Diabloceratops - Historia wersji

Paweł o 12:56, 4 kwi 2026

2026-04-04T12:56:08Z

Paweł o 19:32, 2 lip 2025

2025-07-02T19:32:22Z

Paweł: przeniesienie części informacji do hasła Ceratopsoidea

2024-10-31T19:01:17Z

przeniesienie części informacji do hasła Ceratopsoidea

Paweł o 10:49, 18 lip 2024

2024-07-18T10:49:39Z

Kamil Kamiński o 19:32, 14 lip 2024

2024-07-14T19:32:33Z

Paweł o 19:21, 14 lip 2024

2024-07-14T19:21:47Z

Paweł: uproszczona filogeneza

2024-07-14T15:38:34Z

uproszczona filogeneza

Paweł o 20:54, 8 cze 2024

2024-06-08T20:54:02Z

Paweł o 14:09, 27 kwi 2024

2024-04-27T14:09:10Z

Paweł: Przeniesienie opisu paleośrodowiska do artykułu o formacji Wahweap

2024-04-27T14:07:16Z

Przeniesienie opisu paleośrodowiska do artykułu o formacji Wahweap

@@ Linia 27: / Linia 27: @@
   |grafika                = Diabloceratops.png
   |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa ''Diabloceratops''. Autor: UnexpectedDinoLesson [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Diabloceratops_UDL.png]
 [[Plik:Diabloceratops Scale.svg|350px]]
 Porównanie wielkości człowieka z ''Diabloceratops'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Diabloceratops_Scale.svg]
@@ Linia 51: / Linia 52: @@
 ==Systematyka==
-Liczne analizy filogenetyczne wskazują, że diabloceratops jest jednym z najbardziej bazalnych [[Centrosaurinae|centrozaurynów]]. Zobacz więcej w: [[Ceratopsoidea#Kladogramy]] oraz [[Ceratopsoidea#Kladogramy skupiające się na przedstawicielach Centrosaurinae]].
+Dużo analiz filogenetycznych <ref>McDonald A. T., (2011) "A Subadult Specimen of ''Rubeosaurus ovatus'' (Dinosauria: Ceratopsidae), with Observations on Other Ceratopsids from the Two Medicine Formation". PLoS ONE 6(8): e22710. [[doi:10.1371/journal.pone.0022710]]</ref><ref>Ryan, M. J., Evans, D. C., Shepherd, K. M., Sues, H. (2012). "A new ceratopsid from the Foremost Formation (middle Campanian) of Alberta". Canadian Journal of Earth Sciences 49 (10): 1251. [[doi:10.1139/e2012-056]] </ref><ref>Rivera-Sylva, H.E, Hendrick, B.P., Dodson, P. (2016). "A Centrosaurine (Dinosauria: Ceratopsia) from the Aguja Formation (Late Campanian) of Northern Coahuila, Mexico". PLoS ONE. 11 (4): e0150529. [[doi:10.1371/journal.pone.0150529]]</ref><ref>Ryan, M. J., Holmes, R., Mallon, J., Loewen, M., & Evans, D. C. (2017). "A basal ceratopsid (Centrosaurinae: Nasutoceratopsini) from the oldman formation (Campanian) of Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences, 54(1), 1-14. [[doi:10.1139/cjes-2016-0110]]</ref><ref>Loewen, M. A., Sertich, J. J. W., Sampson, S., O’Connor, J. K., Carpenter, S., Sisson, B., Øhlenschlæger, A., Farke, A. A., Makovicky, P. J., Longrich, N. & Evans, D. C. (2024). "''Lokiceratops rangiformis'' gen. et sp. nov. (Ceratopsidae: Centrosaurinae) from the Campanian Judith River Formation of Montana reveals rapid regional radiations and extreme endemism within centrosaurine dinosaurs". PeerJ 12:e17224 [[doi:10.7717/peerj.17224]]</ref> wykazuje, że ''Diabloceratops'' jest najbardziej bazalnym przedstawicielem [[Centrosaurinae]], a według Chiby i in. (2018), Wilsona i in. (2020) oraz Ishikawy i in. (2023) spokrewnionym z ''[[Machairoceratops]]''<ref>Chiba, K., Ryan, M.J., Fanti F., Loewen, M.A & Evans, D.C,. (2018). "New material and systematic re-evaluation of ''Medusaceratops lokii'' (Dinosauria, Ceratopsidae) from the Judith River Formation (Campanian, Montana)". Journal of Paleontology. 92 (2), s. 272–288, [[doi:10.1017/jpa.2017.62]]</ref><ref>Wilson, J.P., Ryan, M.J. & Evans, D.C. (2020). "A new, transitional centrosaurine ceratopsid from the Upper Cretaceous Two Medicine Formation of Montana and the evolution of the 'Styracosaurus-line' dinosaurs". Royal Society Open Publishing. 7 (4). [[doi:10.1098/rsos.200284]]</ref><ref>Ishikawa, H., Tsuihiji, T & Manabe, M. (2023). "''Furcatoceratops elucidan''s, a new centrosaurine (Ornithischia: Ceratopsidae) from the upper Campanian Judith River Formation, Montana, USA". Cretaceous Research. 105660. [[doi:10.1016/j.cretres.2023.105660]]</ref>. Co ciekawe, analiza filogenetyczna autorstwa Morschhausera i in. (2019) ulokowała diabloceratopsa jako [[takson siostrzany]] wobec [[Ceratopsidae]]. Ich zdaniem ta nietypowa lokalizacja mogła wynikać z niedużej ilości przedstawicieli [[Centrosaurinae]] poddanych analizie oraz ich [[diagnoza|diagnostycznych]] cech<ref>Morschhauser, E. M., You, H., Li, D., & Dodson, P. (2019). "Phylogenetic history of ''Auroraceratops rugosus'' (Ceratopsia: Ornithischia) from the Lower Cretaceous of Gansu Province, China". Journal of Vertebrate Paleontology, 38(sup1), 117-147. [[doi:10.1080/02724634.2018.1509866]]</ref>. Dalman i in. (2018) uplasowali opisywanego dinozaura jako [[ceratopsyd]]a blisko spokrewnionego z [[Centrosaurinae]] <ref>Dalman, S.G., Hodnett, J.P.M., Lichtig, A.J. & Lucas, S.G. (2018). "A new ceratopsid dinosaur (Centrosaurinae: Nasutoceratopsini) from the Fort Crittenden Formation, Upper Cretaceous (Campanian) of Arizona". New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. 79: 141–164</ref>, zaś trzy lata później Dalman i współpracownicy - wewnątrz [[klad]]u [[Centrosaurini]]<ref>Dalman, S.G., Lucas, S.G., Jasinki, S.G., Lichtig, A.J. & Dodson, P. (2021). "The oldest centrosaurine: a new ceratopsid dinosaur (Dinosauria: Ceratopsidae) from the Allison Member of the Menefee Formation (Upper Cretaceous, early Campanian), northwestern New Mexico, USA".  PalZ 95, 291–335. [[doi:10.1007/s12542-021-00555-w]]</ref>. Zobacz również: [[Ceratopsoidea#Kladogramy]] oraz [[Ceratopsoidea#Kladogramy skupiające się na przedstawicielach Centrosaurinae]].
 ==Paleopatologie==
@@ Linia 78: / Linia 79: @@
 <small>Beveridge, T. L., Roberts, E. M., Ramezani, J., Titus, A. L., Eaton, J. G., Irmis, R. B., & Sertich, J. J. (2022). "Refined geochronology and revised stratigraphic nomenclature of the Upper Cretaceous Wahweap Formation, Utah, USA and the age of early Campanian vertebrates from southern Laramidia". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 591, 110876. [[doi:10.1016/j.palaeo.2022.110876]]
-Kirkland, J.I. & DeBlieux, D.D. (2010) "New basal centrosaurine ceratopsian skulls from the Wahweap Formation (Middle Campanian), Grand Staircase – Escalante National Monument, southern Utah". [w]: Ryan, M.J., Chinnery-Allgeier, B.J., & Eberth, D.A. (red.) "New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrell Museum Ceratopsian Symposium, Bloomington", Indiana University Press, 117 – 140.
+Kirkland, J. I. & DeBlieux, D. D. (2010). "New basal centrosaurine ceratopsian skulls from the Wahweap Formation (Middle Campanian), Grand Staircase – Escalante National Monument, southern Utah". [w:] Ryan, M. J., Chinnery-Allgeier, B. J., & Eberth, D. A. (red.) "New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrell Museum Ceratopsian Symposium, Bloomington", Indiana University Press, 117 – 140.
 <references/></small>

