Corythosaurus - Historia wersji

Paweł o 14:57, 17 lis 2023

2023-11-17T14:57:13Z

Paweł: /* Gatunki */

2023-10-29T16:59:10Z

‎Gatunki

Paweł: wiek

2023-10-29T14:20:51Z

wiek

Kamil Kamiński o 19:50, 1 wrz 2023

2023-09-01T19:50:15Z

Paweł o 18:30, 3 lis 2022

2022-11-03T18:30:07Z

Paweł: Takasaki i in., 2022

2022-11-03T18:29:41Z

Takasaki i in., 2022

Kamil Kamiński: /* Paleobiologia i paleoekologia */

2019-09-18T10:26:14Z

‎Paleobiologia i paleoekologia

Kamil Kamiński o 16:57, 9 lut 2019

2019-02-09T16:57:20Z

Kamil Kamiński o 16:55, 9 lut 2019

2019-02-09T16:55:54Z

Kamil Kamiński: Aktualizacja, rozbudowa

2019-02-09T16:53:56Z

Aktualizacja, rozbudowa

Podgląd zmian

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
   |miejsce                = [[Kanada]] - Alberta
 <small>([[formacja]] [[Dinosaur Park]])</small>
 [[USA]] - Montana
@@ Linia 115: / Linia 116: @@
 |{{V|''C. intermedius''}}
 | {{Kpt|[[William Parks|Parks]]}}, [[1923]]
 |-
 | = ''C. excavatus''

@@ Linia 84: / Linia 84: @@
 ==Gatunki==
 ===''C. casuarius''===
-'''Czas:''' ok. 76,9-76,7 [[Ma]] (środkowy [[kampan]]- na podstawie Mallon i in. [2012] i Fowler [2017]).
+'''Czas:''' ok. 76,5-75,8 [[Ma]] (środkowy [[kampan]]- na podstawie Eberth i in. [2023]).
 '''Materiał kopalny: ''' [[Holotyp]] to okaz AMNH 5240, obejmujący niemal kompletny szkielet z czaszką. Brakuje jedynie stóp, końcówki ogona i przednich kończyn; zachowały się również odciski skóry (Brown, 1914). Oprócz tego znanych jest co najmniej kilka innych okazów, pozwalających odtworzyć w zasadzie pełny szkielet. Brink i in. (2014) wymieniają m.in. siedem czaszek (oprócz holotypu). Bardzo kompletnym okazem jest AMNH 5338, opisany przez Browna w 1916 r. Osobnik ten zawiera również odciski skóry.
@@ Linia 92: / Linia 92: @@
 ===''C. intermedius''===
-'''Czas:''' ok. 76,6-76,5 [[Ma]] (środkowy [[kampan]]- na podstawie Mallon i in. [2012] i Fowler [2017]).
+'''Czas:''' ok. 76,5-75,8 [[Ma]] (środkowy [[kampan]]- na podstawie Eberth i in. [2023]).
 '''Materiał kopalny: ''' Holotypem jest okaz ROM 776 (czaszka). Materiał przypisany obejmuje kilka dalszych osobników. Brink i in. (2014) wymieniają oprócz holotypu sześć następnych czaszek.
 '''Charakterystyka: ''' Drugi gatunek korytozaura, młodszy geologicznie i przez znaczną część współczesnych autorów uznawany za ważny.
 ==Etymologia==

