Carnosauria - Historia wersji

Nazuul: /* Dowiedz się więcej */ Kategoria:Stała rezerwacja‎

2017-05-21T07:12:26Z

‎Dowiedz się więcej: Kategoria:Stała rezerwacja‎

Kamil Kamiński: /* Dieta */ literówki (drugi raz te same)

2017-04-23T20:38:47Z

‎Dieta: literówki (drugi raz te same)

Nazuul: +mózgoczaszka Murusrupator

2017-04-23T19:38:33Z

+mózgoczaszka Murusrupator

Podgląd zmian

Kamil Kamiński: /* Dieta */ literówki

2017-03-27T18:02:36Z

‎Dieta: literówki

Kamil Kamiński: /* Wymiary */

2017-03-25T18:48:18Z

‎Wymiary

Nazuul: ryc.

2017-01-22T13:17:10Z

ryc.

Nazuul: częściowa aktualizacja

2017-01-22T13:16:34Z

częściowa aktualizacja

Podgląd zmian

Nazuul: ontogeneza Mapusaurus opublikowana, inne

2015-01-06T20:53:20Z

ontogeneza Mapusaurus opublikowana, inne

Podgląd zmian

Nazuul: młody megaraptor opublikowany, Megaraptora przeniesione do Tetanurae, jako Avetheropoda incertae sedis

2014-07-12T15:53:10Z

młody megaraptor opublikowany, Megaraptora przeniesione do Tetanurae, jako Avetheropoda incertae sedis

Podgląd zmian

Mateusz: /* Taksonomia */

2014-07-05T10:51:44Z

‎Taksonomia

← poprzednia wersja		Wersja z 07:12, 21 maj 2017
Linia 464:		Linia 464:
	[[Kategoria:Tetanurae]]		[[Kategoria:Tetanurae]]
	[[Kategoria:Grupy teropodów‎]]		[[Kategoria:Grupy teropodów‎]]
		+	[[Kategoria:Stała rezerwacja‎]]

@@ Linia 141: / Linia 141: @@
 [[Plik:Allosaurus_paszcza.jpg|thumb|300px|Zakres otwierania paszczy u ''[[Allosaurus]]'' (autor: Stephen O'Connor [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Allosaurus_Jaws_Steveoc86.jpg]).]]
-Kończyny przednie prawdopodobnie były pomocne w przytrzymywaniu ofiary (więcej o roli kończyn w opisie ''[[Acrocanthosaurus]]''), jednak główną bronią większości karnozaurów, a szczególnie zaawansowanych [[#Carcharodontosauridae|karcharodontozauryd]]ów, była czaszka. Analiza budowy [[Allosaurus|allozaura]], wykazująca stosunkowo słabą siła ścisku szczęk, które mogły być otwieranie niezwykle szeroko i mocno zbudowaną czaszka skłoniły badaczy do przypuszczenia, że ten karnozaur polował na zauropody, rzucając się na nie z szeroko rozdziawionymi szczekami, które używał niczym topora i ciął nimi swoje wielkie ofiary (Bakker, 2000, Rayfield i in., 2001). Taki sposób polowania jest raczej mało prawdopodobny, ponieważ żuchwa mogła ulec zwichnięciu, a szyja byłaby zbyt mocno wygięta do góry. Prawdopodobnie allozaury gryzły zauropody w wypukłe części ciała, a potężne mięśnie szyi kierowały głowę w bok, a nie do góry i w dół (Antón i in., 2003). Taki sposób polowania był bardziej prawdopodobny, ponieważ zaatakowane ofiary na pewno próbowały uciec, a przynajmniej zmienić pozycję. Zapewne był też bezpieczniejszy dla samych allozaurów. Allozaury były lepiej przystosowane do polowania przez ruch głowy i szyi w górę i w dół (jak u drapieżnych ptaków), niż do potrząsania łbem na boki (jak u krokodyli) (Snively i in., 2013).
+Kończyny przednie prawdopodobnie były pomocne w przytrzymywaniu ofiary (więcej o roli kończyn w opisie ''[[Acrocanthosaurus]]''), jednak główną bronią większości karnozaurów, a szczególnie zaawansowanych [[#Carcharodontosauridae|karcharodontozauryd]]ów, była czaszka. Analiza budowy [[Allosaurus|allozaura]], wykazująca stosunkowo słabą siłę ścisku szczęk, które mogły być otwieranie niezwykle szeroko i mocno zbudowana czaszka skłoniły badaczy do przypuszczenia, że ten karnozaur polował na zauropody, rzucając się na nie z szeroko rozdziawionymi szczekami, które używał niczym topora i ciął nimi swoje wielkie ofiary (Bakker, 2000, Rayfield i in., 2001). Taki sposób polowania jest raczej mało prawdopodobny, ponieważ żuchwa mogła ulec zwichnięciu, a szyja byłaby zbyt mocno wygięta do góry. Prawdopodobnie allozaury gryzły zauropody w wypukłe części ciała, a potężne mięśnie szyi kierowały głowę w bok, a nie do góry i w dół (Antón i in., 2003). Taki sposób polowania był bardziej prawdopodobny, ponieważ zaatakowane ofiary na pewno próbowały uciec, a przynajmniej zmienić pozycję. Zapewne był też bezpieczniejszy dla samych allozaurów. Allozaury były lepiej przystosowane do polowania przez ruch głowy i szyi w górę i w dół (jak u drapieżnych ptaków), niż do potrząsania łbem na boki (jak u krokodyli) (Snively i in., 2013).
 Wyjątkiem mogły być [[megaraptora|megaraptory]], których budowa sugeruje szybkobieżność i zabijanie ofiar za pomocą olbrzymich pazurów kończyn przednich.

