Bellatoripes - Historia wersji

Kriolofozaur o 18:33, 18 paź 2025

2025-10-18T18:33:46Z

Kriolofozaur o 18:32, 18 paź 2025

2025-10-18T18:32:29Z

Kriolofozaur o 16:14, 2 maj 2024

2024-05-02T16:14:57Z

Kriolofozaur: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Bellatoripes''}} {{Trop |Autor = Szymon Jagusztyn |Korekta = |nazwa = Bellatoripes |długość..."

2024-05-02T16:01:35Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Bellatoripes''}} {{Trop |Autor = Szymon Jagusztyn |Korekta = |nazwa = Bellatoripes |długość..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Bellatoripes''}}
{{Trop
|Autor = [[Szymon Jagusztyn]]
|Korekta =
|nazwa = Bellatoripes
|długość = 52,3- 67,0 cm
|szerokość = 51,5- 56,0 cm
|chód = dwunożny
|układ palców = II, III, IV
|prawdopodobny sprawca = [[Tyrannosauridae|tyranozauryd]]
|długość sprawcy =
|masa sprawcy =
|systematyka ichnologiczna =
[[Dinosauria]]

[[Theropoda]]

[[Coelurosauria]]

[[Tyrannosauroidea]]

[[Tyrannosauridae]]

