Dinosauromorpha - Historia wersji

Taurovenator o 21:21, 7 paź 2023

2023-10-07T21:21:41Z

Mateusz: aktualizacja

2020-04-19T11:48:18Z

aktualizacja

Mateusz o 21:32, 15 kwi 2020

2020-04-15T21:32:33Z

Dino o 18:00, 3 gru 2018

2018-12-03T18:00:15Z

Dino o 17:54, 25 lis 2018

2018-11-25T17:54:01Z

Dino o 11:31, 25 lis 2018

2018-11-25T11:31:34Z

Dino o 12:28, 12 lis 2018

2018-11-12T12:28:42Z

Dino o 10:02, 7 lis 2018

2018-11-07T10:02:55Z

Dino o 09:56, 7 lis 2018

2018-11-07T09:56:07Z

Dino: /* Skład */

2018-11-07T09:52:37Z

‎Skład

@@ Linia 43: / Linia 43: @@
 [[Dinosauromorpha]] <small>Benton, [[1984]]
 :'''[[Dinosauriformes]]'''
-:'''[[Lagerpetidae]]'''
+:??'''[[Lagerpetidae]]'''
 </small>
 |-
@@ Linia 68: / Linia 68: @@
 == Skład ==
-[[Lagerpetidae]] i [[Dinosauriformes]] (''[[Lewisuchus]]'', ''[[Marasuchus]]'', ''[[Saltopus]]'', [[Silesauridae]], ''[[Agnosphitys]]'', ''[[Lagosuchus]]'', [[Dinosauria]]).
+????[[Lagerpetidae]] i [[Dinosauriformes]] (''[[Lewisuchus]]'', ''[[Marasuchus]]'', ''[[Saltopus]]'', [[Silesauridae]], ''[[Agnosphitys]]'', ''[[Lagosuchus]]'', [[Dinosauria]]).
 [[Plik:Kladogram Silesauridae.jpg|700px]]