@@ Linia 14: / Linia 14: @@
 <small>([[formacja]] [[Judith River]])</small>
-  |czas                   = {{Występowanie|76.9|76}}
+  |czas                   = {{Występowanie|76.5|75.3}}
-,9-76 [[Ma]]<br>
+ok. 76,5<ref>Eberth, D. A., Evans, D. C., Ramezani, J., Kamo, S. L., Brown, C. M., Currie, P. J., & Braman, D. R. (2023). "Calibrating geologic strata, dinosaurs, and other fossils at Dinosaur Provincial Park (Alberta, Canada) using a new CA-ID-TIMS U–Pb geochronology". Canadian Journal of Earth Sciences. [[doi:10.1139/cjes-2023-0037]]</ref>-75,3<ref>Takasaki i in., 2023</ref><ref>Ramezani, J., Beveridge, T. L., Rogers, R. R., Eberth, D. A., & Roberts, E. M. (2022). "Calibrating the zenith of dinosaur diversity in the Campanian of the Western Interior Basin by CA-ID-TIMS U–Pb geochronology". Scientific Reports, 12(1), 16026. [https://www.nature.com/articles/s41598-022-19896-w]</ref> [[Ma]]<br>
 <small>[[późna kreda]] ([[kampan]])</small>
   |systematyka            =
@@ Linia 33: / Linia 33: @@
 [[Lambeosaurini]]
-|grafika                = Corythosaurus by bioimagen.jpg
+|grafika                = Life reconstruction of Corythosaurus casuarius.png
-|podpis                 = Rekonstrukcja ''Corythosaurus''. Autor: Marco Antonio Pineda [https://www.deviantart.com/bioimagen/art/Corythosaurus-393615548].
+|podpis                 = Rekonstrukcja ''Corythosaurus''. Autor: Connor Ashbridge [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Life_reconstruction_of_Corythosaurus_casuarius.png].
 |PorównanieGrupa        =
 |PorównanieDługość      =
@@ Linia 50: / Linia 50: @@
 Łącznie znanych jest co najmniej 7 osobników ''C. casuarius'' i 7 ''C. intermedius''.
-Dwa okazy ''Corythosaurus'' sp. (OUSM-FV-001 i ROM 77978) zostały odnalezione w formacji Judith River na terenie USA. Są to pierwsze znane osobniki pochodzące spoza obszaru Kanady (Takasaki i in., 2022).
+Dwa okazy ''Corythosaurus'' sp. (OUSM-FV-001 i ROM 77978) zostały odnalezione w formacji Judith River na terenie USA. Są to pierwsze znane osobniki pochodzące spoza obszaru Kanady (Takasaki i in., 2023).
 ==Budowa==
@@ Linia 104: / Linia 104: @@
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"
-! ''Corythosaurus''
+|{{V| ''Corythosaurus''}}
 | {{Kpt|[[Barnum Brown|Brown]]}}, [[1914]]
 |-
@@ Linia 110: / Linia 110: @@
 | {{Kpt|Matthew}}, [[1920]]
 |-
-! ''C. casuarius''
+|{{V| ''C. casuarius''}}
 | {{Kpt|Brown}}, 1914
 |-
-! ???= ''C. intermedius''
+|{{V|''C. intermedius''}}
 | {{Kpt|[[William Parks|Parks]]}}, [[1923]]
 |-
@@ Linia 165: / Linia 165: @@
 Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford
-Takasaki, R., Chiba, K., Fiorillo, A. R., Brink, K. S., Evans, D. C., Fanti, F., ... & Ishigaki, S. (2022). "Description of the first definitive ''Corythosaurus'' (Dinosauria, Hadrosauridae) specimens from the Judith River Formation in Montana, USA and their paleobiogeographical significance. The Anatomical Record". [[doi:10.1002/ar.25097]]
+Takasaki, R., Chiba, K., Fiorillo, A. R., Brink, K. S., Evans, D. C., Fanti, F., ... & Ishigaki, S. (2023). "Description of the first definitive ''Corythosaurus'' (Dinosauria, Hadrosauridae) specimens from the Judith River Formation in Montana, USA and their paleobiogeographical significance. The Anatomical Record". [[doi:10.1002/ar.25097]]
 Weishampel, D.B. & Horner, J.R. (1990) "Hadrosauridae" [w:] Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. [red.] "The dinosauria" Berkeley, University of California Press, 534–561
-</small>
+<references/></small>
 [[Kategoria:Dinosauria]]