@@ Linia 72: / Linia 72: @@
 |-
 |{{V| ''D. eatoni''}}
-| {{Kpt|Kirkland}} i {{Kpt|DeBlieux}}, 2010
+| {{Kpt|[[Kirkland]]}} i {{Kpt|[[DeBlieux]]}}, [[2010]]
 |}

@@ Linia 51: / Linia 51: @@
 ==Systematyka==
-Liczne analizy filogenetyczne wskazują, że diabloceratops jest jednym z najbardziej bazalnych [[Centrosaurinae|centrozaurynów]], czasem również uznawany za bliskiego kuzyna ''[[Machairoceratops]]''. Jednakże został odzyskany również jako przedstawiciel [[Centrosaurini]] oraz [[takson siostrzany]] wobec [[Centrosaurinae]]. W jednej z analiz filogenetycznych poddano badaniu niewielką ilość przedstawicieli [[Centrosaurinae]] oraz ich [[diagnoza|cech diagnostycznych]]. Wtedy ''Diabloceratops'' uplasował się jako [[Ceratopsoidea|ceratopsoid]] blisko spokrewniony z [[Ceratopsidae]]. Zobacz więcej wyników w: [[Ceratopsoidea#Kladogramy]] oraz [[Ceratopsoidea#Kladogramy skupiające się na przedstawicielach Centrosaurinae]].
+Liczne analizy filogenetyczne wskazują, że diabloceratops jest jednym z najbardziej bazalnych [[Centrosaurinae|centrozaurynów]]. Zobacz więcej w: [[Ceratopsoidea#Kladogramy]] oraz [[Ceratopsoidea#Kladogramy skupiające się na przedstawicielach Centrosaurinae]].
 ==Paleopatologie==
-Na styku lewej kości łuskowej oraz jarzmowej znajduje się nieduży, okrągły otwór o średnicy 3,3 cm połączony z oknem podskroniowym (ang. ''infratemporal fenestra''). Jeśli ten niewielki otwór jest rzeczywiście patologią to mógł on powstać w wyniku walk międzyosobniczych. [[Kirkland]] i DeBlieux (2010) mimo braku prawej kości łuskowej sądzą, że otwór ten nie występował po przeciwnej stronie czaszki. Andrew Farke w prywatnym komentarzu zasugerował badaczom, że prosty brzuszny brzeg kości łuskowej mógł być również patologiczny. Możliwe, że brzeg zachowanej kości łuskowej oraz słabo rozwinięte dwa ''[[episquamosales]]'' są śladami dobrze wyleczonego urazu.
+O paleopatologiach ceratopsydów zobacz więcej w: [[Ceratopsoidea#Paleopatologie]].
 ==Paleośrodowisko==

@@ Linia 48: / Linia 48: @@
 ==Budowa==
 [[Plik:Diabloceratops skull.jpg|thumb|Zrekonstruowana czaszka ''Diabloceratops''. Fot. Perry Quan [https://commons.l.wikimedia.org/wiki/File:Diabloceratops_skull.jpg]]]
-Czaszka diabloceratopsa ozdobiona była czterema dużymi rogami, niewielkimi różkami ciemieniowymi i łuskowymi oraz niewielkim różkiem nosowym, czyniąc jego wygląd niepowtarzalnym, wręcz demonicznym (z czego zresztą wzięła się jego nazwa [[rodzaj]]owa). Okna w kryzie były trójkątne i wydłużone. Para dłuższych (ok. 50 cm) rogów wyrastała z końca kryzy, natomiast rogi nadoczne były około dwukrotnie krótsze. Rogi nadoczne były niemalże prosto skierowane ku górze, natomiast rogi na kryzie były zwrócone na zewnątrz, gdy u jego kuzyna ''[[Machairoceratops]]'' były wygięte do środka kryzy. Tuż przed małym, stożkowatym różkiem nosowym znajdowało się dodatkowe skostnienie mogące być drugim rogiem nosowym. ''Diabloceratops'' miał wyjątkowo duży, podobny do trójkąta różek jarzmowy (''epijugal''). Był on znacznie większy niż u pozostałych przedstawicieli [[Centrosaurinae]]. Duże różki jarzmowe występowały zazwyczaj u [[chasmozauryn]]ów. Od innych [[centrozauryn]]ów różnił się prostokątnym kształtem kości łuskowej oraz obecnością dodatkowego okna przedoczodołowego w czaszce znajdującego się między kością szczękową, nosową oraz łzową. Cechy te występowały również u przedstawicieli [[Protoceratopsidae]]. Podobnie jak reszta [[centrozauryn]]ów, ''Diabloceratops'' miał schodkowaty styk między kością ciemieniową a łuskową. Kość szczękowa miała trójkątny kształt i znajdowały się w niej 24 zęby. Całkowitą długość czaszki (od dzioba po koniec kryzy) ocenia się na około 1 m, natomiast jej długość od dzioba do kłykcia potylicznego wynosi ok. 62 cm (Kirkland i DeBlieux, 2010).
+Czaszka diabloceratopsa ozdobiona była czterema dużymi rogami, niewielkimi różkami ciemieniowymi i łuskowymi oraz niewielkim różkiem nosowym, czyniąc jego wygląd niepowtarzalnym, wręcz demonicznym (z czego zresztą wzięła się jego nazwa [[rodzaj]]owa). Okna w kryzie były trójkątne i wydłużone. Para dłuższych (ok. 50 cm) rogów wyrastała z końca kryzy, natomiast rogi nadoczne były około dwukrotnie krótsze. Rogi nadoczne były niemalże prosto skierowane ku górze, natomiast rogi na kryzie były zwrócone na zewnątrz, gdy u jego kuzyna ''[[Machairoceratops]]'' były wygięte do środka kryzy. Tuż przed małym, stożkowatym różkiem nosowym znajdowało się dodatkowe skostnienie mogące być drugim rogiem nosowym. ''Diabloceratops'' miał wyjątkowo duży, podobny do trójkąta różek jarzmowy (''epijugal''). Był on znacznie większy niż u pozostałych przedstawicieli [[Centrosaurinae]]. Duże różki jarzmowe występowały zazwyczaj u [[chasmozauryn]]ów. Od innych [[centrozauryn]]ów różnił się prostokątnym kształtem kości łuskowej oraz obecnością dodatkowego okna w czaszce znajdującego się między kością przedszczękową, szczękową oraz nosową. Cechy te występowały również u przedstawicieli [[Protoceratopsidae]]. Podobnie jak reszta [[centrozauryn]]ów, ''Diabloceratops'' miał schodkowaty styk między kością ciemieniową a łuskową. Kość szczękowa miała trójkątny kształt i znajdowały się w niej 24 zęby. Całkowitą długość czaszki (od dzioba po koniec kryzy) ocenia się na około 1 m, natomiast jej długość od dzioba do kłykcia potylicznego wynosi ok. 62 cm (Kirkland i DeBlieux, 2010).
 ==Systematyka==
-Liczne analizy filogenetyczne wskazują, że diabloceratops jest jednym z najbardziej bazalnych [[Centrosaurinae|centrozaurynów]], czasem również uznawany za bliskiego kuzyna ''[[Machairoceratops]]''. Jednakże został odzyskany również jako przedstawiciel [[Centrosaurini]] oraz [[takson siostrzany]] wobec [[Centrosaurinae]]. W jednej z analiz filogenetycznych poddano badaniu niewielką ilość przedstawicieli [[Centrosaurinae]] oraz ich [[diagnoza|cech diagnostycznych]]. Wtedy ''Diabloceratops'' uplasował się jako [[Ceratopsoidea|ceratopsoid]] blisko spokrewniony z [[Ceratopsidae]]. Zobacz więcej wyników w: [[Ceratopsoidea#Kladogramy skupiające się na przedstawicielach Centrosaurinae]].
+Liczne analizy filogenetyczne wskazują, że diabloceratops jest jednym z najbardziej bazalnych [[Centrosaurinae|centrozaurynów]], czasem również uznawany za bliskiego kuzyna ''[[Machairoceratops]]''. Jednakże został odzyskany również jako przedstawiciel [[Centrosaurini]] oraz [[takson siostrzany]] wobec [[Centrosaurinae]]. W jednej z analiz filogenetycznych poddano badaniu niewielką ilość przedstawicieli [[Centrosaurinae]] oraz ich [[diagnoza|cech diagnostycznych]]. Wtedy ''Diabloceratops'' uplasował się jako [[Ceratopsoidea|ceratopsoid]] blisko spokrewniony z [[Ceratopsidae]]. Zobacz więcej wyników w: [[Ceratopsoidea#Kladogramy]] oraz [[Ceratopsoidea#Kladogramy skupiające się na przedstawicielach Centrosaurinae]].
 ==Paleopatologie==

