Chasmosaurus - Historia wersji

Paweł: poprawki

2026-03-28T15:23:03Z

poprawki

Podgląd zmian

Paweł o 08:38, 26 mar 2026

2026-03-26T08:38:30Z

Paweł: przeniesienie części informacji do hasła Ceratopsoidea

2024-10-31T18:29:53Z

przeniesienie części informacji do hasła Ceratopsoidea

Paweł o 17:45, 28 paź 2024

2024-10-28T17:45:10Z

Paweł: /* Bibliografia */

2024-10-02T20:53:23Z

‎Bibliografia

Taurovenator: /* Budowa */

2024-04-06T14:57:49Z

‎Budowa

Paweł o 17:22, 6 gru 2023

2023-12-06T17:22:39Z

Paweł: /* C. irvinensis */

2023-12-06T15:50:47Z

‎C. irvinensis

Paweł o 15:48, 6 gru 2023

2023-12-06T15:48:32Z

Podgląd zmian

Paweł: /* Wstęp */

2023-11-25T09:53:21Z

‎Wstęp

← poprzednia wersja		Wersja z 08:38, 26 mar 2026
Linia 1:		Linia 1:
		+	Hasło w trakcie aktualizacji.
	__TOC__		__TOC__
	{{DISPLAYTITLE:''Chasmosaurus''}}		{{DISPLAYTITLE:''Chasmosaurus''}}

@@ Linia 61: / Linia 61: @@
 ===Paleopatologie===
-Osobnik ROM 843 (''C.belli'') wykazuje ślady resorpcji kości w pobliżu rogów naodczonych oraz kryzie, będące prawdopodobnie objawem starzenia się zwierzęcia. Na czwartej kości śródręcza oraz ósmym i dziewiątym żebrze znajdują się kostne narośla. Jednak najpoważniejszą patologią są liczne zmiany znajdujące się na kciukach. Najbardziej zniekształcony był prawy kciuk, który był wygięty pod kątem 42 stopni, natomiast lewy kciuk był odchylony o 20 stopni od naturalnej pozycji (Rega i in., 2010).
+O paleopatologiach ceratopsydów zobacz więcej w: [[Ceratopsoidea#Paleopatologie]].
 ==Gatunki ważne==

@@ Linia 58: / Linia 58: @@
 ===Odciski skóry===
 [[Plik:ChasmosaurCMNSkin.jpg|thumb|Replika odcisku skóry ''Chasmosaurus''. Fot. LittleLazyLass [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:ChasmosaurCMNSkin.jpg]]]
-U okazu ''C. belli'' (CMN 2245) zachowały się odciski skóry w okolicach biodra. Była ona pokryta dużymi łuskami w ułożonymi w równych poziomych rzędach wśród mniejszych łusek. Większe miały średnicę do 5,5 cm i były w odległości od siebie przeciętnie o 5-10 cm w kształcie pięciokąta lub sześciokąta. Każdy bok większych łusek stykał się z mniejszymi tworząc rozety. Niezachodzące na siebie małe łuski otaczały całość. Większe łuski były bruzdowane prostymi rowkami zorientowanymi prostopadle do ich krawędzi. Z góry na dół większe łuski zmniejszały swoją wielkość (Sternberg, 1925; Lull, 1933). Młodociany okaz UALVP 52613 miał bardzo podobne wzory łusek jak CMN 2245.
+Dzięki zachowanym odciskom skóry u ''Chasmosaurus'' badacze mogli poznać jej wygląd oraz strukturę. Zobacz więcej: [[Ceratopsoidea#Odciski skóry]].
 ===Paleopatologie===

← poprzednia wersja		Wersja z 20:53, 2 paź 2024
Linia 232:		Linia 232:

	Campbell, J. A., Ryan, M. J., Holmes, R. B., & Schröder-Adams, C. J. (2016). "A re-evaluation of the chasmosaurine ceratopsid genus ''Chasmosaurus'' (Dinosauria: Ornithischia) from the Upper Cretaceous (Campanian) Dinosaur Park Formation of western Canada". PloS one, 11(1), e0145805. [[doi:10.1371/journal.pone.0145805]]		Campbell, J. A., Ryan, M. J., Holmes, R. B., & Schröder-Adams, C. J. (2016). "A re-evaluation of the chasmosaurine ceratopsid genus ''Chasmosaurus'' (Dinosauria: Ornithischia) from the Upper Cretaceous (Campanian) Dinosaur Park Formation of western Canada". PloS one, 11(1), e0145805. [[doi:10.1371/journal.pone.0145805]]
−

