Dilophosaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński: Marsh i Rowe, 2020

2020-07-22T20:57:44Z

Marsh i Rowe, 2020

Podgląd zmian

Adrian Sztuba: tabelka - drobne poprawki

2019-07-29T18:29:06Z

tabelka - drobne poprawki

Mateusz: /* Zachowania społeczne */

2019-05-11T13:11:35Z

‎Zachowania społeczne

Adrian Sztuba: Marsh i in., 2014 - wiek

2019-02-07T18:52:16Z

Marsh i in., 2014 - wiek

Dino o 14:27, 5 lut 2019

2019-02-05T14:27:36Z

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2019-01-23T19:00:40Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński: /* Opisanie i materiał kopalny */ Weems, 2019

2019-01-23T18:58:55Z

‎Opisanie i materiał kopalny: Weems, 2019

Kamil Kamiński: /* D. sinensis */

2018-10-08T18:21:31Z

‎D. sinensis

Kamil Kamiński: /* D. sinensis */

2018-10-08T18:21:03Z

‎D. sinensis

Dino: /* Spis gatunków */

2017-03-29T17:34:10Z

‎Spis gatunków

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
   |nazwa                  = ''Dilophosaurus'' (dilofozaur)
   |długość                = 6-7 m
-  |wysokość               = 300-450 kg
+  |wysokość               =
-  |masa                   =
+  |masa                   = 300-450 kg
-  |dieta                  =
+  |dieta                  = mięsożerny
   |miejsce                = [[USA]]
 <small>Arizona<br>

@@ Linia 92: / Linia 92: @@
 ==Zachowania społeczne==
-Nie jest pewne, czy dilofozaury żyły samotnie, czy może łączyły się grupy, by wspólnie polować. Znajdowano ślady stóp kilku wędrujących obok siebie teropodów współczesnych dilofozaurowi i najprawdopodobniej blisko z nim spokrewnionych; co więcej, jak już wiemy, kiedy po raz pierwszy odkryto skamieniałości dilofozaura, znaleziono szczątki trzech osobników spoczywających obok siebie. Jednak te dowody można podważyć – ciała dilofozaurów mogły np. zostać zniesione w jedno miejsce przez strumień wody podczas powodzi. A co śladów, to nie da się jednoznacznie stwierdzić, czy należą one do dilofozaurów, czy jakichś spokrewnionych z nimi, być może jeszcze nieznanych nam zwierząt – nawet, jeśli znajdowane są blisko miejsc, gdzie odkryto szczątki dilofozaurów. Trzeba też pamiętać, że nawet jeśli krewni dilofozaura żyli w stadach, to nie znaczy automatycznie, że to samo dotyczyło dilofozaurów – tak jak np. fakt, że lwy polują w stadach nie oznacza, że inne wielkie koty też. Życie społeczne tych teropodów pozostaje więc tajemnicą.
+Nie jest pewne, czy dilofozaury żyły samotnie, czy może łączyły się grupy, by wspólnie polować. Znajdowano ślady stóp kilku wędrujących obok siebie teropodów współczesnych dilofozaurowi i najprawdopodobniej blisko z nim spokrewnionych; co więcej, jak już wiemy, kiedy po raz pierwszy odkryto skamieniałości dilofozaura, znaleziono szczątki trzech osobników spoczywających obok siebie. Jednak te dowody można podważyć – ciała dilofozaurów mogły np. zostać zniesione w jedno miejsce przez strumień wody podczas powodzi. A co do śladów, to nie da się jednoznacznie stwierdzić, czy należą one do dilofozaurów, czy jakichś spokrewnionych z nimi, być może jeszcze nieznanych nam zwierząt – nawet, jeśli znajdowane są blisko miejsc, gdzie odkryto szczątki dilofozaurów. Trzeba też pamiętać, że nawet jeśli krewni dilofozaura żyli w stadach, to nie znaczy automatycznie, że to samo dotyczyło dilofozaurów – tak jak np. fakt, że lwy polują w stadach nie oznacza, że inne wielkie koty też. Życie społeczne tych teropodów pozostaje więc tajemnicą.
 ==Patologie==

