Albertosaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński: /* Spis gatunków */

2016-12-22T19:09:58Z

‎Spis gatunków

Kamil Kamiński: /* Albertosaurus w mediach */

2016-12-14T17:05:56Z

‎Albertosaurus w mediach

Mateusz o 10:08, 5 gru 2016

2016-12-05T10:08:42Z

Kamil Kamiński: /* Albertosaurus = Gorgosaurus? */

2016-12-03T20:10:06Z

‎Albertosaurus = Gorgosaurus?

Kamil Kamiński: /* Pozostałe odkrycia i wątpliwe gatunki */

2016-12-03T20:09:11Z

‎Pozostałe odkrycia i wątpliwe gatunki

Kamil Kamiński: /* Spis gatunków */

2016-12-03T13:59:02Z

‎Spis gatunków

Kamil Kamiński: /* Spis gatunków */

2016-12-03T13:23:23Z

‎Spis gatunków

Kamil Kamiński: /* Spis gatunków */

2016-12-03T13:22:39Z

‎Spis gatunków

Kamil Kamiński: /* Spis gatunków */

2016-12-03T13:21:24Z

‎Spis gatunków

Kamil Kamiński: /* Odżywianie i zachowania stadne */

2016-12-02T18:28:05Z

‎Odżywianie i zachowania stadne

@@ Linia 181: / Linia 181: @@
 |-
 | ''A. libratus''
-| {{Kpt|[[Lawrence Lambe|lambe]], [[1914]]) [[Dale Russell|Russell]], [[1970]]}}
+| {{Kpt|[[Lawrence Lambe|lambe]], [[1914]] [[Dale Russell|Russell]], [[1970]]}}
 | =''[[Gorgosaurus]] libratus''
 |-