@@ Linia 51: / Linia 51: @@
 ==Systematyka==
-Liczne analizy filogenetyczne wskazują, że diabloceratops jest jednym z najbardziej bazalnych [[Centrosaurinae|centrozaurynów]], czasem również uznawany za bliskiego kuzyna ''[[Machairoceratops]]''. Jednakże został odzyskany również jako przedstawiciel [[Centrosaurini]] oraz [[takson siostrzany]] wobec [[Centrosaurinae]]. W jednej z analiz filogenetycznych poddano niewielką ilość przedstawicieli [[Centrosaurinae]] oraz ich [[diagnoza|diagnostycznych]]. Wtedy ''Diabloceratops'' uplasował się jako [[Ceratopsoidea|ceratopsoid]] blisko spokrewniony z [[Ceratopsidae]]. Zobacz więcej wyników w: [[Ceratopsoidea#Kladogramy skupiające się na przedstawicielach Centrosaurinae]].
+Liczne analizy filogenetyczne wskazują, że diabloceratops jest jednym z najbardziej bazalnych [[Centrosaurinae|centrozaurynów]], czasem również uznawany za bliskiego kuzyna ''[[Machairoceratops]]''. Jednakże został odzyskany również jako przedstawiciel [[Centrosaurini]] oraz [[takson siostrzany]] wobec [[Centrosaurinae]]. W jednej z analiz filogenetycznych poddano badaniu niewielką ilość przedstawicieli [[Centrosaurinae]] oraz ich [[diagnoza|cech diagnostycznych]]. Wtedy ''Diabloceratops'' uplasował się jako [[Ceratopsoidea|ceratopsoid]] blisko spokrewniony z [[Ceratopsidae]]. Zobacz więcej wyników w: [[Ceratopsoidea#Kladogramy skupiające się na przedstawicielach Centrosaurinae]].
 ==Paleopatologie==

