Alpkarakush - Historia wersji

Paweł o 07:43, 18 sty 2025

2025-01-18T07:43:12Z

Paweł o 21:02, 17 sty 2025

2025-01-17T21:02:17Z

Kamil Kamiński o 20:06, 26 sie 2024

2024-08-26T20:06:00Z

Paweł: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Alpkarakush''}} {{Opis |Autor = Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''Alpkarakush'' |długo..."

2024-08-25T14:40:07Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Alpkarakush''}} {{Opis |Autor = Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''Alpkarakush'' |długo..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Alpkarakush''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Alpkarakush''
|długość = ok. 7-8 m
|wysokość =
|masa =
|dieta = mięsożerny
|miejsce = [[Kirgistan]] - Jalal Abad
([[formacja]] [[Balabansai]])
|czas = {{Występowanie|165|163}}
ok. 165-163 [[Ma]] 
[[środkowa jura]] ([[kelowej]])
|systematyka
= [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Carnosauria]]

[[Metriacanthosauridae]]

[[Metriacanthosaurinae]]
|grafika = Alpkarakush kyrgyzicus.png
|podpis = Rekonstrukcja ''Alpkarakush''. Autor: Ddinodan [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alpkarakush_kyrgyzicus.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
<display_points type="terrain" zoom=4>
41.3° N, 72.1° E~ lokalizacja formacji Balabansai
</display_points>
}}
==Wstęp==
''Alpkarakush'' to duży przedstawiciel [[Metriacanthosauridae]] żyjący w [[środkowa jura|środkowej jurze]] na terenie dzisiejszego Kirgistanu. Jest to pierwszy opisany [[teropod]] z [[formacja|formacji]] [[Balabansai]].

==Odkrycie==
W latach 2005 i 2006 przeprowadzono wstępnie wykopaliska na obszarze [[formacja|formacji]] [[Balabansai]] (stanowisko FTU-1), w którym odnaleziono dwa niekompletne szkielety nieznanych wówczas [[teropod]]ów. Kolejne wykopaliska w 2014 roku doprowadziły do zdobycia dodatkowych okazów, po czym przeprowadzono dalsze prace w latach 2016 i 2017. W 2023 roku zorganizowano kolejną ekspedycję w te same miejsce, podczas której znaleziono jeszcze więcej skamieniałości, w tym zęby i pojedyncze kości.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Alpkarakush skeletal.jpeg|thumb|Sylwetka [[holotyp|okazu typowego]] ''Alpkarakush'' wraz z zaznaczonymi odnalezionymi koścmi. Źródło: [[Rauhut]] i in., 2024 [https://academic.oup.com/zoolinnean/article/201/4/zlae090/7736730].]]
[[Holotyp]] to częściowy szkielet większego osobnika zawierający obydwie kości zaoczodołowe (IGB 2-1, 2-2), lewą kość kwadratowo-jarzmową (IGB 2-9), dwa trzony tylnych kręgów grzbietowych (IGB 2-10,2-11), dwa częściowe wyrostki kolczyste kręgów grzbietowych (IGB 2-12, 2-13) oraz fragment łuku nerualnego kręgu grzbietowego (IGB 2-22), 5 kręgów krzyżowych (IGB 2-14, 2-15), kilka żeber grzbietowych (IGB 2-16, 2-17, 2-18, 2-19, 2-20, 2-21), paliczek palca dłoni (IGB 2-24), pazur (IGB 2-47), częściowa lewa kość biodrowa (IGB 2-25), częściowe kości łonowe (IGB 2-26, 2-27, 2-28, 2-29), obydwie [[artykułowany|artykułowane]] kości kulszowej (IGB 2-30, 2-31), obydwie kompletne kości udowe (IGB 2-32, IGB 2-33), obydwie kompletne kości piszczelowe (IGB 2-34, IGB 2-35), niemalże cała lewa kość strzałkowa (IGB 2-36, 2-37), obydwie kości skokowo-piętowe (IGB 2-38, 2-39), niekompletna lewa kość śródstopia IV (IGB 2-40), lewa kość śródstopia II (IGB 2-41), obydwie kości śródstopia III (IGB 2-42, 2-43), paliczek stopy (IGB 2-44) oraz dwa pazury ze stopy (IGB 2-45, 2-46).

