Dromaeosauridae - Historia wersji

Kamil Kamiński: /* Dowiedz się więcej */ nieprawidłowa nazwa Saurornitholestes

2018-06-25T16:49:28Z

‎Dowiedz się więcej: nieprawidłowa nazwa Saurornitholestes

Nazuul: /* Dowiedz się więcej */ Kategoria:Stała rezerwacja‎

2017-05-21T07:13:01Z

‎Dowiedz się więcej: Kategoria:Stała rezerwacja‎

Nazuul: częściowa aktualizacja

2017-02-24T17:38:24Z

częściowa aktualizacja

Podgląd zmian

Mateusz: /* Bibliografia */

2015-08-21T14:23:11Z

‎Bibliografia

Nazuul: +brazylijskie drom. z konferencji

2013-12-08T10:37:21Z

+brazylijskie drom. z konferencji

Nazuul: +Evans i in. 2013 Acheroraptor

2013-11-19T20:35:46Z

+Evans i in. 2013 Acheroraptor

Nazuul: aktualizacja, uzupełnienie, format.

2013-11-18T20:30:11Z

aktualizacja, uzupełnienie, format.

Podgląd zmian

Szerman: /* Wymiary */

2013-08-13T18:47:13Z

‎Wymiary

Mateusz: /* Wymiary */

2013-08-10T12:28:56Z

‎Wymiary

Mateusz: /* Bibliografia */

2013-08-07T10:59:35Z

‎Bibliografia

@@ Linia 457: / Linia 457: @@
 * i o [[zaurornitolestyn]]ach:
-: '''''[[Sauronitholestes]]'''''
+: '''''[[Saurornitholestes]]'''''
 <small><references/></small>

← poprzednia wersja		Wersja z 07:13, 21 maj 2017
Linia 466:		Linia 466:
	[[Kategoria:Paraves]]		[[Kategoria:Paraves]]
	[[Kategoria:Grupy teropodów‎]]		[[Kategoria:Grupy teropodów‎]]
		+	[[Kategoria:Stała rezerwacja‎]]

@@ Linia 327: / Linia 327: @@
 Novas, F.E. & Agnolin, F.L. (2004) 'Unquillosaurus ceibali Powell, a giant maniraptoran (Dinosauria, Theropoda) from the Late Cretaceous of Argentina" Revista del Museo Argentino de Ciencias Naturales, Nueva Serie 6, 61-66.
-Novas, F.E. & Pol, D. (2005) "New evidence on deinonychosaurian dinosaurs from the Late Cretaceous of Patagonia" Nature, 433, 858. 861 [[10.1038/nature03285]]
+Novas, F.E. & Pol, D. (2005) "New evidence on deinonychosaurian dinosaurs from the Late Cretaceous of Patagonia" Nature, 433, 858. 861 [[doi:10.1038/nature03285]]
 Novas, F.E & Puerta, P.F. (1997) "New evidence concerning avian origins from the Late Cretaceous of Patagonia" Nature, 387(6631), 390-392. [[doi:10.1038/387390a0]]