← poprzednia wersja		Wersja z 19:50, 1 wrz 2023
Linia 95:		Linia 95:

	'''Materiał kopalny: ''' Holotypem jest okaz ROM 776 (czaszka). Materiał przypisany obejmuje kilka dalszych osobników. Brink i in. (2014) wymieniają oprócz holotypu sześć następnych czaszek.		'''Materiał kopalny: ''' Holotypem jest okaz ROM 776 (czaszka). Materiał przypisany obejmuje kilka dalszych osobników. Brink i in. (2014) wymieniają oprócz holotypu sześć następnych czaszek.
−	~~[[Plik:Parasaurolophus-Corythosaurus-Casuarius_growth.png\|thumb\|300px\|Zmiany w wyglądzie czaszki zachodzące w toku ontogenezy . Źródło: Farke i in., 2013 [http://peerj.com/articles/182].]]~~

	'''Charakterystyka: ''' Drugi gatunek korytozaura, młodszy geologicznie i przez znaczną część współczesnych autorów uznawany za ważny.		'''Charakterystyka: ''' Drugi gatunek korytozaura, młodszy geologicznie i przez znaczną część współczesnych autorów uznawany za ważny.

@@ Linia 16: / Linia 16: @@
   |czas                   = {{Występowanie|76.9|76}}
 ,9-76 [[Ma]]<br>
-<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small>
+<small>[[późna kreda]] ([[kampan]])</small>
   |systematyka            =
 [[Dinosauria]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
- {{DISPLAYTITLE:''Corythosaurus''}}
+{{DISPLAYTITLE:''Corythosaurus''}}
-<small>
+{{Opis
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+ |Autor                  = [[Marcin Szermański]], [[Karol Sabath]], [[Kamil Kamiński]]
-| Autor:
+ |Korekta                = [[Maciej Ziegler]], [[Paweł Konarzewski]]
-| Korekta:
+ |nazwa                  = ''Corythosaurus'' (korytozaur)
-|-
+ |długość                = 8-9 m
-| [[Marcin Szermański]]
+ |wysokość               =
-[[Karol Sabath]], [[Kamil Kamiński]]
+ |masa                   = 2,5-5 t
-| [[Maciej Ziegler]]
+ |dieta                  = roślinożerny
-|}
+ |miejsce                = [[Kanada]] - Alberta
-</small>
+<small>([[formacja]] [[Dinosaur Park]])</small>
-----
+[[USA]] - Montana
-{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
+<small>([[formacja]] [[Judith River]])</small>
-! colspan=2 | ''Corythosaurus'' (korytozaur)
+ |czas                   = {{Występowanie|76.9|76}}
-|-
+,9-76 [[Ma]]<br>
-! '''Długość''':
+<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small>
-| 8-9 m
+ |systematyka            =
-|-
+[[Dinosauria]]
 [[Ornithischia]]
 [[Ornithopoda]]
 [[Iguanodontia]]
 [[Hadrosauridae]]
@@ Linia 48: / Linia 33: @@
 [[Lambeosaurini]]
-|-
+|grafika                = Corythosaurus by bioimagen.jpg
-| colspan=2 |[[Plik: Corythosaurus3.jpg|400px]]
+|podpis                 = Rekonstrukcja ''Corythosaurus''. Autor: Marco Antonio Pineda [https://www.deviantart.com/bioimagen/art/Corythosaurus-393615548].
-<small>Rekonstrukcja.
+|PorównanieGrupa        =
+|PorównanieDługość      =
-Autor: Arthur Weasey.</small>
+|mapa                   =
-|}
+}}
 ==Wstęp==
-''Corythosaurus'' to jeden z najbardziej popularnych hadrozaurów, charakteryzujący się okazałym hełmem na swej głowie. Bywa znany już u najmłodszych pasjonatów paleontologii, będąc nierzadko bohaterem kolorowanek czy książek i atlasów dinozaurów. Korytozaur żył pod koniec okresu kredowego, na północy Ameryki Północnej – na terenie dzisiejszej prowincji Alberty, w Kanadzie.
+''Corythosaurus'' to jeden z najbardziej popularnych hadrozaurów, charakteryzujący się okazałym hełmem na swej głowie. Bywa znany już u najmłodszych pasjonatów paleontologii, będąc nierzadko bohaterem kolorowanek czy książek i atlasów dinozaurów. Korytozaur żył pod koniec okresu kredowego, na północy Ameryki Północnej – na terenie dzisiejszej prowincji Alberty, w Kanadzie oraz na terenach stanu Montana, USA.
 ==Materiał kopalny ogólnie==
@@ Linia 65: / Linia 49: @@
 Łącznie znanych jest co najmniej 7 osobników ''C. casuarius'' i 7 ''C. intermedius''.
 ==Budowa==