[[Tyrannosauripodidae]]
|czas = {{Występowanie|80|68}}
ok. 219-195 [[Ma]] 
[[późna kreda]] (późny [[kampan]] - wczesny [[mastrycht]])
|miejsce = [[Kanada]] - Kolumbia Brytyjska
(formacja [[Wapiti]])
|grafika = Tyrannosaurid_trackway.png
|podpis = Trop i szlak ''Bellatoripes'' Autor: McCrea i in. Źródło:[https://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0103613]
|PorównanieGrupa = Tyrannosauridae
|PorównanieDługość = 9
|mapa =
<display_points type="terrain" zoom=4>
59° N, 121° W
</display_points>
}}
==Wstęp==
''Bellatoripes'' to ichnorodzaj tropu dinozaura, pozostawionego przez [[Tyrannosauridae|tyranozauryda]] na terenie [[Kanada|Kanady]].
==Etymologia==
''Bellatoripes'' oznacza "wojownicza stopa", pochodzi od łacińskich słów ''bellatorius'' i ''pes''. Epitet gatunkowy ''fredlundi'' honoruje Aarona Fredlunda, który w [[2011]] roku odnalazł tropy na terenie Kolumbii Brytyjskiej.
[[Plik:Bellatoripes_digsite.png|300px|thumb|right|Miejsce znalezienia ''Bellatoripes'' A Autor: McCrea i in. Źródło: [[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0103613]].]]
==Tafonomia==
Tropy zostały zachowane na powierzchni drobnoziarnistego, mulistego piaskowca, który został następnie przykryty cienką warstwą iłowca. Wiemy, że są to tropy ''sensu stricto'', ponieważ zachowały się odciski skóry, niewidoczne na podtropach i odlewach. Zobacz więcej [[Trop#Tafonomia]].
==Historia badań i przypisany materiał==
Jak wspomniano wcześniej, tropy zostały znalezione jesienią 2011 roku przez lokalnego przewodnika. Pod koniec października zostały odkryte pozostałe tropy toru A, a w następnym roku toru B i C. W sumie znaleziono 7 tropów należących do 3 różnych osobników. Ślady pozostały w terenie, wykonano ich silikonowe odlewy.
==Znaczenie odkrycia==
Pomimo iż zapis kostny tyranozaurydów jest dosyć kompletny, to do tej pory odnaleziono zaledwie kilka tropów tych zwierząt z [[Kanada|Kanady]], [[Mongolia|Mongolii]]- formacji [[Nemegt]] i z [[USA]], które nazwano ''[[Tyrannosauripus|Tyrannosauripus pilmorei]]''. Odnalezione tropy są bardzo ważne z punktu widzenia paleobiologii i behawioru tych zwierząt (patrz poniżej)
==Wygląd i budowa==
Pozostawione tropy są trójpalczaste. Palce [[Trop#Anatomia|II]] i [[Trop#Anatomia|IV]] są tej samej wielkości, [[Trop#Anatomia|III]] jest niewiele większy. Trop ma owalny zarys, ma wyjątkowo masywne palce i częściowo zachowane środstopie. Na jednym z tropów widoczny jest palec [[Trop#Anatomia|I]], który był szczątkowy, podobnie jak u dzisiejszych ptaków. Badanie geometryczne i osteometryczne z 2020 roku potwierdziły hipotezy, że wraz ze wzrostem tyranozaurydów następowała utrata ich zwinności i wydajności ruchu na skutek zwiększenia wytrzymałości paliczków w celu utrzymania ciężaru i stabilności bardzo dużego drapieżnika (Enriquez i in.,2020).
==Interpretacja==
Ze względu na miejsce, czas i wielkość tropów ich identyfikacja jest dosyć jasna jako tropy dużych tyranozaurydów. Mogły zostać pozostawione przez [[Gorgosaurus|gorgozaura]], [[Albertosaurus|albertozaura]] lub inny niepoznany jeszcze rodzaj tyranozauryda. Tropy zostały pozostawione przez dorosłe osobniki w wieku prawdopodobnie 25-29 lat.
==Paleobiologia==
===Zachowania stadne===
Tropy z Kolumbii Brytyjskiej są jedynym pewnym dowodem zachowań stadnych u tyranozaurydów. Wiemy to gdyż tropy są ze sobą skoordynowane- zwierzęta szły w tym samym kierunku obok siebie, oraz nie różnią się znacząco wielkością i wyglądem. Co ciekawe, grupa dinozaurów mogła być większa, gdyż jedynie niewielki obszarowo teren był odpowiedni do zachowania tropów.
[[Plik:Bellatoripes_photogrammetry.png|300px|thumb|right|Fotogrametria tropów toru A Autor: McCrea i in. Źródło: [[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0103613]].]]
===Prędkość i chód===
Długość kroku wynosiła 3,5 m, a zwierzęta poruszały się dosyć spokojnym, spacerowym tempem 8 km/h. Prawdopodobnie z taką prędkością poruszała się większość dużych tyranozaurydów, co nie oznacza, że nie mogły znacznie przyspieszać na krótkim dystansie. Tropy wskazują, że ich twórcy poruszali się, stawiając stopa za stopą i przenosząc ciężar ciała z jednej strony na drugą, kołysząc się na boki. Stopy były skierowane nie równolegle do kierunku ruchu, lecz były częściowo zrotowane do wewnątrz. Wyjątkową cechą ruchu twórców ''Bellatoripes'' była kinematyka ich ruchu. Po postawieniu stopy na podłożu, zwierzę przesuwało ją do tyłu, aby następne się odbić. Podobnie poruszają się dzisiejsze strusie, ale inne teropody ciągnęły palce po podłożu, gdy robiły krok wprzód. Być może jest to cecha wyjątkowa dla tyranozaurydów, co dawałoby im przewagę nad innymi teropodami ich czasów.
[[Plik:Bellatoripes_trackmaking.png|300px|thumb|right|Hipotetyczny ruch ''Bellatoripes'' Autor: McCrea i in. Źródło: [[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0103613]].]]
===Paleopatologia===
Powtarzająca się 2 lewa stopa toru A ukazuje ślady patologii, jaka dotknęła tego teropoda. Palec [[Trop#Anatomia|II]] jest skrócony o 14 centymetrów. Jako, że trop kończy się nierównym, zaostrzonym brzegiem możemy przypuszczać, że doszło do amputacji przedostatnich paliczków. Co interesujące, nie wpłynęło to w znaczący sposób na sposób poruszania teropoda, ponieważ długość kroku i inne wartości wskazują na standardową lokomocję. Jednakże, prawa stopa jest wygięta na zewnątrz, a nie od wewnątrz w stosunku do kierunku przemieszczenia, co jest kolejnym argumentem hipotezą utraty palca.
===Paleoekologia==
Wokół tropów ''Bellatoripes'' znaleziono bardzo wiele tropów ''[[Hadrosauropodus]'', które mogły stanowić potencjalną ofiarę dla tych dużych tyranozaurydów.
Na tropy nakłada się również zmierzający w przeciwnym kierunku odcisk stopy ''[[Saurexallopus|Saurexallopus cordata]]''. Wśród tych dwóch ichnorodzajów również zaobserwowano zachowania stadne (Enriquez i in.,2022).
===Bibliografia==