@@ Linia 98: / Linia 98: @@
 ====Kończyny przednie====
-U większości z nich czaszki były słabiej zbudowane niż u innych teropodów, co daje powody do spekulowania, że podczas polowania na grubszą zwierzynę używały one głównie długich kończyn przednich o znacznym zasięgu i powiększonych pazurów stopy lub polowały na zwierzęta mniejsze od siebie. Biomechaniczne badania Carpentera z 2006 r. dowiodły, że najlepiej nadawały się one do chwytania. Proporcjonalnie były one dłuższe u młodych osobników. U niektórych [[mikroraptor]]ów kończyny górne były bardzo długie. "Raptory" - przynajmniej [[Microraptor|mikroraptor]] - podobnie jak ptaki, miały asymetryczne lotki. Podobnie jak inne aweteropody, dromeozaurydy miały trójpalczaste dłonie, których drugi palec był najdłuższy, a pierwszy najkrótszy (wg klasycznej numeracji - zob. [[Tetanurae#Redukcja liczby palców u tetanurów]]). Badania dotyczące [[bambiraptor]]a wykazały, że mógł nimi manewrować w bardzo zaawansowany sposób i podawać sobie nimi pokarm do pyska, jak niektóre współczesne ssaki. Pazury przednich kończyn mikroraptora anatomicznie przypominają te występujące u współczesnych zwierząt prowadzących nadrzewny tryb życia (Gong i in., 2012).
+U większości z nich czaszki były słabiej zbudowane niż u innych teropodów, co daje powody do spekulowania, że podczas polowania na grubszą zwierzynę używały one głównie długich kończyn przednich o znacznym zasięgu i powiększonych pazurów stopy lub polowały na zwierzęta mniejsze od siebie. Biomechaniczne badania Carpentera z 2006 r. dowiodły, że najlepiej nadawały się one do chwytania. Proporcjonalnie były one dłuższe u młodych osobników. U niektórych [[mikroraptor]]ów kończyny górne były bardzo długie. "Raptory" - przynajmniej [[Microraptor|mikroraptor]] - podobnie jak ptaki, miały asymetryczne lotki. Podobnie jak inne [[aweteropod]]y, dromeozaurydy miały trójpalczaste dłonie, których drugi palec był najdłuższy, a pierwszy najkrótszy (wg klasycznej numeracji - zob. [[Tetanurae#Redukcja liczby palców u tetanurów]]). Badania dotyczące [[bambiraptor]]a wykazały, że mógł nimi manewrować w bardzo zaawansowany sposób i podawać sobie nimi pokarm do pyska, jak niektóre współczesne ssaki. Pazury przednich kończyn mikroraptora anatomicznie przypominają te występujące u współczesnych zwierząt prowadzących nadrzewny tryb życia (Gong i in., 2012).
 ====Kończyny tylne====
@@ Linia 187: / Linia 187: @@
 [[Laurazja]] (Europa, Ameryka Płn., Azja) i [[Gondwana]] (?Ameryka Płd., ?Australia, ?Antarktyda, ?Madagaskar, Afryka)