	Campbell, J., Ryan, M., Schröder-Adams, C., Holmes, R. & Evans, D. (2013) "A specimen-based phylogenetic analysis of the chasmosaurine ceratopsid Chasmosaurus (Ornithischia) from the Upper Cretaceous (Campanian) Dinosaur Parj Formation of western Canada suggests the validity of only one species" Society of Vertebrate Paleontology, 73rd Annual Meeting, Program and Abstracts Book, 99-100 [abstrakt].		Campbell, J., Ryan, M., Schröder-Adams, C., Holmes, R. & Evans, D. (2013) "A specimen-based phylogenetic analysis of the chasmosaurine ceratopsid Chasmosaurus (Ornithischia) from the Upper Cretaceous (Campanian) Dinosaur Parj Formation of western Canada suggests the validity of only one species" Society of Vertebrate Paleontology, 73rd Annual Meeting, Program and Abstracts Book, 99-100 [abstrakt].

@@ Linia 54: / Linia 54: @@
 ''Chasmosaurus'', w przeciwieństwie do większości [[chasmozauryn]]ów, miał krótkie rogi naodczne lub nie miał ich wcale. Ich długość mogła zależeć od płci, różnic międzygatunkowych lub - jak wynika z nowszych badań - wieku osobników. W [[ontogeneza|ontogenezie]] ''Chasmosaurus'' dochodziło prawdopodobnie do resorpcji rogów nadocznych (Holmes i in., 2001) a wg niepublikowanych badań także nosowego (Campbell i in., 2013); zob. szerzej w artykule [[zmniejszanie ozdób w ontogenezie dinozaurów#Ceratopsidae]]. Kryza chasmozaura została opisana jako "sercowata", ponieważ składa się z dwóch dużych "pętli" kostnych. Nie do końca wiadomo, do czego mogła służyć ta ozdoba. Istnieje kilka hipotez na ten temat. Zakładano, że kryza służyła do ochrony karku przed drapieżnikami, co raczej mało prawdopodobne ze względu na kruchość kości, lub, że wabiła samice w okresie godowym czy regulowała temperaturę ciała. Jak inne ceratopsydy, ''Chasmosaurus'' miał małe różki na krawędziach kryzy zwane ''[[epoccipitales]]''. Odcinek kręgosłupa chasmozaura położony nad miednicą składał się z czterech kręgów krzyżowych, do których w miarę rozwoju osobnika przyrastały kolejne; kość krzyżowa ROM 843 składała się z trzech kręgów grzbietowo-krzyżowych, czterech krzyżowych i trzech ogonowo-krzyżowych (Maidment i Barrett, 2011). Taka budowa umożliwiała mu amortyzację podczas biegu. Interesujące jest to, że naukowcy odkryli skamieniałość skóry chasmozaura, która ukazuje zgrubienia skórne podobne do łusek pokrywających cielsko tego ceratopsa.
-Szkielet pozaczaszkowy ''C. irvinensis'' jest jednym z najkompletniejszysz wśród przedstawicieli [[Ceratopsidae]]. Brakuje jedynie ogona, lewej przedniej i lewej tylnej kończyny oraz części miednicy. Swoją ogólną budową bardzo przypomina obecny u innych [[Ceratopsidae|ceratopsydów]], lecz wykazuje również pewne różnice. Dotyczą one miednicy, ostatnich żeber grzbietowych i grzbietowo-krzyżowych, kości ramiennej, kości budujące dłoń oraz pozycji czwartego krętarza kości udowej. Odcinek szyjny składał się z ze zrośniętych 3 kręgów szyjnych (''[[syncervical]]''), 6 dodatkowych oraz 12 grzbietowych. ''[[Synsacrum]]'' zawierał 2 kręgi grzbietowo-krzyżowe, 4 kręgi krzyżowe, 2 kręgi ogonowo-krzyżowe i częściowy trzon 3 kręgu ogonowo-krzyżowego. Klatka piersiowa była kompletnia, lecz uległa zmiażdżeniu. Mostek był znacznie szerszy w porównaniu z innymi [[Ceratopsidae|ceratopsydami]]. morfologia kości ramiennej Podobnie jak u innych chasmozaurynów, kość ramienna miała wydatny grzebień naramienno-piersiowy. Zajmował on połowę długości całej kości. Końcowe paliczki czwartego i piątego palca były stosunkowo duże i w przeciwieństwie do innych ceratopsydów miały wyraźne dystalne powierzchnie. Czwarty krętarz k. udowej znajdował się stosunkowo blisko górnej części kości (Holmes, 2014).
+Szkielet pozaczaszkowy ''C. irvinensis'' jest jednym z najkompletniejszych wśród przedstawicieli [[Ceratopsidae]]. Brakuje jedynie ogona, lewej przedniej i lewej tylnej kończyny oraz części miednicy. Swoją ogólną budową bardzo przypomina obecny u innych [[Ceratopsidae|ceratopsydów]], lecz wykazuje również pewne różnice. Dotyczą one miednicy, ostatnich żeber grzbietowych i grzbietowo-krzyżowych, kości ramiennej, kości budujące dłoń oraz pozycji czwartego krętarza kości udowej. Odcinek szyjny składał się z ze zrośniętych 3 kręgów szyjnych (''[[syncervical]]''), 6 dodatkowych oraz 12 grzbietowych. ''[[Synsacrum]]'' zawierał 2 kręgi grzbietowo-krzyżowe, 4 kręgi krzyżowe, 2 kręgi ogonowo-krzyżowe i częściowy trzon 3 kręgu ogonowo-krzyżowego. Klatka piersiowa była kompletnia, lecz uległa zmiażdżeniu. Mostek był znacznie szerszy w porównaniu z innymi [[Ceratopsidae|ceratopsydami]]. morfologia kości ramiennej Podobnie jak u innych chasmozaurynów, kość ramienna miała wydatny grzebień naramienno-piersiowy. Zajmował on połowę długości całej kości. Końcowe paliczki czwartego i piątego palca były stosunkowo duże i w przeciwieństwie do innych ceratopsydów miały wyraźne dystalne powierzchnie. Czwarty krętarz k. udowej znajdował się stosunkowo blisko górnej części kości (Holmes, 2014).
 ===Odciski skóry===