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 <small>Arizona<br>
 [[formacja]] [[Kayenta]] - ogniwo Silty Facies</small>
-  |czas                   = {{Występowanie|192|183}}
+  |czas                   = {{Występowanie|187|181}}
--183 (190-187) [[Ma]] <br>
+,4-181 [[Ma]] <br>
-<small>wczesna [[jura]] ([[synemur]]-[[pliensbach]])</small>
+<small>wczesna [[jura]] ([[pliensbach]]-[[toark]])</small>
   |systematyka            = [[Dinosauria]]
@@ Linia 66: / Linia 66: @@
 [[Plik:Dilophosaurus-wetherilli-skull_J.Headden.jpg|300px|thumb|right|Czaszka ''[[Dilophosaurus]] wetherilli''. Autor: Jaime Headden [http://qilong.wordpress.com/2011/08/12/incredulous-teeth-i-with-twin-crests].]]
-Dilofozaur jest największym znanym północnoamerykańskim drapieżnikiem z piętra [[synemur]]u (196,5 – 189,6 mln lat temu) i [[pliensbach]]u (189,6 – 183 mln lat temu). Okazy odkryte w 1942 r. mierzyły ok. 6 m długości, a nie były to zwierzęta w pełni wyrośnięte; UCMP 77270 był najprawdopodobniej dłuższy o prawie metr. Ten dwunożny drapieżnik wyglądał trochę jak większa i masywniejsza wersja celofyza – oba teropody łączy m.in. niezwykle długi ogon. W porównaniu z celofyzem dilofozaur miał proporcjonalnie krótszą i mocniejszą szyję, niezbędną do utrzymania większej głowy (co jest cechą typową większych teropodów). Oczy dilofozaura znajdowały się po bokach głowy, a nie z przodu jak np. u tyranozaura; zapewniało to drapieżnikowi szersze pole widzenia, ale zarazem zwierzę nie mogło widzieć w trzech wymiarach, a co za tym idzie, miało prawdopodobnie kłopoty z oceną odległości. Przednie kończyny miały po cztery palce uzbrojone w ostre pazury – przy czym jeden (IV) jest mocno zredukowany, zaś kciuk jest ustawiony przeciwstawnie do pozostałych palców, co być może zapewniało „rękom” pewną chwytność.
+Dilofozaur jest największym znanym północnoamerykańskim drapieżnikiem z piętra [[pliensbach]]u (189,6 – 183 mln lat temu). Okazy odkryte w 1942 r. mierzyły ok. 6 m długości, a nie były to zwierzęta w pełni wyrośnięte; UCMP 77270 był najprawdopodobniej dłuższy o prawie metr. Ten dwunożny drapieżnik wyglądał trochę jak większa i masywniejsza wersja celofyza – oba teropody łączy m.in. niezwykle długi ogon. W porównaniu z celofyzem dilofozaur miał proporcjonalnie krótszą i mocniejszą szyję, niezbędną do utrzymania większej głowy (co jest cechą typową większych teropodów). Oczy dilofozaura znajdowały się po bokach głowy, a nie z przodu jak np. u tyranozaura; zapewniało to drapieżnikowi szersze pole widzenia, ale zarazem zwierzę nie mogło widzieć w trzech wymiarach, a co za tym idzie, miało prawdopodobnie kłopoty z oceną odległości. Przednie kończyny miały po cztery palce uzbrojone w ostre pazury – przy czym jeden (IV) jest mocno zredukowany, zaś kciuk jest ustawiony przeciwstawnie do pozostałych palców, co być może zapewniało „rękom” pewną chwytność.