-"Raptory" pochodzą prawdopodobnie z Azji i żyły na półkuli północnej (Laurazja). [[Unenlagin]]y, które mogą być dromeozaurydami, pochodzą z półkuli południowej (Gondwana). ''[[Shanag]]'' i ''[[Mahakala]]'' z Mongolii, ''[[Tianyuraptor]]'' z Chin ([[Coelurosauria#Godefroit_i_in..2C_2013B.28c.29|Godefroit i in., 2013(c)]]), ''[[Variraptor]]'' z Francji (Cau, online [http://theropoda.blogspot.com/2009/06/ce-la-patagonia-nel-sud-della-francia.html]) oraz ''[[Sauronitholestes]]'' z USA ([[Coelurosauria#Choiniere_i_in..2C_2013|Choiniere i in. (2013)]]) mogą okazać się laurazjatyckimi unenlaginami. Niewątpliwe szczątki [[mikroraptor]]ów i [[eudromeozaur]]ów odnaleziono tylko na kontynentach północnych (choć ''[[Unquillosaurus]]'' z Argentyny może być eudromeozaurem wg Cau, online [http://theropoda.blogspot.com/2008/09/unquillosaurus-ceibali-powell-1979.html]). Fragment kości udowej (NMV P180889) z wczesnej kredy Australii ([[apt]]-[[alb]], 125-100 Ma) może pochodzić od "nie-[[dromeozauryn]]owego dromeozauryda"(Benson i in., 2012). Fragmentaryczne szczątki z [[alb]]u-[[cenoman]]u Sudanu pochodzą od dromeozauryda (Rauhut i Werner, 1995; Turner i in., 2012), podobnie jak zęby z wczesnego cenomanu Maroko (Amiot I In., 2004; Richter i in., 2012).
+"Raptory" pochodzą prawdopodobnie z Azji i żyły na półkuli północnej (Laurazja). [[Unenlagin]]y, które mogą być dromeozaurydami, pochodzą z półkuli południowej (Gondwana). ''[[Shanag]]'' i ''[[Mahakala]]'' z Mongolii, ''[[Tianyuraptor]]'' z Chin ([[Coelurosauria#Godefroit_i_in..2C_2013B.28c.29|Godefroit i in., 2013(c)]]), ''[[Variraptor]]'' z Francji (Cau, online [http://theropoda.blogspot.com/2009/06/ce-la-patagonia-nel-sud-della-francia.html]) oraz ''[[Sauronitholestes]]'' z USA ([[Coelurosauria#Choiniere_i_in..2C_2013|Choiniere i in. (2013)]]) mogą okazać się laurazjatyckimi unenlaginami. Niewątpliwe szczątki [[mikroraptor]]ów i [[eudromeozaur]]ów odnaleziono tylko na kontynentach północnych (choć ''[[Unquillosaurus]]'' z Argentyny może być eudromeozaurem wg Cau, online [http://theropoda.blogspot.com/2008/09/unquillosaurus-ceibali-powell-1979.html]). Wg niepublikowanych danych z [[kampan]]u-[[mastrycht]]u (84-66 Ma) Brazylii (wiele lokalizacji) pochodzą zęby typowo laurazjatyckich dromeozaurydów, które przybyły tam prawdopodobnie w wyniku połączenia Ameryki Północnej z Południową około przełomu [[santon]]/kampan (ok. 84 Ma); są tam znacznie szerzej rozpowszechnione, niż zęby unenlaginów (Bertini, 2013).
 ==[[Kladogram]]y==
@@ Linia 401: / Linia 403: @@
 Inne:
-Agnolín, F.L. & Novas, F.E. (2011B) "Avian ancestors: a review of the phylogenetic relationships of coelurosaurian theropods closely related to birds" Ameghiniana, 48 (4) Suplement, R116-R117.
+Agnolín, F.L. & Novas, F.E. (2011B) "Avian ancestors: a review of the phylogenetic relationships of coelurosaurian theropods closely related to birds" Ameghiniana, 48 (4) Suplement, R116-R117. [abstrakt]
 Bakkker, R.T. "Raptor Red" (wstęp)
 Hall, L. & Goodwin, M. (2011) "A diverse dinosaur tooth assemblage from the Upper Jurassic of Ethiopia: implications for Gondwanan dinosaur biogeography" SVP 2011 Program and Abstracts Book, 121 [abstrakt]