[[Paratyp]] to fragmentyczny szkielet pozaczaszkowy mniejszego osobnika pochodzącego z tego samego stanowiska co [[holotyp]]. Zawiera lewą i prawą kość łonową (IGB 2-49, 2-50, 2-51, 2-52), proksymalną (bliższą) część prawej kości kulszowej (IGB 2-53) oraz prawą piszczel (IGB 2-48).

Materiał przypisany zawiera kilka zębów (IGB 2-3, 2-4, 2-5, 2-6, 2-7, 2-8, 2-27) oraz zrośnięte obojczyki zwane widełkami (IGB 2-23). Według autorów opisu część zębów (IGB 2-6, 2-7, 2-8 i 2-27) może nie należeć do omawianego rodzaju.

Badanie histologiczne kości [[holotyp]]u wykazało, że osobnik w chwili śmierci miał co najmniej 17 lat. Z kolei [[paratyp]] był młodszy od [[holotyp|okazu typowego]].

==Budowa==
[[Plik:Alpkarakush portrait.jpg|thumb|Rekonstrukcja głowy ''Alpkarakush''. Autor: Joschua Knüppe [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alpkarakush_portrait.jpg]]]
''Alpkarakush'' był to dość duży przedstawiciel [[Metriacanthosauridae]] różniący się od swoich kuzynów szczegółami budowy czaszki, kręgów, miednicy oraz kończyn tylnych. Charakteryzował się obecnością mocno rozwiniętych bruzd oczodołowych. Struktura ta u ''Alpkarakush'' była nieregularna i dobrze widoczna. Miał również bardziej wydłużoną dystalną (dalszą) część kończyn tylnych w stosunku do innych [[Allosauroidea|allozauroidów]] (kość śródstopia II wynosi ok. 45% całkowitej długości kości udowej, gdy u ''[[Allosaurus]]'' i ''[[Meraxes]]'' - 38,5%).

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Alpkarakush'' nawiązuje do mitycznego dużego ptaka z eposu Manas. Epitet gatunkowy ''kyrgyzicus'' odnosi się do miejsca odnalezienia skamieniałości omawianego dinozaura, którym jest Republika Kirgistanu.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Alpkarakush''}}
| {{Kpt|[[Rauhut]], Bakirov, Wings, Fernandes}} i {{Kpt|Hübner}}, [[2024]]
|-
| {{V|''A. kyrgyzicus''}}
| {{Kpt|[[Rauhut]], Bakirov, Wings, Fernandes}} i {{Kpt|Hübner}}, [[2024]]
|}

==Bibliografia==

Rauhut, O. W. M., Bakirov, A. A., Wings, O., Fernandes, A. E., & Hübner, T. R. (2024). "A new theropod dinosaur from the Callovian Balabansai Formation of Kyrgyzstan". Zoological Journal of the Linnean Society, 201(4), zlae090. [[doi:10.1093/zoolinnean/zlae090]]


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Carnosauria]]
[[Kategoria:Azja]]
[[Kategoria:Kirgistan]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Kelowej]]

← poprzednia wersja		Wersja z 07:43, 18 sty 2025
Linia 25:		Linia 25:

	[[Allosauroidea]]		[[Allosauroidea]]
−
−	~~[[Carcharodontosauriformes]]~~

	[[Metriacanthosauridae]]		[[Metriacanthosauridae]]

