Encyklopedia Dinozaury.com - Ostatnie zmiany [pl]

Muttaburrasaurus

Paweł — Mon, 27 Apr 2026 13:45:52 GMT

uzupełnienia

Podgląd zmian

Kategoria:Ankylosauria

Kamil Kamiński — Sun, 26 Apr 2026 22:27:39 GMT

‎Bibliografia

Archaeopteryx

Kamil Kamiński — Sat, 25 Apr 2026 22:42:24 GMT

Phosphatotitan

Kamil Kamiński — Fri, 24 Apr 2026 21:19:22 GMT

‎Budowa i systematyka

Phosphatotitan

Taurovenator — Fri, 24 Apr 2026 12:10:38 GMT

Phosphatotitan

Taurovenator — Fri, 24 Apr 2026 12:10:07 GMT

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Phosphatotitan''}} {{Opis |Autor = Michał Siedlecki |Korekta = |nazwa = ''Phosphatotitan..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Phosphatotitan''}}
{{Opis
|Autor = [[Michał Siedlecki]]
|Korekta =
|nazwa = ''Phosphatotitan'' (fosfatotytan)
|długość = ok. 10m <ref name="Longrich/Molina-Larramendi">Oszacowano na podstawie długości i masy oszacowanej dla ''Patagotitan mayorum w Molina-Pérez, R., & Larramendi, A. (2020). "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs". Princeton University Press. </ref>
|wysokość =
|masa = ok. 5,5 t <ref name="Longrich/Molina-Larramendi"></ref>
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Maroko]] - Churibka
(dolna część jednostki [[Couche III]])
|czas = {{Występowanie|68|67}}
ok. 67[[Ma]] 
[[późna kreda]] (późny [[mastrycht]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Sauropoda]]

[[Macronaria]]

[[Somphospondyli]]

[[Titanosauria]]

[[Colossosauria]]

[[Argentinosauria]] (? = [[Longkosauria]])

[[Lognkosauria]]

[[Argentinosauridae]]

|grafika = Phosphatotitan khouribgaensis.png
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Phosphatotitan_khouribgaensis.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Phosphatotitan'' to rodzaj stosunkowo niewielkiego tytanozaura żyjącego na terenie dzisiejszego Maroka pod koniec [[Mezozoik]]u. Był jednym z ostatnich przedstawicieli zauropodów.

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa pochodzi z greki i oznacza "fosforanowy olbrzym", co odnosi się do marokańskich bogatych złóż fosforanów, w pokładach których znaleziono szczątki tego tytanozaura. Epitet gatunkowy odnosi się do prowincji Churibka, na terenie której odkryto materiał kopalny licznych zwierząt z końca kredy, w tym należący do fosfatotytana.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (MHNM.KHG.888) to częściowy szkielet pozaczaszkowy, który tworzą kręgi grzbietowe i ogonowe, kość krzyżowa, fragmenty kości biodrowej, kość kulszowa oraz obie k. łonowe. Elementy szkieletu zostały odkryte stowarzyszone ze sobą w osadach stanowiska Sidi Chennane w dolnej części jednostki [[Chouche III]].

==Budowa i systematyka==
Fosfatotytan był stosunkowo niewielkim tytanozaurem, o masie prawdopodobnie nieprzekraczającej 10% masy ''[[Patagotitan]]'' i długości ok. jednej trzeciej długości patagotytana. Od innych tytanozaurów odróżniał się szczegółami budowy kręgów grzbietowych, kości łonowych i kulszowych. Analiza filogenetyczna umieściła omawiany takson jako bliskiego krewnego nienazwanego tytanozaura z Sidi Daoui (nieco młodsza górna część Couche III) w obrębie nowo nazwanego [[klad]]u [[Argentinosauridae]], wraz z [[Argentinosaurus|argentynozaurem]] i wspomnianym wyżej patagotytanem. Obie formy z mastrychtu Maroka były zdecydowanie mniejsze od swych olbrzymich krewniaków z pierwszej połowy późnej kredy Argentyny. Autorzy opisu fosfatotytana podejrzewają, że stosunkowo małe rozmiary marokańskich argentynozaurydów mogą wynikać z odizolowania Maroka od większości Afryki w drugiej połowie późnej kredy, co uczyniłoby ten ląd wyspą, bądź wyspowym kontynentem lub z generalnym trendem późnokredowych tytanozaurów do zmniejszania swoich rozmiarów (liczne niewielkie formy z [[kampan]]u-[[mastrycht]]u Ameryki Półudniowej są tego dobrym przykładem).
==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Phosphatotitan''}}
|{{Kpt|[[Longrich]], Pérez-Moreno, Díez Díaz, Pereda-Superbiola, Bardet }} i {{Kpt|Jalil}}, [[2026]]
|-
| {{V|''P. khouribgaensis''}}
|{{Kpt|[[Longrich]], Pérez-Moreno, Díez Díaz, Pereda-Superbiola, Bardet }} i {{Kpt|Jalil}}, [[2026]]
|}

==Bibliografia==

Longrich, N.R.; Pérez-Moreno, A.; Díez Díaz, V.; Pereda-Suberbiola, X.; Bardet, N.; Jalil, N.-E. (2026). "A titanosaurian sauropod with South American affinities (Lognkosauria: Argentinosauridae) from the Late Maastrichtian of Morocco and evidence for dinosaur endemism in Africa". Diversity. 18 (5) 241. [[doi:10.3390/d18050241]]
<references/>

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Macronaria]]
[[Kategoria:Somphospondyli]]
[[Kategoria:Afryka]]
[[Kategoria:Maroko]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Maastrichtian]]

P ważne

Paweł — Thu, 23 Apr 2026 13:01:47 GMT

P

Paweł — Thu, 23 Apr 2026 13:01:29 GMT

2026

Paweł — Thu, 23 Apr 2026 13:00:29 GMT

Strona główna

Paweł — Thu, 23 Apr 2026 12:54:59 GMT

Raptorex

Kamil Kamiński — Thu, 23 Apr 2026 07:39:19 GMT

‎Bibliografia

Asiatyrannus

Kamil Kamiński — Thu, 23 Apr 2026 07:05:43 GMT

‎Bibliografia

Brontomerus

Kamil Kamiński — Tue, 21 Apr 2026 21:05:38 GMT

Brontomerus

Paweł — Tue, 21 Apr 2026 16:00:54 GMT

uzupełnienia

Yamanasaurus

Paweł — Mon, 20 Apr 2026 15:21:15 GMT

Kryptohadros

Kamil Kamiński — Sat, 18 Apr 2026 22:02:33 GMT

Telmatosaurus

Taurovenator — Sat, 18 Apr 2026 16:23:49 GMT

Kryptohadros

Taurovenator — Sat, 18 Apr 2026 12:39:45 GMT

Ptychotherates

Paweł — Sat, 18 Apr 2026 07:33:36 GMT

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Ptychotherates''}} {{Opis |Autor = Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''Ptychotherates'' (p..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Ptychotherates''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Ptychotherates'' (ptychoterat)
|długość =
|wysokość =
|masa =
|dieta = mięsożerny
|miejsce = [[USA]] - Nowy Meksyk
([[formacja]] [[Chinle]] - ogniwo Petrified Forest)
|czas = {{Występowanie|212|210}}
ok. 212-210 [[Ma]] 
[[późny trias]] (późny [[noryk]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Herrerasauria]]

[[Morphoraptora]]

|grafika = Ptychotherates bucculentus.png
|podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa ''Ptychotherates''. Autor: Connor Ashbridge [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ptychotherates_bucculentus.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Ptychotherates'' to prymitywny [[Saurischia|dinozaur gadziomiedniczny]] z grupy [[Herrerasauria]] żyjący w [[późny trias|późnym trasie]] na terenach Stanów Zjednoczonych.

==Materiał przypisany==
[[Holotyp]] (CM 31368) to niekompletna i częściowo [[artykułowany|artykułowana]] czaszka.

==Budowa i systematyka==
''Ptychotherates'' charakteryzował się niespotykaną budową kości jarzmowej. Była ona bardzo wysoka oraz bocznie spłaszczona. Taki kształt kości jarzmowej był niespotykany u innych triasowych archozaurów. Według autorów badania ''Ptychotherates'', ''[[Tawa]]'', ''[[Chindesaurus]]'' i ''[[Daemonosaurus]]'' tworzą klad Morphoraptora wewnątrz grupy [[Herrerasauria]].

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Ptychotherates'' to zbitek greckich słów ''ptycho'' (zgiąć) oraz ''therates'' (łowca, myśliwy). Epitet gatunkowy ''bucculentus'' wywodził się z łaciny i oznacza "z pełnymi policzkami". Nawiązuje on do wyjątkowo wysokich kości jarzmowych zwierzęcia.

== Spis gatunków ==
{| class="wikitable"
| {{V|''Ptychotherates''}}
| {{Kpt|Srivastava}} i {{Kpt|Nesbitt}}, [[2026]]
|-
| {{V|''P. bucculentus''}}
| {{Kpt|Srivastava}} i {{Kpt|Nesbitt}}, [[2026]]
|}

==Bibliografia==

Srivastava, S., & Nesbitt, S. J. (2026). "A new taxon of saurischian dinosaur from the Coelophysis Quarry of New Mexico, USA (Triassic: latest Norian or Rhaetian) highlights herrerasaurian diversity in the latest Triassic". Papers in Palaeontology. 12 (2) e70069. [[doi:10.1002/spp2.70069]]


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Saurischia bazalne]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Trias]]
[[Kategoria:Noryk]]

Judith River

Paweł — Fri, 17 Apr 2026 12:58:43 GMT

Strona główna

Paweł — Fri, 17 Apr 2026 12:54:55 GMT

Qianjiangsaurus

Paweł — Fri, 17 Apr 2026 12:53:36 GMT

2010

Paweł — Thu, 16 Apr 2026 14:10:18 GMT

Michael Ryan

Paweł — Thu, 16 Apr 2026 14:08:45 GMT

David Evans

Paweł — Thu, 16 Apr 2026 14:05:17 GMT

2026

Paweł — Thu, 16 Apr 2026 14:02:45 GMT

P ważne

Paweł — Thu, 16 Apr 2026 13:53:35 GMT

P

Paweł — Thu, 16 Apr 2026 13:53:06 GMT

B ważne

Paweł — Thu, 16 Apr 2026 12:14:47 GMT

B

Paweł — Thu, 16 Apr 2026 12:14:27 GMT

Strona główna

Paweł — Thu, 16 Apr 2026 12:08:58 GMT

Macrocollum

Kamil Kamiński — Thu, 16 Apr 2026 10:43:42 GMT

‎Paleobiologia

Gongshuilong

Paweł — Thu, 16 Apr 2026 08:09:53 GMT

Qianjiangsaurus

Paweł — Thu, 16 Apr 2026 07:58:03 GMT

Ma i in., 2026

Panoplosaurus

Kamil Kamiński — Wed, 15 Apr 2026 21:12:24 GMT

Gongshuilong

Kamil Kamiński — Wed, 15 Apr 2026 10:03:10 GMT

‎Etymologia

Plik:Qianjiangsaurus changshengi.png

Paweł — Tue, 14 Apr 2026 08:25:09 GMT

Paweł przesłał nową wersję Plik:Qianjiangsaurus changshengi.png

Nowa strona

== Opis ==
Rekonstrukcja ''Qianjiangsaurus''. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Qianjiangsaurus_changshengi.png]

Licencja: Creative Commons CC-BY 4.0. https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