@@ Linia 112: / Linia 112: @@
 [[Plik:Deinonychus_stopa3.png|thumb|200px||Zaciśnięta stopa ''Deinonychus'' (źródło: Fowler i in., 2011).]]
-====Funkcje strasznego szponu====
+======Funkcje strasznego szponu======
 Tajemnicą jest rolą powiększonego drugiego palca stopy dromeozaurydów. Spekuluje się, że służył on do wypruwania ofierze wnętrzności i zadawania jej "śmiertelnego ciosu"'. John Ostrom w 1969 roku stwierdził, że dromeozaurydy kopały ofiarę, zadając jej w ten sposób dotkliwe rany. Adams (1987) zasugerował, że powiększone szpony kończyn tylnych tych zwierząt mogły być używane do wypruwania wnętrzności dużym [[ceratopsia|ceratopsom]]. Brzmi to jak scenariusz z horroru, jednak prawda jest trochę inna.
@@ Linia 174: / Linia 174: @@
 : ''[[Utahraptor]]'' 130-128 (?124-?122) Ma
 najmłodsze:
-: cf. ''[[Dromaeosaurus]]'' sp. 69-66 Ma
+: ''[[Acheroraptor]]'' 69-66 Ma
@@ Linia 204: / Linia 202: @@
 Kladogram z Longrich i Currie, 2009.
 ===Niepublikowane===
@@ Linia 254: / Linia 258: @@
 Dececchi, T.A. & Larsson, H.C.E. (2011) "Assessing Arboreal Adaptations of Bird Antecedents: Testing the Ecological Setting of the Origin of the Avian Flight Stroke" PLoS ONE 6(8), e22292. [[doi:10.1371/journal.pone.0022292]]
 Ezcurra, M.D. (2009) "Theropod remains from the uppermost Cretaceous of Colombia and their implications for the palaeozoogeography of western Gondwana" Cretaceous Research 30(5): 1339-1344. [[doi:10.1016/j.cretres.2009.08.004]]
@@ Linia 426: / Linia 432: @@
 * [[eudromeozaur]]ach o niepewnej klasyfikacji:
-: '''''[[Atrociraptor]]''''', ??'''''[[Bambiraptor]]''''', {{U|'''''[[Deinonychus]]'''''}}
+: '''''[[Atrociraptor]]''''', ???{{U|'''''[[Balaur]]'''''}}<ref>Może nie należeć do Dromaeosauridae, lecz do [[Avialae]]</ref>, ??'''''[[Bambiraptor]]''''', {{U|'''''[[Deinonychus]]'''''}}
 * [[dromeozauryn]]ach:
@@ Linia 432: / Linia 438: @@
 * [[welocyraptoryn]]ach:
-: ?'''''[[Adasaurus]]''''', ???{{U|'''''[[Balaur]]'''''}}<ref>Może nie należeć do Dromaeosauridae, lecz do [[Avialae]]</ref>, ?'''''[[Tsaagan]]'''''/?'''''[[Linheraptor]]''''', , {{U|'''''[[Velociraptor]]'''''}}
+: '''''[[Acheroraptor]]''''', ?'''''[[Adasaurus]]''''', ?'''''[[Tsaagan]]'''''/?'''''[[Linheraptor]]''''', , {{U|'''''[[Velociraptor]]'''''}}
 * i o [[zaurornitolestyn]]ach:

← poprzednia wersja		Wersja z 18:47, 13 sie 2013
Linia 147:		Linia 147:

	==Wymiary==		==Wymiary==
−	?50-70 m (''[[Pamparaptor]]''), ?63 cm (?''[[Microraptor]] zhaoianus''), 65 cm (?''[[Mahakala]]'', ?''[[Rahonavis]]''), <<< ~7 m (''[[Utahraptor]]'', ''[[Austroraptor]]''	+	?50-70 cm (''[[Pamparaptor]]''), ?63 cm (?''[[Microraptor]] zhaoianus''), 65 cm (?''[[Mahakala]]'', ?''[[Rahonavis]]''), <<< ~7 m (''[[Utahraptor]]'', ''[[Austroraptor]]''

@@ Linia 154: / Linia 154: @@
 Jak sugeruje nazwa, [[Microraptoria]] i sam ''[[Microraptor]]'' należą do jednych z najmniejszych nieptasich dinozaurów (nie ma jednak pewności, że należą do Dromaeosauridae). [[Holotyp]] ''[[Microraptor]] zhaoianus'' mierzy (w zależności od szacunków) 42-47 cm. Większe osobniki tego gatunku miał ok. 63 cm. Jednak prawdopodobnie do ''M. zhaoianus'' należą też inne mikroraptory, w tym ''M. gui'' (którego typowy okaz mierzy już ok. 77 cm), ''M. hanqingi'' i ''[[Cryptovolans]] pauli'' (oba ok. 95 cm). Pozostałe mikroraptory osiągały 1-1,1 m (''[[Graciliraptor]]'',  ''[[Sinornithosaurus]]'',  ''[[Hesperonychus]]'',  ''[[Luanchuanraptor]]''), większy był ''[[Shanag]]'' (ok. 1,5 m), natomiast ''[[Tianyuraptor]]'' mógł osiągać ok. 1,7-2 m, ale nie jest pewne, czy te dwa należą do tej grupy.
-Najczęściej za największego przedstawiciela Dromaeosauridae uważa się osiągającego jakieś 6-7 m długości [[utahraptor]]a. Jednak ''[[Austroraptor]]'' mógł być jeszcze większy - świadczy o tym fakt, że każda jego kość jest dłuższa od odpowiadającej jej kości utahraptora. Był jednak lżej zbudowany. Paradoksalnie jego długość oceniana jest tylko na ok. 5 m (wg Novas i in., 2009; rozmiary zapewne mocno zaniżone). Jedyną kością znalezioną u obydwu jest piszczel, która u tego pierwszego miała 56,5 cm długości i 14 cm szerokości w przekroju w dystalnej części. U tego drugiego było to odpowiednio: 50,5 i 14,5 cm. Większa szerokość świadczy zapewne o znaczniejszej masie, więc to utahraptora należy uznać za największego dromeozauryda, tym bardziej, że autroraptor może należeć do [[avialae|ptaków]]. Sporym dromeozaurydem był także ''[[Achillobator]]'' (4,5 m wg Novasa i in., 2009). Fragmentaryczne szczątki (zęby, piszczel i dolna część kończyny tylnej) odkryte na Wyspie Jamesa Rossa i datowane na wczesny [[mastrycht]] zostały przypisane do Dromaeosauridae (Case i in., 2007). Żył on mniej więcej w tym samym czasie co ''[[Austroraptor]]'' i był niemal tak duży. Prawdopodobnie był [[unenlagin]]em (Agnolin i in., 2010), choć Turner i in. (2012) zaliczyli go tylko do [[Deinonychosauria]] wskazując na cechy nieprzystające do dromeozauryda. Znaleziono duże [[trop]]y dromeozaurydów z Ameryki Południowej - okazy z późnego [[kampan]]u, pochodzące z osadów formacji Toro Toro w Boliwii odpowiadają wielkości ''Austroraptor'' (Apesteguía i in., 2012). Zęby z [[barrem]]u (130-125 Ma) Anglii prawdopodobnie pochodzą od [[welocyraptoryn]]ów podobnej wielkości (Sweetman, 2004), jednak cechy uważane dawniej za unikalne dla tej grupy mają też inne [[maniraptor]]y (Senter i in., 2004). Kolejnym dużym dromeozaurydem - porównywalnym rozmiarami z ''Achillobator'' - może być ''[[Unquillosaurus]]'' z [[kampan]]u-[[mastrycht]]u (83-65 Ma) Argentyny. Może należeć on do [[Maniraptoriformes]], ma cechy [[eumaniraptor]]ów a nawet [[Aviale]] (Agnolin i Novas, 2013), często uważany jest za przedstawiciela omawianej grupy, choć wykazuje też podobieństwo do ''[[Giganotosaurus]]'' i został uznany za [[karcharodontozauryd]]a (Carrano i in., 2012). Do dromeozaurydów mogły należeć odnalezione w Nigrze tropy pozostawione przez duże (3-4 m, wg Xinga i in., [2012] aż 4,7 m), prawdopodobnie środkowojurajskie [[deinonychozaur]]y (Mudroch i in., 2011). Jako ciekawostkę można podać, że odnaleziono pojedynczy kręg ogonowy utahraptora. Na jego podstawie przypisuje się właścicielowi ogromne rozmiary - 12 m długości i 2,7 t masy! Należy pamiętać przy tym jednak, że owa skamielina nie została formalnie opisana a obliczenia rozmiarów na podstawie pojedynczej kości są mocno niepewne i często błędne.