@@ Linia 23: / Linia 23: @@
 [[Carnosauria]]
 [[Metriacanthosauridae]]
@@ Linia 46: / Linia 50: @@
 [[Holotyp]] to częściowy szkielet większego osobnika zawierający obydwie kości zaoczodołowe (IGB 2-1, 2-2), lewą kość kwadratowo-jarzmową (IGB 2-9), dwa trzony tylnych kręgów grzbietowych (IGB 2-10,2-11), dwa częściowe wyrostki kolczyste kręgów grzbietowych (IGB 2-12, 2-13) oraz fragment łuku nerualnego kręgu grzbietowego (IGB 2-22), 5 kręgów krzyżowych (IGB 2-14, 2-15), kilka żeber grzbietowych (IGB 2-16, 2-17, 2-18, 2-19, 2-20, 2-21), paliczek palca dłoni (IGB 2-24), pazur (IGB 2-47), częściową lewą kość biodrową (IGB 2-25), częściowe kości łonowe  (IGB 2-26, 2-27, 2-28, 2-29), obydwie [[artykułowany|artykułowane]] kości kulszowe (IGB 2-30, 2-31), obydwie kompletne kości udowe (IGB 2-32, IGB 2-33), obydwie kompletne kości piszczelowe (IGB 2-34, IGB 2-35), niemalże całą lewą kość strzałkową (IGB 2-36, 2-37), obydwie kości skokowo-piętowe (IGB 2-38, 2-39), niekompletną lewą kość śródstopia IV (IGB 2-40), lewą kość śródstopia II (IGB 2-41), obydwie kości śródstopia III (IGB 2-42, 2-43), paliczek stopy (IGB 2-44) oraz dwa pazury ze stopy (IGB 2-45, 2-46).
-[[Paratyp]] to fragmentyczny szkielet pozaczaszkowy mniejszego osobnika pochodzącego z tego samego stanowiska co [[holotyp]]. Zawiera lewą i prawą kość łonową (IGB 2-49, 2-50, 2-51, 2-52), proksymalną (bliższą) część prawej kości kulszowej (IGB 2-53) oraz prawą piszczel (IGB 2-48).
+[[Paratyp]] to fragmentaryczny szkielet pozaczaszkowy mniejszego osobnika pochodzącego z tego samego stanowiska co [[holotyp]]. Zawiera lewą i prawą kość łonową (IGB 2-49, 2-50, 2-51, 2-52), proksymalną (bliższą) część prawej kości kulszowej (IGB 2-53) oraz prawą piszczel (IGB 2-48).
 Materiał przypisany zawiera kilka zębów (IGB 2-3, 2-4, 2-5, 2-6, 2-7, 2-8, 2-27) oraz zrośnięte obojczyki zwane widełkami (IGB 2-23). Według autorów opisu część zębów (IGB 2-6, 2-7, 2-8 i 2-27) może nie należeć do omawianego rodzaju.