@@ Linia 141: / Linia 141: @@
 [[Plik:Allosaurus_paszcza.jpg|thumb|300px|Zakres otwierania paszczy u ''[[Allosaurus]]'' (autor: Stephen O'Connor [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Allosaurus_Jaws_Steveoc86.jpg]).]]
-Kończyny przednie prawdopodobnie były pomocne w przytrzymywaniu ofiary (więcej o roli kończyn w opisie ''[[Acrocanthosaurus]]''), jednak główną bronią większości karnozaurów, a szczególnie zaawansowanych [[#Carcharodontosauridae|karcharodontozauryd]]ów, była czaszka. Analiza budowy [[Allosaurus|allozaura]], wykazująca stosunkowo słabą siła ścisku szczęk, które mogły być otwieranie niezwykle szeroko i mocno zbudowaną czaszka skłoniły badaczy do przypuszczenia, że ten karnozaur polował na zauropody, rzucając się na nie z szeroko rozdziawionymi szczekami, które używał niczym topora i ciął nimi swoje wielkie ofiary (Bakker, 2000, Rayfield i in., 2001). Taki sposób polowania jest raczej mało prawdopodobny, ponieważ żuchwa mogła ulec zwichnięciu, a szyja byłaby zbyt mocno wygięta do góry. Prawdopodobnie allozaury gryzły zauropody w wypukłe części ciała, a potężne mięśnie szyi kierowały głowę w bok, a nie do góry i w dół (Antón i in., 2003). Taki sposób polowania był bardziej prawdopodobny, ponieważ zaatakowane ofiary na pewno próbowały uciec, a przynajmniej zmienić pozycję. Zapewne był też bezpieczniejszy dla samych allozaurów. Allozaury były lepiej przystosowane do polowania przez ruch głowy i szyi w górę i w dół (jak u drapieżnych ptaków), niż do potrząsania łbem na boki (jak u krokodyli) (Snively i in., 2013).
+Kończyny przednie prawdopodobnie były pomocne w przytrzymywaniu ofiary (więcej o roli kończyn w opisie ''[[Acrocanthosaurus]]''), jednak główną bronią większości karnozaurów, a szczególnie zaawansowanych [[#Carcharodontosauridae|karcharodontozauryd]]ów, była czaszka. Analiza budowy [[Allosaurus|allozaura]], wykazująca stosunkowo słabą siłę ścisku szczęk, które mogły być otwieranie niezwykle szeroko i mocno zbudowaną czaszkę skłoniły badaczy do przypuszczenia, że ten karnozaur polował na zauropody, rzucając się na nie z szeroko rozdziawionymi szczekami, które używał niczym topora i ciął nimi swoje wielkie ofiary (Bakker, 2000, Rayfield i in., 2001). Taki sposób polowania jest raczej mało prawdopodobny, ponieważ żuchwa mogła ulec zwichnięciu, a szyja byłaby zbyt mocno wygięta do góry. Prawdopodobnie allozaury gryzły zauropody w wypukłe części ciała, a potężne mięśnie szyi kierowały głowę w bok, a nie do góry i w dół (Antón i in., 2003). Taki sposób polowania był bardziej prawdopodobny, ponieważ zaatakowane ofiary na pewno próbowały uciec, a przynajmniej zmienić pozycję. Zapewne był też bezpieczniejszy dla samych allozaurów. Allozaury były lepiej przystosowane do polowania przez ruch głowy i szyi w górę i w dół (jak u drapieżnych ptaków), niż do potrząsania łbem na boki (jak u krokodyli) (Snively i in., 2013).
 Wyjątkiem mogły być [[megaraptora|megaraptory]], których budowa sugeruje szybkobieżność i zabijanie ofiar za pomocą olbrzymich pazurów kończyn przednich.

