Candeleros - Historia wersji

Paweł o 07:59, 3 wrz 2026

2026-09-03T07:59:45Z

Paweł: /* Dinozaury */

2026-08-14T16:17:58Z

‎Dinozaury

Paweł o 14:14, 3 sie 2026

2026-08-03T14:14:36Z

Paweł o 08:35, 2 sie 2026

2026-08-02T08:35:35Z

Paweł o 21:53, 31 lip 2026

2026-07-31T21:53:40Z

Paweł: /* Paleofauna */

2026-07-31T21:52:50Z

‎Paleofauna

Paweł: /* Wiek */

2026-07-31T21:51:53Z

‎Wiek

Paweł o 21:51, 31 lip 2026

2026-07-31T21:51:27Z

Paweł: /* Paleofauna */

2026-07-31T16:04:54Z

‎Paleofauna

Paweł: /* Paleofauna */

2026-07-31T16:04:25Z

‎Paleofauna

@@ Linia 144: / Linia 144: @@
 Przedstawiciel [[Rebbachisauridae]]. Wcześniej uważano, że jego szczątki pochodziły z formacji [[Rayoso]].
+|
-[[Plik:Rayososaurus Skeletal.svg|200px]]
+[[Plik:Rayososaurus Skeletal.png|200px]]
 |-
+|

@@ Linia 81: / Linia 81: @@
 Najwcześniejszy i najbardziej kompletny przedstawiciel [[Maniraptora]] z Ameryki Południowej.
+|
-[[Plik:Buitreraptor.png|200px]]
+[[Plik:Buitreraptor TD.png|200px]]
 |-
+|

@@ Linia 54: / Linia 54: @@
 Niewielki [[Alvarezsauroidea|alwarezzauroid]] mogący należeć do [[klad]]u [[Alvarezsauridae]].
+|
-[[Plik:Alnashetri LM.png|200px]]
+[[Plik:Alnashetri cerropoliciensis (life restoration by Gabriel Díaz Yantén).jpg|200px]]
 |-
+|