@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 ==Odkrycie==
-W 2002 roku Donald DeBlieux odnalazł w Last Chance bardzo kompletną czaszkę wówczas nieznanego centrozauryna wystającą z środkowych osadów formacji Wahweap (105 m powyżej styku z formacją [[Straight Cliffs). Wraz z czaszką znajdowały się również szczątki małych kręgowców. Przez 8 dni za pomocą gazowej piły do cięcia badacze oddzielili blok skalny z czaszką od podłoża. We wrześniu 2005 roku blok z czaszką został przetransportowany do laboratorium w Saint Lake City. Oczyszczenie czaszki z osadów zajęło ponad 800 godzin (Kirkland i DeBeliux, 2010).
+W 2002 roku Donald DeBlieux odnalazł w Last Chance bardzo kompletną czaszkę wówczas nieznanego centrozauryna wystającą z środkowych osadów formacji Wahweap (105 m powyżej styku z formacją [[Straight Cliffs]]). Wraz z czaszką znajdowały się również szczątki małych kręgowców. Przez 8 dni za pomocą gazowej piły do cięcia badacze oddzielili blok skalny z czaszką od podłoża. We wrześniu 2005 roku blok z czaszką został przetransportowany do laboratorium w Saint Lake City. Oczyszczenie czaszki z osadów zajęło ponad 800 godzin (Kirkland i DeBeliux, 2010).
 ==Materiał kopalny==
-[[Plik:Diabloceratops eatoni by Nick Longrich.jpg||thumb|rCzaszka [[holotyp]]owa ''Diabloceratops''. Fot. [[Longrich|Nick Longrich]][https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Diabloceratops_eatoni_by_Nick_Longrich.jpg].]]
+[[Plik:Diabloceratops eatoni by Nick Longrich.jpg||thumb|Czaszka [[holotyp]]owa ''Diabloceratops''. Fot. [[Longrich|Nick Longrich]][https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Diabloceratops_eatoni_by_Nick_Longrich.jpg].]]
 [[Holotyp]] o numerze katalogowym UMNH VP 16699 zawiera całą lewą część czaszki oraz elementy prawej strony, której duża część uległa erozji. [[Kirkland]] i [[DeBlieux]] (2010) uważają, że czaszka należała do dorosłego osobnika.