@@ Linia 155: / Linia 155: @@
 [[Teropod]]y, które mogą być [[bazalny takson|bazalnymi]] karnozaurami lub ich bliskimi krewnymi (''[[Monolophosaurus]]'', ''[[Gasosaurus]]'') mierzą średnio 4-5 m i ważą 200-500 kg. Bardziej zaawansowane (i niewątpliwe) jurajskie karnozaury były przeważnie już sporo większe (6-9 m, 0,5-2 t). Duży był jurajski [[#Carcharodontosauridae|karcharodontozauryd]] ''[[Veterupristisaurus]]'' (8,5-10 m), ale to niektóre późnojurajskie [[allozauryd]]y (''[[Saurophaganax]]'', 10-12 m, 3 t) i [[#Metriacanthosaurinae|sinraptorydy]] (''[[Yangchuanosaurus]] magnus'', 10-11 m, 3 t) osiągały olbrzymie rozmiary. Z [[oksford]]u (161-158 Ma) Chin pochodzi sinraptoryda, którego korona mierzy 9,2 cm (Xu i Clark, 2008; autorzy podają, że to największy ząb jurajskiego teropoda, lecz ''[[Torvosaurus]]'' miał większe - 11,7 cm [Hendrickx i Mateus, 2014]). Porównując rozmiary zęba do zębów ''Y. magnus'', długość ciała tajemniczego teropoda można obliczyć na ponad 14 m!
-Liczne kredowe [[#Carcharodontosauria|karcharodontozaury]] były prawdziwymi gigantami. ''Acrocanthosaurus'' osiągał 11-12 m długości i 2,5-6 t masy. Podobne rozmiary miały fragmentaryczne taksony o problematycznej klasyfikacji: ?neowenatoryd ''[[Chilantaisaurus]]'' oraz ?megaraptor ''[[Siats]]'', znany z młodego osobnika. Zbliżony rozmiarami był ''[[Sauroniops]]'' (10-12 m), blisko spokrewniony ze znacznie mniejszą ''[[Eocarcharia]]'' (6-8 m, 0,6-1,5 t). Duże karcharodontozaurydy żyły też w Azji - pochodzący z ?[[apt]]u (125-113 Ma) Chin ząb sugeruje rozmiary czaszki na 1 m i ciała 10 m (sic!) (Mo i in., 2014A; autorzy nie przeprowadzili jednak dokładniejszych badań zęba). Jeszcze większe były [[#Carcharodontosaurinae|karcharodontozauryny]]. Ząb z późnego [[walanżyn]]u (<140-133 Ma) Rumunii należący do bliskiego krewnego ''[[Carcharodontosaurus]]'' jest mniejszy od największych zębów ''[[Acrocanthosaurus]]'' o 9% (Csiki-Sava i in., 2016), zatem jego właściciel mógł mieć 10-11 m. Wszystkie inne osiągały karcharodontozauryny ponad 12 m i 4-10 t (''[[Carcharodontosaurus#C._iguidensis|Carcharodontosaurus iguidensis]]'' mógł być mniejszy, lecz może być bardziej bazalny - zob. [[Carcharodontosaurus#C._iguidensis|opis]]). Obok nich mogły żyć formy dużo mniejsze, prawdopodobnie wtórnie zminiaturyzowane - karcharodontozaurydy ''[[Shaochilong]]'' i być może ''[[Taurovenator]]'' (Motta i in. [2016] określili go jako „średniej wielkości karcharodontozauryda” i znacznie mniejszego niż ''[[Mapusaurus]]'' i ''[[Giganotosaurus]]''; nie jest jednak znany wiek okazu) oraz być może należące do Carcharodontosauria - [[Megaraptora|megaraptory]] (zob. hasło o [[Megaraptora]]).
+Liczne kredowe [[#Carcharodontosauria|karcharodontozaury]] były prawdziwymi gigantami. ''Acrocanthosaurus'' osiągał 11-12 m długości i 2,5-6 t masy. Podobne rozmiary miały fragmentaryczne taksony o problematycznej klasyfikacji: ?neowenatoryd ''[[Chilantaisaurus]]'' oraz ?megaraptor ''[[Siats]]'', znany z młodego osobnika. Zbliżony rozmiarami był ''[[Sauroniops]]'' (10-12 m), blisko spokrewniony ze znacznie mniejszą ''[[Eocarcharia]]'' (6-8 m, 0,6-1,5 t). Duże karcharodontozaurydy żyły też w Azji - pochodzący z ?[[apt]]u (125-113 Ma) Chin ząb sugeruje rozmiary czaszki na 1 m i ciała 10 m (sic!) (Mo i in., 2014A; autorzy nie przeprowadzili jednak dokładniejszych badań zęba). Jeszcze większe były [[#Carcharodontosaurinae|karcharodontozauryny]]. Ząb z późnego [[walanżyn]]u (<140-133 Ma) Rumunii należący do bliskiego krewnego ''[[Carcharodontosaurus]]'' jest mniejszy od największych zębów ''[[Acrocanthosaurus]]'' o 9% (Csiki-Sava i in., 2016), zatem jego właściciel mógł mieć 10-11 m. Wszystkie inne karcharodontozauryny osiągały ponad 12 m i 4-10 t (''[[Carcharodontosaurus#C._iguidensis|Carcharodontosaurus iguidensis]]'' mógł być mniejszy, lecz może być bardziej bazalny - zob. [[Carcharodontosaurus#C._iguidensis|opis]]). Obok nich mogły żyć formy dużo mniejsze, prawdopodobnie wtórnie zminiaturyzowane - karcharodontozaurydy ''[[Shaochilong]]'' i być może ''[[Taurovenator]]'' (Motta i in. [2016] określili go jako „średniej wielkości karcharodontozauryda” i znacznie mniejszego niż ''[[Mapusaurus]]'' i ''[[Giganotosaurus]]''; nie jest jednak znany wiek okazu) oraz być może należące do Carcharodontosauria - [[Megaraptora|megaraptory]] (zob. hasło o [[Megaraptora]]).
 ==Kiedy==

