Buriolestes - Historia wersji

Taurovenator o 11:30, 24 lut 2024

2024-02-24T11:30:48Z

Taurovenator o 11:25, 24 lut 2024

2024-02-24T11:25:05Z

Taurovenator: /* Budowa */

2024-02-24T11:06:52Z

‎Budowa

Taurovenator o 12:47, 14 paź 2023

2023-10-14T12:47:12Z

Taurovenator o 12:46, 14 paź 2023

2023-10-14T12:46:42Z

Taurovenator o 11:55, 7 paź 2023

2023-10-07T11:55:24Z

Taurovenator o 11:27, 7 paź 2023

2023-10-07T11:27:43Z

Taurovenator o 11:26, 7 paź 2023

2023-10-07T11:26:58Z

Taurovenator o 11:00, 7 paź 2023

2023-10-07T11:00:34Z

Taurovenator o 11:00, 7 paź 2023

2023-10-07T11:00:03Z

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 <small>([[ogniwo]] Alemoa [[formacja|formacji]] [[Santa Maria]])</small>
   |czas                     = {{Występowanie|233|228}}
-ok. 233-228 [[Ma]]
+ok. 233-228 [[Ma]]<ref>Langer, M.C.; J. Ramezani, and Á.A.S. Da Rosa. 2018. U-Pb age constraints on dinosaur rise from south Brazil. Gondwana Research 53. 133–140. [https://www.paleolab.com.br/assets/uploads/files/%2882%29_Langer_et_al._2018.pdf]</ref>
 <small>późny trias (środkowy - poźny [[karnik]])</small>
   |systematyka               =
@@ Linia 108: / Linia 108: @@
 Müller, R. T.; Langer, M. C.; Bronzati, M.; Pacheco, C. P.; Cabreira, S. F.; Dias-Da-Silva, S. (15 May 2018). "Early evolution of sauropodomorphs: anatomy and phylogenetic relationships of a remarkably well-preserved dinosaur from the Upper Triassic of southern Brazil". Zoological Journal of the Linnean Society. 184 (4): 1187–1248 [https://doi.org/10.1093%2Fzoolinnean%2Fzly009]
-</small>
+<references/></small>
 [[Kategoria:Dinosauria]]

@@ Linia 107: / Linia 107: @@
 Müller, R.T., Ferreira, J.D., Pretto, F.A., Bronzati, M. & Kerber, L. 2020. The endocranial anatomy of ''Buriolestes schultzi'' (Dinosauria: Saurischia) and the early evolution of brain tissues in sauropodomorph dinosaurs. Journal of Anatomy [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joa.13350].
-Müller, Rodrigo T.; Langer, Max C.; Bronzati, Mario; Pacheco, Cristian P.; Cabreira, Sérgio F.; Dias-Da-Silva, Sérgio (15 May 2018). "Early evolution of sauropodomorphs: anatomy and phylogenetic relationships of a remarkably well-preserved dinosaur from the Upper Triassic of southern Brazil". Zoological Journal of the Linnean Society. 184 (4): 1187–1248 [https://doi.org/10.1093%2Fzoolinnean%2Fzly009]
+Müller, R. T.; Langer, M. C.; Bronzati, M.; Pacheco, C. P.; Cabreira, S. F.; Dias-Da-Silva, S. (15 May 2018). "Early evolution of sauropodomorphs: anatomy and phylogenetic relationships of a remarkably well-preserved dinosaur from the Upper Triassic of southern Brazil". Zoological Journal of the Linnean Society. 184 (4): 1187–1248 [https://doi.org/10.1093%2Fzoolinnean%2Fzly009]
 </small>