@@ Linia 26: / Linia 26: @@
 [[Centrosaurinae]]
   |grafika                = Diabloceratops.png
-  |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa ''Diabloceratops''. Autor: UnexpectedDinoLesson
+  |podpis                 = Rekonstrukcja przyżyciowa ''Diabloceratops''. Autor: UnexpectedDinoLesson [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Diabloceratops_UDL.png]
 [[Plik:Diabloceratops Scale.svg|350px]]
 Porównanie wielkości człowieka z ''Diabloceratops'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Diabloceratops_Scale.svg]
@@ Linia 33: / Linia 33: @@
   |mapa                   =
 <display_points type="terrain" zoom=4>
-.1781,-111.349~ Lokalizacja holotypu ''Diabloceratops eatoni''
+.1781,-111.349~ miejsce odnalezienia holotypu ''Diabloceratops eatoni''
 </display_points>
 }}
 ==Wstęp==
-''Diabloceratops'' to jeden z najwcześniejszych i najbardziej [[bazalny]]ch centrozaurynów, żyjący na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych w późnej kredzie. Jego szczątki zostały odkryte w środkowych osadach (105 m) formacji Wahweap na południu stanu Utah. [[Rodzaj]] ten został nazwany i opisany w [[2010]] roku przez [[James Kirkland|Kirklanda]] i [[Donald DeBlieux|DeBlieuxa]].
+''Diabloceratops'' to jeden z najwcześniejszych i najbardziej [[bazalny]]ch centrozaurynów, żyjący na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych w późnej kredzie. Jego szczątki zostały odkryte w osadach formacji Wahweap na południu stanu Utah. [[Rodzaj]] ten został nazwany i opisany w [[2010]] roku przez [[James Kirkland|Kirklanda]] i [[Donald DeBlieux|DeBlieuxa]].
 ==Odkrycie==
-W 2002 roku Don DeBlieux odnalazł w Last Chance czaszkę wówczas nieznanego centrozauryna wystającą z piaskowców formacji Wahweap. Przez 8 dni za pomocą gazowej piły do cięcia badacze oddzielili blok skalny z czaszką od podłoża. We wrześniu 2005 roku blok z czaszką został przetransportowany do laboratorium w Saint Lake City. Oczyszczenie czaszki z osadów zajęło ponad 800 godzin (Kirkland i DeBeliux, 2010).
+W 2002 roku Donald DeBlieux odnalazł w Last Chance bardzo kompletną czaszkę wówczas nieznanego centrozauryna wystającą z środkowych osadów formacji Wahweap (105 m powyżej styku z formacją [[Straight Cliffs). Wraz z czaszką znajdowały się również szczątki małych kręgowców. Przez 8 dni za pomocą gazowej piły do cięcia badacze oddzielili blok skalny z czaszką od podłoża. We wrześniu 2005 roku blok z czaszką został przetransportowany do laboratorium w Saint Lake City. Oczyszczenie czaszki z osadów zajęło ponad 800 godzin (Kirkland i DeBeliux, 2010).
 ==Materiał kopalny==
-[[Plik:Diabloceratops eatoni by Nick Longrich.jpg|300px|thumb|right| Czaszka [[holotyp]]owa ''Diabloceratops''. Autor zdjęcia: Nick Longrich [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Diabloceratops_eatoni_by_Nick_Longrich.jpg].]]
+[[Plik:Diabloceratops eatoni by Nick Longrich.jpg||thumb|rCzaszka [[holotyp]]owa ''Diabloceratops''. Fot. [[Longrich|Nick Longrich]][https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Diabloceratops_eatoni_by_Nick_Longrich.jpg].]]
-[[Holotyp]] o numerze katalogowym UMNH VP 16699 zawiera całą lewą część czaszki oraz elementy prawej strony, której duża część uległa erozji. Kirkland i DeBlieux (2010) uważają, że czaszka należała do dorosłego osobnika.
+[[Holotyp]] o numerze katalogowym UMNH VP 16699 zawiera całą lewą część czaszki oraz elementy prawej strony, której duża część uległa erozji. [[Kirkland]] i [[DeBlieux]] (2010) uważają, że czaszka należała do dorosłego osobnika.
 ==Budowa==
-Czaszka diabloceratopsa ozdobiona była czterema dużymi rogami oraz niewielkim różkiem nosowym, czyniąc jego wygląd niepowtarzalnym, wręcz demonicznym (z czego zresztą wzięła się jego nazwa [[rodzaj]]owa). Para dłuższych (ok. 50 cm) rogów wyrastała z końca kryzy, natomiast rogi nadoczne były około dwukrotnie krótsze. Rogi nadoczne były niemalże prosto skierowane ku górze, natomiast rogi na kryzie były zwrócone na zewnątrz, gdy u jego kuzyna ''[[Machairoceratops]]'' były wygięte do środka kryzy. Tuż przed małym, stożkowatym różkiem nosowy znajdowało się dodatkowe skostnienie mogące być drugim rogiem nosowym. ''Diabloceratops'' miał wyjątkowo duży, podobny