@@ Linia 154: / Linia 154: @@
 ==''Albertosaurus'' w mediach==
-''Albertosaurus'' został przedstawiony w serialu popularnonaukowym ''Jurassic Fiht Club'' (Jurajscy Wojownicy) w 2008 roku w odcinku zatytułowanym ''Najwięksi zabójcy''. Został tam ukazany jako silny, szybki i inteligentny drapieżnik, potrafiący żyć i polować w stadzie. W jednej ze scen przedstawiono, jak gruba albertozaurów atakuje dinozaura rogatego
+''Albertosaurus'' został przedstawiony w serialu popularnonaukowym ''Jurassic Fight Club'' (Jurajscy Wojownicy) w 2008 roku w odcinku zatytułowanym ''Najwięksi zabójcy''. Został tam ukazany jako silny, szybki i inteligentny drapieżnik, potrafiący żyć i polować w stadzie. W jednej ze scen przedstawiono, jak gruba albertozaurów atakuje dinozaura rogatego
 Albertozaur znalazł również miejsce w programie ''Marsz dinozaurów'', opowiadającym o sezonowych wędrówkach stadnych dinozaurów w późnej kredzie Ameryki Północnej. Przedstawiono go tam jako częściowo opierzonego drapieżcę, który wyczekuje na roślinożerców, rokrocznie przybywających na te same tereny w poszukiwaniu pożywienia.
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 25: / Linia 25: @@
 | [[Kanada]] - prowincja Alberta
-<small>(formacja [[Horseshoe Canyon]])</small>
+<small>([[formacja]] [[Horseshoe Canyon]])</small>
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
-| ok. 71-68 Ma
+| ok. 71-68 [[Ma]]
-<small>późna [[kreda]] - wczesny ([[mastrycht]])</small>
+<small>[[późna kreda]] - (wczesny [[mastrycht]])</small>
 |-
 ! '''Systematyka'''
@@ Linia 221: / Linia 221: @@
 Currie, P., J., Hurum, J., H., Sabath, K. (2003) "Skull structure and evolution in tyrannosaurid phylogeny". Acta Palaeontologica Polonica. 48 (2): 227–234. [https://www.app.pan.pl/article/item/app48-227.html]
-Currie, P., J., Eberth, D., A. (2010). "On gregarious behavior in Albertosaurus". Canadian Journal of Earth Sciences. 47: 1277–1289. [[doi:10.1139/e10-072]]
+Currie, P., J., Eberth, D., A. (2010). "On gregarious behavior in ''Albertosaurus''". Canadian Journal of Earth Sciences. 47: 1277–1289. [[doi:10.1139/e10-072]]
 Erickson, G., M., Makovicky, P., J., Currie, P., J., Norell,M., A. (2004) "Gigantism and comparative life-history parameters of tyrannosaurid dinosaurs." Nature. 430, 772–775. [[DOI: 10.1038/nature02699]]
@@ Linia 227: / Linia 227: @@
 Erickson, G., M., Currie, P.,. J., Inouye, B., D., Wynn, A., A. (2006). "Tyrannosaur life tables: an example of nonavian dinosaur population biology". Science. 313 (5784): 213–217. [[doi:10.1126/science.1125721]]
-Erickson, G., M., Currie, P., J., Inouye, B., D., Winn, A., A. (2010). "A revised life table and survivorship curve for Albertosaurus sarcophagus based on the Dry Island mass death assemblage". Canadian Journal of Earth Sciences. 47: 1269–1275. [[doi:10.1139/e10-051]]
+Erickson, G., M., Currie, P., J., Inouye, B., D., Winn, A., A. (2010). "A revised life table and survivorship curve for ''Albertosaurus sarcophagus'' based on the Dry Island mass death assemblage". Canadian Journal of Earth Sciences. 47: 1269–1275. [[doi:10.1139/e10-051]]
-Hone, D. W. E.; Tanke, D. H. (2015). "Pre- and postmortem tyrannosaurid bite marks on the remains of Daspletosaurus (Tyrannosaurinae: Theropoda) from Dinosaur Provincial Park, Alberta, Canada". PeerJ. 3: e885. [[doi:10.7717/peerj.885]]
+Hone, D. W. E.; Tanke, D. H. (2015). "Pre- and postmortem tyrannosaurid bite marks on the remains of ''Daspletosaurus'' (Tyrannosaurinae: Theropoda) from Dinosaur Provincial Park, Alberta, Canada". PeerJ. 3: e885. [[doi:10.7717/peerj.885]]
-Osborn, H., F. (1905). "Tyrannosaurus and other Cretaceous carnivorous dinosaurs". Bulletin of the American Museum of Natural History. 21: 259–265. [http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/1464]
+Osborn, H., F. (1905). "''Tyrannosaurus'' and other Cretaceous carnivorous dinosaurs". Bulletin of the American Museum of Natural History. 21: 259–265. [http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/1464]
 Mortimer, M. (2016). “The theropod database”
@@ Linia 240: / Linia 240: @@
 Paul., G., S. (2010 noline) [http://www.gspauldino.com/data.html]
-Reichel, M. (2010). "The heterodonty of Albertosaurus sarcophagus and Tyrannosaurus rex: biomechanical implications inferred through 3-D models". Canadian Journal of Earth Sciences. 47: 1253–1261. [[doi:10.1139/e10-063]]
+Reichel, M. (2010). "The heterodonty of ''Albertosaurus sarcophagus'' and ''Tyrannosaurus rex'': biomechanical implications inferred through 3-D models". Canadian Journal of Earth Sciences. 47: 1253–1261. [[doi:10.1139/e10-063]]
-Roach, B., T., Brinkman, D., L. (2007) "A reevaluation of cooperative pack hunting and gregariousness in Deinonychus antirrhopus and other nonavian theropod dinosaurs". Bulletin of the Peabody Museum of Natural History. 48 (1): 103–138.
+Roach, B., T., Brinkman, D., L. (2007) "A reevaluation of cooperative pack hunting and gregariousness in ''Deinonychus antirrhopus'' and other nonavian theropod dinosaurs". Bulletin of the Peabody Museum of Natural History. 48 (1): 103–138.
 Russell, D. (1970). "Tyrannosaurs from the Late Cretaceous of western Canada". National Museum of Natural Sciences Publications in Paleontology. 1: 1–34

