oczodół mają bardziej podłużny kształt. Część przedoczodołowa jest trochę dłuższa niż u ''[[Psittacosaurus]]'', głównie dzięki kości rostralnej, tworzącej bardziej wydatny dziób. Nozdrza są też bardziej eliptyczne, choć równie wysoko osadzone jak u pokrewnego rodzaju, ale położone bliżej oczodołu. Oczy u tego zwierzęcia były głównie skierowane ku górze. Zresztą ustawienie kłykcia potylicznego wskazuje, że musiało mieć praktycznie cały czas uniesioną głowę. Może to sugerować, iż ten rodzaj był ziemnowodny, dużo czasu bezwładnie spędzał w wodzie, z której wystawała tylko głowa (własna obserwacja). Mógł żywić się najstarszą znaną rośliną kwiatową ''[[Archaeofructa]]''.

==Rozmiary==
Czaszka dorosłego osobnika mierzy 18 cm długości i 22 cm szerokości, jest o około 32% większa od czaszki holotypu ''[[Psittacosaurus]] mongoliensis''. Przy podobnych proporcjach całe zwierze mogło mierzyć jakieś 185 cm długości.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Hongshanosaurus''
| [[You]] i [[Xu]], [[2003]]
|-
! ''H. houi''
| [[You]] i [[Xu]], [[2003]]
|}

==Bibliografia==

Sereno P. C., 2010. Taxonomy, cranial morphology, and relationships of parrot beaked dinosaurs (Ceratopsia:''Psittacosaurus''). W:New Perspecives on Horned Dinosaurus. The Royal Tyrrell Museum Ceratopsians Symposium (eds.) Ryan M. J., Chinnery-Allgier R. J., Ebert D. A., Indiana University Press Part Two.
You H.-L., Xu X., Wang X., 2003. A new genus of Psittacosauridae (Dinosauria : Ornithopoda) and the origin, and the early evolution of marginocephalian dinosaurs. Acta Geologica Sinica '''77''' : 15-20.
You H.-L., Xu X., 2005. An adult specimen of ''Hongshanosaurus houi'' (Dinosauria : Psittacosauridae)from the Lower Cretaceous of Western Liaoning Province, China. Acta Geologica Sinica '''79''' : 168-173.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsia bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]

Hongshanosaurus

2011-12-14T19:40:23Z

Tomasz Singer: /* Bibliografia */

Opis wymaga poprawy


{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Tomasz Singer]]
| [[Tomasz Sokołowski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Hongshanosaurus'' (hongszanozaur)
|-
! '''Długość''':
| ok. 1,8-1,9 m

|-
! '''Masa''':
| ? t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Chiny]] - prowincja [[Liaoning]]

([[formacja Yixian]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| wczesna [[kreda]]
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Genasauria]]

[[Cerapoda]]

[[Marginocephalia]]

[[Ceratopsia]]

[[Psittacosauridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Hongshanosaurus.jpg|400px|]]
 [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Hongshanosaurus_BW.jpg/500px-Hongshanosaurus_BW.jpg]
|}

==Wstęp==
''Hongshanosaurus'' to rodzaj ceratopsa, który żył we wczesnej kredzie na terenie dzisiejszych Chin. Jego skamieniałe szczątki zostały odnalezione w prowincji [[Liaoning]] w pokładach formacji Yixian.

==Etymologia==
"Hong Shan" z chińskiego "czerwone wzgórze" od kultury istniejącej na tym obszarze około 6 tys. lat temu. Nazwa gatunkowa na cześć profesora Huo Lianhai, który umożliwił badanie okazu holotypu.

==Odkrycie==
Rodzaj ten został opisany na podstawie czaszki połączonej z żuchwą należącej do młodocianego osobnika. Pomimo to istotne różnice do okazów ''[[Psittacosaurus]]'' w stadium młodocianym potwierdziły jego ważność. W [[2005]] roku została opisana również połączona z żuchwą czaszka z tego samego stanowiska ([[You]] i [[Xu]], [[2005]]), należąca do dorosłego osobnika.

==Pozycja systematyczna==
Obecnie uznawany jest za synonim rodzaju ''Psittacosaurus'' (Sereno, 2010) jako gatunek ''P. hui''