@@ Linia 77: / Linia 77: @@
 === Lokomocja ===
 [[Plik:Eucoelophysis by Kahless28.jpg|300px|thumb|right|[[Eucoelophysis|Eucelofyz]] ([[Silesauridae|silezauryd]]) biegnący obok [[Dromomeron|dromomerona]] - późnego przedstawiciela [[Lagerpetidae|lagerpetidów]]. Autor: [[Jakub Kowalski]].]]
-Pierwsze dinozauromorfy były jeszcze zwierzętami czworonożnymi. Biegały bardzo szybko, głównie za pomocą długich tylnych kończyn. Przednie były znacznie krótsze i służyły głównie do podpierania się. Zachowały się ich tropy określane mianem Prorotodactylus i Rotodactylus. Na ich podstawie wiadomo, że tylna noga robiąc krok sięgała przed kończynę przednią. Stąpały głównie na długich palcach (dłuższych niż udo) ustawionych w stopie w jednej płaszczyźnie. Ich miednica przypominała jeszcze stan obserwowany u krokodyli. Była krótka i szeroka z dwoma [[kręg]]ami krzyżowymi i płytką panewką. Wymuszało to ustawienie tylnych kończyn na boki jak u dzisiejszych gadów. W czasie lokomocji kończyny były jednak podciągane pod tułów, przez co ścieżki dinozauromorfów są węższe niż pozostałych [[Archosauria|archozaurów]]. Usprawniało to lokomocję, choć kosztem wzmożonego wysiłku mięśni. Nie miało to jednak dużego znaczenia, gdyż ich niewielki ciężar ten wysiłek ograniczał.
+Pierwsze dinozauromorfy były jeszcze zwierzętami czworonożnymi. Biegały bardzo szybko, głównie za pomocą długich tylnych kończyn. Przednie służyły głównie do podpierania się. Zachowały się ich tropy określane mianem Prorotodactylus i Rotodactylus. Na ich podstawie wiadomo, że tylna noga robiąc krok sięgała przed kończynę przednią. Stąpały głównie na długich palcach (dłuższych niż udo) ustawionych w stopie w jednej płaszczyźnie. Ich miednica przypominała jeszcze stan obserwowany u krokodyli. Była krótka i szeroka z dwoma [[kręg]]ami krzyżowymi i płytką panewką. Wymuszało to ustawienie tylnych kończyn na boki jak u dzisiejszych gadów. W czasie lokomocji kończyny były jednak podciągane pod tułów, przez co ścieżki dinozauromorfów są węższe niż pozostałych [[Archosauria|archozaurów]]. Usprawniało to lokomocję, choć kosztem wzmożonego wysiłku mięśni. Nie miało to jednak dużego znaczenia, gdyż ich niewielki ciężar ten wysiłek ograniczał.
-[[Ewolucja]] pierwotnych dinozauromorfów poszła co najmniej dwiema różnymi drogami. Pierwsza to [[Lagerpetidae|lagerpetidy]], które zachowały niewielkie rozmiary. Chodziły na czterech kończynach, ale potrafiły zrywać się do dwunożnego biegu. Ich stopa uległa specjalizacji - palec czwarty stał się najdłuższy, a kolejne do pierwszego co raz krótsze. Pozwalało się to lepiej odbijać od podłoża, gdyż machały tylnymi nogami lekko na boki. Druga linia to [[Dinosauriformes|dinozauriformy]]. Początkowo rozwijały one zdolności do dwunożnego, szybkiego biegu o czym świadczy usztywnienie kostki, która mogła się ruszać tylko w kierunku przód-tył i większe podciągnięcie kończyn pod tułów poprzez głębszą panewkę. Zmiana ustawienia kończyn wymuszała także modyfikację palców, którymi zwierzę stąpało po ziemi. Palec pierwszy ulegał redukcji, a piąty przesuwał się stopniowo do tyłu. W ten sposób bardziej zaawansowane dinozauromorfy stąpały już tylko na trzech palcach. Tułów prawdopodobnie był krótki, by łatwiej było unosić przód ciała nad ziemią.
+[[Ewolucja]] pierwotnych dinozauromorfów poszła co najmniej dwiema różnymi drogami. Pierwsza to [[Lagerpetidae|lagerpetidy]], które zachowały niewielkie rozmiary. Chodziły na czterech kończynach, ale potrafiły zrywać się do dwunożnego biegu. Ich stopa uległa specjalizacji - palec czwarty stał się najdłuższy, a kolejne do pierwszego co raz krótsze. Pozwalało się to lepiej odbijać od podłoża, gdyż machały tylnymi nogami lekko na boki. Druga linia to [[Dinosauriformes|dinozauriformy]]. Rozwijały one zdolności do bardziej efektywnego, szybkiego biegu o czym świadczy usztywnienie kostki, która mogła się ruszać tylko w kierunku przód-tył i większe podciągnięcie kończyn pod tułów poprzez głębszą panewkę. Zmiana ustawienia kończyn wymuszała także modyfikację palców, którymi zwierzę stąpało po ziemi. Palec pierwszy ulegał redukcji, a piąty przesuwał się stopniowo do tyłu. W ten sposób bardziej zaawansowane dinozauromorfy stąpały już tylko na trzech palcach. Tułów prawdopodobnie był krótki, by łatwiej było unosić przód ciała nad ziemią.
 === Rozmiary ===
 Początkowo dinozauromorfy były zwierzętami o niewielkich rozmiarach. Ich tropy mierzyły koło czterech centymetrów długości, a całe zwierzę mogło być wielkości kota (stąd w niektórych mediach w [[Polska|Polsce]] mówiło się o tropach "kotozaura" w Górach Świętokrzyskich). Przy tych rozmiarach zostały lagerpetidy, które prawdopodobnie miały mniej niż metr długości i cztery kilo masy. [[Dinosauriformes|Dinozauriformy]] natomiast zwiększyły swe rozmiary sięgając w już [[anizyk]]u trzech metrów długości ([[Nyasasaurus|niasazaur]] i [[Silesauridae|silezauryd]] z [[Tanzania|Tanzanii]]). Było to możliwe dzięki głębszej panewce i podciągnięciu kończyn pod tułów. W ten sposób zwierzę mogło łatwiej dźwigać większy ciężar.
 === Paleoekologia ===
-Szczątki i tropy prymitywnych dinozauromorfów są bardzo rzadkie, choć znajdowane w różnych regionach świata. Wynika to po części z ich rozmiarów - były delikatne, więc trudniej się zachowywały i łatwiej je przeoczyć w czasie badań terenowych. Badania [[Grzegorz Niedźwiedzki|Grzegorza Niedźwiedzkiego]] wskazują, że ich udział w ekosystemach [[wczesny trias|wczesnotriasowych]] był niewielki. Dopiero wraz z większym zróżnicowaniem ich udział miał wzrosnąć. Istnieje jednak jeszcze jedna możliwość. Mianowicie mogły one zajmować suchsze środowiska, w których szansa na zachowanie się tropów i kości jest mniejsza (opinia autora). Tak, czy inaczej były to niewielkie, ale bardzo aktywne drapieżniki, polujące prawdopodobnie na owady i mniejsze kręgowce. Pościg za ofiarami i ucieczka przed większymi drapieżnikami prawdopodobnie wymuszały przeżywanie co raz to szybszych osobników. Wszystkożerność i roślinożerność prawdopodobnie pojawiła się później u bardziej zaawansowanych form, ale nie ma co do tego zgody.
+Szczątki i tropy prymitywnych dinozauromorfów są bardzo rzadkie, choć znajdowane w różnych regionach świata. Wynika to po części z ich rozmiarów - były delikatne, więc trudniej się zachowywały i łatwiej je przeoczyć w czasie badań terenowych. Badania [[Grzegorz Niedźwiedzki|Grzegorza Niedźwiedzkiego]] wskazują, że ich udział w ekosystemach [[wczesny trias|wczesnotriasowych]] był niewielki. Dopiero wraz z większym zróżnicowaniem ich udział miał wzrosnąć. Istnieje jednak jeszcze jedna możliwość. Mianowicie mogły one zajmować suchsze środowiska, w których szansa na zachowanie się tropów i kości jest mniejsza (opinia autora). Tak, czy inaczej były to niewielkie, ale bardzo aktywne drapieżniki, polujące prawdopodobnie na owady i mniejsze kręgowce. Pościg za ofiarami i ucieczka przed większymi drapieżnikami prawdopodobnie wymuszały przeżywanie co raz to szybszych osobników. Wszystkożerność i roślinożerność prawdopodobnie pojawiła się później u bardziej zaawansowanych form, ale nie ma co do tego zgody. [[Koprolit]]y przypisywane [[Silesaurus|silezaurowi]] zawierały sporo fragmentów owadów. Mogły one być ważnym składnikiem diety wczesnych dinozauromorfów.
 == Literatura ==
@@ Linia 94: / Linia 94: @@
 Kammerer, C.F., Nesbitt, S.J., Shubin, N.H. 2012. The first basal dinosauriform (Silesauridae) from the Late Triassic of Morocco. Acta Palaeontologica Polonica, t. 57, nr 2, str. 277-284. [[doi:10.4202/app.2011.0015]]
-Langer, M.C., Nesbitt, S.J., Bittencourt, J.S., Irmis, R.B. 2013. Non-dinosaurian Dinosauromorpha. W: Nesbitt S.J., Desojo J.B. i R.B. Irmis (red.) Anatomy, Phylogeny and Palaeobiology of Early Archosaurs and their Kin. Geological Society, London, Special Publications, t. 379, str. 157-186. [[doi: 10.1144/SP379.9]]</small>
+Langer, M.C., Nesbitt, S.J., Bittencourt, J.S., Irmis, R.B. 2013. Non-dinosaurian Dinosauromorpha. W: Nesbitt S.J., Desojo J.B. i R.B. Irmis (red.) Anatomy, Phylogeny and Palaeobiology of Early Archosaurs and their Kin. Geological Society, London, Special Publications, t. 379, str. 157-186. [[doi: 10.1144/SP379.9]]
 [[Kategoria:Artykuły paleontologiczne]]