@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 ==Odkrycie==
-W latach 2005 i 2006 przeprowadzono wstępnie wykopaliska na obszarze [[formacja|formacji]] [[Balabansai]] (stanowisko FTU-1), w którym odnaleziono dwa niekompletne szkielety nieznanych wówczas [[teropod]]ów. Kolejne wykopaliska w 2014 roku doprowadziły do zdobycia dodatkowych okazów, po czym przeprowadzono dalsze prace w latach 2016 i 2017. W 2023 roku zorganizowano kolejną ekspedycję w te same miejsce, podczas której znaleziono jeszcze więcej skamieniałości, w tym zęby i pojedyncze kości.
+W latach 2005 i 2006 przeprowadzono wstępnie wykopaliska na obszarze [[formacja|formacji]] [[Balabansai]] (stanowisko FTU-1), w którym odnaleziono dwa niekompletne szkielety nieznanych wówczas [[teropod]]ów. Kolejne wykopaliska w 2014 roku doprowadziły do zdobycia dodatkowych okazów, po czym przeprowadzono dalsze prace w latach 2016 i 2017. W 2023 roku zorganizowano kolejną ekspedycję w to same miejsce, podczas której znaleziono jeszcze więcej skamieniałości, w tym zęby i pojedyncze kości.
 ==Materiał kopalny==
 [[Plik:Alpkarakush skeletal.jpeg|thumb|Sylwetka [[holotyp|okazu typowego]] ''Alpkarakush'' wraz z zaznaczonymi odnalezionymi koścmi. Źródło: [[Rauhut]] i in., 2024 [https://academic.oup.com/zoolinnean/article/201/4/zlae090/7736730].]]
-[[Holotyp]] to częściowy szkielet większego osobnika zawierający obydwie kości zaoczodołowe (IGB 2-1, 2-2), lewą kość kwadratowo-jarzmową (IGB 2-9), dwa trzony tylnych kręgów grzbietowych (IGB 2-10,2-11), dwa częściowe wyrostki kolczyste kręgów grzbietowych (IGB 2-12, 2-13) oraz fragment łuku nerualnego kręgu grzbietowego (IGB 2-22), 5 kręgów krzyżowych (IGB 2-14, 2-15), kilka żeber grzbietowych (IGB 2-16, 2-17, 2-18, 2-19, 2-20, 2-21), paliczek palca dłoni (IGB 2-24), pazur (IGB 2-47), częściowa lewa kość biodrowa (IGB 2-25), częściowe kości łonowe  (IGB 2-26, 2-27, 2-28, 2-29), obydwie [[artykułowany|artykułowane]] kości kulszowej (IGB 2-30, 2-31), obydwie kompletne kości udowe (IGB 2-32, IGB 2-33), obydwie kompletne kości piszczelowe (IGB 2-34, IGB 2-35), niemalże cała lewa kość strzałkowa (IGB 2-36, 2-37), obydwie kości skokowo-piętowe (IGB 2-38, 2-39), niekompletna lewa kość śródstopia IV (IGB 2-40), lewa kość śródstopia II (IGB 2-41), obydwie kości śródstopia III (IGB 2-42, 2-43), paliczek stopy (IGB 2-44) oraz dwa pazury ze stopy (IGB 2-45, 2-46).
+[[Holotyp]] to częściowy szkielet większego osobnika zawierający obydwie kości zaoczodołowe (IGB 2-1, 2-2), lewą kość kwadratowo-jarzmową (IGB 2-9), dwa trzony tylnych kręgów grzbietowych (IGB 2-10,2-11), dwa częściowe wyrostki kolczyste kręgów grzbietowych (IGB 2-12, 2-13) oraz fragment łuku nerualnego kręgu grzbietowego (IGB 2-22), 5 kręgów krzyżowych (IGB 2-14, 2-15), kilka żeber grzbietowych (IGB 2-16, 2-17, 2-18, 2-19, 2-20, 2-21), paliczek palca dłoni (IGB 2-24), pazur (IGB 2-47), częściową lewą kość biodrową (IGB 2-25), częściowe kości łonowe  (IGB 2-26, 2-27, 2-28, 2-29), obydwie [[artykułowany|artykułowane]] kości kulszowe (IGB 2-30, 2-31), obydwie kompletne kości udowe (IGB 2-32, IGB 2-33), obydwie kompletne kości piszczelowe (IGB 2-34, IGB 2-35), niemalże całą lewą kość strzałkową (IGB 2-36, 2-37), obydwie kości skokowo-piętowe (IGB 2-38, 2-39), niekompletną lewą kość śródstopia IV (IGB 2-40), lewą kość śródstopia II (IGB 2-41), obydwie kości śródstopia III (IGB 2-42, 2-43), paliczek stopy (IGB 2-44) oraz dwa pazury ze stopy (IGB 2-45, 2-46).
 [[Paratyp]] to fragmentyczny szkielet pozaczaszkowy mniejszego osobnika pochodzącego z tego samego stanowiska co [[holotyp]]. Zawiera lewą i prawą kość łonową (IGB 2-49, 2-50, 2-51, 2-52), proksymalną (bliższą) część prawej kości kulszowej (IGB 2-53) oraz prawą piszczel (IGB 2-48).
@@ Linia 54: / Linia 54: @@
 ==Budowa==
 [[Plik:Alpkarakush portrait.jpg|thumb|Rekonstrukcja głowy ''Alpkarakush''. Autor: Joschua Knüppe [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alpkarakush_portrait.jpg]]]
-''Alpkarakush'' był to dość duży przedstawiciel [[Metriacanthosauridae]] różniący się od swoich kuzynów szczegółami budowy czaszki, kręgów, miednicy oraz kończyn tylnych. Charakteryzował się obecnością mocno rozwiniętych bruzd oczodołowych. Struktura ta u ''Alpkarakush'' była nieregularna i dobrze widoczna. Miał również bardziej wydłużoną dystalną (dalszą) część kończyn tylnych w stosunku do innych [[Allosauroidea|allozauroidów]] (kość śródstopia II wynosi ok. 45% całkowitej długości kości udowej, gdy u ''[[Allosaurus]]'' i ''[[Meraxes]]'' - 38,5%).
+''Alpkarakush'' był dość dużym przedstawicielem [[Metriacanthosauridae]], różniącym się od swoich kuzynów szczegółami budowy czaszki, kręgów, miednicy oraz kończyn tylnych. Charakteryzował się obecnością mocno rozwiniętych bruzd oczodołowych. Struktura ta u ''Alpkarakush'' była nieregularna i dobrze widoczna. Miał również bardziej wydłużone dystalne (dalsze) partie kończyn tylnych w stosunku do innych [[Allosauroidea|allozauroidów]] (długość kości śródstopia II wynosi ok. 45% całkowitej długości kości udowej, podczas gdy u ''[[Allosaurus]]'' i ''[[Meraxes]]'' - 38,5%).
 ==Etymologia==