@@ Linia 133: / Linia 133: @@
 ====Klasyfikacja nodozaurydów w analizie Ravena i in., 2023====
-Jak już wspomniano, w 2023 r. ukazała się analiza Ravena i współpracowników, która zachwiała dotychczasowym podziałem ankylozaurów na ankylozaurydy i nodozaurydy. Klad Nodosauridae okazał się w tym badaniu parafiletyczny, a tradycyjnie przypisywane do niego taksony dzielą się na 3 odrębne monofiletyczne klady: Polacanthidae, Struthiosauridae oraz Panoplosauridae. Zostaną one omówione w dalszej części artykułu. Autorzy publikacji uważają, że monofiletyczność Nodosauridae, uzyskiwana w poprzednich analizach, wynikała z dużego udziału cech, interpretowanych jako [[symplezjomorfia|symplezjomorfie]] (cechy prymitywne) Ankylosauria. W 2024 r. Zhu i wspólpracownicy, wykorzystując zestaw danych z pracy Ravena i in., lecz z usuniętymi 34 taksonami o kompletności poniżej 20%, przeprowadzili własną analizę. Ponownie wykazała ona monofiletycznośc Nodosauridae. Możliwe więc, że poprzedni wynik został wypaczony zbyt dużym udziałem bardzo fragmentarycznych taksonów.
+Jak już wspomniano, w 2023 r. ukazała się analiza Ravena i współpracowników, która zachwiała dotychczasowym podziałem ankylozaurów na ankylozaurydy i nodozaurydy. Klad Nodosauridae okazał się w tym badaniu parafiletyczny, a tradycyjnie przypisywane do niego taksony dzielą się na 3 odrębne monofiletyczne klady: Polacanthidae, Struthiosauridae oraz Panoplosauridae. Zostaną one omówione w dalszej części artykułu. Autorzy publikacji uważają, że monofiletyczność Nodosauridae, uzyskiwana w poprzednich analizach, wynikała z dużego udziału cech, interpretowanych jako [[symplezjomorfia|symplezjomorfie]] (cechy prymitywne) Ankylosauria. W 2024 r. Zhu i wspólpracownicy, wykorzystując zestaw danych z pracy Ravena i in., lecz z usuniętymi 34 taksonami o kompletności poniżej 20%, przeprowadzili własną analizę. Ponownie wykazała ona monofiletycznośc Nodosauridae. Również analizy Cross i współpracowników (2026) oparte na morfometrii zębów, nie wykazały istnienia kladów Polacanthidae, Struthiosauridae oraz Panoplosauridae. Możliwe więc, że poprzedni wynik został wypaczony zbyt dużym udziałem bardzo fragmentarycznych taksonów.
 =====Panoplosauridae=====
@@ Linia 150: / Linia 150: @@
 ===Czaszka===
-Czaszki ankylozaurów były masywne i akinetyczne, z oczodołami i nozdrzami skierowanymi przednio-bocznie (choć ich położenie było zmienne w zależności od gatunku). Dla kontrastu, żuchwa była smukła, ze zredukowanym wyrostkiem dziobiastym i  grzbietowo-brzusznie ściśniętą kością przedzębową. Okna przedoczodołowe, nadskroniowe i zewnętrzne żuchwowe były zamknięte. Szwy na grzbiecie czaszki były niemal całkowicie niewidoczne. W porównaniu do rozmiarów ciała, zęby ankylozaurów były niewielkie i bocznie spłaszczone, nawet u dużych gatunków ich korony zazwyczaj mierzyły mniej niż 1 cm (nieco większe zęby zidentyfikowano jedynie u panoplozaurynów, strutiozaurynów i ''[[Peloroplites]]''). Mimo ogólnego podobieństwa, zęby ankylozaurydów różniły się od nodozaurydów. Rozpoznanie na ich podstawie konkretnego taksonu jest jednak trudne (Cross i in., 2025). Obecność zębów w kości przedszczękowej była rzadka, ale stwierdzono ją u kilku taksonów. Na grzbietowej powierzchni czaszek ankylozaurów rozwijała się kostna ornamentacja, w tym charakterystyczne kostne wypustki nad oczami oraz struktury podobne do rogów, wyrastające w tylnej dolnej i tylnej górnej części czaszki. Penkalski (2025) wyróżnił sześć elementów (po trzy z każdej strony), tworzące tylny brzeg czaszki. Osteodermy te otrzymały nazwy: ponadkarkowa (''supranuchal''), załuskowa (''postsquamosal'') oraz zakwadratowo-jarzmowa (''postquadratojugal''). Zewnętrzne otwory nosowe były podzielone przez wewnątrznosowe wyrostki kości przedszczękowych. Powodowały one powstanie jednego lub kilku sąsiadujących otworów przynosowych, prowadzących do zatok przynosowych. Funkcja tych struktur pozostaje nieznana, mogły one służyć wydawaniu dźwięków, obecności gruczołów lub termoregulacji (Vickaryous i in., 2004).
+Czaszki ankylozaurów były masywne i akinetyczne, z oczodołami i nozdrzami skierowanymi przednio-bocznie (choć ich położenie było zmienne w zależności od gatunku). Dla kontrastu, żuchwa była smukła, ze zredukowanym wyrostkiem dziobiastym i  grzbietowo-brzusznie ściśniętą kością przedzębową. Okna przedoczodołowe, nadskroniowe i zewnętrzne żuchwowe były zamknięte. Szwy na grzbiecie czaszki były niemal całkowicie niewidoczne. W porównaniu do rozmiarów ciała, zęby ankylozaurów były niewielkie i bocznie spłaszczone, nawet u dużych gatunków ich korony zazwyczaj mierzyły mniej niż 1 cm (nieco większe zęby zidentyfikowano jedynie u panoplozaurynów, strutiozaurynów i ''[[Peloroplites]]''). Mimo ogólnego podobieństwa, zęby ankylozaurydów różniły się od nodozaurydów. Rozpoznanie na ich podstawie konkretnego taksonu jest jednak trudne (Cross i in., 2025). Ostatnie badania wskazują jednak, że wykorzystanie metod morfometrycznych pozwala na przypisanie danego zęba do odpowiednego kladu (Cross i in., 2026). Obecność zębów w kości przedszczękowej była rzadka, ale stwierdzono ją u kilku taksonów. Na grzbietowej powierzchni czaszek ankylozaurów rozwijała się kostna ornamentacja, w tym charakterystyczne kostne wypustki nad oczami oraz struktury podobne do rogów, wyrastające w tylnej dolnej i tylnej górnej części czaszki. Penkalski (2025) wyróżnił sześć elementów (po trzy z każdej strony), tworzące tylny brzeg czaszki. Osteodermy te otrzymały nazwy: ponadkarkowa (''supranuchal''), załuskowa (''postsquamosal'') oraz zakwadratowo-jarzmowa (''postquadratojugal''). Zewnętrzne otwory nosowe były podzielone przez wewnątrznosowe wyrostki kości przedszczękowych. Powodowały one powstanie jednego lub kilku sąsiadujących otworów przynosowych, prowadzących do zatok przynosowych. Funkcja tych struktur pozostaje nieznana, mogły one służyć wydawaniu dźwięków, obecności gruczołów lub termoregulacji (Vickaryous i in., 2004).
 Budowa wnętrza czaszek ankylozaurów pozostaje słabo poznana, choć u kilku taksonów udało się zbadać wnętrze puszki mózgowej. Generalnie ankylozaury cechowały się dobrze rozwiniętym zmysłem węchu, przy czym u wczesnokredowego ''[[Pawpawsaurus]]'' węch wydaje się słabszy niż u bardziej zaawansowanych późniejszych form. Prymitywniejsze taksony słyszały też niższy zakres częstotliwości niż późnokredowe ankylozaurydy. W toku ewolucji ankylozaurów postępowało kostnienie wewnętrznych blaszek w przedniej pętli dróg oddechowych (Paulina-Carabajal i in., 2016).
@@ Linia 310: / Linia 310: @@
 Carpenter, K. (1990) "Ankylosaur systematics: example using ''Panoplosaurus'' and ''Edmontonia'' (Ankylosauria: Nodosauridae)". W: Carpenter, K. & Currie, P.J. (eds) Dinosaur Systematics: Approaches and Perspectives, Cambridge University Press, Cambridge, pp. 281-298
-Cross, E., Fraass, A.J. & Arbour, V.M. (2025). "Taxonomic utility of isolated ankylosaurian dinosaur teeth using traditional and geometric morphometrics with implications for ankylosaur paleoecology." Journal of Paleontology. 99(2):441-457. [[doi:10.1017/jpa.2025.10117]].
+Cross, E.G., Fraass, A.J. & Arbour, V.M. (2025). "Taxonomic utility of isolated ankylosaurian dinosaur teeth using traditional and geometric morphometrics with implications for ankylosaur paleoecology." Journal of Paleontology. 99(2):441-457. [[doi:10.1017/jpa.2025.10117]].
 Currie, P.J., Badamgarav, D., Koppelhus, E.B., Sissons, R., and Vickaryous, M.K. (2011) "Hands, feet, and behaviour in Pinacosaurus (Dinosauria: Ankylosauridae)", Acta Palaeontologica Polonica 56(3): 489–504.

@@ Linia 195: / Linia 195: @@
 Badanie okazu chicagowskiego wykazało obecność specjalistycznych wewnętrznych lotek trzeciorzędowych na obu skrzydłach. Pióra tego typu są nieznane u nieptasich dinozaurów blisko spokrewnionych z ptakami. Lotki trzeciorzędowe nie służą wytwarzaniu nośności, lecz stanowią osłonę lotek 1. i 2. rzędu. Jednak ich znaczna wielkość wskazuje, że u archeopteryksa pełniły również funkcje pokazowe lub też wyewoluowały jako część unikalnego aparatu lotnego tego zwierzęcia (O'Connor i in., 2025)
 ====Mózg====
@@ Linia 231: / Linia 233: @@
 W Solnhofen, gdzie odnaleziono pierwsze skamieniałości archeopteryksa, odkryto m.in. pterozaury, wiele gatunków owadów i nieliczne fragmenty roślin (głównie gałązki, liście i szyszki). Dinozaury także są tam znajdowane, jednak są nieliczne. Obok archeopteryksa żył ptakopodobny [[teropod]] ''[[Compsognathus]]''.
-Przez wiele lat sądzono, że archeopteryks żył na terenach otwartych z nieliczną, niską roślinnością. Jednak jest możliwe, że wiele zwierząt (w tym archeopteryks) i fragmenty roślin zostały porwane podczas burzy z odległych, zalesionych terenów i to one być może stanowiły środowisko życia archeopteryksa (ale zob. dalej). Burnham (2007) zauważył, że właśnie takie siedlisko byłoby idealne dla tego zwierzęcia ze względu na jego budowę, znacznie lepiej przystosowaną do wspinaczki (dzięki ostrym pazurom przednich i tylnych kończyn) niż życia na ziemi. Badania pazurów przeprowadzone przez Cobb i Sellersa (2019) nie dały jednoznacznych wyników, ale również sugerują one nadrzewny styl życia archeopteryksa.
+Przez wiele lat sądzono, że archeopteryks żył na terenach otwartych z nieliczną, niską roślinnością. Jednak jest możliwe, że wiele zwierząt (w tym archeopteryks) i fragmenty roślin zostały porwane podczas burzy z odległych, zalesionych terenów i to one być może stanowiły środowisko życia archeopteryksa (ale zob. dalej). Burnham (2007) zauważył, że właśnie takie siedlisko byłoby idealne dla tego zwierzęcia ze względu na jego budowę, znacznie lepiej przystosowaną do wspinaczki (dzięki ostrym pazurom przednich i tylnych kończyn) niż życia na ziemi. Badania pazurów przeprowadzone przez Cobb i Sellersa (2019) nie dały jednoznacznych wyników, ale również sugerują one nadrzewny styl życia archeopteryksa. Z kolei stopy archeopteryksa wydają się przystosowane przede wszystkim do poruszania się po lądzie. Prawdopodobnie więc było to zwierzę żerujące na ziemi, lecz o szerokim zakresie zachowań lokomotorycznych, łącznie ze spinaczką i aktywnym lotem (O'Connor i Clark, 2026).
 [[Plik: Eichstätt_Wellnhoferia_grandis.jpg|thumb|300px|Okaz z Solnhofen (''Wellnhoferia''). Autor zdjęcia: FerdiBf [https://en.wikipedia.org/wiki/Archaeopteryx#/media/File:Eichst%C3%A4tt_Wellnhoferia_grandis.jpg].]]
 Kundrát i in. (2019) stwierdzili, że - ''A. lithographica'' i ''A. albersdoerferi'' żyły w nieco odmiennych warunkach środowiskowych. Ten pierwszy zamieszkiwał tereny zamkniętej laguny o półpustynnym klimacie i wysokim stopniu zasolenia wód. Były to tereny generalnie bardzo nieprzyjazne dla życia. Tymczasem w formacji Mörnsheim zasolenie laguny było znacznie mniejsze dzięki lepszej wymianie wód z oceanem. Tereny, na których żył ''Archaeopteryx'' porastały niskie, krzewiaste drzewa iglaste i inne nagonasienne, przystosowane do słonej gleby. Prawdopodobnie żywił się on dużymi owadami, podczas gdy kompsognat mógł polować na jaszczurki. W ten sposób oba niewielkie drapieżniki unikałyby bezpośredniej rywalizacji. Możliwe, że archeopteryks zjadał też wyrzucone na brzeg ryby i inne zwierzęta wodne. Mógł również polować na lądzie na niewielkie zwierzęta.
 ==Spis gatunków==
@@ Linia 369: / Linia 371: @@
 O’Connor, J. & Marugán-Lobón, J. (2026). "Evaluating variation in Solnhofen avialans." Biology Letters. 22 (3): 20250601. [[doi:10.1098/rsbl.2025.0601]].
 Paul, G.S. (2010). "Comment on 'Narrow Primary Feather Rachises in ''Confuciusornis'' and ''Archaeopteryx''  Suggest Poor Flight Ability.'". Science. 330 (6002): 320.. [[doi:10.1126/science.1192963]].