do trójkąta różek jarzmowy (''epijugal''). Był on znacznie większy niż u pozostałych przedstawicieli [[Centrosaurinae]]. Duże różki jarzmowe występowały zazwyczaj u [[chasmozauryn]]ów. Od innych [[centrozauryn]]ów różnił się prostokątnym kształtem kości łuskowej oraz obecnością dodatkowego okna przedoczodołowego w czaszce znajdującego się między kością szczękową, nosową oraz łzową. Cechy te występowały również u przedstawicieli [[Protoceratopsidae]]. Podobnie jak reszta [[centrozauryn]]ów, ''Diabloceratops'' miał schodkowaty styk między kością ciemieniową a łuskową. Kość szczękowa miała trójkątny kształt i znajdowały się w niej 24 zęby. Całkowitą długość czaszki (od dzioba po koniec kryzy) ocenia się na około 1 m, natomiast jej długość od dzioba do kłykcia potylicznego wynosi ok. 62 cm (Kirkland i DeBlieux, 2010).
+[[Plik:Diabloceratops skull.jpg|thumb|Zrekonstruowana czaszka ''Diabloceratops''. Fot. Perry Quan [https://commons.l.wikimedia.org/wiki/File:Diabloceratops_skull.jpg]]]
 ==Systematyka==
-Dużo analiz<ref>McDonald A. T., (2011) "A Subadult Specimen of ''Rubeosaurus ovatus'' (Dinosauria: Ceratopsidae), with Observations on Other Ceratopsids from the Two Medicine Formation". PLoS ONE 6(8): e22710. [[doi:10.1371/journal.pone.0022710]]</ref><ref>Ryan, M. J., Evans, D. C., Shepherd, K. M., Sues, H. (2012). "A new ceratopsid from the Foremost Formation (middle Campanian) of Alberta". Canadian Journal of Earth Sciences 49 (10): 1251. [[doi:10.1139/e2012-056]] </ref><ref>Rivera-Sylva, H.E, Hendrick, B.P., Dodson, P. (2016). "A Centrosaurine (Dinosauria: Ceratopsia) from the Aguja Formation (Late Campanian) of Northern Coahuila, Mexico". PLoS ONE. 11 (4): e0150529. [[doi:10.1371/journal.pone.0150529]]</ref><ref>Ryan, M. J., Holmes, R., Mallon, J., Loewen, M., & Evans, D. C. (2017). "A basal ceratopsid (Centrosaurinae: Nasutoceratopsini) from the oldman formation (Campanian) of Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences, 54(1), 1-14. [[doi:10.1139/cjes-2016-0110]]</ref> wykazuje, że ''Diabloceratops'' jest najbardziej bazalnym przedstawicielem [[Centrosaurinae]], a według Chiby i in. (2018), Wilsona i in. (2020) oraz Ishikawy i in. (2023) spokrewnionym z ''[[Machairoceratops]]''<ref>Chiba, K., Ryan, M.J., Fanti F., Loewen, M.A & Evans, D.C,. (2018). "New material and systematic re-evaluation of ''Medusaceratops lokii'' (Dinosauria, Ceratopsidae) from the Judith River Formation (Campanian, Montana)". Journal of Paleontology. 92 (2), s. 272–288, [[doi:10.1017/jpa.2017.62]]</ref><ref>Wilson, J.P., Ryan, M.J. & Evans, D.C. (2020). "A new, transitional centrosaurine ceratopsid from the Upper Cretaceous Two Medicine Formation of Montana and the evolution of the 'Styracosaurus-line' dinosaurs". Royal Society Open Publishing. 7 (4). [[doi:10.1098/rsos.200284]]</ref><ref>Ishikawa, H., Tsuihiji, T & Manabe, M. (2023). "''Furcatoceratops elucidan''s, a new centrosaurine (Ornithischia: Ceratopsidae) from the upper Campanian Judith River Formation, Montana, USA". Cretaceous Research. 105660. [[doi:10.1016/j.cretres.2023.105660]]</ref>. Co ciekawe, analiza filogenetyczna autorstwa Morschhausera i in. (2019) ulokowała diabloceratopsa jako [[takson siostrzany]] wobec [[Ceratopsidae]]. Ich zdaniem ta nietypowa lokalizacja mogła wynikać z niedużej ilości przedstawicieli [[Centrosaurinae]] poddanych analizie oraz ich [[diagnoza|diagnostycznych]] cech<ref>Morschhauser, E. M., You, H., Li, D., & Dodson, P. (2019). "Phylogenetic history of ''Auroraceratops rugosus'' (Ceratopsia: Ornithischia) from the Lower Cretaceous of Gansu Province, China". Journal of Vertebrate Paleontology, 38(sup1), 117-147. [[doi:10.1080/02724634.2018.1509866]]</ref>. Dalman i in. (2018) uplasowali opisywanego dinozaura jako [[ceratopsyd]]a blisko spokrewnionego z [[Centrosaurinae]] <ref>Dalman, S.G., Hodnett, J.P.M., Lichtig, A.J. & Lucas, S.G. (2018). "A new ceratopsid dinosaur (Centrosaurinae: Nasutoceratopsini) from the Fort Crittenden Formation, Upper Cretaceous (Campanian) of Arizona". New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. 79: 141–164</ref>, zaś trzy lata później Dalman i wspólnicy - wewnątrz [[klad]]u [[Centrosaurini]]<ref>Dalman, S.G., Lucas, S.G., Jasinki, S.G., Lichtig, A.J. & Dodson, P. (2021). "The oldest centrosaurine: a new ceratopsid dinosaur (Dinosauria: Ceratopsidae) from the Allison Member of the Menefee Formation (Upper Cretaceous, early Campanian), northwestern New Mexico, USA".  PalZ 95, 291–335. [[doi:10.1007/s12542-021-00555-w]]</ref>.