@@ Linia 20: / Linia 20: @@
 *<u>[[#Sinraptoridae|Sinraptoridae]]</u> (Currie i Zhao, 1994)
 : >''[[Sinraptor]] dongi'' ~ ''[[Allosaurus]] fragilis'' v ''[[Monolophosaurus]] jiangi'' v ''[[Cryolophosaurus]] ellioti'' v ''[[Carcharodontosaurus]] saharicus'' (zmodyfikowano z Sereno, 1998)
-: <small>Jako rodzina to młodszy synonim Metriacanthosauridae. Według wcześniejszej [[definicja|definicji]] Padiana i Hutchinsona (1997) (>''[[Sinraptor]] dongi'' ~ ''[[Allosaurus]] fragilis'') do Sinraptoridae mogą należeć też allozauroidy zaliczane do [[Carcharodontosauria]].
+: <small>Jako rodzina to młodszy synonim Metriacanthosauridae. Według wcześniejszej [[definicja|definicji]] Padiana i Hutchinsona (1997) (>''[[Sinraptor]] dongi'' ~ ''[[Allosaurus]] fragilis'') do Sinraptoridae mogą należeć też allozauroidy zaliczane do [[Carcharodontosauria]]. ''[[Metriacanthosaurus]]'' prawdopodobnie jest przedstawicielem [[klad]]u [[#Sinraptoridae]], więc utworzona dla niego podrodzina Metriacanthosaurinae (Paul, 1988) ma - jako rodzina - pierwszeństwo przed Sinraptoridae, jest to jednak nazwa bez [[definicja|definicji]] filogenetycznej i praktycznie nieużywana.</small>
 *<u>[[#Metriacanthosaurinae|Metriacanthosaurinae]]</u> (Carrano, Benson i Sampson, 2012)
 : >''[[Metriacanthosaurus]] parkeri'' ~ ''[[Yangchuanosaurus]] shangyouensis'' (zmodyfikowano z Carrano, Benson i Sampson, 2012)
@@ Linia 77: / Linia 76: @@
 [[Plik:Jurassic_lion_by_kahless28_Allosaurus_fragilis.jpg|thumb|300px|Rekonstrukcja allozauryda ''[[Allosaurus]] fragilis''. Autor: [[Jakub Kowalski]] [http://kahless28.deviantart.com/gallery/].]]
-[[Plik:Acrocanthosaurus2.jpg|thumb|300px|Rekonstrukcja szkieletu bazalnego karcharodontozauryda ''[[Acrocanthosaurus]]''. Autor: Jaime Headden [http://qilong.deviantart.com/art/A-Lone-Star-161258769].]]
+[[Plik:Acrocanthosaurus_atokensis.jpg|thumb|300px|Rekonstrukcja szkieletu bazalnego karcharodontozauryda ''[[Acrocanthosaurus]]''. Autor: Jaime Headden [http://qilong.deviantart.com/art/A-Lone-Star-161258769]; czaszka z Eddy i Clarke, 2011 [http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0017932]; źródło: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Acrocanthosaurus_atokensis.jpg].]]
 [[Plik:Acrocantho-piora.jpg|thumb|300px|Rekonstrukcja bazalnego karcharodontozauryda ''Acrocanthosaurus''. Autorka: [[Edyta Felcyn]].]]
@@ Linia 84: / Linia 83: @@
 [[Plik:Giganotosaurus_Edyta_Felcyn.jpg|thumb|300px|Rekonstrukcja zaawansowanego karcharodontozauryda ''[[Giganotosaurus]]''. Autorka: [[Edyta Felcyn]].]]
 ===Allosauridae===