==Anatomia==
Czaszka odnaleziona w [[2005]] roku o kształcie pięciokąta wyraźnie szersza niż dłuższa, głównie dzięki bocznym wyrostkom kości jarzmowej (''jugale''), tworzącym wydatne kolce. Na pierwszy rzut oka przypomina czaszkę gatunku ''[[Psittacosaurus]] sinensis'' jednak ma krótszą lekko pochyloną do tyłu część potyliczną co sprawia, że boczne okno skroniowe i oczodół mają bardziej podłużny kształt. Część przedoczodołowa jest trochę dłuższa niż u ''[[Psittacosaurus]]'', głównie dzięki kości rostralnej, tworzącej bardziej wydatny dziób. Nozdrza są też bardziej eliptyczne, choć równie wysoko osadzone jak u pokrewnego rodzaju, ale położone bliżej oczodołu. Oczy u tego zwierzęcia były głównie skierowane ku górze. Zresztą ustawienie kłykcia potylicznego wskazuje, że musiało mieć praktycznie cały czas uniesioną głowę. Może to sugerować, iż ten rodzaj był ziemnowodny, dużo czasu bezwładnie spędzał w wodzie, z której wystawała tylko głowa (własna obserwacja). Mógł żywić się najstarszą znaną rośliną kwiatową ''[[Archaeofructa]]''.

==Rozmiary==
Czaszka dorosłego osobnika mierzy 18 cm długości i 22 cm szerokości, jest o około 32% większa od czaszki holotypu ''[[Psittacosaurus]] mongoliensis''. Przy podobnych proporcjach całe zwierze mogło mierzyć jakieś 185 cm długości.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Hongshanosaurus''
| [[You]] i [[Xu]], [[2003]]
|-
! ''H. houi''
| [[You]] i [[Xu]], [[2003]]
|}

==Bibliografia==

Sereno P. C., 2010. Taxonomy, cranial morphology, and relationships of parrot beaked dinosaurs (Ceratopsia:''Psittacosaurus''). W:New Perspecives on Horned Dinosaurus. The Royal Tyrrell Museum Ceratopsians Symposium (eds.) Ryan M. J., Chinnery-Allgier R. J., Ebert D. A., Indiana University Press Part Two.
You H.-L., Xu X., Wang X., 2003. A new genus of Psittacosauridae (Dinosauria : Ornithopoda) and the origin, and the early evolution of marginocephalian dinosaurs. Acta Geologica Sinica '''77''' : 15-20.

You H.-L., Xu X., 2005. An adult specimen of ''Hongshanosaurus houi'' (Dinosauria : Psittacosauridae)from the Lower Cretaceous of Western Liaoning Province, China. Acta Geologica Sinica '''79''' : 168-173.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsia bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]

Hongshanosaurus

2011-12-14T19:38:40Z

Tomasz Singer: /* Bibliografia */

Hongshanosaurus

2011-12-14T19:25:40Z

Tomasz Singer: /* Pozycja systematyczna */

Opis wymaga poprawy


{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Tomasz Singer]]
| [[Tomasz Sokołowski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Hongshanosaurus'' (hongszanozaur)
|-
! '''Długość''':
| ok. 1,8-1,9 m

|-
! '''Masa''':
| ? t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Chiny]] - prowincja [[Liaoning]]

([[formacja Yixian]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| wczesna [[kreda]]
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Genasauria]]

[[Cerapoda]]

[[Marginocephalia]]

[[Ceratopsia]]

[[Psittacosauridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Hongshanosaurus.jpg|400px|]]
 [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Hongshanosaurus_BW.jpg/500px-Hongshanosaurus_BW.jpg]
|}

==Wstęp==
''Hongshanosaurus'' to rodzaj ceratopsa, który żył we wczesnej kredzie na terenie dzisiejszych Chin. Jego skamieniałe szczątki zostały odnalezione w prowincji [[Liaoning]] w pokładach formacji Yixian.

==Etymologia==
"Hong Shan" z chińskiego "czerwone wzgórze" od kultury istniejącej na tym obszarze około 6 tys. lat temu. Nazwa gatunkowa na cześć profesora Huo Lianhai, który umożliwił badanie okazu holotypu.

==Odkrycie==
Rodzaj ten został opisany na podstawie czaszki połączonej z żuchwą należącej do młodocianego osobnika. Pomimo to istotne różnice do okazów ''[[Psittacosaurus]]'' w stadium młodocianym potwierdziły jego ważność. W [[2005]] roku została opisana również połączona z żuchwą czaszka z tego samego stanowiska ([[You]] i [[Xu]], [[2005]]), należąca do dorosłego osobnika.

==Pozycja systematyczna==
Obecnie uznawany jest za synonim rodzaju ''Psittacosaurus'' (Sereno, 2010) jako gatunek ''P. hui''