@@ Linia 86: / Linia 86: @@
 Kolejny wątpliwy gatunek to ''Albertosaurus periculosus'', opisany przez Riabinina w 1930 roku na podstawie kilku zębów i paliczka z Chin. Później przypisano do niego inne liczne zęby i pojedyncze kości z Rosji. Wg [[Michael Mortimer|Mortimera]] (2016, online) może on reprezentować młodą formę któregoś z tyranozaurynów, lub być bazalnym tyranozauroidem.
-===''Albertosaurus'' = ''Gorgosaurus''?===
+===''Gorgosaurus'' = ''Albertosaurus''?===
 W 1970 roku Dale Russell uznał, że inny tyranozauryd, ''[[Gorgosaurus]] libratus'' jest na tyle podobny do ''Albertosaurus sarcophagus'', że należy uznać go jedynie za inny gatunek należący do tego samego rodzaju. Utworzył on więc kombinację ''Albertosaurus libratus''. Wynikało to jednak w dużej mierze z faktu, że czaszka albertozaura była wówczas znana jedynie fragmentarycznie. Odnalezienie lepiej zachowanych szczątków pozwoliło na dokładniejsze porównanie anatomii obu tyranozaurydów, i ujawniło znaczące różnice między nimi. Currie w 2003 roku stwierdził, że powinno się pozostawić oba zwierzęta w osobnych rodzajach (zob. też [[Gorgosaurus#Gorgosaurus = Albertosaurus?]]).

@@ Linia 86: / Linia 86: @@
 Kolejny wątpliwy gatunek to ''Albertosaurus periculosus'', opisany przez Riabinina w 1930 roku na podstawie kilku zębów i paliczka z Chin. Później przypisano do niego inne liczne zęby i pojedyncze kości z Rosji. Wg [[Michael Mortimer|Mortimera]] (2016, online) może on reprezentować młodą formę któregoś z tyranozaurynów, lub być bazalnym tyranozauroidem.
-==''Albertosaurus'' = ''Gorgosaurus''?
+===''Albertosaurus'' = ''Gorgosaurus''?===
 W 1970 roku Dale Russell uznał, że inny tyranozauryd, ''[[Gorgosaurus]] libratus'' jest na tyle podobny do ''Albertosaurus sarcophagus'', że należy uznać go jedynie za inny gatunek należący do tego samego rodzaju. Utworzył on więc kombinację ''Albertosaurus libratus''. Wynikało to jednak w dużej mierze z faktu, że czaszka albertozaura była wówczas znana jedynie fragmentarycznie. Odnalezienie lepiej zachowanych szczątków pozwoliło na dokładniejsze porównanie anatomii obu tyranozaurydów, i ujawniło znaczące różnice między nimi. Currie w 2003 roku stwierdził, że powinno się pozostawić oba zwierzęta w osobnych rodzajach (zob. też [[Gorgosaurus#Gorgosaurus = Albertosaurus?]]).

@@ Linia 172: / Linia 172: @@
 | {{Kpt|[[ William Parks|Parks]], [[1928]]}} <br> {{Kpt|([[ William Parks|Parks]], [[1928]]) [[Oskar Kuhn|Kuhn]], [[1939]]}}
 |-
-| {{V|''A. sternbergi''}} = ''[[Gorgosaurus]] libratus''
+| ''A. sternbergi''
 | {{Kpt|[[William Matthew|Matthew]] & [[Barnum Brown|Brown]], [[1923]]}}
 |-
-| {{V|''A. lancensis''}}  <br> = ''[[Nanotyrannus]] lancensis''
+| ''A. lancensis''
 | {{Kpt|[[Charles Gilmore|Gilmore]], [[1946]]}}
 |-
-| {{V|''A. libratus''}}  <br> = ''[[Gorgosaurus]] libratus''
+| ''A. libratus''
 | {{Kpt|[[Lawrence Lambe|lambe]], [[1914]]) [[Dale Russell|Russell]], [[1970]]}}
 |-
-| {{V|''A. megagracilis''}}  <br> = ''[[Nanotyrannus]] lancensis''
+| ''A. megagracilis''
 | {{Kpt|[[Gregory Paul|Paul]], [[1988]]}}
 |-
-| {{V|''A. novojilovi''}}  <br> = ''[[Tarbosaurus]] bataar''
+| ''A. novojilovi''
 | {{Kpt|[[Evgeny Maleev|Maleev]], [[1955]]}}
 |-
-| {{V|''A. olseni''}}  <br> = ''[[Alectrosaurus]] olseni''
+| ''A. olseni''
 | {{Kpt|[[Gregory Paul|Paul]], [[1988]]}}
 |-
-| {{V|"''A. periculosus''"}}  <br> ''nomen dubium''
+| "''A. periculosus''"
 | {{Kpt|[[Anatoly Riabinin|Riabinin]], [[1930]]}}
 |}