+Liczne analizy filogenetyczne wskazują, że diabloceratops jest jednym z najbardziej bazalnych [[Centrosaurinae|centrozaurynów]], czasem również uznawany za bliskiego kuzyna ''[[Machairoceratops]]''. Jednakże został odzyskany również jako przedstawiciel [[Centrosaurini]] oraz [[takson siostrzany]] wobec [[Centrosaurinae]]. W jednej z analiz filogenetycznych poddano niewielką ilość przedstawicieli [[Centrosaurinae]] oraz ich [[diagnoza|diagnostycznych]]. Wtedy ''Diabloceratops'' uplasował się jako [[Ceratopsoidea|ceratopsoid]] blisko spokrewniony z [[Ceratopsidae]]. Zobacz więcej wyników w: [[Ceratopsoidea#Kladogramy skupiające się na przedstawicielach Centrosaurinae]].
 ==Paleopatologie==
-Na styku lewej kości łuskowej oraz jarzmowej znajduje się nieduży, okrągły otwór o średnicy 3,3 cm połączony z oknem podskroniowym (ang. ''infratemporal fenestra''). Jeśli ten niewielki otwór jest rzeczywiście patologią to mógł on powstać w wyniku walk międzyosobniczych. Kirkland i DeBlieux (2010) mimo braku prawej kości łuskowej sądzą, że otwór ten nie występował po przeciwnej stronie czaszki. Andrew Farke w prywatnym komentarzu zasugerował badaczom, że prosty brzuszny brzeg kości łuskowej mógł być również patologiczny. Możliwe, że brzeg zachowanej kości łuskowej oraz słabo rozwinięte dwa ''[[episquamosales]]'' są śladami dobrze wyleczonego urazu.
+Na styku lewej kości łuskowej oraz jarzmowej znajduje się nieduży, okrągły otwór o średnicy 3,3 cm połączony z oknem podskroniowym (ang. ''infratemporal fenestra''). Jeśli ten niewielki otwór jest rzeczywiście patologią to mógł on powstać w wyniku walk międzyosobniczych. [[Kirkland]] i DeBlieux (2010) mimo braku prawej kości łuskowej sądzą, że otwór ten nie występował po przeciwnej stronie czaszki. Andrew Farke w prywatnym komentarzu zasugerował badaczom, że prosty brzuszny brzeg kości łuskowej mógł być również patologiczny. Możliwe, że brzeg zachowanej kości łuskowej oraz słabo rozwinięte dwa ''[[episquamosales]]'' są śladami dobrze wyleczonego urazu.
 ==Paleośrodowisko==
-[[Plik:Wahweap fauna.jpg|300px|thumb|right| Dinozaury z formacji Wahweap. Grupa ''Diabloceratops'' zażywa kąpiel błotną. Do wędrującego stada ''Acristavus'' zbliża się ''Lythronax''. Autor: ABelov2014 [https://www.deviantart.com/abelov2014/art/We-sit-quietly-A-caring-mother-var-2-931035023]]]
+[[Plik:Wahweap Formation dinosaurs.jpg|thumb|Dinozaury z formacji Wahweap. Grupa ''Diabloceratops'' zażywa kąpiel błotną. Do wędrującego stada ''Acristavus'' zbliża się ''Lythronax''. Autor: ABelov2014 [https://www.deviantart.com/abelov2014/art/We-sit-quietly-A-caring-mother-var-2-931035023]]]
 Zobacz więcej: [[Wahweap#Paleośrodowisko]].
 ==Etymologia==
@@ Linia 74: / Linia 78: @@
 <small>Beveridge, T. L., Roberts, E. M., Ramezani, J., Titus, A. L., Eaton, J. G., Irmis, R. B., & Sertich, J. J. (2022). "Refined geochronology and revised stratigraphic nomenclature of the Upper Cretaceous Wahweap Formation, Utah, USA and the age of early Campanian vertebrates from southern Laramidia". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 591, 110876. [[doi:10.1016/j.palaeo.2022.110876]]
-DeBlieux, D. D., Kirkland, J. I., Gates, T. A., Eaton, J. G., Getty, M. A., Sampson, S. D., ... & Hayden, M. C. (2013). "Paleontological overview and taphonomy of the middle Campanian Wahweap Formation in Grand Staircase-Escalante National Monument". At the top of the grand staircase: The Late Cretaceous of Southern Utah, 563-587.
+Kirkland, J.I. & DeBlieux, D.D. (2010) "New basal centrosaurine ceratopsian skulls from the Wahweap Formation (Middle Campanian), Grand Staircase – Escalante National Monument, southern Utah". [w]: Ryan, M.J., Chinnery-Allgeier, B.J., & Eberth, D.A. (red.) "New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrell Museum Ceratopsian Symposium, Bloomington", Indiana University Press, 117 – 140.
 <references/></small>