==Anatomia==
Czaszka odnaleziona w [[2005]] roku o kształcie pięciokąta wyraźnie szersza niż dłuższa, głównie dzięki bocznym wyrostkom kości jarzmowej (''jugale''), tworzącym wydatne kolce. Na pierwszy rzut oka przypomina czaszkę gatunku ''[[Psittacosaurus]] sinensis'' jednak ma krótszą lekko pochyloną do tyłu część potyliczną co sprawia, że boczne okno skroniowe i oczodół mają bardziej podłużny kształt. Część przedoczodołowa jest trochę dłuższa niż u ''[[Psittacosaurus]]'', głównie dzięki kości rostralnej, tworzącej bardziej wydatny dziób. Nozdrza są też bardziej eliptyczne, choć równie wysoko osadzone jak u pokrewnego rodzaju, ale położone bliżej oczodołu. Oczy u tego zwierzęcia były głównie skierowane ku górze. Zresztą ustawienie kłykcia potylicznego wskazuje, że musiało mieć praktycznie cały czas uniesioną głowę. Może to sugerować, iż ten rodzaj był ziemnowodny, dużo czasu bezwładnie spędzał w wodzie, z której wystawała tylko głowa (własna obserwacja). Mógł żywić się najstarszą znaną rośliną kwiatową ''[[Archaeofructa]]''.

==Rozmiary==
Czaszka dorosłego osobnika mierzy 18 cm długości i 22 cm szerokości, jest o około 32% większa od czaszki holotypu ''[[Psittacosaurus]] mongoliensis''. Przy podobnych proporcjach całe zwierze mogło mierzyć jakieś 185 cm długości.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Hongshanosaurus''
| [[You]] i [[Xu]], [[2003]]
|-
! ''H. houi''
| [[You]] i [[Xu]], [[2003]]
|}

==Bibliografia==

Sereno P. C., 2010. Taxonomy, cranial morphology, and relationships of parrot beaked dinosaurs (Ceratopsia:''Psittacosaurus''). W:New Perspecives on Horned Dinosaurus. The Royal Tyrrell Museum Ceratopsians Symposium (eds.) Ryan M. J., Chinnery-Allgier R. J., Ebert D. A., Indiana University Press Part Two.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsia bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]

Hongshanosaurus

2011-12-14T18:57:50Z

Tomasz Singer: /* Odkrycie */

Opis wymaga poprawy


{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Tomasz Singer]]
| [[Tomasz Sokołowski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Hongshanosaurus'' (hongszanozaur)
|-
! '''Długość''':
| ok. 1,8-1,9 m

|-
! '''Masa''':
| ? t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Chiny]] - prowincja [[Liaoning]]

([[formacja Yixian]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| wczesna [[kreda]]
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Genasauria]]

[[Cerapoda]]

[[Marginocephalia]]

[[Ceratopsia]]

[[Psittacosauridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Hongshanosaurus.jpg|400px|]]
 [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Hongshanosaurus_BW.jpg/500px-Hongshanosaurus_BW.jpg]
|}

==Wstęp==
''Hongshanosaurus'' to rodzaj ceratopsa, który żył we wczesnej kredzie na terenie dzisiejszych Chin. Jego skamieniałe szczątki zostały odnalezione w prowincji [[Liaoning]] w pokładach formacji Yixian.

==Etymologia==
"Hong Shan" z chińskiego "czerwone wzgórze" od kultury istniejącej na tym obszarze około 6 tys. lat temu. Nazwa gatunkowa na cześć profesora Huo Lianhai, który umożliwił badanie okazu holotypu.

==Odkrycie==
Rodzaj ten został opisany na podstawie czaszki połączonej z żuchwą należącej do młodocianego osobnika. Pomimo to istotne różnice do okazów ''[[Psittacosaurus]]'' w stadium młodocianym potwierdziły jego ważność. W [[2005]] roku została opisana również połączona z żuchwą czaszka z tego samego stanowiska ([[You]] i [[Xu]], [[2005]]), należąca do dorosłego osobnika.

==Pozycja systematyczna==
Obecnie uznawany jest za synonim rodzaju ''Psittacosaurus'' (Sereno, 2010) jako ''P. hui''

==Anatomia==
Czaszka odnaleziona w [[2005]] roku o kształcie pięciokąta wyraźnie szersza niż dłuższa, głównie dzięki bocznym wyrostkom kości jarzmowej (''jugale''), tworzącym wydatne kolce. Na pierwszy rzut oka przypomina czaszkę gatunku ''[[Psittacosaurus]] sinensis'' jednak ma krótszą lekko pochyloną do tyłu część potyliczną co sprawia, że boczne okno skroniowe i oczodół mają bardziej podłużny kształt. Część przedoczodołowa jest trochę dłuższa niż u ''[[Psittacosaurus]]'', głównie dzięki kości rostralnej, tworzącej bardziej wydatny dziób. Nozdrza są też bardziej eliptyczne, choć równie wysoko osadzone jak u pokrewnego rodzaju, ale położone bliżej oczodołu. Oczy u tego zwierzęcia były głównie skierowane ku górze. Zresztą ustawienie kłykcia potylicznego wskazuje, że musiało mieć praktycznie cały czas uniesioną głowę. Może to sugerować, iż ten rodzaj był ziemnowodny, dużo czasu bezwładnie spędzał w wodzie, z której wystawała tylko głowa (własna obserwacja). Mógł żywić się najstarszą znaną rośliną kwiatową ''[[Archaeofructa]]''.