@@ Linia 77: / Linia 77: @@
 === Lokomocja ===
 [[Plik:Eucoelophysis by Kahless28.jpg|300px|thumb|right|[[Eucoelophysis|Eucelofyz]] ([[Silesauridae|silezauryd]]) biegnący obok [[Dromomeron|dromomerona]] - późnego przedstawiciela [[Lagerpetidae|lagerpetidów]]. Autor: [[Jakub Kowalski]].]]
-Pierwsze dinozauromorfy były jeszcze zwierzętami czworonożnymi. Biegały bardzo szybko, głównie za pomocą długich tylnych kończyn. Przednie były znacznie krótsze i służyły głównie do podpierania się. Zachowały się ich tropy określane mianem Prorotodactylus i Rotodactylus. Na ich podstawie wiadomo, że tylna noga robiąc krok sięgała przed kończynę przednią, co pokazuje dysproporcję między nimi. Stąpały głównie na długich palcach (dłuższych niż udo) ustawionych w stopie w jednej płaszczyźnie. Ich miednica przypominała jeszcze stan obserwowany u krokodyli. Była krótka i szeroka z dwoma [[kręg]]ami krzyżowymi i płytką panewką. Wymuszało to ustawienie tylnych kończyn na boki jak u dzisiejszych gadów. W czasie lokomocji kończyny były jednak podciągane pod tułów, przez co ścieżki dinozauromorfów są węższe niż pozostałych [[Archosauria|archozaurów]]. Usprawniało to lokomocję, choć kosztem wzmożonego wysiłku mięśni. Nie miało to jednak dużego znaczenia, gdyż ich niewielki ciężar ten wysiłek ograniczał. [[Ewolucja]] pierwotnych dinozauromorfów poszła co najmniej dwiema różnymi drogami. Pierwsza to [[Lagerpetidae|lagerpetidy]], które zachowały niewielkie rozmiary. Chodziły na czterech kończynach, ale potrafiły zrywać się do dwunożnego biegu. Ich stopa uległa specjalizacji - palec czwarty stał się najdłuższy, a kolejne do pierwszego co raz krótsze. Pozwalało się to lepiej odbijać od podłoża, gdyż machały tylnymi nogami lekko na boki. Druga linia to [[Dinosauriformes|dinozauriformy]]. Początkowo rozwijały one zdolności do dwunożnego, szybkiego biegu o czym świadczy usztywnienie kostki, która mogła się ruszać tylko w kierunku przód-tył i większe podciągnięcie kończyn pod tułów poprzez głębszą panewkę. Zmiana ustawienia kończyn wymuszała także modyfikację palców, którymi zwierzę stąpało po ziemi. Palec pierwszy ulegał redukcji, a piąty przesuwał się stopniowo do tyłu. W ten sposób bardziej zaawansowane dinozauromorfy stąpały już tylko na trzech palcach. Tułów prawdopodobnie był krótki, by łatwiej było unosić przód ciała nad ziemią.
+Pierwsze dinozauromorfy były jeszcze zwierzętami czworonożnymi. Biegały bardzo szybko, głównie za pomocą długich tylnych kończyn. Przednie były znacznie krótsze i służyły głównie do podpierania się. Zachowały się ich tropy określane mianem Prorotodactylus i Rotodactylus. Na ich podstawie wiadomo, że tylna noga robiąc krok sięgała przed kończynę przednią. Stąpały głównie na długich palcach (dłuższych niż udo) ustawionych w stopie w jednej płaszczyźnie. Ich miednica przypominała jeszcze stan obserwowany u krokodyli. Była krótka i szeroka z dwoma [[kręg]]ami krzyżowymi i płytką panewką. Wymuszało to ustawienie tylnych kończyn na boki jak u dzisiejszych gadów. W czasie lokomocji kończyny były jednak podciągane pod tułów, przez co ścieżki dinozauromorfów są węższe niż pozostałych [[Archosauria|archozaurów]]. Usprawniało to lokomocję, choć kosztem wzmożonego wysiłku mięśni. Nie miało to jednak dużego znaczenia, gdyż ich niewielki ciężar ten wysiłek ograniczał.
 === Rozmiary ===
 Początkowo dinozauromorfy były zwierzętami o niewielkich rozmiarach. Ich tropy mierzyły koło czterech centymetrów długości, a całe zwierzę mogło być wielkości kota (stąd w niektórych mediach w [[Polska|Polsce]] mówiło się o tropach "kotozaura" w Górach Świętokrzyskich). Przy tych rozmiarach zostały lagerpetidy, które prawdopodobnie miały mniej niż metr długości i cztery kilo masy. [[Dinosauriformes|Dinozauriformy]] natomiast zwiększyły swe rozmiary sięgając w już [[anizyk]]u trzech metrów długości ([[Nyasasaurus|niasazaur]] i [[Silesauridae|silezauryd]] z [[Tanzania|Tanzanii]]). Było to możliwe dzięki głębszej panewce i podciągnięciu kończyn pod tułów. W ten sposób zwierzę mogło łatwiej dźwigać większy ciężar.