@@ Linia 57: / Linia 57: @@
 ==Paleośrodowisko==
 [[Plik:Wahweap fauna.jpg|300px|thumb|right| Dinozaury z formacji Wahweap. Grupa ''Diabloceratops'' zażywa kąpiel błotną. Do wędrującego stada ''Acristavus'' zbliża się ''Lythronax''. Autor: ABelov2014 [https://www.deviantart.com/abelov2014/art/We-sit-quietly-A-caring-mother-var-2-931035023]]]
-W późnej kredzie Morze Środkowego Zachodu (ang. ''Western Interior Seaway'') dzieliło Amerykę Północną na dwie części: zachodnią Laramidię oraz wschodnią Appalachię. Wszystkie znane amerykańskie [[Ceratopsidae|ceratopsydy]] żyły w Laramidii. W środowisku odtworzonym na podstawie znalezisk z formacji Wahweap znajdowały się głównie tereny wilgotne (rozlewiska, jeziora oraz doliny rzeczne). Klimat był wilgotny z sezonowo występującymi suszami (Jinnah i Roberts, 2011). W osadach formacji odnaleziono [[hadrozauryd]]y, [[centrozauryn]]y, [[pachycefalozauryd]]a, [[nodozauryd]]a, krokodyle, żółwie, ssaki, ryby oraz morskie bezkręgowce. Znanymi dinozaurami z tej formacji są: ''[[Lythronax]]'', ''[[Acristavus]]'', ''[[Machairoceratops]]'' i ''[[Adelolophus]]'' (Holroyd i Hutchison, 2016).
+Zobacz więcej: [[Wahweap#Paleośrodowosko]]
 ==Etymologia==
@@ Linia 75: / Linia 75: @@
 DeBlieux, D. D., Kirkland, J. I., Gates, T. A., Eaton, J. G., Getty, M. A., Sampson, S. D., ... & Hayden, M. C. (2013). "Paleontological overview and taphonomy of the middle Campanian Wahweap Formation in Grand Staircase-Escalante National Monument". At the top of the grand staircase: The Late Cretaceous of Southern Utah, 563-587.
 Kirkland, J.I. & DeBlieux, D.D. (2010) "New basal centrosaurine ceratopsian skulls from the Wahweap Formation (Middle Campanian), Grand Staircase – Escalante National Monument, southern Utah"; in Ryan, M.J., Chinnery-Allgeier, B.J., & Eberth, D.A. (red.) "New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrell Museum Ceratopsian Symposium, Bloomington", Indiana University Press, 117 – 140.