==Rozmiary==
Czaszka dorosłego osobnika mierzy 18 cm długości i 22 cm szerokości, jest o około 32% większa od czaszki holotypu ''[[Psittacosaurus]] mongoliensis''. Przy podobnych proporcjach całe zwierze mogło mierzyć jakieś 185 cm długości.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Hongshanosaurus''
| [[You]] i [[Xu]], [[2003]]
|-
! ''H. houi''
| [[You]] i [[Xu]], [[2003]]
|}

==Bibliografia==

Sereno P. C., 2010. Taxonomy, cranial morphology, and relationships of parrot beaked dinosaurs (Ceratopsia:''Psittacosaurus''). W:New Perspecives on Horned Dinosaurus. The Royal Tyrrell Museum Ceratopsians Symposium (eds.) Ryan M. J., Chinnery-Allgier R. J., Ebert D. A., Indiana University Press Part Two.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsia bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]

Hongshanosaurus

2011-12-14T18:13:45Z

Tomasz Singer: /* Bibliografia */

Opis wymaga poprawy


{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Tomasz Singer]]
| [[Tomasz Sokołowski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Hongshanosaurus'' (hongszanozaur)
|-
! '''Długość''':
| ok. 1,8-1,9 m

|-
! '''Masa''':
| ? t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Chiny]] - prowincja [[Liaoning]]

([[formacja Yixian]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| wczesna [[kreda]]
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Genasauria]]

[[Cerapoda]]

[[Marginocephalia]]

[[Ceratopsia]]

[[Psittacosauridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Hongshanosaurus.jpg|400px|]]
 [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Hongshanosaurus_BW.jpg/500px-Hongshanosaurus_BW.jpg]
|}

==Wstęp==
''Hongshanosaurus'' to rodzaj ceratopsa, który żył we wczesnej kredzie na terenie dzisiejszych Chin. Jego skamieniałe szczątki zostały odnalezione w prowincji [[Liaoning]] w pokładach formacji Yixian.

==Etymologia==
"Hong Shan" z chińskiego "czerwone wzgórze" od kultury istniejącej na tym obszarze około 6 tys. lat temu. Nazwa gatunkowa na cześć profesora Huo Lianhai, który umożliwił badanie okazu holotypu.

==Odkrycie==
Rodzaj ten został opisany na podstawie czaszki połączonej z żuchwą należącej do młodocianego osobnika. Pomimo to istotne różnice do okazów ''[[Psittacosaurus]]'' w stadium młodocianym potwierdziły jego ważność. W [[2005]] roku została opisana również połączona z żuchwą czaszka z tego samego stanowiska ([[You]] i [[Xu]], [[2005]]), należąca do dorosłego osobnika.

==Anatomia==
Czaszka odnaleziona w [[2005]] roku o kształcie pięciokąta wyraźnie szersza niż dłuższa, głównie dzięki bocznym wyrostkom kości jarzmowej (''jugale''), tworzącym wydatne kolce. Na pierwszy rzut oka przypomina czaszkę gatunku ''[[Psittacosaurus]] sinensis'' jednak ma krótszą lekko pochyloną do tyłu część potyliczną co sprawia, że boczne okno skroniowe i oczodół mają bardziej podłużny kształt. Część przedoczodołowa jest trochę dłuższa niż u ''[[Psittacosaurus]]'', głównie dzięki kości rostralnej, tworzącej bardziej wydatny dziób. Nozdrza są też bardziej eliptyczne, choć równie wysoko osadzone jak u pokrewnego rodzaju, ale położone bliżej oczodołu. Oczy u tego zwierzęcia były głównie skierowane ku górze. Zresztą ustawienie kłykcia potylicznego wskazuje, że musiało mieć praktycznie cały czas uniesioną głowę. Może to sugerować, iż ten rodzaj był ziemnowodny, dużo czasu bezwładnie spędzał w wodzie, z której wystawała tylko głowa (własna obserwacja). Mógł żywić się najstarszą znaną rośliną kwiatową ''[[Archaeofructa]]''.