 Górna szczęka dilofozaura ma pewną cechę – typową zresztą dla wczesnych [[teropod]]ów (zob. artykuł o nich) – której odkrycie doprowadziło do wielu nieporozumień co do trybu życia tego teropoda. Między kośćmi przedszczękowymi (''premaxillae'') a kośćmi szczękowymi (''maxillae'') znajduje się wcięcie, rozdzielające zęby wyrastające z kości przedszczękowych i szczękowych oraz nadające czaszce nieco "krokodyli" wygląd. Welles uznał, że kości przedszczękowe były połączone ze szczękowymi tak słabo, że szczęka nie mogłaby wytrzymać obciążeń związanych z walką z dużą ofiarą. W dodatku w toku takiej walki na uszkodzenia mógł być narażony podwójny grzebień kostny na głowie dilofozaura. Stąd wnioskowano, że dilofozaur polował co najwyżej na małe zwierzęta albo nawet żywił się padliną.
@@ Linia 135: / Linia 135: @@
 Lamanna, M. C., Holtz, T. R. Jr, Dodson, P. (1998) "A reassessment of the Chinese Theropod Dinosaur Dilophosaurus sinensis." Journal of Vertebrate Paleontology, Volume 18, Supplement to Number 3. Abstracts of papers. Fifty-eighth annual meeting, Society of Vertebrate Paleontology, Snowbird Ski and Summer Resort, Snowbird, Utah, September 30 – October 3, 1998, 57a.
 Senter P, Juengst SL (2016) Record-Breaking Pain: The Largest Number and Variety of Forelimb Bone Maladies in a Theropod Dinosaur. PLoS ONE 11(2): e0149140. [[doi:10.1371/journal.pone.0149140]]
@@ Linia 235: / Linia 237: @@
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Jura]]
 [[Kategoria:pliensbach]]
 [[Kategoria:Takson_worek]]
 [[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Dilophosaurus''}}
-<small>
+{{Opis
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+ |Autor                  = [[Michał Szewczak]]
-| Autor:
+ |Korekta                = [[Maciej Ziegler]], [[Karol Sabath]], [[Marcin Szermański]], [[Kamil Kamiński]]
-| Korekta:
+ |nazwa                  = ''Dilophosaurus'' (dilofozaur)
-|-
+  |długość                = 6-7 m
-| [[Michał Szewczak]]
+  |wysokość               = 300-450 kg
-| [[Maciej Ziegler]]
+ |masa                   =
+ |dieta                  =
-[[Karol Sabath]]
+ |miejsce                = [[USA]]
+<small>Arizona<br>
-[[Marcin Szermański]]
+[[formacja]] [[Kayenta]] - ogniwo Silty Facies</small>
+ |czas                   = {{Występowanie|192|183}}
-[[Kamil Kamiński]]
+-183 (190-187) [[Ma]] <br>
 <small>wczesna [[jura]] ([[synemur]]-[[pliensbach]])</small>
-|-
+ |systematyka            = [[Dinosauria]]
 [[Saurischia]]
@@ Linia 45: / Linia 23: @@
 [[Dilophosauridae]]
-|-
+ |grafika                = Dilophosaurus_wetherelli_2_by_T_PEKC.jpg
-| colspan=2 |[[Plik:Dilophosaurus_wetherelli_2_by_T_PEKC.jpg|400px|]]
+ |podpis                 = Rekonstrukcja ''D. wetherelli''. Autor: Vladimir Nikolov [http://t-pekc.deviantart.com/art/Dilophosaurus-wetherelli-2-103497698].
-<small>Rekonstrukcja ''D. wetherelli''. Autor: Vladimir Nikolov [http://t-pekc.deviantart.com/art/Dilophosaurus-wetherelli-2-103497698].]]
+ |PorównanieGrupa        = Neotheropoda
-</small>
+ |PorównanieDługość      = 7
-|}
+ |mapa                   =
+}}
 ==Wstęp==
 ''Dilophosaurus'' to monotypowy [[rodzaj]] wczesnego i dość dużego [[bazalny|bazalnego]] [[teropod]]a, występującego we wczesnej jurze na terenie Stanów Zjednoczonych.