@@ Linia 55: / Linia 55: @@
 Badania wnętrza puszki mózgowej wskazują, że buriolest miał wydłużony przewód węchowy, względnie małą przysadkę mózgową oraz dobrze rozwinięty kłaczek móżdżkowy. Co ciekawe, zauropodomorfy jurajskie cechowały się przeciwną morfologią w tym zakresie. Współczynnik encefalizacji buriolesta był niższy od triasowych teropodów, ale przewyższał on późniejsze jurajskie zauropodomorfy (Müller i in., 2020).
-u młodocianych osobników nie zaobserwowano występowania blizny anterolateralnej na przedniej główce kości udowej, lecz u osobników dojrzałych jest już obecna (analogicznie u [[Pampadromaeus|pampadroma]]) (Müller, 2022a).
+U młodocianych osobników nie zaobserwowano występowania blizny anterolateralnej na przedniej główce kości udowej, lecz u osobników dojrzałych jest już obecna (analogicznie u [[Pampadromaeus|pampadroma]]) (Müller, 2022a).
 Nowo odkryty materiał szkieletowy wskazuje, że buriolest mógł być bardziej masywny niż dawniej przypuszczano, a dotychczas znalezione okazy należały do osobników młodocianych. Ponadto, zauważono, iż część okazów [[Eoraptor|eoraptora]] i [[Saturnalia|saturnalii]] są lekko masywniejsze od innych bazalnych zauropodomorfów, co może wskazywać na większe zróżnicowanie budowy w obrębie tego kladu (Moro i in., 2023).

@@ Linia 55: / Linia 55: @@
 Badania wnętrza puszki mózgowej wskazują, że buriolest miał wydłużony przewód węchowy, względnie małą przysadkę mózgową oraz dobrze rozwinięty kłaczek móżdżkowy. Co ciekawe, zauropodomorfy jurajskie cechowały się przeciwną morfologią w tym zakresie. Współczynnik encefalizacji buriolesta był niższy od triasowych teropodów, ale przewyższał on późniejsze jurajskie zauropodomorfy (Müller i in., 2020).
-u młodocianych osobników nie zaobserwowano występowania blizny anterolateralnej na przedniej główce kości udowej, lecz u osobników dojrzałych jest już obecna (analogicznie u [[Pampadromeus|pampadroma]]) (Müller, 2022a).
+u młodocianych osobników nie zaobserwowano występowania blizny anterolateralnej na przedniej główce kości udowej, lecz u osobników dojrzałych jest już obecna (analogicznie u [[Pampadromaeus|pampadroma]]) (Müller, 2022a).
 Nowo odkryty materiał szkieletowy wskazuje, że buriolest mógł być bardziej masywny niż dawniej przypuszczano, a dotychczas znalezione okazy należały do osobników młodocianych. Ponadto, zauważono, iż część okazów [[Eoraptor|eoraptora]] i [[Saturnalia|saturnalii]] są lekko masywniejsze od innych bazalnych zauropodomorfów, co może wskazywać na większe zróżnicowanie budowy w obrębie tego kladu (Moro i in., 2023).