==Rozmiary==
Czaszka dorosłego osobnika mierzy 18 cm długości i 22 cm szerokości, jest o około 32% większa od czaszki holotypu ''[[Psittacosaurus]] mongoliensis''. Przy podobnych proporcjach całe zwierze mogło mierzyć jakieś 185 cm długości.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Hongshanosaurus''
| [[You]] i [[Xu]], [[2003]]
|-
! ''H. houi''
| [[You]] i [[Xu]], [[2003]]
|}

==Bibliografia==

Sereno P. C., 2010. Taxonomy, cranial morphology, and relationships of parrot beaked dinosaurs (Ceratopsia:''Psittacosaurus''). W:New Perspecives on Horned Dinosaurus. The Royal Tyrrell Museum Ceratopsians Symposium (eds.) Ryan M. J., Chinnery-Allgier R. J., Ebert D. A., Indiana University Press Part Two.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ceratopsia]]
[[Kategoria:Ceratopsia bazalne]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Chiny]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]

Amphicoelias

2011-12-14T17:31:38Z

Tomasz Singer: /* Jurapark w Krasiejowie */

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Marcin Szermański]]
| [[Maciej Ziegler]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Amphicoelias'' (amficelias)
|-
! '''Długość''':
| do 58 m

|-
! '''Masa''':
| do ok. 122 t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[USA]] - [[Kolorado]], ?[[Wyoming]]

([[formacja Morrison]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| 152-145 Ma

późna [[jura]] ([[kimeryd]] - [[tyton]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Sauropoda]]

[[Eusauropoda]]

[[Neosauropoda]]

[[Diplodocoidea]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Amphicoelias.jpg|400px|]]
Rekonstrukcja ''[[Seismosaurus]]'' - podobnie mógł wyglądać amficelias.
Autor: Mike Hallett. [http://www.hallettpaleoart.com/gallery/images/8-Long_March.jpg]
|}

==Wstęp==
''Amphicoelias'' to tajemniczy rodzaj zauropoda, który żył po koniec okresu jurajskiego na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Jego fragmentaryczne i niezachowane do dnia dzisiejszego szczątki sugerują, że mógł być największym poznanym dinozaurem i zarazem zwierzęciem lądowym w dziejach.

==Historia odkryć==
Gatunkiem typowym amficeliasa jest ''A. altus'', odkryty i nazwany w grudniu [[1877]] roku przez słynnego amerykańskiego paleontologa, Edwarda [[Cope]]’a, który wsławił się uczestniczeniem w tzw. "wojnie o kości" z innym ówczesnym autorytetem paleontologicznym, Othnielem Marshem. Praca ukazała się w druku w 1878 roku, więc ta data jest uznawana za oficjalną. W tej samej pracy [[Cope]] opisał drugi gatunek – ''A. latus''. Na gatunek typowy składały się 2 kręgi, kość łonowa i udowa. W tym samym roku [[Cope]] nazwał kolejny, trzeci już gatunek amficeliasa – ''A. fragillimus'' na podstawie niekompletnego kręgu grzbietowego, który miał 1,5 m wysokości. Wg [[Cope]]’a pierwotnie mierzył aż ok. 2,7 m wysokości, a więc musiał należeć do olbrzyma wśród olbrzymów – zauropodów. Został on odnaleziony w stanie Kolorado (niedaleko miejsca odnalezienia ''[[Camarasaurus]] supremus'') przez Oramela Lucasa, przyszłego pracownika [[Cope]]’a, który zawiadomił o tym fakcie sławnego paleontologa. Niestety kręg ten (AMNH 5777) zaginął w tajemniczych okolicznościach. Taki sam los spotkał także nieopisany dystalny koniec kości udowej mający należeć również do ''A. fragillimus''. W [[2010]] roku [[Galiano]] i [[Albersdörfer]] opisali nowy gatunek - "A. brontodipodocus" - który nie spełnia jednak wymogów formalnych [[ICZN]], a więc jest ''[[nomen nudum]]''. Składa się na niego 5 prawdopodobnie kompletnych szkieletów znalezionych w [[Wyoming]].

==Materiał kopalny==
''A. altus'':
AMHD 5764 to 2 kręgi, kość łonowa i udowa.
Przypisany materiał ([[Osborn]] i [[Mook]], 1921):
Łopatka, kość krucza, ramienna i łokciowa, ząb.

''A. latus'':
Cały materiał został przypisany do ''A. altus''.

''A. fragillimus'':
[[Holotyp]] AMNH 5777 to niekompletny kręg grzbietowy (zaginął jeszcze w XIX wieku). Ponadto do ''A. fragillimus'' należy dystalny koniec kości udowej, który również zaginął w tym samym czasie.

"A. brontodipodocus":
5 prawdopodobnie kompletnych szkieletów odnalezionych w [[Wyoming]].