← poprzednia wersja		Wersja z 19:00, 23 sty 2019
Linia 163:		Linia 163:

	Tykoski, R.S. & Rowe, T. (2004) "Ceratosauria" [w:] Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. "The Dinosauria" Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 151-168.		Tykoski, R.S. & Rowe, T. (2004) "Ceratosauria" [w:] Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. "The Dinosauria" Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 151-168.
		+
		+	Weems R.E. (2019) "Evidence for Bipedal Prosauropods as the Likely ''Eubrontes'' Track-Makers." Ichnos (advance online publication) [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10420940.2018.1532902?journalCode=gich20].

	Xing, L., Bell, P. R., Rothschild, B. M., Ran, H., Zhang, J., Dong, Z., Zhang, W.; Currie, P. J. (2013). "Tooth loss and alveolar remodeling in ''Sinosaurus triassicus'' (Dinosauria: Theropoda) from the Lower Jurassic strata of the Lufeng Basin, China". Chinese Science Bulletin. [[doi:10.1007/s11434-013-5765-7]]		Xing, L., Bell, P. R., Rothschild, B. M., Ran, H., Zhang, J., Dong, Z., Zhang, W.; Currie, P. J. (2013). "Tooth loss and alveolar remodeling in ''Sinosaurus triassicus'' (Dinosauria: Theropoda) from the Lower Jurassic strata of the Lufeng Basin, China". Chinese Science Bulletin. [[doi:10.1007/s11434-013-5765-7]]

@@ Linia 64: / Linia 64: @@
 [[Plik:Dilophosaurus scutellosaurus by abelov2014-d8ijf5a.jpg|300px|thumb|rigt|Dwa dilofozaury w pogoni za roślinożernymi [[Scutellosaurus|skutelozaurami]]. Autor: ABelov2014. [http://abelov2014.deviantart.com/art/Dilophosaurus-Scutellosaurus-514868590h].]]
-Oprócz wspomnianych wyżej skamieniałości, dilofozaurowi przypisuje się jeszcze niektóre fragmentaryczne skamieniałości odkryte w Arizonie. W [[2001]] r. student paleontologii z Uniwersytetu Północnej Arizony Robert Gay podczas dorocznego spotkania Western Association of Vertebrate Paleontologists wygłosił odczyt, w którym wskazał, że w Muzeum Północnej Arizony znajdują się fragmentaryczne szczątki należące do dwóch lub trzech teropodów, niemal na pewno dilofozaurów. Szczątki odkryto w skałach formacji Kayenta w rejonie Rock Head, prawie 200 km od miejsca pierwszego odkrycia szczątków dilofozaurów. Wśród odkrytych skamieniałości znaleziono pewne kości, których nie udało się znaleźć u wcześniej odkrytych dilofozaurów, m.in. lewą kość łonową. Poza tym jeden z dilofozaurów, których szczątki znajdują się w Muzeum Północnej Arizony, to najprawdopodobniej pierwsze dotąd odkryte młode tego gatunku (oznaczone jako MNA P1.3181). Dilofozaurowi przypisuje się też „autorstwo” wielu śladów stóp średniej wielkości wczesnojurajskich teropodów z Ameryki Północnej, m.in. ichnorodzajów (rodzajów opisanych nie na podstawie kości, ale odkrytych śladów stóp zwierzęcia) ''Kayentapus hopii'', ''Eubrontes'' czy ''Dilophosauripus''. Ślady stóp zwierząt podobnych do dilofozaura (''Kayentapus soltykovensis'') odkryto też w Polsce, we wczesnojurajskich osadach niedaleko Sołtykowa w woj. świętokrzyskim.
+Oprócz wspomnianych wyżej skamieniałości, dilofozaurowi przypisuje się jeszcze niektóre fragmentaryczne skamieniałości odkryte w Arizonie. W [[2001]] r. student paleontologii z Uniwersytetu Północnej Arizony Robert Gay podczas dorocznego spotkania Western Association of Vertebrate Paleontologists wygłosił odczyt, w którym wskazał, że w Muzeum Północnej Arizony znajdują się fragmentaryczne szczątki należące do dwóch lub trzech teropodów, niemal na pewno dilofozaurów. Szczątki odkryto w skałach formacji Kayenta w rejonie Rock Head, prawie 200 km od miejsca pierwszego odkrycia szczątków dilofozaurów. Wśród odkrytych skamieniałości znaleziono pewne kości, których nie udało się znaleźć u wcześniej odkrytych dilofozaurów, m.in. lewą kość łonową. Poza tym jeden z dilofozaurów, których szczątki znajdują się w Muzeum Północnej Arizony, to najprawdopodobniej pierwsze dotąd odkryte młode tego gatunku (oznaczone jako MNA P1.3181). Dilofozaurowi przypisuje się też „autorstwo” wielu śladów stóp średniej wielkości wczesnojurajskich teropodów z Ameryki Północnej, m.in. ichnorodzajów (rodzajów opisanych nie na podstawie kości, ale odkrytych śladów stóp zwierzęcia) ''Kayentapus hopii'', ''Eubrontes'' czy ''Dilophosauripus''. Ślady stóp zwierząt podobnych do dilofozaura (''Kayentapus soltykovensis'') odkryto też w Polsce, we wczesnojurajskich osadach niedaleko Sołtykowa w woj. świętokrzyskim. W 2019 r. Weems stwierdził, że tropy, przypisywane do ichnorodzaju ''Eubrontes'' zostały pozostawione przez dwunożne prozauropody, a nie teropody.
 ==Kwestia ''D.'' "breedorum"==