@@ Linia 48: / Linia 48: @@
 -?CAPPA/UFSM 0179 - izolowany [[axis|obrotnik]]
-Z innej lokalizacji w formacji Santa Maria znany jest niekompletny szkielet (oznaczony jako [[Cf.|cf.]] ''Buriolestes schultzi''), odznaczający się większymi rozmiarami od powyżej wymienionych szczątków. (Müller i in, 2018; Moro i in., 2023).
+Z innej lokalizacji w formacji Santa Maria znany jest niekompletny szkielet (oznaczony jako [[Cf.|cf.]] ''Buriolestes schultzi''), odznaczający się większymi rozmiarami od powyżej wymienionych szczątków. (Müller i in, 2018; Moro i in., 2023). Być może do tego gatunku należy również kość skokowa znaleziona w tej samej lokalizacji co okaz typowy, ale nie ma na to mocnych dowodów (Müller, 2021).
 == Budowa ==
@@ Linia 54: / Linia 54: @@
 Badania wnętrza puszki mózgowej wskazują, że buriolest miał wydłużony przewód węchowy, względnie małą przysadkę mózgową oraz dobrze rozwinięty kłaczek móżdżkowy. Co ciekawe, zauropodomorfy jurajskie cechowały się przeciwną morfologią w tym zakresie. Współczynnik encefalizacji buriolesta był niższy od triasowych teropodów, ale przewyższał on późniejsze jurajskie zauropodomorfy (Müller i in., 2020).
 Nowo odkryty materiał szkieletowy wskazuje, że buriolest mógł być bardziej masywny niż dawniej przypuszczano, a dotychczas znalezione okazy należały do osobników młodocianych. Ponadto, zauważono, iż część okazów [[Eoraptor|eoraptora]] i [[Saturnalia|saturnalii]] są lekko masywniejsze od innych bazalnych zauropodomorfów, co może wskazywać na większe zróżnicowanie budowy w obrębie tego kladu (Moro i in., 2023).
 == Paleobiologia ==
-Ostre zęby czyniły z buriolesta typowego drapieżnika. Jego łupem padały różne małe kręgowce, w tym młode innych dinozaurów. Możliwe, że atakował także współwystępujące z nim dorosłe [[Ixalerpeton|iksalerpetony]]. Nie gardził też bezkręgowcami. Badania puszki mózgowej dowodzą, że buriolestes był zdolny do śledzenia poruszającej się ofiary (Müller i in., 2020).
+Ostre zęby czyniły z buriolesta typowego drapieżnika. Jego łupem padały różne małe kręgowce, w tym młode innych dinozaurów. Możliwe, że atakował także współwystępujące z nim dorosłe [[Ixalerpeton|iksalerpetony]]. Nie gardził też bezkręgowcami. Badania puszki mózgowej dowodzą, że buriolestes był zdolny do śledzenia poruszającej się ofiary (Müller i in., 2020), w czym pomagał mu dobrze rozwinięty zmysł węchu (Müller, 2022b). Wydaje się, że buriolest sporadycznie mógł jeść rośliny, lecz jego wszystkożerność jest mało prawdopodobna (Ballel, Benton i Rayfield, 2022).
-Badania przeprowadzone na okazie CAPPA/UFSM 0035 wskazują, że u buriolesta nie występował system worków powietrznych. Analogiczny brak tego systemu zaobserwowano u innego bazalnego zauropodomorfa [[Pampadromaeus|pampadroma]] oraz [[Herrerasauridae|herrerazauryda]] [[Gnathovorax|gnatoworaksa]]. Został jednak znaleziony u bardziej zaawansowanego zauropodomorfa [[Macrocollum|makrokollum]]. Wskazuje to na wykształcenie się worków powietrznych niezależnie u pterozaurów, teropodów i zaawansowaych zauropodomorfów (Aureliano i in., 2022; Aureliano i in., 2023)
+Badania przeprowadzone na okazie CAPPA/UFSM 0035 wskazują, że u buriolesta nie występował system worków powietrznych. Analogiczny brak tego systemu zaobserwowano u innego bazalnego zauropodomorfa pampadroma oraz [[Herrerasauridae|herrerazauryda]] [[Gnathovorax|gnatoworaksa]]. Został jednak znaleziony u bardziej zaawansowanego zauropodomorfa [[Macrocollum|makrokollum]]. Wskazuje to na wykształcenie się worków powietrznych niezależnie u pterozaurów, teropodów i zaawansowaych zauropodomorfów (Aureliano i in., 2022; Aureliano i in., 2023)
 == Filogeneza ==
@@ Linia 67: / Linia 71: @@
 Takie ustawienie tych dinozaurów na drzewie sugeruje następujące przemiany ewolucyjne. Wszystkie zauropodomorfy łączyła zagięta w dół na samym jej końcu górna krawędź żuchwy i nisko położony staw żuchwowy. Grzebień naramienny na kości ramieniowej uległ rozbudowie. U form bardziej zaawansowanych od buriolesta i eoraptora, pojawiły się liściowate zęby, co było związane ze stopniowym przechodzeniem tej grupy na roślinożerność. U panfagii, chromogizaura, saturnalii i późniejszych zauropodomorfów obserwuje się obniżenie koron zębów oraz zwiększenie ich liczby ku tyłowi szczęk.
-Obecne analizy filogenetyczne plasują buriolesta jako takson bardziej zaawansowany od eoraptora, ale bardziej bazalny niż panfagia, faworyzują pierwotną klasyfikację lub czynią buriolesta taksonem siostrzanym eoraptora.
+Obecne analizy filogenetyczne plasują buriolesta jako takson bardziej zaawansowany od eoraptora, ale bardziej bazalny niż panfagia, faworyzują pierwotną klasyfikację lub czynią buriolesta taksonem siostrzanym eoraptora (np: Langer i in., 2022).
 == Spis gatunków ==
@@ Linia 84: / Linia 88: @@
 Aureliano, T., Ghilardi, A.M., Müller, R.T., Kerber, L., Pretto, F.A., Fernandes, M.A., Ricardi-Branco, F., & Wedel, M.J. (2022). The absence of an invasive air sac system in the earliest dinosaurs suggests multiple origins of vertebral pneumaticity. Scientific Reports, 12, 20844. [https://www.nature.com/articles/s41598-022-25067-8]
 Cabreira, S.F., Kellner, A.W.A., Dias-da-Silva, S., da Silva, L.R., Bronzati, M., de Almeida Marsola, J.C., Müller, R.T., Bittencourt, J. de S., Jul’Armando Batista, B., Raugust, T., Carrilho, R., Brodt, A., Langer, M.C. 2016. A Unique Late Triassic Dinosauromorph Assemblage Reveals Dinosaur Ancestral Anatomy and Diet. Current Biology, t. 26, str. 1-6. [http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2016.09.040]
 Molina-Pérez, R., & Larramendi, A. (2020). "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs". Princeton University Press.
 Moro, D., Damke, L.V.S., Müller, R.T., Kerber, R. & Pretto, F.A. (2023). "An unusually robust specimen attributed to Buriolestes schultzi (Dinosauria: Sauropodomorpha) from the Late Triassic of southern Brazil". The Anatomical Record.[https://doi.org/10.1002/ar.25319]
 Müller, R.T., Ferreira, J.D., Pretto, F.A., Bronzati, M. & Kerber, L. 2020. The endocranial anatomy of ''Buriolestes schultzi'' (Dinosauria: Saurischia) and the early evolution of brain tissues in sauropodomorph dinosaurs. Journal of Anatomy [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joa.13350].
@@ Linia 105: / Linia 119: @@
 [[Kategoria:Trias]]
 [[Kategoria:Karnik]]