McCrea RT, Buckley LG, Farlow JO, Lockley MG, Currie PJ, Matthews NA, Pemberton SG (2014). A 'terror of tyrannosaurs': the first trackways of tyrannosaurids and evidence of gregariousness and pathology in Tyrannosauridae. PLoS One. [[https://doi.org/10.1371/journal.pone.0103613]].

J. Enriquez ,Nicolás E. Campione,Matt A. White,Federico Fanti,Robin L. Sissons,Corwin Sullivan,Matthew J. Vavrek,Phil R. Bell (2022). The dinosaur tracks of Tyrants Aisle: An Upper Cretaceous ichnofauna from Unit 4 of the Wapiti Formation (upper Campanian), Alberta, Canada. PloS One.
[[https://doi.org/10.1371/journal.pone.0262824]]

Enriquez, N. J., Campione, N. E., Brougham, T., Fanti, F., White, M. A., Sissons, R. L., … Bell, P. R. (2020). Exploring possible ontogenetic trajectories in tyrannosaurids using tracks from the Wapiti Formation (upper Campanian) of Alberta, Canada. Journal of Vertebrate Paleontology, 40(6). [[https://doi.org/10.1080/02724634.2021.1878201]]
[[Kategoria:Ichnotaksony]]

@@ Linia 85: / Linia 85: @@
 [[Kategoria:Theropoda (tropy)]]
 [[Kategoria:Coelurosauria (tropy)]]
 [[Kategoria:Ameryka Północna (tropy)]]
 [[Kategoria:Kanada (tropy)]]

@@ Linia 65: / Linia 65: @@
 Wokół tropów ''Bellatoripes'' znaleziono bardzo wiele tropów ''[[Hadrosauropodus]]'', które mogły stanowić potencjalną ofiarę dla tych dużych tyranozaurydów.
 Na tropy nakłada się również zmierzający w przeciwnym kierunku odcisk stopy ''[[Saurexallopus|Saurexallopus cordata]]''.  Wśród tych dwóch ichnorodzajów również zaobserwowano zachowania stadne (Enriquez i in.,2022). Zobacz więcej: [[Wapiti]]
 ==Bibliografia==
 <small>
@@ Linia 74: / Linia 82: @@
 Enriquez, N. J., Campione, N. E., Brougham, T., Fanti, F., White, M. A., Sissons, R. L., … Bell, P. R. (2020). Exploring possible ontogenetic trajectories in tyrannosaurids using tracks from the Wapiti Formation (upper Campanian) of Alberta, Canada. Journal of Vertebrate Paleontology, 40(6). [https://doi.org/10.1080/02724634.2021.1878201]
 [[Kategoria:Ichnotaksony]]