@@ Linia 44: / Linia 44: @@
 #''[[Petrustitan]]''
 #''[[Philovenator]]''
 #''[[Phuwiangosaurus]]''
 #''[[Phuwiangvenator]]''

@@ Linia 73: / Linia 73: @@
 #<small>''[[Phaedrolosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')</small>
 #'''''[[Philovenator]]'''''
 #'''''[[Phuwiangosaurus]]'''''
 #'''''[[Phuwiangvenator]]'''''

@@ Linia 6: / Linia 6: @@
 ==Dinosauria==
 {{Szablon:Pomoc_spis}}
-W 2026 roku opisano '''16''' nowych [[nazwa|nazwy]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''14''' nowych [[rodzaj|rodzajów]] i '''13''' nowych gatunków).
+W 2026 roku opisano '''17''' nowych [[nazwa|nazwy]] [[Dinosauria|dinozaurów]] ('''15''' nowych [[rodzaj|rodzajów]] i '''14''' nowych gatunków).
 Obecnie wszystkie uznawane są za [[Takson ważny|ważne]] [[takson]]y nieptasich dinozaurów.
@@ Linia 46: / Linia 46: @@
 |'''''[[Ferenceratops|{{U|Ferenceratops}} shqiperorum]]'''''
 |({{Kpt|[[Weishampel]], Jianu, Csiki & Norman, 2003}}) {{Kpt|[[Maidment]], Butler, [[Brusatte]], Meade, Augustin, Csiki-Sava & Ősi}}, 2026
-|[[Ceratopsia]]: [[Ceratopsoidea]]
+|?[[Ceratopsia]]: ?[[Ceratopsoidea]]
 |[[Rumunia]]
 |{{pKreda}}
@@ Linia 73: / Linia 73: @@
 |[[Ornithopoda]]: [[Hadrosauroidea]]
 |[[Rumunia]]
 |{{pKreda}}
 |- style="background-color:Khaki"

@@ Linia 46: / Linia 46: @@
 ==Etymologia==
-Nazwa rodzajowa pochodzi z greki i oznacza "fosforanowy olbrzym", co odnosi się do marokańskich bogatych złóż fosforanów, w pokładach których znaleziono szczątki tego tytanozaura. Epitet gatunkowy odnosi się do prowincji Churibka, na terenie której odkryto materiał kopalny licznych zwierząt z końca kredy, w tym należący do fosfatotytana.
+Nazwa rodzajowa pochodzi z greki i oznacza "fosforanowy olbrzym", co odnosi się do marokańskich bogatych złóż fosforanów, w pokładach których znaleziono szczątki tego tytanozaura. Epitet gatunkowy nawiązuje do prowincji Churibka, na terenie której odkryto materiał kopalny licznych zwierząt z końca kredy, w tym należący do fosfatotytana.
 ==Materiał kopalny==
@@ Linia 52: / Linia 52: @@
 ==Budowa i systematyka==
-Fosfatotytan był stosunkowo niewielkim tytanozaurem, o masie prawdopodobnie nieprzekraczającej 10% masy ''[[Patagotitan]]'' i długości ok. jednej trzeciej długości patagotytana. Od innych tytanozaurów odróżniał się szczegółami budowy kręgów grzbietowych, kości łonowych i kulszowych. Analiza filogenetyczna umieściła omawiany takson jako bliskiego krewnego nienazwanego tytanozaura z Sidi Daoui (nieco młodsza górna część Couche III) w obrębie nowo nazwanego [[klad]]u [[Argentinosauridae]], wraz z [[Argentinosaurus|argentynozaurem]] i wspomnianym wyżej patagotytanem. Obie formy z mastrychtu Maroka były zdecydowanie mniejsze od swych olbrzymich krewniaków z pierwszej połowy późnej kredy Argentyny. Autorzy opisu fosfatotytana podejrzewają, że stosunkowo małe rozmiary marokańskich argentynozaurydów mogą wynikać z odizolowania Maroka od większości Afryki w drugiej połowie późnej kredy, co uczyniłoby ten ląd wyspą, bądź wyspowym kontynentem lub z generalnym trendem późnokredowych tytanozaurów do zmniejszania swoich rozmiarów (liczne niewielkie formy z [[kampan]]u-[[mastrycht]]u Ameryki Półudniowej są tego dobrym przykładem).
+Fosfatotytan był stosunkowo niewielkim tytanozaurem, o masie prawdopodobnie nieprzekraczającej 10% masy ''[[Patagotitan]]'' ok. jednej trzeciej jego długości. Od innych tytanozaurów odróżniał się szczegółami budowy kręgów grzbietowych, kości łonowych i kulszowych. Analiza filogenetyczna umieściła omawiany takson jako bliskiego krewnego nienazwanego tytanozaura z Sidi Daoui (nieco młodsza górna część Couche III) w obrębie nowo nazwanego [[klad]]u [[Argentinosauridae]], wraz z [[Argentinosaurus|argentynozaurem]] i wspomnianym wyżej patagotytanem. Obie formy z mastrychtu Maroka były zdecydowanie mniejsze od swych olbrzymich krewniaków z pierwszej połowy późnej kredy Argentyny. Autorzy opisu fosfatotytana podejrzewają, że stosunkowo małe rozmiary marokańskich argentynozaurydów mogą wynikać z odizolowania Maroka od większości Afryki w drugiej połowie późnej kredy, co uczyniłoby ten ląd wyspą, bądź wyspowym kontynentem lub z generalnego trendu późnokredowych tytanozaurów do zmniejszania swoich rozmiarów (liczne niewielkie formy z [[kampan]]u-[[mastrycht]]u Ameryki Półudniowej są tego dobrym przykładem).
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"

@@ Linia 77: / Linia 77: @@
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Kreda]]
-[[Kategoria:Maastrichtian]]
+[[Kategoria:Mastrycht]]

@@ Linia 76: / Linia 76: @@
 __INDEX__==  Ostatnio nazwane dinozaury ==
 __BEZSPISU__
 [[Plik:Bicharracosaurus dionidei.png|link=Bicharracosaurus|thumb|150px|''[[Bicharracosaurus|Bicharracosaurus dionidei]]'']]
 [[Plik:Ptychotherates bucculentus.png|link=Ptychotherates|thumb|150px|''[[Ptychotherates|Ptychotherates bucculentus]]'']]
 [[Plik:Gongshuilong fanwei.png|link=Gongshuilong|thumb|150px|''[[Gongshuilong|Gongshuilong fanwei]]'']]
-[[Plik:Xiangyunloong fengming.png|link=Xiangyunloong|thumb|150px|''[[Xiangyunloong|Xiangyunloong fengming]]'']]
+#'''''[[Phosphatotitan|Phosphatotitan khouribgaensis]]''''' <small>[[Longrich]] i in., 2026</small>
 #'''''[[Bicharracosaurus|Bicharracosaurus dionidei]]''''' <small>Reutter i in., 2026</small>
 #'''''[[Ptychotherates|Ptychotherates bucculentus]]''''' <small>Srivastava i Nesbitt, 2026</small>
@@ Linia 99: / Linia 100: @@
 #'''''[[Paulodon|Paulodon galvensis]]''''' <small>Sancarlo i in., 2025</small>
 #'''''[[Mamenchisaurus|Mamenchisaurus sanjiangensis]]''''' <small>Dai i in., 2025</small>
 {|  class= "wikitable" rules="all" cellpadding=1 style="border: 1px solid #000000; margin-left:40px; font-size:90%;"
@@ Linia 134: / Linia 134: @@
 == Jak zacząć? ==
-Na przestrzeni lat naukowcy nadali '''1944''' [[nazwa|nazwy]] [[rodzaj]]owe i '''2209''' [[gatunek|gatunkowych]] [[dinozaur]]ów.
+Na przestrzeni lat naukowcy nadali '''1945''' [[nazwa|nazwy]] [[rodzaj]]owe i '''2210''' [[gatunek|gatunkowych]] [[dinozaur]]ów.
-Obecnie za [[Takson ważny|ważnych]] przedstawicieli [[nieptasi]]ch Dinosauria uznaje się około '''1316''' [[gatunek|gatunków]] w '''1201''' [[rodzaj]]ach.
+Obecnie za [[Takson ważny|ważnych]] przedstawicieli [[nieptasi]]ch Dinosauria uznaje się około '''1317''' [[gatunek|gatunków]] w '''1202''' [[rodzaj]]ach.
 W ''Encyklopedii Dinozaury.com'' na chwilę obecną znajdziesz opisy '''{{PAGESINCAT:Dinosauria}}''' rodzajów dinozaurów.

@@ Linia 81: / Linia 81: @@
 Należy zauważyć, że nie zostały podważone wyniki oględzin skały, w których zachował się okaz raptoreksa, które zdaniem Sereno i in. wskazują na wczesnokredowe warstwy Lujiatun. Nawet jeśli ''R. kriegsteini'' to ''[[nomen dubium]]'', to jeśli pochodzi z Yixian, ma wielkie znaczenie dla ewolucji tyranozauroidów. Jednak w świetle przedstawionych wyżej faktów wydaje się to bardzo wątpliwe.
 Jak się wydaje, sprawa ''Raptorex kriegsteini'' nie jest jeszcze zamknięta i jego ostateczny status jako ważnego gatunku, ''[[nomen dubium]]'' czy młodszego synonimu innego tyranozauroida jest kwestią kolejnych badań.
@@ Linia 100: / Linia 102: @@
 <small>
 Benson, R.B.J., Carrano, M.T. & Brusatte, S.L. (2010) "A new clade of archaic large-bodied predatory dinosaurs (Theropoda: Allosauroidea) that survived to the latest Mesozoic" Naturwissenschaften 97 (1) 71-78 opublikowane online przed drukiem 14.10.2009
 Fowler, D.W., Woodward, H.N., Freedman, E.A., Larson, P.L., Horner, J.R. (2011). "Reanalysis of "Raptorex kriegsteini": A Juvenile Tyrannosaurid Dinosaur from Mongolia". PLoS ONE. 6 (6): e21376. [[doi:10.1371/journal.pone.0021376]].
@@ Linia 107: / Linia 111: @@
 Kim, S.H., Lee, Y.-M., Park, Y.-J., Lee, S., Winkler, D.A., Jacobs, L.L. & Rinchen, B. (2022). "A new species of Osteoglossomorpha (Actinopterygii: Teleostei) from the Upper Cretaceous Nemegt Formation of Mongolia: paleobiological and paleobiogeographic implications." Cretaceous Research 105214. [[doi: https://doi.org/10.1016/j.cretres.2022.105214]].
-Newbrey, M.G, Brinkman, D.B., Winkler, D.A., Freedman, E.A., Neuman, A.G., Fowler, D.W., Woodward, H.N. (2013). "Teleost centrum and jaw elements from the Upper Cretaceous Nemegt Formation (Campanian-Maastrichtian) of Mongolia and a re-identification of the fish centrum found with the theropod Raptorex kreigsteini". Mesozoic Fishes 5 – Global Diversity and Evolution. Verlag Dr. Friedrich Pfeil. pp. 291–303.
+Newbrey, M.G, Brinkman, D.B., Winkler, D.A., Freedman, E.A., Neuman, A.G., Fowler, D.W., Woodward, H.N. (2013). "Teleost centrum and jaw elements from the Upper Cretaceous Nemegt Formation (Campanian-Maastrichtian) of Mongolia and a re-identification of the fish centrum found with the theropod ''Raptorex kreigsteini''". Mesozoic Fishes 5 – Global Diversity and Evolution. Verlag Dr. Friedrich Pfeil. pp. 291–303.
 Senter, P. (2010) "Using creation science to demonstrate evolution: application of a creationist method for visualizing gaps in the fossil record to a phylogenetic study of coelurosaurian dinosaurs" Journal of Evolutionary Biology, 23, 1732-1743. doi: 10.1111/j.1420-9101.2010.02039.x