-Ogólne proporcje ciała są typowe dla lambeozaurynów – był to duży roślinożerca mogący poruszać się zarówno dwu-, jak i czworonożnie. Czaszka była proporcjonalnie krótsza niż u płaskogłowych hadrozaurów jak ''[[Edmontosaurus]]'' czy ''[[Saurolophus]]'' (Brown 1914). Wieńczył ją charakterystyczny grzebień ze skomplikowanym kompleksem komór i kanałów biegnących do nozdrzy. Brink i in. (2014) wymieniają 15 czaszek należących do korytozaura, a ich długość wahała się od 63 do 79 cm. Przód pyska był bezzębny, a dalej w głębi paszczy znajdowały się złożone baterie zębowe. Na pierwszy rzut oka można odróżnić ''Corythosaurus'' od jego kuzynów wyrostkiem na głowie, który jest podobny jak u dzisiejszego ptaka-nielota kazuara. Mimo to dokładne rozróżnienie go na jego podstawie nie jest takie łatwe, gdyż podobne zdobienie miał ''[[Angulomastacator]]'', ''[[Hypacrosaurus]]'', ''[[Olorotitan]]'', ''[[Velafrons]]'', prawdopodobnie ''[[Magnapaulia]]'' oraz ''[[Lambeosaurus]]'', lecz ten ostatni miał swój grzebień charakterystycznie pochylony ku przodowi. Budowa czaszki i miednicy korytozaura wykazuje ścisłe powiązanie z ''[[Hypacrosaurus]]'' (ale zob. dalej). Kończyny przednie i tylne ''Corythosaurus'' były masywne, ale nie aż tak jak u ''[[Parasaurolophus]]'' (Bramble i in., 2014). Liczne skostniałe ścięgna biegły wzdłuż kręgosłupa z wyjątkiem odcinak szyjnego ([[Barnum Brown|Brown]], 1916).
+Ogólne proporcje ciała są typowe dla lambeozaurynów – był to duży roślinożerca mogący poruszać się zarówno dwu-, jak i czworonożnie. Czaszka była proporcjonalnie krótsza niż u płaskogłowych hadrozaurów jak ''[[Edmontosaurus]]'' czy ''[[Saurolophus]]'' (Brown, 1914). Wieńczył ją charakterystyczny grzebień ze skomplikowanym kompleksem komór i kanałów biegnących do nozdrzy. Brink i in. (2014) wymieniają 15 czaszek należących do korytozaura, a ich długość wahała się od 63 do 79 cm. Przód pyska był bezzębny, a dalej w głębi paszczy znajdowały się złożone baterie zębowe. Na pierwszy rzut oka można odróżnić ''Corythosaurus'' od jego kuzynów wyrostkiem na głowie, który jest podobny jak u dzisiejszego ptaka-nielota kazuara. Mimo to dokładne rozróżnienie go na jego podstawie nie jest takie łatwe, gdyż podobne zdobienie miał ''[[Angulomastacator]]'', ''[[Hypacrosaurus]]'', ''[[Olorotitan]]'', ''[[Velafrons]]'', prawdopodobnie ''[[Magnapaulia]]'' oraz ''[[Lambeosaurus]]'', lecz ten ostatni miał swój grzebień charakterystycznie pochylony ku przodowi. Budowa czaszki i miednicy korytozaura wykazuje ścisłe powiązanie z ''[[Hypacrosaurus]]'' (ale zob. dalej). Kończyny przednie i tylne ''Corythosaurus'' były masywne, ale nie aż tak jak u ''[[Parasaurolophus]]'' (Bramble i in., 2014). Liczne skostniałe ścięgna biegły wzdłuż kręgosłupa z wyjątkiem odcinak szyjnego ([[Barnum Brown|Brown]], 1916).
 [[Plik: Corythosaurus_casuarius_head.png|thumb|300px|Rekonstrukcja głowy gatunku typowego  Autor: Pavel Riha [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Corythosaurus_casuarius_head.png].]]
 Na jednym z okazów zachowały się odciski skóry. Boki, plecy i ogon korytozaura pokrywały duże, wielokątne i niezróżnicowane łuski. Mniejsze łuski znajdowały się na przedniej części grzbietu i wewnętrznej stronie ud. Na brzuchu ''Corythosaurus'' miał równoległe rzędy dużych, stożkowatych łusek długości 4,5 cm i szerokości  3 cm.  Oddzielały je wielokątne łuski podobne do tych z ogona (Brown, 1916).
@@ Linia 180: / Linia 165: @@
 Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford
 Weishampel, D.B. & Horner, J.R. (1990) "Hadrosauridae" [w:] Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. [red.] "The dinosauria" Berkeley, University of California Press, 534–561
@@ Linia 191: / Linia 178: @@
 [[Kategoria:Ameryka Północna]]
 [[Kategoria:Kanada]]
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Kampan]]
 [[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]