@@ Linia 25: / Linia 25: @@
 ==Wiek==
-Wcześniej uważano, że skały osadowe formacji Candeleros pochodzą z [[alb]]u i [[cenoman]]u, jednakże sugerowano bardziej [[alb]] (Calvo, 1999). Podawano również, że formacja mogła być z [[cenoman]]u i [[turon]]u (np. Ortega i in., 2000; Apesteguía, i Zaher, 2006). Jednak najprawdopodobniej opisywana jednostka litostratygraficzna jest datowana na [[cenoman]] (np. Leanza i in., 2004; Riguetti i in., 2022). Według badań radiometrycznych przeprowadzonych przez Maniela i współpracowników (2026) wiek formacji Candeleros przypada na wczesną kredę ([[alb]])) i mieści się w przedziale 111,4-106,2 [[Ma]]. Swoim wiekiem jest zbliżona do formacji [[Cerro Barcino]] znajdującej się w prowincji Chubut.
+Wcześniej uważano, że skały osadowe formacji Candeleros pochodzą z [[alb]]u i [[cenoman]]u, jednakże sugerowano bardziej [[alb]] (Calvo, 1999). Podawano również, że formacja mogła być z [[cenoman]]u i [[turon]]u (np. Ortega i in., 2000; Apesteguía, i Zaher, 2006). Jednak najprawdopodobniej opisywana jednostka litostratygraficzna jest datowana na [[cenoman]] (np. Leanza i in., 2004; Riguetti i in., 2022). Według badań radiometrycznych przeprowadzonych przez Maniela i współpracowników (2026) wiek formacji Candeleros przypada na wczesną kredę ([[alb]]) i mieści się w przedziale 111,4-106,2 [[Ma]]. Swoim wiekiem jest zbliżona do formacji [[Cerro Barcino]] znajdującej się w prowincji Chubut.
 ==Litologia==
@@ Linia 31: / Linia 31: @@
 ==Paleośrodowisko==
-W dawnych szerokościach geograficznych (między 10 a 45º południowym) gdzie znajdowała się północna Patagonia w [[cenoman]]nie panował jałowy i gorący klimat. Poniżej 60º szerokości geograficznej obszar południowej Patagonii miał subtropikalny klimat wraz z sezonowymi opadami. W tym miejscu średnia temperatura roczna mieściła się w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. Skały osadowe formacji Candeleros sugerują występowanie klimatu gorącego i suchego, jednak z czasem pojawiły się sezonowe opady. Zapewne w tamtym czasie roślinność była dość uboga, a piaszczyste wydmy były nieodłącznym elementem krajobrazu. Zatem dinozaury żyjące w formacji Candeleros musiały przystosować się do trudnych warunków życia. Klimat i paleośrodowisko z formacji Candeleros różnił się od tego, który występował w [[Huincul]] (Lizzoli i in., 2021).
+W dawnych szerokościach geograficznych (między 10 a 45º południowym) gdzie znajdowała się północna Patagonia w [[alb]]ie panował jałowy i gorący klimat. Poniżej 60º szerokości geograficznej obszar południowej Patagonii miał subtropikalny klimat wraz z sezonowymi opadami. W tym miejscu średnia temperatura roczna mieściła się w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. Skały osadowe formacji Candeleros sugerują występowanie klimatu gorącego i suchego, jednak z czasem pojawiły się sezonowe opady. Zapewne w tamtym czasie roślinność była dość uboga, a piaszczyste wydmy były nieodłącznym elementem krajobrazu. Zatem dinozaury żyjące w formacji Candeleros musiały przystosować się do trudnych warunków życia. Klimat i paleośrodowisko z formacji Candeleros różnił się od tego, który występował w [[Huincul]] (Lizzoli i in., 2021; Maniel i in., 2026).
 ==Paleofauna==
 [[Plik:Hunting season in Argentina.jpg|thumb|Rekonstrukcja paleośrodowiska formacji Candeleros wraz z żyjącymi tam dinozaurami. Autor: ABelov2014 [https://www.deviantart.com/abelov2014/art/Hunting-season-in-argentina-hunting-stories-919292243]]]
-Fauna z formacji Candeleros charakteryzowała się dużą różnorodność zwierząt. Występowały w niej typowe grupy dinozaurów dla Argentyny pod koniec [[wczesna kreda|wczesnej kredy]]: [[Carcharodontosauridae|karcharodontozaurydy]], [[Abelisauridae|abelizaurydy]], [[Unenlagiidae|unenlagidy]], [[Alvarezsauroidea|alwarezzauroidy]], [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydy]], [[Titanosauria|tytanozaury]], oraz [[Ornithischia|dinozaury ptasiomiedniczne]] ([[Ornithopoda|ornitopod]] oraz potencjalny [[Thyreophora|tyreofor]]). Drapieżnikiem szczytowym w środowisku był ''[[Giganotosaurus]]'' i zapewne wszystkie mniejsze od niego [[teropody]] ustępowały mu. Zauropody były dominującą grupą roślinożerców, a największe osobniki prawdopodobnie nie musiały się obawiać drapieżników. W formacji Candeleros jest również bogaty zapis kopalny tropów dinozaurów. Wśród zwierząt niebędących dinozaurami istniało również duże zróżnicowanie. Odnaleziono szczątki należące do pterozaurów, żółwi, ssaków, krokodylomorfów z rodzaju ''Araripesuchus'', węża oraz przedstawicieli Sphenodontidae.
+Fauna z formacji Candeleros charakteryzowała się dużą różnorodność zwierząt. Występowały w niej typowe grupy dinozaurów dla Argentyny pod koniec [[wczesna kreda|wczesnej kredy]]: [[Carcharodontosauridae|karcharodontozaurydy]], [[Abelisauridae|abelizaurydy]], [[Unenlagiidae|unenlagidy]], [[Alvarezsauroidea|alwarezzauroidy]], [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydy]], [[Titanosauria|tytanozaury]], oraz [[Ornithischia|dinozaury ptasiomiedniczne]] ([[Ornithopoda|ornitopod]] oraz potencjalny [[Thyreophora|tyreofor]]). Drapieżnikiem szczytowym w środowisku był ''[[Giganotosaurus]]'' i zapewne wszystkie mniejsze od niego [[teropody]] ustępowały mu. Zauropody były dominującą grupą roślinożerców, a największe osobniki prawdopodobnie nie musiały się obawiać drapieżników. W formacji Candeleros jest również bogaty zapis kopalny tropów dinozaurów. Wśród zwierząt niebędących dinozaurami istniało również duże zróżnicowanie. Odnaleziono szczątki należące do pterozaurów, żółwi, ssaków, krokodylomorfów, węża oraz przedstawicieli Sphenodontidae.
 ===Dinozaury===
@@ Linia 567: / Linia 567: @@
 W formacji Candeleros odnaleziono również tropy pterozaurów (Calvo, 1999). Heredia i współpracownicy (2024) opisali nowe tropy pterozaurów. Zostały one pozostawione przez osobniki w różnym wieku. Ślady dłoni były trójkątne i asymetryczne, gdy stóp - trójpalczaste i prostokątne lub prawie prostokątne. Różnią się one od innych znanych tropów, a ich prawdopodobnymi sprawcami byli przedstawiciele Pterodactyloidea. Heredia i in. (2024) tymczasowo przypisali opisywane tropy do ichnorodzaju ''Pteraichnus''.
-Heredia i współpracownicy (2025) opisali co najmniej 6 dwupalczastych tropów [[Unenlagiidae|unenlagidów]] ze stanowiska El Sauce. Zachowane ślady mierzą ok. 10 cm długości i wykazują odciski palców III i IV oraz proksymalny odcisk palca II z wyraźnym i dobrze rozwiniętym śladem pazura. Sprawca tropów miał charakterystyczny szpon na II palcu i mógł go oprzeć o podłoże, prawdopodobnie podczas postoju. Ślady te mógł pozostawić ''Buitreraptor'' lub podobne do niego zwierzę. Są to pierwsze znane ichnoskamieniałości [[Dromaeosauridae|dromeozaurydów]] z  Patagonii.
+Heredia i współpracownicy (2025) opisali co najmniej 6 dwupalczastych tropów [[Unenlagiidae|unenlagidów]] ze stanowiska El Sauce. Zachowane ślady mierzą ok. 10 cm długości i wykazują odciski palców III i IV oraz proksymalny odcisk palca II z wyraźnym i dobrze rozwiniętym śladem pazura. Sprawca tropów miał charakterystyczny szpon na II palcu i mógł go oprzeć o podłoże, prawdopodobnie podczas postoju. Ślady te mógł pozostawić ''[[Buitreraptor]]'' lub podobne do niego zwierzę. Są to pierwsze znane ichnoskamieniałości unenlagidów z Patagonii.
 ==Bibliografia==