@@ Linia 49: / Linia 49: @@
 ==Synonim ''[[Tarbosaurus]]''?==
-Wątpliwości co do ważności ''Asiatyrannus'' ma włoski paleontolog Andrea Cau. Uważa, że dinozaur ten nie mógł mieć więcej niż 10 lat, a jego osobliwe cechy mogą wynikać z młodego wieku. Być może jest to dość duży  [[tyranozauroid]] lub rosnący [[tyranozauryd]]. Zdaniem Cau należy porównać omawianego dinozaura z młodymi okazami ''[[Tarbosaurus]]'', aby ostatecznie stwierdzić czy w rzeczywistości ''Asiatyrannus'' reprezentuje odrębny [[takson]].
+Wątpliwości co do ważności ''Asiatyrannus'' ma włoski paleontolog Andrea Cau. Uważa, że dinozaur ten nie mógł mieć więcej niż 10 lat, a jego osobliwe cechy mogą wynikać z młodego wieku. Być może jest to dość duży  [[tyranozauroid]] lub rosnący [[tyranozauryd]]. Zdaniem Cau należy porównać omawianego dinozaura z młodymi okazami ''[[Tarbosaurus]]'', aby ostatecznie stwierdzić czy w rzeczywistości ''Asiatyrannus'' reprezentuje odrębny [[takson]]. Do podobnych wniosków doszli Raun i in. (2026). Zauważyli oni u ''Asiatyrannus'' obecność autapomorfii tarbozaura, jednocześnie ten pierwszy nie wykazuje żadnych autapomorfii, których nie miałby ''[[Tarbosaurus]]''.
 ==Etymologia==
@@ Linia 68: / Linia 68: @@
 <small>
 Cau, A. (2024 online) [https://www.facebook.com/share/p/JNzCiFXUvj13ZoHh/]
 Zheng, W., Jin, X., Xie, J., & Du, T. (2024). "The first deep-snouted tyrannosaur from Upper Cretaceous Ganzhou City of southeastern China". Scientific Reports. 14 (1). [[doi:10.1038/s41598-024-66278-5.]]

@@ Linia 50: / Linia 50: @@
 ==Historia odkryć i etymologia==
-Skamieniałości ''Brontomerus'' zostały odkryte w latach [[1994]]–[[1995]] na stanowisku OMNH V857, znanym jako Hotel Mesa Quarry, położonym na wschodzie hrabstwa Grand w Utah. Skały, z których wydobyto szczątki, należą do ogniwa Ruby Ranch formacji [[Burro Canyon]] (przez autorów traktowanego jako część formacji [[Cedar Mountain]], będącej tego samego wieku co Burro Canyon), obejmującej osady datowane na [[apt]] i [[alb]], jednak D'Emic (2012) wskazuje na miejsce odnalezienia formacje [[Burro Canyon]]. Kość biodrowa i łopatka brontomera zostały wspomniane w [[1997]] roku przez Jamesa Kirklanda i współpracowników, którzy stwierdzili, że są "porównywalne do ''[[Pleurocoelus]]''" – wówczas jedynego znanego wczesnokredowego zauropoda z Ameryki Północnej. ''Brontomerus'' oraz gatunek typowy rodzaju, ''B. mcintoshi'', zostały opisane w [[2011]] roku przez Michaela Taylora, Mathew Wedela i Richarda Cifelliego. Nazwa ''Brontomerus'' pochodzi od greckich słów ''bronto'' ("grom") i ''merós'' ("udo"), co odnosi się do prawdopodobnego silnego umięśnienia tylnych kończyn. Nazwa gatunkowa ''mcintoshi'' honoruje [[John McIntosh|Johna McIntosha]] - fizyka, który przez wiele lat badał zauropody.
+Skamieniałości ''Brontomerus'' zostały odkryte w latach [[1994]]–[[1995]] na stanowisku OMNH V857, znanym jako Hotel Mesa Quarry, położonym na wschodzie hrabstwa Grand w Utah. Skały, z których wydobyto szczątki, należą do ogniwa Ruby Ranch formacji [[Burro Canyon]] (przez autorów traktowanego jako część formacji [[Cedar Mountain]], będącej tego samego wieku co Burro Canyon), obejmującej osady datowane na [[apt]] i [[alb]], jednak D'Emic (2012) wskazuje jako miejsce odnalezienia formację [[Burro Canyon]]. Kość biodrowa i łopatka brontomera zostały wspomniane w [[1997]] roku przez Jamesa Kirklanda i współpracowników, którzy stwierdzili, że są "porównywalne do ''[[Pleurocoelus]]''" – wówczas jedynego znanego wczesnokredowego zauropoda z Ameryki Północnej. ''Brontomerus'' oraz gatunek typowy rodzaju, ''B. mcintoshi'', zostały opisane w [[2011]] roku przez Michaela Taylora, Mathew Wedela i Richarda Cifelliego. Nazwa ''Brontomerus'' pochodzi od greckich słów ''bronto'' ("grom") i ''merós'' ("udo"), co odnosi się do prawdopodobnego silnego umięśnienia tylnych kończyn. Nazwa gatunkowa ''mcintoshi'' honoruje [[John McIntosh|Johna McIntosha]] - fizyka, który przez wiele lat badał zauropody.
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Brontomerus''}}
-<small>
+{{Opis
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+ |Autor                  = [[Tomasz Skawiński]]
-| Autor:
+ |Korekta                = [[Marcin Szermański]], [[Maciej Ziegler]], [[Paweł Konarzewski]]
-| Korekta:
+ |nazwa                  = ''Brontomerus'' (brontomer)
-|-
+ |długość                = 13,2 m <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R., & Larramendi, A. (2020). "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs". Princeton University Press. </ref>
-| [[Tomasz Skawiński]]
+ |masa                   = 6,9 t <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
+ |wysokość               = 3,2 m (w ramionach) <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
-| [[Marcin Szermański]], [[Maciej Ziegler]]
+ |dieta                  = roślinożerny
-|}
+ |miejsce                = [[USA]] - stan Utah
-<small>(formacja [[Cedar Mountain]] - ogniwo Ruby Ranch)
+<small>([[formacja]] [[Cedar Mountain]] - ogniwo Ruby Ranch lub [[formacja]] [[Burro Canyon]])
-|-
+ |czas                   = {{Występowanie|121.4|100.5}}
-! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
+<small>[[wczesna kreda]] ([[apt]] - [[alb]])</small>
+ |systematyka            = [[Dinosauria]]
 [[Saurischia]]
@@ Linia 44: / Linia 20: @@
 [[Sauropoda]]
 [[Macronaria]]
@@ Linia 56: / Linia 28: @@
 ?? [[Somphospondyli]]
-|-
+ |grafika                = Brontomerus_Utahraptor.jpeg
-| colspan=2 |[[Plik:Brontomerus_Utahraptor.jpeg|400px|]]
+ |podpis                 = Rekonstrukcja dorosłego brontomera broniącego młodego przez utahraptorem. Autor: Francisco Gascó; źródło: Taylor i in., 2011 [https://www.app.pan.pl/article/item/app20100073.html]
-<small> Autor: Francisco Gascó; źródło: Taylor i in., 2011.</small>
+ |PorównanieGrupa        =
-|}
+ |PorównanieDługość      =
+ |mapa                   =
 ==Wstęp==
 ''Brontomerus'' to [[rodzaj]] zauropoda żyjącego we wczesnej kredzie na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej. Od innych zauropodów odróżnia go budowa kości biodrowej, wskazująca na silne umięśnienie kończyn tylnych. Dokładna pozycja filogenetyczna brontomera nie jest jasna – najprawdopodobniej należy on do grupy [[Camarasauromorpha]], być może również do mniejszych grup wewnątrz tego [[klad]]u: [[Titanosauriformes]] i [[Somphospondyli]].
@@ Linia 77: / Linia 50: @@
 ==Historia odkryć i etymologia==
-Skamieniałości ''Brontomerus'' zostały odkryte w latach [[1994]]–[[1995]] na stanowisku OMNH V857, znanym jako Hotel Mesa Quarry, położonym na wschodzie hrabstwa Grand w Utah. Skały, z których wydobyto szczątki, należą do ogniwa Ruby Ranch formacji [[Burro Canyon]] (przez autorów traktowanego jako część formacji [[Cedar Mountain]], będącej tego samego wieku co Burro Canyon), obejmującej osady datowane na [[apt]] i [[alb]]. Kość biodrowa i łopatka brontomera zostały wspomniane w [[1997]] roku przez Jamesa Kirklanda i współpracowników, którzy stwierdzili, że są "porównywalne do ''[[Pleurocoelus]]''" – wówczas jedynego znanego wczesnokredowego zauropoda z Ameryki Północnej. ''Brontomerus'' oraz gatunek typowy rodzaju, ''B. mcintoshi'', zostały opisane w [[2011]] roku przez Michaela Taylora, Mathew Wedela i Richarda Cifelliego. Nazwa ''Brontomerus'' pochodzi od greckich słów ''bronto'' ("grom") i ''merós'' ("udo"), co odnosi się do prawdopodobnego silnego umięśnienia tylnych kończyn. Nazwa gatunkowa ''mcintoshi'' honoruje [[John McIntosh|Johna McIntosha]] - fizyka, który przez wiele lat badał zauropody.
+Skamieniałości ''Brontomerus'' zostały odkryte w latach [[1994]]–[[1995]] na stanowisku OMNH V857, znanym jako Hotel Mesa Quarry, położonym na wschodzie hrabstwa Grand w Utah. Skały, z których wydobyto szczątki, należą do ogniwa Ruby Ranch formacji [[Burro Canyon]] (przez autorów traktowanego jako część formacji [[Cedar Mountain]], będącej tego samego wieku co Burro Canyon), obejmującej osady datowane na [[apt]] i [[alb]], jednak D'Emic (2012) wskazuje na miejsce odnalezienia formacje [[Burro Canyon]]. Kość biodrowa i łopatka brontomera zostały wspomniane w [[1997]] roku przez Jamesa Kirklanda i współpracowników, którzy stwierdzili, że są "porównywalne do ''[[Pleurocoelus]]''" – wówczas jedynego znanego wczesnokredowego zauropoda z Ameryki Północnej. ''Brontomerus'' oraz gatunek typowy rodzaju, ''B. mcintoshi'', zostały opisane w [[2011]] roku przez Michaela Taylora, Mathew Wedela i Richarda Cifelliego. Nazwa ''Brontomerus'' pochodzi od greckich słów ''bronto'' ("grom") i ''merós'' ("udo"), co odnosi się do prawdopodobnego silnego umięśnienia tylnych kończyn. Nazwa gatunkowa ''mcintoshi'' honoruje [[John McIntosh|Johna McIntosha]] - fizyka, który przez wiele lat badał zauropody.
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"
-! ''Brontomerus''
+| ''Brontomerus''
 | {{Kpt|[[Mike Taylor|Taylor]], [[Matt Wedel|Wedel]]}} i {{Kpt|[[Richard Cifelli|Cifelli]]}}, [[2011]]
-| ?''[[nomen dubium]]''
+| ''[[nomen dubium]]''
 |-
-! ''B. mcintoshi''
+| ''B. mcintoshi''
-| {{Kpt|Taylor, Wedel}} i {{Kpt|Cifelli}}, 2011
+| {{Kpt|[[Taylor]], [[Wedel]]}} i {{Kpt|Cifelli}}, [[2011]]
-| ?''nomen dubium''
+| ''[[nomen dubium]]''
 |}
@@ Linia 98: / Linia 71: @@
 Kirkland JI, Britt B, Burge D, Carpenter K, Cifelli R, DeCourten F, Eaton J, Hasiotis S, Lawton T. 1997. Lower to middle Cretaceous dinosaur faunas of the Central Colorado Plateau: a key to understanding 35 million years of tectonics, sedimentology, evolution, and biogeography. Brigham Young University Geology Studies 42 (2): 69–103.
-Taylor MP, Wedel MJ, Cifelli RL. 2011. A new sauropod dinosaur from the Lower Cretaceous Cedar Mountain Formation, Utah, USA. Acta Palaeontologica Polonica 56 (1): 75–98. doi:10.4202/app.2010.0073.
+Taylor MP, Wedel MJ, Cifelli RL. 2011. A new sauropod dinosaur from the Lower Cretaceous Cedar Mountain Formation, Utah, USA. Acta Palaeontologica Polonica 56 (1): 75–98. [[doi:10.4202/app.2010.0073.]]
-</small>
+<references/></small>
 [[Kategoria:Nomen dubium]]