@@ Linia 90: / Linia 90: @@
 [[Plik: Corythosaurus_Hendrickx2.jpg|thumb|300px|Czaszka ''C. casuarius''.  Autor zdjęcia: Christophe Hendrickx. [https://en.wikipedia.org/wiki/Corythosaurus#/media/File:Corythosaurus_Hendrickx2.jpg].]]
-''Corythosaurus'' żywił się niską i średnią roślinnością, podobnie jak inne lambeozauryny (zob. też [[Parasaurolophus#Odżywianie]]).
+''Corythosaurus'' żywił się niską i średnią roślinnością, podobnie jak inne lambeozauryny (zob. też [[Hadrosauridae#Odżywianie]]).
-Przez lata wysuwano liczne hipotezy na temat funkcji grzebieni lambeozaurynów, w tym również korytozaura. Współczesne koncepcje  dotyczą najczęściej funkcji pokazowych, akustycznych i termoregulacyjnych (zob. szerzej w [[Parasaurolophus#Funkcje grzebienia]]).
+Przez lata wysuwano liczne hipotezy na temat funkcji grzebieni lambeozaurynów, w tym również korytozaura. Współczesne koncepcje  dotyczą najczęściej funkcji pokazowych, akustycznych i termoregulacyjnych (zob. szerzej w [[Hadrosauridae#Funkcje grzebienia lambeozaurynów]]).
 [[Plik: Corythosaurus.jpg|thumb|300px|Holotyp  ''C. casuarius'' z zachowanymi odciskami skóry. Źródło: Brown, 1916 [http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/1330].]]
-U przedstawicieli  Hadrosauridae stwierdzono bardzo szybkie tempo wzrostu (np. u ''[[Parasaurolophus]]'' czy ''[[Maiasaura]]'', dotyczyło to również bohatera niniejszego opracowania. Rozwój grzebienia podczas ontogenezy zaczynał się w momencie, gdy zwierzę osiągnęło ok. połowę rozmiarów dorosłego osobnika (zob. obrazek), inaczej niż u parazaurolofa, który wykształcał zalążki tego tworu znacznie wcześniej. Może to wynikać z bardziej złożonej budowy grzebienia u ''[[Parasaurolophus]]'' (Farke i in., 2013).
+U przedstawicieli  Hadrosauridae stwierdzono bardzo szybkie tempo wzrostu (np. u ''[[Parasaurolophus]]'' czy ''[[Maiasaura]]'', dotyczyło to również bohatera niniejszego opracowania). Rozwój grzebienia podczas ontogenezy zaczynał się w momencie, gdy zwierzę osiągnęło ok. połowę rozmiarów dorosłego osobnika (zob. obrazek), inaczej niż u parazaurolofa, który wykształcał zalążki tego tworu znacznie wcześniej. Może to wynikać z bardziej złożonej budowy grzebienia u ''[[Parasaurolophus]]'' (Farke i in., 2013).
 ==Gatunki==