@@ Linia 76: / Linia 76: @@
 ====Taksonomia====
-Azjatyckie niewątpliwe sinraptorydy - ''[[Sinraptor]]'' i ''[[Yangchuanosaurus]]'' są do siebie bardzo podobne. Rauhut (2003) na podstawie opublikowanych deskrypcji zasugerował, że znane w tym czasie sinraptorydy (''Sinraptor dongi'', ''S. hepingensis'', ''Yangchuanosaurus magnus'', ''Y. shangyouensis'') są jednym gatunkiem, wskazując, że różnice między ''S. dongi'' a ''S. hepingensis'' są subtelne i mogą wynikać ze zmienności osobniczej. Holtz i in. (2004) wysnuli przypuszczenie, że ''Y. magnus'' i ''Y. shangyouensis'' to odpowiednio starszy i młodszy osobnik tego samego gatunku, co potwierdzili Carrano i in. (2012). ''S. hepingensis'' wykazuje cechy ''Sinraptor'' i ''Yangchuanosaurus'' i był zaliczany przez różnych autorów do jednego z tych [[rodzaj]]ów, w zależności od cech uznawanych za ważniejsze. Pierwsza [[analiza filogenetyczna]] zawierająca wiele sinraptorydów ([[Tetanurae#Carrano_i_in..2C_2012|Carrano i in., 2012]]) wykazała, że ''Yangchuanosaurus'' jest stosunkowo [[bazalny]]m sinraptorydem a ''[[Metriacanthosaurus]]'' i ''[[Siamotyrannus]]'' są bliżej spokrewnione ze ''Sinraptor'' niż z ''Yangchuanosaurus''; grupę tę nazwano Metriacanthosaurinae. Okazało się, że ''S. hepingensis'' jest bliższy ''Sinraptor'' niż ''Yangchuanosaurus'' i znajduje się w [[politomia|politomii]] z pozostałymi metriakantozaurynami, przez co zasadne byłoby wyodrębnienie dla niego nowego rodzaju albo umieszczenie pozostałych metriakantozaurynów w jednym rodzaju. Wg rozwikłania politomii w opartej na tym badaniu [[Tetanurae#Zanno_i_Makovicky.2C_2013|analizie Zanno i Makovickyego (2013)]] ''S. hepingensis'' to [[takson siostrzny]] kladu ''Metriacanthosaurus''(''S. dongi''+''Siamotyrannus''). Analiza Carrano i in. (2012) wykazała, że okaz CV 00214 ("[[Szechuanoraptor]]") i ''"[[Szechuanosaurus]]" zigongensis'' są blisko spokrewnione z ''Yangchuanosaurus'', przez co zostały przeniesione do tego rodzaju - CV 00214 został uznany za osobnika ''Y. shangyouensis'' a ''"S". zigongensis'' za drugi gatunek ''Yangchuanosaurus'', gdyż jest wcześniejszy niż ''Y. shangyouensis''.
+Azjatyckie niewątpliwe sinraptorydy - ''[[Sinraptor]]'' i ''[[Yangchuanosaurus]]'' są do siebie bardzo podobne. Rauhut (2003) na podstawie opublikowanych deskrypcji zasugerował, że znane w tym czasie sinraptorydy (''Sinraptor dongi'', ''S. hepingensis'', ''Yangchuanosaurus magnus'', ''Y. shangyouensis'') są jednym gatunkiem, wskazując, że różnice między ''S. dongi'' a ''S. hepingensis'' są subtelne i mogą wynikać ze zmienności osobniczej. Holtz i in. (2004) wysnuli przypuszczenie, że ''Y. magnus'' i ''Y. shangyouensis'' to odpowiednio starszy i młodszy osobnik tego samego gatunku, co potwierdzili Carrano i in. (2012). ''S. hepingensis'' wykazuje cechy ''Sinraptor'' i ''Yangchuanosaurus'' i był zaliczany przez różnych autorów do jednego z tych [[rodzaj]]ów, w zależności od cech uznawanych za ważniejsze. Pierwsza [[analiza filogenetyczna]] zawierająca wiele sinraptorydów ([[Tetanurae#Carrano_i_in..2C_2012|Carrano i in., 2012]]) wykazała, że ''Yangchuanosaurus'' jest stosunkowo [[bazalny]]m sinraptorydem a ''[[Metriacanthosaurus]]'' i ''[[Siamotyrannus]]'' są bliżej spokrewnione ze ''Sinraptor'' niż z ''Yangchuanosaurus''; grupę tę nazwano Metriacanthosaurinae. Okazało się, że ''S. hepingensis'' jest bliższy ''Sinraptor'' niż ''Yangchuanosaurus'' i znajduje się w [[politomia|politomii]] z pozostałymi metriakantozaurynami, przez co zasadne byłoby wyodrębnienie dla niego nowego rodzaju albo umieszczenie pozostałych metriakantozaurynów w jednym rodzaju. Wg rozwikłania politomii w opartej na tym badaniu [[Tetanurae#Zanno_i_Makovicky.2C_2013|analizie Zanno i Makovickyego (2013)]] ''S. hepingensis'' to [[takson siostrzany]] kladu ''Metriacanthosaurus''(''S. dongi''+''Siamotyrannus''). Analiza Carrano i in. (2012) wykazała, że okaz CV 00214 ("[[Szechuanoraptor]]") i ''"[[Szechuanosaurus]]" zigongensis'' są blisko spokrewnione z ''Yangchuanosaurus'', przez co zostały przeniesione do tego rodzaju - CV 00214 został uznany za osobnika ''Y. shangyouensis'' a ''"S". zigongensis'' za drugi gatunek ''Yangchuanosaurus'', gdyż jest wcześniejszy niż ''Y. shangyouensis''.
 [[Plik:Jurassic_lion_by_kahless28_Allosaurus_fragilis.jpg|thumb|300px|Rekonstrukcja allozauryda ''[[Allosaurus]] fragilis''. Autor: [[Jakub Kowalski]] [http://kahless28.deviantart.com/gallery/].]]