@@ Linia 21: / Linia 21: @@
 [[Sauropoda]]
 [[Somphospondyli]]
@@ Linia 27: / Linia 29: @@
 [[Saltasaurinae]]
-  |grafika                = Neuquensaurus_australis.jpg
+  |grafika                = Yamanasaurus.jpg
-  |podpis                 = Zrekonstruowany szkielet ''[[Neuquensaurus]]''. ''Yamanasaurus''  był zapewne podobny. Źródło: Otero, 2010.
+  |podpis                 = Tak mógł wyglądać ''Yamanasaurus''. Autor: Prehistopia [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Yamanasaurus.jpg]
 |PorównanieGrupa        =
@@ Linia 34: / Linia 36: @@
   |mapa                   =
 }}
 ==Wstęp==
-''Yamanasaurus'' to [[rodzaj]] stosunkowo niewielkiego zauropoda z grupy tytanozaurów, który żył w późnej [[kreda|kredzie]] na terenie dzisiejszego Ekwadoru. Jest to pierwszy dinozaur z tego kraju. Został on opisany w 2019 r. przez zespół paleontologów pod kierunkiem [[Sebastian Apesteguia|Sebastiana Apesteguii]].
+''Yamanasaurus'' to [[rodzaj]] stosunkowo niewielkiego zauropoda z grupy tytanozaurów, który żył w późnej [[kreda|kredzie]] na terenie dzisiejszego Ekwadoru. Jest to pierwszy dinozaur z tego kraju. Został on opisany w 2020 r. przez zespół paleontologów pod kierunkiem [[Sebastian Apesteguia|Sebastiana Apesteguii]].
 ==Etymologia==
@@ Linia 42: / Linia 43: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Holotyp]] to bardzo fragmentaryczny okaz, obejmujący dwa kręgi krzyżowe (YM-UTPL_002), fragment kręgu ogonowego (YM-INPC-014), bliższą połową lewej kości ramiennej (YM-INPC-016), bliższą połową kości promieniowej (YM-INPC-015) oraz silnie zerodowany fragment kości piszczelowej (YM-INPC-017).
+[[Holotyp]] to bardzo fragmentaryczny okaz, obejmujący dwa kręgi krzyżowe (YM-UTPL-002), fragment kręgu ogonowego (YM-INPC-014), bliższą połową lewej kości ramiennej (YM-INPC-016), bliższą połową kości promieniowej (YM-INPC-015) oraz silnie zerodowany fragment kości piszczelowej (YM-INPC-017).
 ==Budowa==
@@ Linia 64: / Linia 65: @@
 [[Kategoria:Dinosauria]]
 [[Kategoria:Saurischia]]
 [[Kategoria:Sauropoda]]
 [[Kategoria:Somphospondyli]]
 [[Kategoria:Ameryka Południowa]]

@@ Linia 36: / Linia 36: @@
 ==Etymologia==
-Nazwa rodzajowa oznacza ze starożytnej greki "ukryty hadrozaur" [dosłownie "ukryty masywny"], co odnosi się zarówno do faktu, że jest to drugi opisany takson hadrozauroida z późnej kredy Rumunii, ponad wiek po opisie telmatozaura oraz do odkrycia szczątków nieopodal wcześniej intensywnie eksplorowanego stanowiska Fântânele MvBB. Epitet gatunkowy upamiętnia Csillę Kállai, zmarłą matkę Jánosa Magyara (pierwszego autora publikacji opisującej omawianego dinozaura), za jej wsparcie dla rozwijania się pasji do historii naturalnej owego paleontologa.
+Nazwa rodzajowa pochodzi ze starożytnej greki i oznacza "ukryty hadrozaur" [dosłownie "ukryty masywny"], co odnosi się zarówno do faktu, że jest to drugi opisany takson hadrozauroida z późnej kredy Rumunii, ponad wiek po opisie telmatozaura oraz do odkrycia szczątków nieopodal wcześniej intensywnie eksplorowanego stanowiska Fântânele MvBB. Epitet gatunkowy upamiętnia Csillę Kállai, zmarłą matkę Jánosa Magyara (pierwszego autora publikacji opisującej omawianego dinozaura), za jej wsparcie dla rozwijania pasji do historii naturalnej owego paleontologa.
 ==Materiał kopalny==
 [[Holotyp]] (LPG [FGGUB] R. 2882) to niekompletny szkielet, który tworzą częściowa czaszka i żuchwa oraz w większości fragmentaryczny szkielet pozaczaszkowy (m.in. jedenaście kręgów ogonowych, pięć szewronów, fragmenty kości kończyn tylnych). Został odkryty w osadach stanowiska Fântânele-3, i choć jest dysartykułowany, jego elementy zostały znalezione w bliskiej odległości od siebie.
 ==Budowa i tryb życia==
-Kryptohadros z grubsza nie różnił się od innych wczesnych hadrozauroidów, takich jak wspomniane telmatozaur i tetyshadros. Jedyną cechą wyróżniającą ten gatunek od jego krewniaków jest budowa wyrostka dziobastego żuchwy [''coronoid process'']. Był stosunkowo dużym, czworonożnym roślinożercą, który prawdopodobnie pożywiał się głównie nisko położoną roślinnością.
+Kryptohadros z grubsza nie różnił się od innych wczesnych hadrozauroidów, takich jak wspomniane telmatozaur i tetyshadros. Jedyną cechą wyróżniającą ten takson od jego krewniaków jest budowa wyrostka dziobastego żuchwy [''coronoid process'']. Był stosunkowo dużym, czworonożnym roślinożercą, który prawdopodobnie pożywiał się głównie nisko położoną roślinnością.
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 49: / Linia 49: @@
 ==Materiał kopalny==
 [[Plik:Telmatosaurus.jpg|300px|thumb|right|Lektotyp - okaz BMNH R3386. Autor: Franz Nopcsa [https://en.wikipedia.org/wiki/File:Telmatosaurus.jpg].]]
-''Telmatosaurus'' jest najlepiej zbadanym dinozaurem z Transylwanii. Znaleziono liczne izolowane kości osobników w różnym wieku (od embrionów do osobników dorosłych), a także jaja. [[Lektotyp]]em jest okaz BMNH R3386 - kompletna, lecz zgnieciona czaszka dorosłego osobnika.
+''Telmatosaurus'' jest najlepiej zbadanym dinozaurem z Transylwanii. Znaleziono liczne izolowane kości osobników w różnym wieku (od embrionów do osobników dorosłych), a także jaja. [[Lektotyp]]em jest okaz NHMUK R.3386 - kompletna?, lecz zgnieciona czaszka dorosłego osobnika.
 ==Historia i taksonomia==
@@ Linia 84: / Linia 86: @@
 ===Paleopatologie===
 [[Plik:Telmatosaurus with pathology.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja młodocianego ''Telmatosaurus'' z nowotworem. Źródło: Dumbravă i in., 2016 [http://www.nature.com/articles/srep29271].]]
-U młodocianego okazu LPB (FGGUB) R.1305, w skład którego wchodzi dość kompletna żuchwa z zębami, widoczne są objawy choroby. Na lewej kości zębowej widoczne jest niewielkie wybrzuszenie. Występuje ono tylko z jednej strony, uznano więc, że być może był to objaw nowotworu. Dzięki skanowaniu komputerowemu okazało się, że to najpewniej nowotwór o nazwie szkliwiak (ameloblastoma).
+U młodocianego okazu LPB (FGGUB) R.1305 (dawniej przypisywanego telmatozaurowi), w skład którego wchodzi dość kompletna żuchwa z zębami, widoczne są objawy choroby. Na lewej kości zębowej widoczne jest niewielkie wybrzuszenie. Występuje ono tylko z jednej strony, uznano więc, że być może był to objaw nowotworu. Dzięki skanowaniu komputerowemu okazało się, że to najpewniej nowotwór o nazwie szkliwiak (ameloblastoma).
 U dzisiejszych zwierząt szkliwiak nie jest śmiertelną chorobą, więc raczej nie był on bezpośrednią przyczyną śmierci tego dinozaura. Za to dzisiejsze drapieżniki często wolą atakować osobniki z deformacjami ciała. Podobnie mogło być także wtedy - być może młody telmatozaur z widocznym guzem mógł mieć większą szansę na zostanie upolowanym, niż osobniki zdrowe.
@@ Linia 122: / Linia 124: @@
 ==Bibliografia==
-<small> F. Nopcsa, 1903, "''Telmatosaurus'', new name for the dinosaur ''Limnosaurus''", Geological Magazine, decade 4 10: 94-95
+<small>
-B. Brown, 1910, "The Cretaceous Ojo Alamo beds of New Mexico with description of the new dinosaur genus ''Kritosaurus''", Bulletin of the American Museum of Natural History 28(24): 267-274
+Csiki, Z.; Redelstorff, R. & Grigorescu, D. (2009). “Bone histology in the Ornithopods from the Maastrichtian of Haţeg Basin – were these dinosaurs really dwarfs?”. Seventh Romanian Symposium on Palaeontology Cluj-Napoca, 22-24 october 2009 [abstrakt]
-Dumbravă, M.D., Rothschild, B.M., Weishampel, D.B., Csiki-Sava, Z., Andrei, R.A., Acheson, K.A. and Codrea, V.A., 2016. "A dinosaurian facial deformity and the first occurrence of ameloblastoma in the fossil record". Scientific reports, 6. [[doi:10.1038/srep29271]]
+Dumbravă, M.D., Rothschild, B.M., Weishampel, D.B., Csiki-Sava, Z., Andrei, R.A., Acheson, K.A. & Codrea, V.A. (2016). "A dinosaurian facial deformity and the first occurrence of ameloblastoma in the fossil record". Scientific reports, 6. [[doi:10.1038/srep29271]]
-Weishampel, David & Grigorescu, Dan & Norman, David. (1991). "The Dinosaurs of Transylvania". National Geographic Research & Exploration. 7. 196-215.
+Grigorescu, D. (2010). "The Latest Cretaceous fauna with dinosaurs and mammals from the Haţeg Basin — A historical overview". Palaeogeography Palaeoclimatology Palaeoecology. 293. 271-282. 10.1016/j.palaeo.2010.01.030.
-Grigorescu, Dan. (2016). "The ‘Tuştea puzzle’ revisited: Late Cretaceous (Maastrichtian) ''Megaloolithus'' eggs associated with ''Telmatosaurus'' hatchlings in the Haţeg Basin". Historical Biology. 1-14. 10.1080/08912963.2016.1227327.
+Grigorescu, D. & Csiki-Sava, Z. (2006). "Ontogenetic development of ''Telmatosaurus transsylvanicus'' (Ornitischia: Hadrosauria) from the Maastrichtian of the Hateg Basin, Romania - Evidence from the limb bones". Hantkeniana. 5. 20-26.
-Grigorescu, Dan & Csiki-Sava, Zoltan. (2006). "Ontogenetic development of ''Telmatosaurus transsylvanicus'' (Ornitischia: Hadrosauria) from the Maastrichtian of the Hateg Basin, Romania - Evidence from the limb bones". Hantkeniana. 5. 20-26.
+Nopcsa, F. (1903). "''Telmatosaurus'', new name for the dinosaur ''Limnosaurus''". Geological Magazine, decade 4 10: 94-95.
-Zoltan Csiki, Ragna Redelstorff & Dan Grigorescu. “Bone histology in the Ornithopods from the Maastrichtian of Haţeg Basin – were these dinosaurs really dwarfs?”. Seventh Romanian Symposium on Palaeontology Cluj-Napoca, 22-24 october 2009 [abstrakt]
+Weishampel, D.; Grigorescu, D. & Norman, D. (1991). "The Dinosaurs of Transylvania". National Geographic Research & Exploration. 7. 196-215.
-Grigorescu, Dan. (2010). "The Latest Cretaceous fauna with dinosaurs and mammals from the Haţeg Basin — A historical overview". Palaeogeography Palaeoclimatology Palaeoecology. 293. 271-282. 10.1016/j.palaeo.2010.01.030.
+Weishampel, D.B. & Jianu, C.-M. (2011). “Transylvanian Dinosaurs”. JHU Press, 1 wrz 2011 - 328
 Weishampel, Dave & Norman, David & Grigorescu, Dan. (1993). "''Telmatosaurus transsylvanicus'' from the Late Cretaceous of Romania: the most basal hadrosaurid dinosaur". Palaeontology. 36. 361-385.
 </small>