@@ Linia 171: / Linia 171: @@
 | = ''Albertosaurus arctunguis'' <br> = ''Deinodon arctunguis''
 | {{Kpt|[[ William Parks|Parks]], [[1928]]}} <br> {{Kpt|([[ William Parks|Parks]], [[1928]]) [[Oskar Kuhn|Kuhn]], [[1939]]}}
 |}

@@ Linia 131: / Linia 131: @@
 Jednak koncepcja stadnych polowań wśród teropodów była później kwestionowana. [[Brian Roach| Roach]] i [[Daniel Brinkman|Brinkman]]  (2007) na podstawie analizy zachowań współczesnych archozaurów doszli do wniosku, że złożone zachowania stadne i współpraca w czasie polowania na wzór współczesnych ssaków drapieżnych jest mało prawdopodobna. Ich zdaniem teropody mogły co najwyżej tworzyć luźne grupy, nie współpracując ze sobą, lecz wykazując wzajemną agresję,  a nawet zachowania kanibalistyczne. Zostało to później wsparte przez odkrycie dowodów kanibalizmu wśród daspletozaurów (Hone i Tanke, 2015).
 Cmentarzysko Dry Island przeczy jednak takim poglądom. Nie ma dowodów, by zgrupowanie szczątków albertozaurów było miejscem, w którym teropody te się pożywiały. Według Curriego i Ebertha budowa szkieletu albertozaurów przemawia za występowaniem u nich zachowań społecznych, ponieważ występują u nich niewielkie rogi z kości nadoczodołowych, które prawdopodobnie służyły do ozdoby i komunikacji pomiędzy przedstawicielami tego samego gatunku (Currie i Eberth, 2010).. Wśród populacji albertozaurów z Dry Island stosunkowo rzadko dochodziło do walk wewnątrzgatunkowych – spośród zachowanych tam pozostałości co najmniej 26 teropodów tylko u jednego odnaleziono ślady ugryzienia w głowę – zachowania występującego również u innych teropodów, w tym tyranozaurydów – i tylko u dwóch osobników (7,7% populacji) zachowały się patologie kości. ([[Phil Bell|Bell]], 2010). Zdaniem Curriego i Ebertha najistotniejszym argumentem wspierającym teorię o występowaniu zachowań społecznych u albertozaurów jest jednak fakt, że potencjalne ofiary tych teropodów wędrowały w dużych stadach – były to zwierzęta często o rozmiarach dorównujących albertozaurom lub większych, więc grupie drapieżników łatwiej byłoby oddzielić pojedynczego osobnika od reszty stada. Ponadto grupa 12 albertozaurów prawdopodobnie wymagałaby terytorium o powierzchni co najmniej 2000 km2, tymczasem ich szczątki znaleziono w jednym miejscu, co także sugeruje, że przynajmniej okresowo łączyły się one w stada (Currie i Eberth, 2010).
 Currie spekuluje na temat istnienia grupowego polowania u albertozaurów. Proporcje nóg u mniejszych osobników są porównywalne z tymi u [[Ornithomimosauria|ornitomimozaurów]], które były prawdopodobnie najszybszymi dinozaurami. Dla osobników o kości udowej mierzącej od 50 do 70 cm stosunek długości uda do podudzia wynosi ok. 1,05, a u [[Ornithomimidae|ornitomimidów]] – 1,06; natomiast stosunek III kości śródstopia do uda – odpowiednio 0,70 i 0,77. Młodsze albertozaury były bez wątpienia szybsze od jakiegokolwiek roślinożernego dinozaura z późnej kredy Ameryki Północnej. Ponadto, nawet dorosłe tyranozaurydy były prawdopodobnie zdolne do szybszego poruszania się niż większość podobnej wielkości roślinożerców. Currie wysuwa hipotezę, że mniejsi członkowie stada byli odpowiedzialni za naprowadzanie zdobyczy w kierunku dorosłych, większych i silniejszych krewniaków.