@@ Linia 30: / Linia 30: @@
 == Wstęp ==
-'''Buriolestes'''  to najprymitywniejszy znany [[zauropodomorf]] i zarazem jeden z najstarszych znanych [[Dinosauria|dinozaurów[[. Reprezentuje etap [[ewolucja|ewolucji]] zauropodomofów poprzedzający przystosowanie się do roślinnego pokarmu. Buriolest opisany został w [[2016]] roku z [[Brazylia|Brazylii]] przez zespół badaczy z tego kraju. Jego nazwa jest kombinacją greckiego słowa oznaczającego rabusia i nazwiska Buriol, które nosi rodzina będąca właścicielem terenu. Drugi człon nazwy honoruje paleontologa Cesara Schultza.
+'''Buriolestes'''  to najprymitywniejszy znany [[zauropodomorf]] i zarazem jeden z najstarszych znanych [[Dinosauria|dinozaurów]]. Reprezentuje etap [[ewolucja|ewolucji]] zauropodomofów poprzedzający przystosowanie się do roślinnego pokarmu. Buriolest opisany został w [[2016]] roku z [[Brazylia|Brazylii]] przez zespół badaczy z tego kraju. Jego nazwa jest kombinacją greckiego słowa oznaczającego rabusia i nazwiska Buriol, które nosi rodzina będąca właścicielem terenu. Drugi człon nazwy honoruje paleontologa Cesara Schultza.
 == Materiał kopalny ==

@@ Linia 71: / Linia 71: @@
 |-
 | {{V|''B. schultzi''}}
-| {{Kpt|Cabreira, Kellner, Dias-da-Silva, da Silva, Bronzati, de Almeida Marsola, Müller, Bittencourt, Batista, Raugust, Carrilho, Brodt}} i {{KptLanger}}, 2016
+| {{Kpt|Cabreira, Kellner, Dias-da-Silva, da Silva, Bronzati, de Almeida Marsola, Müller, Bittencourt, Batista, Raugust, Carrilho, Brodt}} i {{Kpt|Langer}}, 2016
 |}