@@ Linia 30: / Linia 30: @@
 [[Plik:Chasmosaurus_russelli_szkielet.jpg|350px]]
 Zrekonstruowany szkielet ''C. russelli''. Fot. Jonathan Crowe [http://www.flickr.com/photos/mcwetboy/3276786321].
-[[Plik:VagaceratopsCMN.jpg|350px|[[Holotyp|Okaz typowy]] ''C.irvinensis''. Fot. LittleLazyLass [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VagaceratopsCMN.jpg]]]
+[[Plik:VagaceratopsCMN.jpg|350px|]]
 |PorównanieGrupa =
 |PorównanieDługość =
@@ Linia 81: / Linia 82: @@
 '''Etymologia:''' Epitet gatunkowy został nadany na cześć dr Roberta Bella - kierownika administracyjnego Geological Survey.
-'''Charakterystyka:'' Gatunek typowy rodzaju ''Chasmosaurus''. Charakteryzował się obecnością rogu nosowego oraz niewielkich rogów nadocznych, również mogły one ulec redukcji w wyniku ontogenezy. Był większy od ''C. russelli''.
+'''Charakterystyka:''' Gatunek typowy rodzaju ''Chasmosaurus''. Charakteryzował się obecnością rogu nosowego oraz niewielkich rogów nadocznych, również mogły one ulec redukcji w wyniku ontogenezy. Był większy od ''C. russelli''.
 ===''C. russelli''===