+Najczęściej za największego przedstawiciela Dromaeosauridae uważa się osiągającego jakieś 6-7 m długości [[utahraptor]]a. Jednak ''[[Austroraptor]]'' mógł być jeszcze większy - świadczy o tym fakt, że każda jego kość jest dłuższa od odpowiadającej jej kości utahraptora. Był jednak lżej zbudowany. Paradoksalnie jego długość oceniana jest tylko na ok. 5 m (wg Novas i in., 2009; rozmiary zapewne mocno zaniżone). Jedyną kością znalezioną u obydwu jest piszczel, która u tego pierwszego miała 56,5 cm długości i 14 cm szerokości w przekroju w dystalnej części. U tego drugiego było to odpowiednio: 50,5 i 14,5 cm. Większa szerokość świadczy zapewne o znaczniejszej masie, więc to utahraptora należy uznać za największego dromeozauryda, tym bardziej, że autroraptor może należeć do [[avialae|ptaków]]. Sporym dromeozaurydem był także ''[[Achillobator]]'' (4,5 m wg Novasa i in., 2009). Fragmentaryczne szczątki (zęby, piszczel i dolna część kończyny tylnej) odkryte na Wyspie Jamesa Rossa i datowane na wczesny [[mastrycht]] zostały przypisane do Dromaeosauridae (Case i in., 2007). Żył on mniej więcej w tym samym czasie co ''[[Austroraptor]]'' i był niemal tak duży. Prawdopodobnie był [[unenlagin]]em (Agnolin i in., 2010), choć Turner i in. (2012) zaliczyli go tylko do [[Deinonychosauria]] wskazując na cechy nieprzystające do dromeozauryda. Znaleziono duże [[trop]]y dromeozaurydów z Ameryki Południowej - okazy z późnego [[kampan]]u, pochodzące z osadów formacji Toro Toro w Boliwii odpowiadają wielkości ''Austroraptor'' (Apesteguía i in., 2012). Zęby z [[barrem]]u (130-125 Ma) Anglii prawdopodobnie pochodzą od [[welocyraptoryn]]ów podobnej wielkości (Sweetman, 2004), jednak cechy uważane dawniej za unikalne dla tej grupy mają też inne [[maniraptor]]y (Senter i in., 2004). Kolejnym dużym dromeozaurydem - porównywalnym rozmiarami z ''Achillobator'' - może być ''[[Unquillosaurus]]'' z [[kampan]]u-[[mastrycht]]u (83-65 Ma) Argentyny. Może należeć on do [[Maniraptoriformes]], ma cechy [[eumaniraptor]]ów a nawet [[Avialae]] (Agnolin i Novas, 2013), często uważany jest za przedstawiciela omawianej grupy, choć wykazuje też podobieństwo do ''[[Giganotosaurus]]'' i został uznany za [[karcharodontozauryd]]a (Carrano i in., 2012). Do dromeozaurydów mogły należeć odnalezione w Nigrze tropy pozostawione przez duże (3-4 m, wg Xinga i in., [2012] aż 4,7 m), prawdopodobnie środkowojurajskie [[deinonychozaur]]y (Mudroch i in., 2011). Jako ciekawostkę można podać, że odnaleziono pojedynczy kręg ogonowy utahraptora. Na jego podstawie przypisuje się właścicielowi ogromne rozmiary - 12 m długości i 2,7 t masy! Należy pamiętać przy tym jednak, że owa skamielina nie została formalnie opisana a obliczenia rozmiarów na podstawie pojedynczej kości są mocno niepewne i często błędne.
 Najmniejszymi unenlaginami i dromeozaurydem mogły być ''[[Rahonavis]]'' i ''[[Mahakala]]'' (ok. 65 cm), nie jest jednak pewne, czy należą do tej grupy. ''[[Buitreraptor]]'' był stosunkowo niewielki (1,35 m) a mniejszy od niego był znany z kręgu grzbietowego dorosły okaz z turonu-santonu Brazylii osiągał ok. 1 m (Candeiro i in., 2012). Unenlaginy wykazują gigantyzm - ''[[Unenlagia]]'' była całkiem spora, a najdłuższy z "raptorów" (o ile nim rzeczywiście jest) - ''[[Austroraptor]]'' - także należy do tej grupy.