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 {{Opis
   |Autor                    = [[Mateusz Tałanda]]
-  |Korekta                  = [[Kamil Kamiński]]
+  |Korekta                  = [[Kamil Kamiński]], [[Michał Siedlecki]]
   |nazwa                    = ''Buriolestes'' (buriolest)
   |długość                  = ok. 1,6-1,8 m
   |wysokość                 = ok. 45-50 cm (w biodrach)
-  |masa                     = ok. 5-15 kg
+  |masa                     = ok. 5-12 (15?) kg
   |dieta                    = mięsożerny
   |miejsce                  = [[Brazylia]] - Rio Grande de Sul
@@ Linia 35: / Linia 35: @@
 [[Plik:Foto do bloco com o buriolestes Foto Flavio Lopes (Ufrgs).jpg|300px|thumb|right|Blok skalny zawierający szkielet buriolestesa. Został otoczony gipsem, by chronić całość podczas wydobycia i transportu.]]
 [[Plik:Buriolestes teeth.jpg|300px|thumb|right|Zęby buriolesta świetnie się nadawały do cięcia mięsa.]]
 Znaleziono szkielet składający się z częściowo zachowanej czaszki, paru [[kręg]]ów przedkrzyżowych, trzech krzyżowych i 42 ogonowych. Ponadto ma zachowaną lewą łopatkę i rękę, ale bez większości elementów dłoni, obie kości biodrowe i kulszowe, częściowo zachowaną lewą kość łonową i niemal kompletną lewą nogę. Obok niego wydobyto dwa okazy [[Ixalerpeton|iksalerpetona]] oraz jakiegoś małego dinozaura.
 == Budowa ==
 Buriolest nie ma jeszcze typowej dla zauropodomorfów małej głowy i powiększonych nozdrzy. Na dodatek miał ostre, zakrzywione do tyłu zęby, czym bardzo przypomina [[Theropoda|teropody]]. Natomiast budowa kości ramieniowej i piętowej przypomina najbardziej zauropodomorfy. Co ciekawe, główka kości udowej nie jest jeszcze w pełni zwrócona w stronę panewki biodrowej jak u typowych dinozaurów.
-Badania wnętrza puszki mózgowej wskazują, że buriolestes miał wydłużony przewód węchowy, względnie małą przysadkę mózgową oraz dobrze rozwinięty kłaczek móżdżkowy. Co ciekawe, zauropodomorfy jurajskie cechowały się przeciwną morfologią w tym zakresie. Współczynnik encefalizacji buriolestesa był niższy od triasowych teropodów, ale przewyższał on późniejsze jurajskie zauropodomorfy (Müller i in., 2020).
+Badania wnętrza puszki mózgowej wskazują, że buriolest miał wydłużony przewód węchowy, względnie małą przysadkę mózgową oraz dobrze rozwinięty kłaczek móżdżkowy. Co ciekawe, zauropodomorfy jurajskie cechowały się przeciwną morfologią w tym zakresie. Współczynnik encefalizacji buriolesta był niższy od triasowych teropodów, ale przewyższał on późniejsze jurajskie zauropodomorfy (Müller i in., 2020).
 == Paleobiologia ==
@@ Linia 65: / Linia 80: @@
 Molina-Pérez, R., & Larramendi, A. (2020). "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs". Princeton University Press.
-Müller, R.T., Ferreira, J.D., Pretto, F.A., Bronzati, M. &Kerber, L. 2020. The endocranial anatomy of ''Buriolestes schultzi'' (Dinosauria: Saurischia) and the early evolution of brain tissues in sauropodomorph dinosaurs. Journal of Anatomy [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/joa.13350].
+Moro, D., Damke, L.V.S., Müller, R.T., Kerber, R. & Pretto, F.A. (2023). "An unusually robust specimen attributed to Buriolestes schultzi (Dinosauria: Sauropodomorpha) from the Late Triassic of southern Brazil". The Anatomical Record.[https://doi.org/10.1002/ar.25319]
 </small>