@@ Linia 109: / Linia 109: @@
 '''Długość:''' 4,5 m <ref name=Paul2016></ref>
 '''Masa:''' 1,2 t <ref name=Paul2016></ref>
 '''Czas:''' ok. 75,1-74,4 [[Ma]] <ref name="Eberth"></ref>
-[[Plik:VagaceratopsCMNSkull.jpg|thumb|Zrekonstrukowana czaszka. Fot. LittleLazyLass [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VagaceratopsCMNSkull.jpg]]]
+[[Plik:VagaceratopsCMNSkull.jpg|thumb|Zrekonstruowana czaszka. Fot. LittleLazyLass [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VagaceratopsCMNSkull.jpg]]]
 '''Materiał kopalny i odkrycia:''' [[Holotyp]] tego gatunku (CMN 41357), pochodzący z najmłodszych osadach formacji [[Dinosaurs Park]], składający się z dość kompletnej czaszki i szkieletu pozaczaszkowego (brakuje głównie ogona) odkrył Luke Lindoe i zebrała ekipa Wanna Langstona w [[1958]] roku. Przypisany materiał to TMP 1987.045.0001 (częściowa czaszka) i 1998.102.0008 (fragmentaryczna czaszka). Przewiezione do ottawskiego Canadian Museum of Nature przeleżały kilkadziesiąt lat, czekając na formalny opis. W 2001 roku Holmes wraz z wspólnikami opisali szczątki i nadali nazwę ''Chamosaurus irvinensis''. Ich [[analiza kladystyczna]] wykazała, że był on najbliżej spokrewniony z ''Chasmosaurus belli''. [[Sampson]] i in. ([[2010]]) w obszernej analizie wykazali, że ''C. irvinensis'' był znacznie bardziej zaawansowanym chasmozaurynem, bliskim ''[[Kosmoceratops]]'', więc została utworzona dla niego nowa nazwa rodzajowa - ''Vagaceratops''. Jednak 9 lat później Campbell z współpracownikami po dokładnym porównaniu czaszki [[holotyp]]owej ''Vagaceratops'' z materiałem przypisanym oraz okazami AMNH 5402, TMP 2009.034.0009 oraz YPM 2016 zauważyli liczne podobieństwa w budowie kości ciemieniowej. W związku z tym ponownie uznali ''Vagaceratops'' za kolejny gatunek z rodzaju ''Chamosaurus''. Ich zdaniem do tego gatunku należy również okaz TMP 2011.053.0046 (niekompletna, rozczłonkowana czaszka).
 '''Etymologia:''' Pochodzenie nazwy gatunkowej (''irvinensis'') nie zostało wyjaśnione w publikacji opisującej nowy [[gatunek]], lecz zapewne pochodzi od miejscowości Irvine, niedaleko której odnaleziono [[holotyp]].
-'''Charakterytyka:''' Trzeci ważny gatunek z rodzaju ''Chasmosaurus''. W odróżnieniu od pozostałych gatunków nie miał wcale rogów nadocznych, a jedynie nosowy. Na kryzie znajdowały się pięć małych i trójkątnych [[epiparietales|różków ciemieniowych]], które były zorientowane przednio-grzbietowo (Campbell i in., 2019).
+'''Charakterystyka:''' Trzeci ważny gatunek z rodzaju ''Chasmosaurus''. W odróżnieniu od pozostałych gatunków nie miał wcale rogów nadocznych, a jedynie nosowy. Na kryzie znajdowały się pięć małych i trójkątnych [[epiparietales|różków ciemieniowych]], które były zorientowane przednio-grzbietowo (Campbell i in., 2019).
 ==Gatunki wątpliwe i nieważne==

@@ Linia 35: / Linia 35: @@
 __TOC__
 ==Wstęp==
-''Chasmosaurus'' jest [[rodzaj]]em wczesnego i [[bazalny|bazalnego]] chasmozauryna żyjącego podczas późnej kredy, około 77-76 milionów lat temu na terenach obecnej zachodniej Ameryki Północnej. Jak wszystkie ceratopsy, również chasmozaur był roślinożerny. Żywił się zapewne panującymi pod koniec kredy roślinami takimi jak paprocie i sagowce ale także roślinami kwiatowymi i być może przodkami współczesnej trawy.
+''Chasmosaurus'' jest [[rodzaj]]em wczesnego i [[bazalny|bazalnego]] chasmozauryna żyjącego podczas późnej kredy na terenach obecnej zachodniej Ameryki Północnej. Jak wszystkie ceratopsy, również chasmozaur był roślinożerny. Żywił się zapewne panującymi pod koniec kredy roślinami takimi jak paprocie i sagowce ale także roślinami kwiatowymi i być może przodkami współczesnej trawy.
 ==Ogólny materiał kopalny==