@@ Linia 57: / Linia 57: @@
 ==Wstęp==
-''Corythosaurus'' to jeden z najbardziej popularnych hadrozaurów, charakteryzującym się okazałym hełmem na swej głowie. Bywa znany już u najmłodszych pasjonatów paleontologii, będąc nierzadko bohaterem kolorowanek czy książek i atlasów dinozaurów. Korytozaur żył pod koniec okresu kredowego, na północy Ameryki Północnej – na terenie dzisiejszej prowincji Alberty, w Kanadzie.
+''Corythosaurus'' to jeden z najbardziej popularnych hadrozaurów, charakteryzujący się okazałym hełmem na swej głowie. Bywa znany już u najmłodszych pasjonatów paleontologii, będąc nierzadko bohaterem kolorowanek czy książek i atlasów dinozaurów. Korytozaur żył pod koniec okresu kredowego, na północy Ameryki Północnej – na terenie dzisiejszej prowincji Alberty, w Kanadzie.
 ==Materiał kopalny ogólnie==
@@ Linia 111: / Linia 111: @@
 '''Materiał kopalny: ''' Holotypem jest okaz ROM 776 (czaszka). Materiał przypisany obejmuje kilka dalszych osobników. Brink i in. (2014) wymieniają oprócz holotypu sześć następnych czaszek.
-[[Plik: CorythoParasaurolophus-Corythosaurus-Casuarius_growth.pngsaurus.jpg|thumb|300px|Zmiany w wyglądzie czaszki zachodzące w toku ontogenezy . Źródło: Farke i in., 2013 [http://peerj.com/articles/182].]]
+[[Plik:Parasaurolophus-Corythosaurus-Casuarius_growth.png|thumb|300px|Zmiany w wyglądzie czaszki zachodzące w toku ontogenezy . Źródło: Farke i in., 2013 [http://peerj.com/articles/182].]]
 '''Charakterystyka: ''' Drugi gatunek korytozaura, młodszy geologicznie i przez znaczną część współczesnych autorów uznawany za ważny.
@@ Linia 117: / Linia 117: @@
 ==Etymologia==
 Nazwa [[rodzaj]]owa ''Corythosaurus'' wywodzi się z rdzeni greckich: ''korys''  (forma dopełniaczowa - ''korythos'') - hełm (koryncki) i ''sauros'' - jaszczur(ka). Dla starożytnych Greków słowo ''korys'' kojarzyło się z konkretnym fasonem hełmu korynckiego, wyróżniającym się wąskim półkolistym grzebieniem ("irokezem" z piór).
-[[Plik: Oldman_formation_herbivores.jpgjpg|thumb|300px|Trzy korytozaury w otoczeniu innych dinozaurów późnej kredy Ameryki Północnej . Autor: ABelov2014 [https://abelov2014.deviantart.com/art/Fauna-Campanian-648355670].]]
+[[Plik:Oldman_formation_herbivores.jpg|thumb|300px|Trzy korytozaury w otoczeniu innych dinozaurów późnej kredy Ameryki Północnej . Autor: ABelov2014 [https://abelov2014.deviantart.com/art/Fauna-Campanian-648355670].]]
 ==Spis gatunków==