@@ Linia 80: / Linia 80: @@
 [[Plik:Dilophosaurus_sinensis_mounts.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu "''D''." ''sinensis''. Autor zdjęcia: Claire H. [http://www.flickr.com/photos/8435962@N06/2025398133/].]]
-W [[1993]] r. [[Hu]] Shaojin opisał jeszcze jeden gatunek dilofozaura – odkrytego w 1987 r. w prowincji Yunnan (razem ze szczątkami [[zauropodomorf]]a z [[rodzaj]]u ''[[Yunnanosaurus]]'') ''Dilophosaurus sinensis'' („dwugrzebieniasty jaszczur z Chin”). Na podstawie rekonstrukcji szkieletu G. S. [[Paul]]a z jego wydanej w [[2010]] r. książki należy uznać, że był masywniejszy niż ''D. wetherilli''. Podobnie jak dilofozaury z Arizony, "''D''." ''sinensis'' miał podwójny kostny grzebień – dłuższy i wyższy (31 cm długości, 11 cm wysokości), ale i cieńszy niż u ''D. wetherilli''. To właśnie ta cecha przesądziła o zaliczeniu chińskiego teropoda do rodzaju ''Dilophosaurus'' – gdy go opisywano, nie znano podobnych ozdób u innych teropodów. Dzisiaj wiemy, że podwójne grzebienie występowały także u innych bazalnych neoteropodów. Co więcej, pojedyncze grzebienie kostne odkryto u wielu bardziej [[zaawansowany]]ch teropodów, takich jak ''[[Guanlong]]'' i ''[[Monolophosaurus]]'' z Chin. Wg [[Theropoda#Smith_i_in..2C_2007|analizy Smitha i in. (2007)]] ''[[Cryolophosaurus]]'' i ''[[Dracovenator]]'' są bliżej spokrewnione z właściwym dilofozaurem niż z tym chińskim. Analiza Carrano i in. (2012) wykazała, że oba gatunki dilofozaura należą do innych linii rozwojowych - ''D. wetherilli'' to [[celofyzoid]] a ''"D." sinensis'' - [[bazalny]] [[tetanur]]. Niezależnie od tego, chiński teropod różni się od ''D. wetherilli'' m.in. kształtem kości przedszczękowej, liczbą zębów, kształtem okna podskroniowego i kości łuskowej oraz wielkością i kształtem zewnętrznego okna w żuchwie ([[Matthew Lamanna|Lamanna]] i in., 1998). Ponadto oba gatunki dzieli różnica stratygraficzna (''D. wetherilli'' jest późniejszy). Obecnie nie ulega wątpliwości, że ''"D." sinensis'' należy do odrębnego rodzaju. Może on być synonimem ''[[Sinosaurus]] triassicus'' lub drugim gatunkiem sinozaura (zob. też. [[Sinosaurus#Historia i ważność taksonu]].