@@ Linia 19: / Linia 19: @@
 }}
 ==Wstęp==
-Formacja Judith River to [[późna kreda|późnokredowa]] [[formacja|jednostka litostratygraficzna]] położona w północnej części [[USA]] (stan Montana) należąca do [[grupa|grupy]] [[Belly River]]. Liczne badania wykazały, że jej pokłady pochodzą z piętrowa zwanego [[kampan]].
+Formacja Judith River to [[późna kreda|późnokredowa]] [[formacja|jednostka litostratygraficzna]] położona w północnej części [[USA]] (stan Montana) należąca do [[grupa|grupy]] [[Belly River]]. Liczne badania wykazały, że jej pokłady pochodzą z piętra o nazwie [[kampan]].
-==Etymolgia==
+==Etymologia==
 Nazwa formacji wywodzi się od rzeki Judith, która zbiega z rzeką Missouri na terenie stanu Montana.

@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Holotyp|Okaz holotypowy]] oznaczony numerem katalogowym CLGRP V00016 to niekompletny, lecz częściowo [[artykułowany]] szkielet. Wśród tych skamieniałości znajdują się kość przedzębowa oraz lewa zębowa, cztery kręgi grzbietowe, kość krzyżowa, dobrze zachowana środkowa część ogona, niekompletna miednica oraz niekompletne kończyny tylne. Okaz typpwy ''Qianjiangsaurus'' został odkryty podczas prac paleontologicznych zimą 2022 roku.
+[[Plik:Qianjiangsaurus changshengi (holotype, CLGRP V00016).jpg|thumb|[[Holotyp|Okaz typowy]] ''Qianjiangsaurus''. Źródło: Dai i in., 2025 [https://www.researchsquare.com/article/rs-7188472/v1].]]
 Materiał przypisany (CIP V0002) to niekompletna czaszka prawdopodobnie należąca do dojrzewającego osobnika (Ma i in., 2026).
 ==Budowa, paleobiologia i systematyka==
 ''Qianjiangsaurus'' był średniej wielkości przedstawicielem [[Hadrosauroidea]] mierzącym ok. 8 m długości. Wykazywał on pośrednie cechy budowy pomiędzy [[Hadrosauroidea|hadrozauroidami]] nienależącymi do [[Hadrosauridae]] a prawdziwymi [[Hadrosauridae|hadrozaurydami]]. Od swoich kuzynów różnił się szczegółami budowy kości zębowej, kręgów grzbietowych, kości krzyżowej oraz miednicy. Kość zębowa mieściła 30 zębów, z czego w każdym zębodole znajdowało się maksymalnie 5 zębów. Kość krzyżowa miała 7 zrośniętych ze sobą kręgów. U omawianego rodzaju zachowały się również skostniałe ścięgna (Dai i in., 2025). Dzięki nowej czaszce ''Qianjiangsaurus'' możemy poznać lepiej jej budowę. ''Qianjiangsaurus'' miał grzebień na pysku zbudowany z kości nosowych. Podobnie jak u [[Lambeosaurinae|lambeozaurynów]] był on pusty w środku. Dodatkowo znajdowała się w niej dodatkowa para jam, które pomagały w oddychaniu. Dzięki grzebieniowi ''Qianjiangsaurus'' mógł wydawać dźwięki o niskiej częstotliwości pozwalające porozumiewać się między osobnikami (Ma i in., 2026).

@@ Linia 272: / Linia 272: @@
 |{{Kpt|[[Sampson]], [[Loewen]], [[Farke]], Roberts, [[Forster]], Smith & Titus, 2010}}
 |[[Ceratops]] ([[chasmozauryn]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[USA]]
-|-
+|- style="background-color:Khaki"
-|''[[Vagaceratops|{{U|Vagaceratops}} irviensis]]''
+|'''''[[Vagaceratops|{{U|Vagaceratops}} irviensis]]'''''
 |{{Kpt|([[Holmes]], [[Forster]], [[Ryan]] & Shepherd, [[2001]]) [[Sampson]], [[Loewen]], [[Farke]], Roberts, [[Forster]], Smith & Titus, 2010}}
-|<small>(= ''Chasmosaurus irviensis'')</small>
+|[[Ceratops]] ([[chasmozauryn]]) z późnej [[kreda|kredy]] [[USA]]
 |- style="background-color:Khaki"
 |'''''[[Vitakrisaurus|{{U|Vitakrisaurus saraiki}}]]'''''

@@ Linia 25: / Linia 25: @@
 ==Opisane gatunki==
-Michael Ryan opisał 17 nowych nazw nieptasich dinozaurów.
+Michael Ryan opisał 18 nowych nazw nieptasich dinozaurów, z czego za ważne uznaje się 17 (zostały one pogrubione).
-#'''''[[Vagaceratops|Chasmosaurus irvinensis]]''''' Holmes, Forster, Ryan i Shepherd, [[2001]]
+#''[[Vagaceratops|Chasmosaurus irvinensis]]'' Holmes, Forster, '''Ryan''' i Shepherd, [[2001]]
-#'''''[[Albertaceratops|Albertaceratops nesmoi]]''''' Ryan, [[2007]]
+#'''''[[Albertaceratops|Albertaceratops nesmoi]]''''' '''Ryan''', [[2007]]
-#'''''[[Medusaceratops|Medusaceratops lokii]]''''' Ryan, Russell i [[Hartman]], [[2010]]
+#'''''[[Medusaceratops|Medusaceratops lokii]]''''' '''Ryan''', Russell i [[Hartman]], [[2010]]
-# '''''[[Koreaceratops|Koreaceratops hwaseongensis]]''''' Lee, Ryan i Kobayashi, 2011
+# '''''[[Koreaceratops|Koreaceratops hwaseongensis]]''''' Lee, '''Ryan''' i Kobayashi, [[2011]]
-# '''''[[Spinops|Spinops sternbergorum]]''''' Farke, Ryan, Barrett, [[Tanke]], Braman, [[Loewen]] i Graham, 2011
+# '''''[[Spinops|Spinops sternbergorum]]''''' Farke, '''Ryan''', Barrett, [[Tanke]], Braman, [[Loewen]] i Graham, [[2011]]
-# '''''[[Xenoceratops|Xenoceratops foremostensis]]''''' Ryan, [[Evans]] i Shepherd, 2012
+# '''''[[Xenoceratops|Xenoceratops foremostensis]]''''' '''Ryan''', [[Evans]] i Shepherd, [[2012]]
-# '''''[[Gryphoceratops|Gryphoceratops morrisoni]]''''' Ryan, [[Evans]], [[Currie]], Brown i Brinkman, [[2012]]
+# '''''[[Gryphoceratops|Gryphoceratops morrisoni]]''''' '''Ryan''', [[Evans]], [[Currie]], Brown i Brinkman, [[2012]]
-# '''''[[Unescoceratops|Unescoceratops koppelhusae]]''''' Ryan, [[Evans]], [[Currie]], Brown i Brinkman, [[2012]]
+# '''''[[Unescoceratops|Unescoceratops koppelhusae]]''''' '''Ryan''', [[Evans]], [[Currie]], Brown i Brinkman, [[2012]]
-# (''[[Centrosaurus]] brinkmani'', Ryan i Russell, 2005), '''''[[Coronosaurus|Coronosaurus brinkmani]]''''' Ryan, [[Evans]], Shepher, [[2012]]
+# (''[[Centrosaurus]] brinkmani'', '''Ryan''' i Russell, 2005), '''''[[Coronosaurus|Coronosaurus brinkmani]]''''' '''Ryan''', [[Evans]], Shepher, [[2012]]
-# '''''[[Albertadromeus|Albertadromeus syntarsus]]''''' Brown, [[Evans]], Ryan i Russell, [[2013]]
+# '''''[[Albertadromeus|Albertadromeus syntarsus]]''''' Brown, [[Evans]], '''Ryan''' i Russell, [[2013]]
-# '''''[[Acrotholus|Acrotholus audeti]]''''' [[Evans]], Schott, Larson, Brown i Ryan, [[2013]]
+# '''''[[Acrotholus|Acrotholus audeti]]''''' [[Evans]], Schott, Larson, Brown i '''Ryan''', [[2013]]
-# '''''[[Mercuriceratops|Mercuriceratops gemini]]''''' [[Ryan]], [[Evans]], [[Currie]] i [[Loewen]], [[2014]]
+# '''''[[Mercuriceratops|Mercuriceratops gemini]]''''' '''Ryan''', [[Evans]], [[Currie]] i [[Loewen]], [[2014]]
-# '''''[[Wendiceratops|Wendiceratops pinhornensis]]''''' [[Evans]] i Ryan, 2015
+# '''''[[Wendiceratops|Wendiceratops pinhornensis]]''''' [[Evans]] i '''Ryan''', [[2015]]
-# '''''[[Rativates|Rativates evadens]]''''' McFeeters, Ryan, Schröder-Adams i Lanser, [[2016]]
+# '''''[[Rativates|Rativates evadens]]''''' McFeeters, '''Ryan''', Schröder-Adams i Lanser, [[2016]]
-# '''''[[Stellasaurus|Stellasaurus ancellae]]''''' Wilson, Ryan i [[Evans]], [[2020]]
+# '''''[[Stellasaurus|Stellasaurus ancellae]]''''' Wilson, '''Ryan''' i [[Evans]], [[2020]]
-# '''''[[Gremlin|Gremlin slobodorum]]''''' Ryan, Micucci, Rizo, Sullivan, Lee i [[Evans]], [[2023]]
+# '''''[[Gremlin|Gremlin slobodorum]]''''' '''Ryan''', Micucci, Rizo, Sullivan, Lee i [[Evans]], [[2023]]
-# '''''[[Sasayamagnomus|Sasayamagnomus saegusai]]''''' Takana, Chiba, Ikeda i Ryan, [[2024]]
+# '''''[[Sasayamagnomus|Sasayamagnomus saegusai]]''''' Takana, Chiba, Ikeda i '''Ryan''', [[2024]]
 ==Bibliografia==