==Pozycja systematyczna==
Ogromnym problemem jest nie tylko klasyfikacja samego rodzaju ''Amphicoelias'', lecz także ustalenie ważności jego poszczególnych gatunków. Często pomijano amficeliasa w zestawieniach największych dinozaurów, tłumacząc to jego nieważnością – ''A. fragillimus'' bywał uważany za ''[[nomen dubium]]'', a pozostałe gatunki za synonimy innych zauropodów. Wielu naukowców nie wierzyło w istnienie ogromnego kręgu, który mógł być jedynie oszustwem [[Cope]]’a – diabelskim planem stworzonym w celu zdystansowania swojego wielkiego rywala, Marsha. Tłumaczyłoby to tajemnicze zaginięcie kręgu, który tak naprawdę nie istniał. Kolejnym tego dowodem miał być jego szkic, który został wykonany jedynie z jednego rzutu, co miałoby nijako uchronić [[Cope]]’a przed ewentualnym błędem anatomicznym przy robieniu ryciny z pamięci. Jednak [[Carpenter]] ([[2006]]) w swojej pracy wyjaśnia brak kręgu i jego skąpe udokumentowanie – w [[1878]] roku nie istniały jeszcze techniki konserwacji skamielin i przy próbie jego wykopywania mógł zwyczajnie rozlecieć się na niezliczone kawałki, których [[Cope]] się pozbył. Zresztą w swych notatkach wspomina o kruchości holotypu, a sam epitet gatunkowy ''fragillimus'' znaczy "bardzo kruchy". [[Cope]] nie miał więc zatem okazji by wykonać jego szkice ze wszystkich rzutów. Poza tym raczej nie odważyłby się dokonać tak spektakularnego oszustwa, gdyż najmniejszy przeciek z szeregów jego pracowników do otoczenia Marsha być może pogrzebałby jego reputację. Othniel [[Marsh]] znany był z publicznego wypominania błędów kolegów po fachu, szydził nawet z [[Cope]]'a - co zresztą było początkiem słynnej "wojny o kości". Rodzaj ''Amphicoelias'' zalicza się do [[Diplodocoidea]] - analizy kladystyczne ([[Rauhut]] et al. [[2005]]; [[Whitlock]] [[2011]]) jednoznacznie wskazują, że ''Amphicoelias'' to bazalny diplodokoid.

==Gatunki amficeliasa==
Kolejna sporna kwestia dotyczy samych gatunków. W [[1921]] roku [[Osborn]] i [[Mook]] zsynonimizowali ''A. latus'' z ''A. altus'' uznając tego drugiego za ważnego. Zasugerowali także, że ''A. fragillimus'' to przerośnięty okaz ''A. altus'', z czym zgodził się [[McIntosh]] (1998). Jednak [[Carpenter]] (2006) powołując się na zapiskach o odmiennej budowie ich kręgów sporządzonych przez [[Cope]]’a zasugerował, że ''A. fragillimus'' może być uznawany za odrębny gatunek od typowego ''A. altus'', a być możne nawet osobny rodzaj. Dodał jednak, że brak materiału do badań powoduje brak 100% pewności co do jego ważności. John [[Foster]] z kolei stwierdził ([[Foster]], [[2007]]), że różnice pomiędzy ''A. altus'' a o wiele lepiej poznanym ''[[Diplodocus]]'' są na tyle małe, że mogą być jedynie na poziomie osobniczym. Jeżeli dalsze badania to potwierdzą, to cały rodzaj ''[[Diplodocus]]'' należałoby uznać za młodszy synonim ''Amphicoelias''! W ten sposób nazwa jednego z najsłynniejszych dinozaurów stałaby się nieważna tak, jak niegdyś ''[[Brontosaurus]]'' zsynonimizowano z mniej znanym wówczas ''[[Apatosaurus]]''. Jednak ponieważ ''[[Diplodocus]]'' to jeden z najsłynniejszych dinozaurów, więc unieważnienie go byłoby rzeczą kłopotliwą – z dnia na dzień praktycznie wszystkie filmy dokumentalne, pozycje popularno-naukowe, naukowe i inne opisujące diplodoka byłyby nieaktualne. Co więcej, dinozaurologia straciłaby jeden ze swych symboli. Ratunkiem byłaby petycja do [[ICZN]] o zachowaniu ważności ''[[Diplodocus]]'' (''[[nomen conservandum]]''). Wówczas ''Amphicoelias'' posiadałby status ''[[nomen rejectum]]''. Kolejną poszlaką mogą być rozmiary, które dla ''A. altus'' wynoszą szacunkowo 25-28 m długości, czyli mniej więcej tyle co u ''[[Diplodocus]] longus''.
W [[2010]] roku ukazała się nieoficjalna monografia Galiana i Albersdörfera opisująca nowy gatunek. Z powodów formalnych jest on jednak nieważny - "Amphicoelias brontodipodocus" posiada status ''[[nomen nudum]]''. Wyniki ich badań są sensacyjne, jednak nie zyskały aprobaty środowiska paleontologicznego. Wskazują oni m.in. że wszystkie rodzaje zauropodów należących oficjalnie do [[Apatosaurinae]] i [[Diplodocinae]] (podrodziny należące do rodziny [[Diplodocidae]]) z formacji Morrison to w rzeczywistości osobniki różnej płci, należące jedynie do 2 gatunków: ''Amphicoelias altus'' i "Amphicoelias brontodipodocus". Tym samym nieformalnie unieważniają ''[[Apatosaurus]]'', ''[[Barosaurus]]'', ''[[Diplodocus]]'', ''[[Eobrontosaurus]]'', ''[[Supersaurus]]'', ''[[Suuwaessea]]'' i ''[[Tornieria]]''. Jednak wkradła im się pewna nieścisłość: najstarszym opisanym diplokoidem z formacji Morrison nie jest ''Amphicoelias'' ([[Cope]], [[1878]]), lecz ''[[Apatosaurus]]'' ([[Marsh]], [[1877]]). Gdyby więc mieli oni rację, to domniemane 2 ważne gatunki powinny się nazywać ''Apatosaurus altus'' i ''Apatosaurus brontodipodocus''.