@@ Linia 24: / Linia 24: @@
 [[Tyrannosauripodidae]]
   |czas                   = {{Występowanie|80|68}}
-ok. 219-195 [[Ma]]<br>
+ok. 80-68 [[Ma]]<br>
 <small>[[późna kreda]] (późny [[kampan]] - wczesny [[mastrycht]])</small>
   |miejsce                = [[Kanada]] - Kolumbia Brytyjska
@@ Linia 50: / Linia 50: @@
 ==Wygląd i budowa==
 Pozostawione tropy są trójpalczaste. Palce [[Trop#Anatomia|II]] i [[Trop#Anatomia|IV]] są tej samej wielkości, [[Trop#Anatomia|III]] jest niewiele większy. Trop ma owalny zarys, ma wyjątkowo masywne palce i częściowo zachowane środstopie. Na jednym z tropów widoczny jest palec [[Trop#Anatomia|I]], który był szczątkowy, podobnie jak u dzisiejszych ptaków. Badanie geometryczne i osteometryczne z 2020 roku potwierdziły hipotezy, że wraz ze wzrostem tyranozaurydów następowała utrata ich zwinności i wydajności ruchu na skutek zwiększenia wytrzymałości paliczków w celu utrzymania ciężaru i stabilności bardzo dużego drapieżnika (Enriquez i in.,2020).
 ==Interpretacja==
 Ze względu na miejsce, czas i wielkość tropów ich identyfikacja jest dosyć jasna jako tropy dużych tyranozaurydów. Mogły zostać pozostawione przez [[Gorgosaurus|gorgozaura]], [[Albertosaurus|albertozaura]] lub inny niepoznany jeszcze rodzaj tyranozauryda. Tropy zostały pozostawione przez dorosłe osobniki w wieku prawdopodobnie 25-29 lat.
 ==Paleobiologia==
 ===Zachowania stadne===
-Tropy z Kolumbii Brytyjskiej są jedynym pewnym dowodem zachowań stadnych u tyranozaurydów.  Wiemy to gdyż tropy są ze sobą skoordynowane- zwierzęta szły w tym samym kierunku obok siebie, oraz nie różnią się znacząco wielkością i wyglądem. Co ciekawe, grupa dinozaurów mogła być większa, gdyż jedynie niewielki obszarowo teren był odpowiedni do zachowania tropów.
+Tropy z Kolumbii Brytyjskiej są jedynym pewnym dowodem zachowań stadnych u tyranozaurydów.  Wiemy to gdyż tropy są ze sobą skoordynowane- zwierzęta szły w tym samym kierunku obok siebie, oraz nie różnią się znacząco wielkością i wyglądem. Co ciekawe, grupa dinozaurów mogła być większa, gdyż jedynie niewielki obszarowo teren był odpowiedni do zachowania tropów. Zobacz więcej: [[Tyrannosauroidea#Zachowania społeczne]]
-[[Plik:Bellatoripes_photogrammetry.png|300px|thumb|right|Fotogrametria tropów toru A Autor: McCrea i in. Źródło: [[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0103613]].]]
+[[Plik:Bellatoripes_photogrammetry.png|300px|thumb|right|Fotogrametria tropów toru A Autor: McCrea i in. Źródło: [https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0103613].]]
 ===Prędkość i chód===
 Długość kroku wynosiła 3,5 m, a zwierzęta poruszały się dosyć spokojnym, spacerowym tempem 8 km/h. Prawdopodobnie z taką prędkością poruszała się większość dużych tyranozaurydów, co nie oznacza, że nie mogły znacznie przyspieszać na krótkim dystansie. Tropy wskazują, że ich twórcy poruszali się, stawiając stopa za stopą i przenosząc ciężar ciała z jednej strony na drugą, kołysząc się na boki. Stopy były skierowane nie równolegle do kierunku ruchu, lecz były częściowo zrotowane do wewnątrz. Wyjątkową cechą ruchu twórców ''Bellatoripes'' była kinematyka ich ruchu. Po postawieniu stopy na podłożu, zwierzę przesuwało ją do tyłu, aby następne się odbić. Podobnie poruszają się dzisiejsze strusie, ale inne teropody ciągnęły palce po podłożu, gdy robiły krok wprzód. Być może jest to cecha wyjątkowa dla tyranozaurydów, co dawałoby im przewagę nad innymi teropodami ich czasów.