@@ Linia 20: / Linia 20: @@
 ==Opisane gatunki==
-David Evans opisał 24 nowe nazwy nieptasich dinozaurów.
+David Evans opisał 25 nowych nazw nieptasich dinozaurów.
 # '''''[[Xenoceratops|Xenoceratops foremostensis]]''''' [[Ryan]], '''Evans''' i Shepherd, [[2012]]
 # '''''[[Gryphoceratops|Gryphoceratops morrisoni]]''''' [[Ryan]], '''Evans''', [[Currie]], Brown i Brinkman, [[2012]]
@@ Linia 45: / Linia 45: @@
 #'''''[[Lokiceratops|Lokiceratops rangiformis]]''''' [[Loewen]], Sertich, [[Sampson]], [[O'Connor]], Carpenter, Sisson, Øhlenschlæger, Farke, Makovicky, [[Longrich]] i '''Evans''', [[2024]]
 #'''''[[Brontotholus|Brontotholus harmoni]]''''' Woodruff, [[Horner]], Goodwin i '''Evans''', [[2025]]
 ==Bibliografia==

@@ Linia 78: / Linia 78: @@
 #''[[Protohadros]]''
 #''[[Psittacosaurus]]''
 #''[[Puertasaurus]]''
 #''[[Pulanesaura]]''

@@ Linia 146: / Linia 146: @@
 #<small>''[[Pteropelyx]]'' (''[[nomen dubium]]'')</small>
 #<small>''[[Pterospondylus]]'' (''[[nomen dubium]]'')</small>
 #'''''[[Puertasaurus]]'''''
 #<small>''[[Pukyongosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')</small>

@@ Linia 37: / Linia 37: @@
 #''[[Berthasaura]]''
 #''[[Bicentenaria]]''
 #''[[Bissektipelta]]''
 #''[[Bistahieversor]]''

@@ Linia 50: / Linia 50: @@
 #<small>''[[Betasuchus]]'' (''[[nomen dubium]]'')</small>
 #'''''[[Bicentenaria]]'''''
 #<small>"[[Biconcavoposeidon]]" (''[[nomen nudum]]'')</small>
 #<small>''[[Bienosaurus]]'' (''[[nomen dubium]]'')</small>

@@ Linia 45: / Linia 45: @@
 ==Budowa==
-''Macrocollum'' był stosunkowo niedużym, dwunożnym dinozaurem o małej głowie, długiej szyi i silnych przednich łapach. Czaszka stanowiła zaledwie połowę długości kości udowej i była delikatnie zbudowana, z lekko wydłużonym pyskiem. Cechowała się dużymi nozdrzami i oczodołami, a także oknem przedoczodolowym w kształcie półkola. Przedni koniec żuchwy był zakrzywiony do dołu. W kościach przedszczękowych znajdowały się 4 zęby, w szczękowych – 23, a w zębowych po 21. Korony zębów były zwężone u podstawy i miały duże piłkowania. Kręgi szyjne były bardzo mocno wydłużone. Kość krzyżowa składała się z trzech kręgów. Masywne kończyny przednie miały po pięć palców, jednak czwarty i piaty palec zostały silnie zredukowane i nie miały pazurów. Kość udowa była dłuższa od piszczelowej i cechowała się brakiem podpórki krętarzowej (ang. ''trochanteric shelf''). Stopy były raczej smukłe, z wydłużonymi paliczkami.
+''Macrocollum'' był stosunkowo niedużym, dwunożnym dinozaurem o małej głowie, długiej szyi i silnych przednich łapach. Czaszka stanowiła zaledwie połowę długości kości udowej i była delikatnie zbudowana, z lekko wydłużonym pyskiem. Cechowała się dużymi nozdrzami i oczodołami, a także oknem przedoczodołowym w kształcie półkola. Przedni koniec żuchwy był zakrzywiony do dołu. W kościach przedszczękowych znajdowały się 4 zęby, w szczękowych – 23, a w zębowych po 21. Korony zębów były zwężone u podstawy i miały duże piłkowania. Szkielet osiowy wykazuje mieszankę cech zaawansowanych (silnie wydłużona szyja, pneumatyzacja szkieletu, wypukły występ wyrostków kolczystych kręgów grzbietowych) oraz prymitywnych (obecność dziewięciu kręgów szyjnych i trzech krzyżowych) (O'Fonseca i in., 2026). Kręgi szyjne były bardzo mocno wydłużone. Kość krzyżowa składała się z trzech kręgów. Masywne kończyny przednie miały po pięć palców, jednak czwarty i piaty palec zostały silnie zredukowane i nie miały pazurów. Kość udowa była dłuższa od piszczelowej i cechowała się brakiem podpórki krętarzowej (ang. ''trochanteric shelf''). Stopy były raczej smukłe, z wydłużonymi paliczkami.
 ==Paleobiologia==
 [[Plik: Ar25209-fig-0001-m.jpg|300px|thumb|right| Rekonstrukcja paratypu ''M. itaqui'' (CAPPA/UFSM 0001b) z zaznaczoną rekonstrukcją worków powietrznych . Autor: Tito Aureliano, Aline M. Ghilardi, Rodrigo T. Müller, Leonardo Kerber, Marcelo A. Fernandes, Fresia Ricardi-Branco, Mathew J. Wedel[https://doi.org/10.1002/ar.25209].]]
-Makrokolum było zwierzęciem roślinożernym, prawdopodobnie prowadzącym stadny tryb życia. Aureliano i współpracownicy w 2023 roku wykonali przy użyciu mikrotomografu prześwietlenie okazu CAPPA/UFSM 0001b, u którego wykryli najstarszy obecnie znany układ worków powietrznych, obecny u niektórych innych zauropodomorfów, teropodów oraz ptaków. Jednakże okaz ten wykazywał się unikalnym dla [[takson bazalny|bazalnych]] zauropodomorfów  typem pneumatyzacji kości, obecnej zarówno w części szyjnej, jak i grzbietowej, a ponadto odkryto u niego nowy rodzaj tkanki pneumatycznej , co wydaje sie uprawdopodabnić hipotezę tworców pracy, o pochodzeniu tkanek pneumatycznych u zauropodomorfów (Aureliano i inn, 2022). Co ciekawe, u innych bazalnych zauropodomorfów , tj. [[Buriolestes|buriolest]], czy ''[[Pampadromaeus|pampadrom]], czy u [[Herrerasauridae|herrerazaurydów]', tj. [[Gnathovorax|gnatoworaks]], nie wykryto śladów po workach powietrznych (Aureliano i inn, 2022), chociaż w przypadku pampadroma może być to spowodowane niekompletnością jego materiału kopalnego.
+Makrokolum było zwierzęciem roślinożernym, prawdopodobnie prowadzącym stadny tryb życia. Aureliano i współpracownicy w 2023 roku wykonali przy użyciu mikrotomografu prześwietlenie okazu CAPPA/UFSM 0001b, u którego wykryli najstarszy obecnie znany układ worków powietrznych, obecny u niektórych innych zauropodomorfów, teropodów oraz ptaków. Jednakże okaz ten wykazywał się unikalnym dla [[takson bazalny|bazalnych]] zauropodomorfów  typem pneumatyzacji kości, obecnej zarówno w części szyjnej, jak i grzbietowej, a ponadto odkryto u niego nowy rodzaj tkanki pneumatycznej , co wydaje sie uprawdopodabnić hipotezę tworców pracy, o pochodzeniu tkanek pneumatycznych u zauropodomorfów (Aureliano i inn, 2022). Co ciekawe, u innych bazalnych zauropodomorfów , tj. [[Buriolestes|buriolest]], czy [[Pampadromaeus|pampadrom]], czy u [[Herrerasauridae|herrerazaurydów]', tj. [[Gnathovorax|gnatoworaks]], nie wykryto śladów po workach powietrznych (Aureliano i inn, 2022), chociaż w przypadku pampadroma może być to spowodowane niekompletnością jego materiału kopalnego.
 Zmysł węchu u makrokollum był słabiej rozwinięty niż u buriolesta (zmniejszona długość kanału węchowego) , lecz wciąż był prawdopodobnie silniejszy niż powonienie późniejszych zauropodomorfów (Müller, 2022).
@@ Linia 70: / Linia 70: @@
 Aureliano, T., Ghilardi, A.M., Müller, R.T., Kerber, L., Pretto, F.A., Fernandes, M.A., Ricardi-Branco, F., & Wedel, M.J. (2022). The absence of an invasive air sac system in the earliest dinosaurs suggests multiple origins of vertebral pneumaticity. Scientific Reports, 12, 20844. [https://www.nature.com/articles/s41598-022-25067-8]
-Bem, F. P.; Müller, R. T. (2023). "First record of Macrocollum itaquii (Dinosauria: Sauropodomorpha) outside the type locality and its biostratigraphic significance". Historical Biology. [https://doi.org/10.1080%2F08912963.2023.2269404]
+Bem, F. P.; Müller, R. T. (2023). "First record of ''Macrocollum itaquii'' (Dinosauria: Sauropodomorpha) outside the type locality and its biostratigraphic significance". Historical Biology. [https://doi.org/10.1080%2F08912963.2023.2269404]
-Müller, R.T. (2020). "Craniomandibular osteology of Macrocollum itaquii (Dinosauria: Sauropodomorpha) from the Late Triassic of southern Brazil". Journal of Systematic Paleontolog, Vol. 18 (10); 805-841 [https://doi.org/10.1080/14772019.2019.1683902]
+Müller, R.T. (2020). "Craniomandibular osteology of ''Macrocollum itaquii'' (Dinosauria: Sauropodomorpha) from the Late Triassic of southern Brazil". Journal of Systematic Paleontolog, Vol. 18 (10); 805-841 [https://doi.org/10.1080/14772019.2019.1683902]
 Müller, R.T. (2022). "Olfactory acuity in early sauropodomorph dinosaurs". Historical Biology, 34(2): 346-351 [https://doi.org/10.1080/08912963.2021.1914600]
@@ Linia 79: / Linia 79: @@
 Müller, R.T., Langer, M.C., Dias-da-Silva, S. (2018). "An exceptionally preserved association of complete dinosaur skeletons reveals the oldest long-necked sauropodomorphs". Biology Letters. 14 (11): 20180633. [doi:10.1098/rsbl.2018.0633].
 <references/></small>