==Rozmiary==
Jeżeli szacunki nie są przesadzone, to ''A. fragillimus'' był największym znanym zwierzęciem wszechczasów. [[Cope]] zauważył, że kość udowa u zauropodów jest zawsze dwukrotnie wyższa od najwyższego kręgu i obliczył ją na 3,7 m. [[Paul]] ([[1994]]) obliczył na podstawie ''[[Diplodocus]]'' jego długość na 40-60 m, wysokość na 9 m, natomiast masę aż na 100-150 ton! Sama kość udowa miała mierzyć 3,1-4 m, przy niewiele ponad 1,5-metrowej długości jej odpowiednika u ''[[Diplodocus]]''. Po nieco ponad dekadzie, [[Carpenter]] ([[2006]]) zrewidował te szacunki. Obliczył (także na podstawie ''[[Diplodocus]]'') maksymalną długość zwierzęcia na 58 m, wysokość na 9,25 m, a masę na maksymalnie 122,4 t. Zauważył też, że nawet najbardziej ostrożne szacunki Paula (40 m długości) są znacznie większe od największego pewnego członka [[Diplodocidae]] (konkretnie [[Diplodocinae]]), mianowicie ''[[Supersaurus]]'' (>33-34 m długości), a także od wszystkich innych zauropodów (wyjątkiem być może jest hipotetycznie bardziej masywny, lecz krótszy ''[[Bruhathkayosaurus]]''). Posiłkując się cały czas dobrze poznanym diplodokiem, oszacował szyję ''A. fragillimus'' na 16,75 m, ogon zaś na 32 m. Rozmiary samych kończyn to 5,75 m dla przednich i 7,5 m dla tylnych (w tym kość udowa 3-4,6 m).

[[Plik:A. fragillimus.png|400px|]]

 Porównanie ''A. fragillimus'' z człowiekiem [http://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Human-amphicoelias_size_comparison.png]

Gatunek typowy, ''A. altus'' (a więc i jego synonim, ''A. latus'') był znacznie mniejszy. Jego rozmiary zostały oszacowane na ok. 25 m długości ([[Paul]], 1994a, b), a nawet na 28 m (Glut, 1997), czyli mniej więcej tyle, ile osiągał gatunek ''[[Diplodocus]] longus''.

==Jurapark w Krasiejowie==
Na świecie istnieje tylko jedna rekonstrukcja ''Amphicoelias fragillimus'' w skali 1:1. Jest ona jedną z wielu figur dinozaurów, jakie są udostępnione zwiedzającym Jurapark w Krasiejowie. Mierząc 58 m długości i ok. 10 m wysokości jest, naturalnie, największym modelem dinozaura o rzeczywistych rozmiarach nie tylko w Polsce, ale i na świecie.
[[Plik:A. fragillimus Krasiejów.jpg|400px|]]

Zdjęcie - [[Tomasz Singer]]

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa ''Amphicoelias'' (z greckiego ''amph'': "po obu stronach" oraz ''koilos'': "wklęsłość") można przetłumaczyć jako "dwuwklęsły". Epitet gatunkowy poszczególnych gatunków: ''altus'' - prawdopodobnie odnosi się do dorosłego okazu; ''latus'' - ? (być może zniekształcone omyłkowo ''altus''); ''fragillimus'' - znaczy "bardzo kruchy" i odnosi się do prawdopodobnie zniszczonego kręgu, który był bardzo słabo zachowany; ''brontodipodocus'' - wskazuje na przekonanie [[Galiano]] i Albersdörfera co do taksonomii diplodokidów z formacji Morrison.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Amphicoelias''
| [[Cope]], [[1878]]
|
|-
!
??? = ''Diplodocus''
| [[Marsh]], [[1878]]
|-
! ''A. altus''
| [[Cope]], [[1878]]
|
|-
| = ''A. latus''
| [[Cope]], [[1878]]
| ''[[nomen dubium]]''
|-
! ''A. fragillimus''
| [[Cope]], [[1878]]
|
|-
| "A. brontodipodocus"
| [[Galiano]] i [[Albersdörfer]], [[2010]]
| ''[[nomen nudum]]''
|}

==Bibliografia==

Galiano H. & Albersdörfer R. (2010) "A new basal diplodocid species, Amphicoelias brontodiplodocus, from the Morrison Formation, Big Horn Basin, Wyoming, with taxonomic reevaluation of Diplodocus, Apatosaurus, and other genera." Dinosauria International, LLC. 44pp.