+W [[1993]] r. [[Hu]] Shaojin opisał jeszcze jeden gatunek dilofozaura – odkrytego w 1987 r. w prowincji Yunnan (razem ze szczątkami [[zauropodomorf]]a z [[rodzaj]]u ''[[Yunnanosaurus]]'') ''Dilophosaurus sinensis'' („dwugrzebieniasty jaszczur z Chin”). Na podstawie rekonstrukcji szkieletu G. S. [[Paul]]a z jego wydanej w [[2010]] r. książki należy uznać, że był masywniejszy niż ''D. wetherilli''. Podobnie jak dilofozaury z Arizony, "''D''." ''sinensis'' miał podwójny kostny grzebień – dłuższy i wyższy (31 cm długości, 11 cm wysokości), ale i cieńszy niż u ''D. wetherilli''. To właśnie ta cecha przesądziła o zaliczeniu chińskiego teropoda do rodzaju ''Dilophosaurus'' – gdy go opisywano, nie znano podobnych ozdób u innych teropodów. Dzisiaj wiemy, że podwójne grzebienie występowały także u innych bazalnych neoteropodów. Co więcej, pojedyncze grzebienie kostne odkryto u wielu bardziej [[zaawansowany]]ch teropodów, takich jak ''[[Guanlong]]'' i ''[[Monolophosaurus]]'' z Chin. Wg [[Theropoda#Smith_i_in..2C_2007|analizy Smitha i in. (2007)]] ''[[Cryolophosaurus]]'' i ''[[Dracovenator]]'' są bliżej spokrewnione z właściwym dilofozaurem niż z tym chińskim. Analiza Carrano i in. (2012) wykazała, że oba gatunki dilofozaura należą do innych linii rozwojowych - ''D. wetherilli'' to [[celofyzoid]] a ''"D." sinensis'' - [[bazalny]] [[tetanur]]. Niezależnie od tego, chiński teropod różni się od ''D. wetherilli'' m.in. kształtem kości przedszczękowej, liczbą zębów, kształtem okna podskroniowego i kości łuskowej oraz wielkością i kształtem zewnętrznego okna w żuchwie ([[Matthew Lamanna|Lamanna]] i in., 1998). Ponadto oba gatunki dzieli różnica stratygraficzna (''D. wetherilli'' jest późniejszy). Obecnie nie ulega wątpliwości, że ''"D." sinensis'' należy do odrębnego rodzaju. Może on być synonimem ''[[Sinosaurus]] triassicus'' lub drugim gatunkiem sinozaura (zob. też. [[Sinosaurus#Historia i ważność taksonu]]).
 ==Pozycja filogenetyczna==

@@ Linia 139: / Linia 139: @@
 |-
 | = ''[[Megalosaurus]] wetherilli''
-| {[Kpt|[[Welles]], [[1954]]}}
+| {{Kpt|[[Welles]], [[1954]]}}
 |-
 | = ''D.'' "breedorum"
@@ Linia 147: / Linia 147: @@
 | ''"D." sinensis''
 | {{Kpt|[[Hu]], [[1993]]}}
-| = ''[[Sinosaurus|Sinosaurus sinensis]]''
+| = ''[[Dilophosaurus#D. sinensis|Sinosaurus sinensis]]''
 | {{Kpt|([[Hu]], [[1993]]) Wang, [[You]], Pan i Wang, [[2017]]}}
 |}