@@ Linia 4: / Linia 4: @@
   |nazwa                  = Formacja Candeleros
   |wiek                   = {{Występowanie|111.4|106.2}}
-ok. 100-97 [[Ma]]<br>
+ok. 114,2-106,2 [[Ma]]<br>
 <small>[[wczesna kreda]] ([[alb]])</small>
   |miejsce                = [[Argentyna]] - Mendoza, Neuquén i Río Negro

@@ Linia 35: / Linia 35: @@
 ==Paleofauna==
 [[Plik:Hunting season in Argentina.jpg|thumb|Rekonstrukcja paleośrodowiska formacji Candeleros wraz z żyjącymi tam dinozaurami. Autor: ABelov2014 [https://www.deviantart.com/abelov2014/art/Hunting-season-in-argentina-hunting-stories-919292243]]]
-Fauna z formacji Candeleros charakteryzowała się dużą różnorodność zwierząt. Występowały w niej typowe grupy dinozaurów dla Argentyny na początku [[późna kreda|późnej kredy]]: [[Carcharodontosauridae|karcharodontozaurydy]], [[Abelisauridae|abelizaurydy]], [[Dromaeosauridae|dromeozaurydy]], [[Alvarezsauroidea|alwarezzauroidy]], [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydy]], [[Titanosauria|tytanozaury]], oraz [[Ornithischia|dinozaury ptasiomiedniczne]] ([[Ornithopoda|ornitopod]] oraz potencjalny [[Thyreophora|tyreofor]]. Drapieżnikiem szczytowym w środowisku był ''[[Giganotosaurus]]'' i zapewne wszystkie mniejsze od niego [[teropody]] ustępowały mu. Zauropody były dominującą grupą roślinożerców, a największe osobniki prawdopodobnie nie musiały się obawiać drapieżników. W formacji Candeleros jest również bogaty zapis kopalny tropów dinozaurów. Wśród zwierząt niebędących dinozaurami istniało również duże zróżnicowanie. Odnaleziono szczątki należące do pterozaurów, żółwi, ssaków, krokodylomorfów z rodzaju ''Araripesuchus'', węża oraz przedstawicieli Sphenodontidae.
+Fauna z formacji Candeleros charakteryzowała się dużą różnorodność zwierząt. Występowały w niej typowe grupy dinozaurów dla Argentyny pod koniec [[wczesna wczesnej kredy]]: [[Carcharodontosauridae|karcharodontozaurydy]], [[Abelisauridae|abelizaurydy]], [[Dromaeosauridae|dromeozaurydy]], [[Alvarezsauroidea|alwarezzauroidy]], [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydy]], [[Titanosauria|tytanozaury]], oraz [[Ornithischia|dinozaury ptasiomiedniczne]] ([[Ornithopoda|ornitopod]] oraz potencjalny [[Thyreophora|tyreofor]]. Drapieżnikiem szczytowym w środowisku był ''[[Giganotosaurus]]'' i zapewne wszystkie mniejsze od niego [[teropody]] ustępowały mu. Zauropody były dominującą grupą roślinożerców, a największe osobniki prawdopodobnie nie musiały się obawiać drapieżników. W formacji Candeleros jest również bogaty zapis kopalny tropów dinozaurów. Wśród zwierząt niebędących dinozaurami istniało również duże zróżnicowanie. Odnaleziono szczątki należące do pterozaurów, żółwi, ssaków, krokodylomorfów z rodzaju ''Araripesuchus'', węża oraz przedstawicieli Sphenodontidae.
 ===Dinozaury===
@@ Linia 251: / Linia 251: @@
 !Materiał kopalny
 !Komentarz
 |-
+|