Glut D.F. (1997) "Dinosaurs: The Encyclopedia" wyd. McFarland & Company

McIntosh J.S. (1990) "Species determination in sauropod dinosaurs with tentative suggestions for their classification" [w:] Carpenter, K. & Currie, P.J. (ed.) "Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches" Cambridge University Press, Cambridge, 53-69

Paul G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford

Rauhut O.W.M. & Fechner, R. (2005) "Early development of the facial region in a non-avian theropod dinosaur" Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 272, 1179-1183

Upchurch P., Barrett P.M., Dodson P. (2004) Sauropoda. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press

Whitlock J.A. (2011) "A phylogenetic analysis of Diplodocoidea (Saurischia: Sauropoda)." Zoological Journal of the Linnean Society, Article first published online: 12 Jan 2011.


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Diplodocoidea]]
[[Kategoria:Diplodocoidea bazalne]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Kimeryd]]
[[Kategoria:Tyton]]

Hungarosaurus

2011-12-10T16:58:05Z

Tomasz Singer: /* Materiał kopalny i budowa */

{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Maciej Ziegler]]
| [[Tomasz Sokołowski]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Hungarosaurus'' (hungarozaur)
|-
! '''Długość''':
| 4 m

|-
! '''Masa''':
| ok. 650 kg

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Węgry]]

([[formacja Csehbánya]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| 86-83 Ma

późna [[kreda]] ([[santon]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Thyreophora]]

[[Ankylosauria]]

[[Nodosauridae]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Hungarosaurus.jpg|400px|]]
Źródło: [[Ösi]] i [[Makádi]], 2009
|}

==Wstęp==
Hungarozaur to dość bazalny przedstawiciel [[Nodosauridae]], jednak bardziej zaawansowany niż inny europejski nodozauryd - ''[[Struthiosaurus]]''.

==Etymologia==
''Hungarosaurus tormai'' (''hungar'' = węgierski, gr. ''sauros'' = jaszczur, nazwa gatunkowa na cześć András Tormy) to nodozauryd, jak wskazuje nazwa, z Węgier. Szczątki tego zwierzęcia znaleziono w późnokredowych ([[santon]]) pokładach formacji Csehbánya w pasmie górskim zwanym Lasem Bakońskim na zachodzie Węgier.

==Materiał kopalny i budowa==
Hungarozaur jest najbardziej kompletnym dinozaurem pancernym z Europy. Znaleziono pięć osobników i wiele izolowanych skamielin, w tym młodych. Na [[holotyp]] składa się ponad 450 kości, w tym ponad 100 płytek kostnych. Duża ilość materiału pozwoliła na dokładne poznanie anatomii. Jak inne opancerzone dinozaury, był roślinożercą, mającym za ochronę pancerz z kostnych płyt oraz kolców. Hungarozaur miał nietypowe proporcje długości kończyn - przednie i tylne były mniej więcej jednakowo długie. Miał też inną niezwykłą cechę - podobnie jak ''[[Minmi]]'' miał "przykręgi" (''paravertebrae'').

W miejscu znalezienia ''Hungarosaurus'' odkryto także ryby, jaszczurki, żółwie, krokodyle, pterozaury, zęby dromeozauryda oraz kość udową ornitopoda podobnego do ''[[Rhabodon]]''.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Hungarosaurus''
| [[Ösi]], [[2005]]
|-
! ''H. tormai''
| [[Ösi]], [[2005]]
|}

==Bibliografia==

Ösi, A. 2005. Hungarosaurus tormai, a new ankylosaur (Dinosauria) from the Upper Cretaceous of Hungary. Journal of Vertebrate Paleontology 25(2):370-383

Ösi, A. & Makádi, L. 2009. New remains of Hungarosaurus tormai (Ankylosauria, Dinosauria) from the Upper Cretaceous of Hungary: skeletal reconstruction and body mass estimation. Palaontologische Zeitschrift, 83: 227-245.

Thompson, R.S., Parish, J.C., Maidment, S.C.R. & Barrett, P.M. (2011) "Phylogeny of the ankylosaurian dinosaurs (Ornithischia: Thyreophora)" Journal of Systematic Palaeontology DOI:10.1080/14772019.2011.569091

http://en.wikipedia.org/wiki/Hungarosaurus


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Thyreophora]]
[[Kategoria:Ankylosauria]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Węgry]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Santon]]