-[[Plik:Bellatoripes_trackmaking.png|300px|thumb|right|Hipotetyczny ruch ''Bellatoripes'' Autor: McCrea i in. Źródło: [[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0103613]].]]
+[[Plik:Bellatoripes_trackmaking.png|300px|thumb|right|Hipotetyczny ruch ''Bellatoripes'' Autor: McCrea i in. Źródło:[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0103613].]]
 ===Paleopatologia===
 Powtarzająca się 2 lewa stopa toru A ukazuje ślady patologii, jaka dotknęła tego teropoda. Palec [[Trop#Anatomia|II]] jest skrócony o 14 centymetrów. Jako, że trop kończy się nierównym, zaostrzonym brzegiem możemy przypuszczać, że doszło do amputacji przedostatnich paliczków. Co interesujące, nie wpłynęło to w znaczący sposób na sposób poruszania teropoda, ponieważ długość kroku i inne wartości wskazują na standardową lokomocję. Jednakże, prawa stopa jest wygięta na zewnątrz, a nie od wewnątrz w stosunku do kierunku przemieszczenia, co jest kolejnym argumentem hipotezą utraty palca.
-===Paleoekologia==
+==Paleoekologia==
-Wokół tropów ''Bellatoripes'' znaleziono bardzo wiele tropów ''[[Hadrosauropodus]'', które mogły stanowić potencjalną ofiarę dla tych dużych tyranozaurydów.
+Wokół tropów ''Bellatoripes'' znaleziono bardzo wiele tropów ''[[Hadrosauropodus]]'', które mogły stanowić potencjalną ofiarę dla tych dużych tyranozaurydów.
-Na tropy nakłada się również zmierzający w przeciwnym kierunku odcisk stopy ''[[Saurexallopus|Saurexallopus cordata]]''.  Wśród tych dwóch ichnorodzajów również zaobserwowano zachowania stadne (Enriquez i in.,2022).
+Na tropy nakłada się również zmierzający w przeciwnym kierunku odcisk stopy ''[[Saurexallopus|Saurexallopus cordata]]''.  Wśród tych dwóch ichnorodzajów również zaobserwowano zachowania stadne (Enriquez i in.,2022). Zobacz więcej: [[Wapiti]]
-===Bibliografia==
+==Bibliografia==
 <small>
-McCrea RT, Buckley LG, Farlow JO, Lockley MG, Currie PJ, Matthews NA, Pemberton SG (2014). A 'terror of tyrannosaurs': the first trackways of tyrannosaurids and evidence of gregariousness and pathology in Tyrannosauridae. PLoS One. [[https://doi.org/10.1371/journal.pone.0103613]].
+McCrea RT, Buckley LG, Farlow JO, Lockley MG, Currie PJ, Matthews NA, Pemberton SG (2014). A 'terror of tyrannosaurs': the first trackways of tyrannosaurids and evidence of gregariousness and pathology in Tyrannosauridae. PLoS One. [https://doi.org/10.1371/journal.pone.0103613].
 J. Enriquez ,Nicolás E. Campione,Matt A. White,Federico Fanti,Robin L. Sissons,Corwin Sullivan,Matthew J. Vavrek,Phil R. Bell (2022). The dinosaur tracks of Tyrants Aisle: An Upper Cretaceous ichnofauna from Unit 4 of the Wapiti Formation (upper Campanian), Alberta, Canada. PloS One.
-[[https://doi.org/10.1371/journal.pone.0262824]]
+[https://doi.org/10.1371/journal.pone.0262824]
-Enriquez, N. J., Campione, N. E., Brougham, T., Fanti, F., White, M. A., Sissons, R. L., … Bell, P. R. (2020). Exploring possible ontogenetic trajectories in tyrannosaurids using tracks from the Wapiti Formation (upper Campanian) of Alberta, Canada. Journal of Vertebrate Paleontology, 40(6). [[https://doi.org/10.1080/02724634.2021.1878201]]
+Enriquez, N. J., Campione, N. E., Brougham, T., Fanti, F., White, M. A., Sissons, R. L., … Bell, P. R. (2020). Exploring possible ontogenetic trajectories in tyrannosaurids using tracks from the Wapiti Formation (upper Campanian) of Alberta, Canada. Journal of Vertebrate Paleontology, 40(6). [https://doi.org/10.1080/02724634.2021.1878201]
 [[Kategoria:Ichnotaksony]]