@@ Linia 15: / Linia 15: @@
 |-
 ! '''[[:Kategoria:Czas|Czas występowania ]]'''
-|{{Występowanie2|lewa granica bazalne=251|prawa granica bazalne=212|lewa granica=251|prawa granica=35}}
+|{{Występowanie2|251|212|251|35}}
 -249 [[Ma]] do dzisiaj<br>
 <small> [[bazalne]]: ok. 251 - 212 [[Ma]]<br>

@@ Linia 14: / Linia 14: @@
 ! colspan=2 | Dinosauromorpha (dinozauromorfy)
 |-
-! '''[[:Kategoria:Czas|Czas występowania]]'''
+! '''[[:Kategoria:Czas|Czas występowania ]]'''
-|{{Występowanie|lewa granica=251|prawa granica=212}}
+|{{Występowanie2|lewa granica bazalne=251|prawa granica bazalne=212|lewa granica=251|prawa granica=35}}
--249 do 212 [[Ma]]<br>
+-249 [[Ma]] do dzisiaj<br>
-<small>wczesny [[olenek]] do późnego [[noryk]]u<br>
+<small> [[bazalne]]: ok. 251 - 212 [[Ma]]<br>
-(bez [[Dinosauriformes|dinozauriformów]])</small>
+wczesny [[olenek]] do późnego [[noryk]]u</small>
 |-
 ! '''Dieta'''

@@ Linia 35: / Linia 35: @@
 |-
 ! '''Systematyka'''
-| [[Archosauria]]
+|[[Archosauria]]
 [[Ornithodira]]
 [[Dinosauromorpha]] <small>Benton, [[1984]]

@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 [[Avemetatarsalia]]
 |-
 |colspan=2|{{Archosauria_klad}}