@@ Linia 33: / Linia 33: @@
 }}
 ==Wstęp==
-''Gongshuilong'' to [[Saurolophinae|Saurolophinae]] zaurolofin z grupy [[Brachylophosaurini]] odkryty w [[późna kreda|późnokredowych]] osadach [[formacja|formacji]] [[Lianhe]] w Chinach.
+''Gongshuilong'' to [[Saurolophinae|zaurolofin]] z grupy [[Brachylophosaurini]] odkryty w [[późna kreda|późnokredowych]] osadach [[formacja|formacji]] [[Lianhe]] w Chinach.
 ==Etymologia==
@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 ==Materiał kopalny==
 [[Plik:Gongshuilong fanwei (BGS-JX F001, block 1).jpg|thumb|Blok skalny zawierający skamieniałości ''Gongshuilong''. Fot. Fenglu Han [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gongshuilong_fanwei_(BGS-JX_F001,_block_1).jpg]]]
-Skamieniałości ''Gongshuilong'' zostały odkryte w 2021 roku podczas prac budowlanych w miejscowości Shahe (prowincja Jiangxi). [[Holotyp]] (BGS-JX F001-1) to prawie kompletna kość zębowa, a [[paratyp]] (BGS-JX F001-2) - fragmentaryczna czaszka zawierająca lewą kość jarzmową i kwadratową. Materiał przypisany to liczne skamieniałości pochodzące ze złoża kostnego należące do co najmniej swoich osobników. Obejmują one m. in. kości czaszki (niekompletna lewa k. szczękowa, częściowa lewa k. nosowa, niekompletna lewa k. zaczodołowa, niemal kompletna lewa k. nadkątowa oraz niekompletna prawa), kręgi (4 szyjne, niekompletny tylny kręg grzbietowy pozbawiony wyrostka kolczystego oraz [[artykułowany|artykułowane]] tylne kręgi ogonowe) oraz kości kończyn (częściowa lewa k. piszczelowa, niekompletna lewa k. udowa, 2 niekompletne lewe łopatki, częściowa lewa k. krucza, niemal kompletna lewa k. udowa oraz niekompletna prawa).
+Skamieniałości ''Gongshuilong'' zostały odkryte w 2021 roku podczas prac budowlanych w miejscowości Shahe (prowincja Jiangxi). [[Holotyp]] (BGS-JX F001-1) to prawie kompletna kość zębowa, a [[paratyp]] (BGS-JX F001-2) - fragmentaryczna czaszka zawierająca lewą kość jarzmową i kwadratową. Materiał przypisany to liczne skamieniałości pochodzące ze złoża kostnego. Obejmują one m. in. kości czaszki (niekompletna lewa k. szczękowa, częściowa lewa k. nosowa, niekompletna lewa k. zaczodołowa, niemal kompletna lewa k. nadkątowa oraz niekompletna prawa), kręgi (4 szyjne, niekompletny tylny kręg grzbietowy pozbawiony wyrostka kolczystego oraz [[artykułowany|artykułowane]] tylne kręgi ogonowe) oraz kości kończyn (częściowa lewa k. piszczelowa, niekompletna lewa k. udowa, 2 niekompletne lewe łopatki, częściowa lewa k. krucza, niemal kompletna lewa k. udowa oraz niekompletna prawa). Wszystkie skamieniałości ''Gongshuilong'' należały do co najmniej dwóch osobników.
 ==Budowa==

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
   |miejsce                = [[Chiny]] - Chongqing
 <small>([[formacja]] [[Zhengyang]])</small>
-  |czas                   = {{Występowanie|75|70}}
+  |czas                   = {{Występowanie|84|83.6}}
-<small>[[późna kreda]] (?późny [[kampan]] - ?wczesny [[mastrycht]])</small>
+ok. 84 [[Ma]]<br>
   |systematyka            =
 [[Dinosauria]]
@@ Linia 39: / Linia 40: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Holotyp|Okaz holotypowy]] oznaczony numerem katalogowym CLGRP V00016 to niekompletny, lecz częściowo [[artykułowany]] szkielet. Wśród tych skamieniałości znajdują się kość przedzębowa oraz lewa zębowa, cztery kręgi grzbietowe, kość krzyżowa, dobrze zachowana środkowa część ogona, niekompletna miednica oraz niekompletne kończyny tylne. Szczątki ''Qianjiangsaurus'' zostały odkryte podczas prac paleontologicznych zimą 2022 roku.
+[[Holotyp|Okaz holotypowy]] oznaczony numerem katalogowym CLGRP V00016 to niekompletny, lecz częściowo [[artykułowany]] szkielet. Wśród tych skamieniałości znajdują się kość przedzębowa oraz lewa zębowa, cztery kręgi grzbietowe, kość krzyżowa, dobrze zachowana środkowa część ogona, niekompletna miednica oraz niekompletne kończyny tylne. Okaz typpwy ''Qianjiangsaurus'' został odkryty podczas prac paleontologicznych zimą 2022 roku.
-==Budowa i systematyka==
+Materiał przypisany (CIP V0002) to niekompletna czaszka prawdopodobnie należąca do dojrzewającego osobnika (Ma i in., 2026).
 ''Qianjiangsaurus'' był średniej wielkości przedstawicielem [[Hadrosauroidea]] mierzącym ok. 8 m długości. Wykazywał on pośrednie cechy budowy pomiędzy [[Hadrosauroidea|hadrozauroidami]] nienależącymi do [[Hadrosauridae]] a prawdziwymi [[Hadrosauridae|hadrozaurydami]]. Od swoich kuzynów różnił się szczegółami budowy kości zębowej, kręgów grzbietowych, kości krzyżowej oraz miednicy. Kość zębowa mieściła 30 zębów, z czego w każdym zębodole znajdowało się maksymalnie 5 zębów. Kość krzyżowa miała 7 zrośniętych ze sobą kręgów. U omawianego rodzaju zachowały się również skostniałe ścięgna. Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez autorów opisu wykazała, iż najbliższym kuzynem ''Qianjiangsaurus'' jest mongolski ''[[Plesiohadros]]''.
 ==Spis gatunków==
@@ Linia 56: / Linia 61: @@
 <small>
 Dai, H., Ma, Q., Xiong, C., Lin, Y., Zeng, H., Tan, C., Wang., J., Zhang, Y., & Xing, H. (2025). "A new late-diverging non-hadrosaurid hadrosauroid (Dinosauria: Ornithopoda) from southwest China: support for interchange of dinosaur faunas across East Asia during the Late Cretaceous". Cretaceous Research, 105995. [[doi:10.1016/j.cretres.2024.105995]]
 </small>
@@ Linia 67: / Linia 74: @@
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Kampan]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Panoplosaurus''}}
 <small>
@@ Linia 65: / Linia 63: @@
 ==Budowa i paleobiologia==
-Jego niskie, szerokie ciało pokrywał rozbudowany pancerz, na który składały się wyrastające ze skóry kostne płyty chroniące jego głowę, szyję, grzbiet i ogon. Głowa była osłonięta kostnym pancerzem. Panoplozaur posiadał również kolce na szyi, bokach, ogonie i na grzbiecie. Jego twarda skóra i liczne wyrostki powodowały, że dla większości drapieżników był on zbyt ciernistym posiłkiem. Miał typowy dla roślinożernego dinozaura bezzębny dziób i małe, liściokształtne zęby. Ze względu na swoją masę poruszał się wyłącznie na czterech łapach, żywiąc się nisko rosnącymi roślinami. Podobnie jak u innych nodozaurydów, jego pysk był wąski, co sugeruje selektywna dietę. Badania za pomocą metody elementów skończonych pokazały, że szczęki panoplozaura zaciskały się z większą siłą niż u ankylozauryda ''[[Euoplocephalus]]'', mógł on więc żywić się twardszym pokarmem (Ballell i in., 2023) (zob. więcej w [[Ankylosauria#Paleobiologia]]). Położenie kłykcia potylicznego sugeruje, że panoplozaur trzymał swój łeb nisko. Badania za pomocą tomografii komputerowej ujawniły skomplikowany system przewodów nosowych. Co nietypowe dla czworonożnego zwierzęcia, nodozauryd ten miał tylko trzy palce na stopach. Znalezione czaszki nieco się różniły. [[Robert Bakker|Bakker]] w [[1988]] roku zasugerował więc, że są to szczątki więcej niż jednego [[gatunek|gatunku]]. Jednak [[Kenneth Carpenter|Carpenter]] ([[1990]]) stwierdził, że różnice te są wynikiem po części uszkodzeń [[skamieniałość|skamieniałości]], a po części różnicami w wieku i płci zwierząt. Przypuszczał, że osobniki z krótszymi szczękami mogą być młode. Livius i in. (2026) zauważyli, że u niektórych okazów panoplozaura występowała płytka kostna między kośćmi nosowymi, podczas gdy u innych - nie. Znaczenie tych różnic nie zostało jednak wyjaśnione.
+Niskie, szerokie ciało panoplozaura pokrywał rozbudowany pancerz, na który składały się wyrastające ze skóry kostne płyty chroniące jego głowę, szyję, grzbiet i ogon. Ze względu na swoją masę poruszał się wyłącznie na czterech łapach, żywiąc się nisko rosnącymi roślinami. Głowa była osłonięta kostnym pancerzem. Panoplozaur posiadał również kolce na szyi, bokach, ogonie i na grzbiecie. Jego twarda skóra i liczne wyrostki powodowały, że dla większości drapieżników był on zbyt ciernistym posiłkiem. Co nietypowe dla czworonożnego zwierzęcia, nodozauryd ten miał prawdopodobnie tylko trzy palce u przednich łap, choć nie jest to do końca pewne (Carpenter, 1990).
 ==''Panoplosaurus'' a ''Edmontonia''==
-W tym samym miejscu i czasie co panoplozaur żyła ''[[Edmontonia]] rugosidens'', którą kiedyś uważano za gatunek [[rodzaj]]u ''Panoplosaurus''. Z tego powodu wiele rekonstrukcji panoplozaura w rzeczywistości przedstawia tego drugiego nodozauryda. Różniły się jednak dość wyraźnie - panoplozaur nie miał charakterystycznych kolców barkowych edmontonii, skierowanych w dół i do przodu. Różniły się także kształtem czaszki i zębów. Panoplozaur miał ją wyższą i mocniej opancerzoną. Inna była także budowa kręgów i ''synsakrum'' - u edmontonii przyrośnięte były trzy kręgi krzyżowe, a u tego drugiego cztery. Dodatkowo u panoplozaura kość krucza i łopatka były zrośnięte. Odrębnośc obu rodzajów potwierdza też tomografia komputerowa czaszki ''Panoplosaurus'', która ujawniła nieznane wcześniej informacje na temat jej wewnętrznej budowy (Livius i in., 2026).
+W tym samym miejscu i czasie co panoplozaur żyła ''[[Edmontonia]] rugosidens'', którą kiedyś uważano za gatunek [[rodzaj]]u ''Panoplosaurus''. Z tego powodu wiele rekonstrukcji panoplozaura w rzeczywistości przedstawia tego drugiego nodozauryda. Różniły się jednak dość wyraźnie - panoplozaur nie miał charakterystycznych kolców barkowych edmontonii, skierowanych w dół i do przodu. Różniły się także kształtem czaszki i zębów. Panoplozaur miał ją wyższą i mocniej opancerzoną. Inna była także budowa kręgów i ''synsakrum'' - u edmontonii przyrośnięte były trzy kręgi krzyżowe, a u tego drugiego cztery. Dodatkowo u panoplozaura kość krucza i łopatka były zrośnięte, podczas gdy u edmontonii -nie. Odrębność obu rodzajów potwierdza też tomografia komputerowa czaszki ''Panoplosaurus'', która ujawniła nieznane wcześniej informacje na temat jej wewnętrznej budowy (Livius i in., 2026).
 [[Rodzaj]] ''[[Edmontonia]]'' przetrwał dłużej niż ''Panoplosaurus'', który wymarł około 74 milionów lat temu.
@@ Linia 93: / Linia 93: @@
 - ''Panoplosaurus'' sp.:
-Okaz zaliczony do rodzaju ''Panoplosaurus'' to zrośnięta kość łapatkowo-krucza odnaleziona w osadach formacji Aguja w Teksasie (OMNH, bez numeru katalogowego).
+Okaz zaliczony do rodzaju ''Panoplosaurus'' to zrośnięta kość łapatkowo-krucza odnaleziona w osadach formacji Aguja w Teksasie (OMNH, bez numeru katalogowego). Z tej samej formacji raportowano też osteodermy (West, 2020). Fragmentaryczność materiału i odległość geograficzna, dzieląca szczątki od tych niewątpliwie należących do panoplozaura pozwalają jednak wątpić w poprawność takiej interpretacji.
 ==Spis gatunków==
@@ Linia 120: / Linia 120: @@
 Mallon, J.C. & Anderson, J.S. (2014). "The Functional and Palaeoecological Implications of Tooth Morphology and Wear for the Megaherbivorous Dinosaurs from the Dinosaur Park Formation (Upper Campanian) of Alberta, Canada". PLOS ONE. 9 (6) e98605. [[doi:10.1371/journal.pone.0098605]].
 http://scienceblogs.com/tetrapodzoology/2008/02/panoplosaurus.php [kopia https://web.archive.org/web/20110727210126/http://scienceblogs.com/tetrapodzoology/2008/02/panoplosaurus.php ]
@@ Linia 136: / Linia 138: @@
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Kampan]]