Edmontonia - Historia wersji

Kamil Kamiński o 12:38, 24 kwi 2025

2025-04-24T12:38:43Z

Kamil Kamiński: /* Budowa */

2025-04-24T12:34:03Z

‎Budowa

Kamil Kamiński: /* Historia odkryć i badań */

2024-11-28T14:30:32Z

‎Historia odkryć i badań

Kamil Kamiński: /* Historia odkryć i badań */

2024-11-28T14:25:54Z

‎Historia odkryć i badań

Kamil Kamiński: /* Paleobiologia i paleoekologia */ Przeniesienie części treści do Ankylosauria

2024-10-06T19:56:35Z

‎Paleobiologia i paleoekologia: Przeniesienie części treści do Ankylosauria

Kamil Kamiński o 10:35, 7 sie 2022

2022-08-07T10:35:29Z

Nazuul: systematyka węższa, Eberth i in., 2013; Eberth i Kamo, 2020; wiek z Arbour i in., 2009 będzie już nieaktualny; "Czaszka" pewnie też zob. Burns 2015 w haśle Denvers.

2022-08-07T09:59:29Z

systematyka węższa, Eberth i in., 2013; Eberth i Kamo, 2020; wiek z Arbour i in., 2009 będzie już nieaktualny; "Czaszka" pewnie też zob. Burns 2015 w haśle Denvers.

Kamil Kamiński: przeniesienie części opisu do Denversaurus

2022-08-04T09:30:31Z

przeniesienie części opisu do Denversaurus

Dino o 09:33, 4 lis 2021

2021-11-04T09:33:56Z

Dino: Zastępowanie tekstu - "Ornitischia" na "Ornithischia"

2018-12-10T15:16:48Z

Zastępowanie tekstu - "Ornitischia" na "Ornithischia"

@@ Linia 42: / Linia 42: @@
 [[Ankylosauria]]
-[[Nodosauridae]]
+[[Nodosauridae]] / [[Panoplosauridae]]<ref>Raven, T.J., Barrett, P.M., Joyce, C.B. & Maidment, S.C. R. (2023). "The phylogenetic relationships and evolutionary history of the armoured dinosaurs (Ornithischia: Thyreophora)". Journal of Systematic Palaeontology. 21 (1). 2205433. [[doi:10.1080/14772019.2023.2205433]].</ref>
 [[Nodosaurinae]]

@@ Linia 69: / Linia 69: @@
 ==Budowa==
 [[Plik:An_armored_coffee_table_with_legs_by_scotthartman.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu ''E. rugosidens ''. Autor: Scott Hartman [https://scotthartman.deviantart.com/art/An-armored-coffee-table-with-legs-322722222].]]
-''Edmontonia'' była ciężko opancerzonym, czworonożnym roślinożercą o beczkowatym ciele, małej głowie i krótkich kończynach. W odróżnieniu od [[Ankylosauridae|ankylozaurów]], innych pancernych dinozaurów okresu kredy, nie miała ona kostnej maczugi na końcu ogona ani okazałych rogów z tyłu czaszki. Jej ciało chroniła mozaika kostnych płyt różnej wielkości oraz imponujące kolce na bokach i w okolicach barków.
+''Edmontonia'' była ciężko opancerzonym, czworonożnym roślinożercą o beczkowatym ciele, małej głowie i krótkich kończynach. W odróżnieniu od [[Ankylosauridae|ankylozaurydów]], innych pancernych dinozaurów okresu kredy, nie miała ona kostnej maczugi na końcu ogona ani okazałych rogów z tyłu czaszki. Jej ciało chroniła mozaika kostnych płyt różnej wielkości oraz imponujące kolce na bokach i w okolicach barków.
 ===Czaszka===

@@ Linia 65: / Linia 65: @@
 W 1970 r. [[Walter Coombs]] sugerował, że edmontonia jest młodszym synonimem ''[[Panoplosaurus]]''. Nie uzasadnił jednak przekonująco swoich poglądów, przez co nie zyskały one szerszej akceptacji ([[Kenneth Carpenter|Carpenter]], 1990).
-Do rodzaju ''Edmontonia'' przypisywano też szczątki z późnego [[mastrycht]]u (formacje [[Hell Creek]] i [[Lance]]). Obecnie jednak wydaje się, że należały one do osobnego rodzaju ''[[Denversaurus]]'' (zob. szerzej w [[Denversaurus#Historia taksonu]]). Warto róznież zaznaczyc, że w wielu nowszych analizach ''E. longiceps'' i ''E. rugosidens'' wraz z denwerzaurem tworzą politomię. Wg innych analiz (Zheng i in., 2018; Raven i in., 2023 oraz późniejszych, na niej opartych) rodzaj ''Edmontonia'' jest parafiletyczny; ''E. longiceps'' tworzy klad z ''[[Denversaurus]]'', a ''E. rugosidens'' jest do niego taksonem siostrzanym (zob. [[Ankylosauria#Kladogramy]].
+Do rodzaju ''Edmontonia'' przypisywano też szczątki z późnego [[mastrycht]]u (formacje [[Hell Creek]] i [[Lance]]). Obecnie jednak wydaje się, że należały one do osobnego rodzaju ''[[Denversaurus]]'' (zob. szerzej w [[Denversaurus#Historia taksonu]]). Warto róznież zaznaczyc, że w wielu nowszych analizach ''E. longiceps'' i ''E. rugosidens'' wraz z denwerzaurem tworzą politomię. Wg innych analiz (Zheng i in., 2018; Raven i in., 2023 oraz późniejszych, na niej opartych) rodzaj ''Edmontonia'' jest parafiletyczny; ''E. longiceps'' tworzy klad z ''[[Denversaurus]]'', a ''E. rugosidens'' jest do niego taksonem siostrzanym (zob. [[Ankylosauria#Kladogramy]]).
 ==Budowa==

@@ Linia 65: / Linia 65: @@
 W 1970 r. [[Walter Coombs]] sugerował, że edmontonia jest młodszym synonimem ''[[Panoplosaurus]]''. Nie uzasadnił jednak przekonująco swoich poglądów, przez co nie zyskały one szerszej akceptacji ([[Kenneth Carpenter|Carpenter]], 1990).
-Do rodzaju ''Edmontonia'' przypisywano też szczątki z późnego [[mastrycht]]u (formacje [[Hell Creek]] i [[Lance]]). Obecnie jednak wydaje się, że należały one do osobnego rodzaju ''[[Denversaurus]]'' (zob. szerzej w [[Denversaurus#Historia taksonu]]).
+Do rodzaju ''Edmontonia'' przypisywano też szczątki z późnego [[mastrycht]]u (formacje [[Hell Creek]] i [[Lance]]). Obecnie jednak wydaje się, że należały one do osobnego rodzaju ''[[Denversaurus]]'' (zob. szerzej w [[Denversaurus#Historia taksonu]]). Warto róznież zaznaczyc, że w wielu nowszych analizach ''E. longiceps'' i ''E. rugosidens'' wraz z denwerzaurem tworzą politomię. Wg innych analiz (Zheng i in., 2018; Raven i in., 2023 oraz późniejszych, na niej opartych) rodzaj ''Edmontonia'' jest parafiletyczny; ''E. longiceps'' tworzy klad z ''[[Denversaurus]]'', a ''E. rugosidens'' jest do niego taksonem siostrzanym (zob. [[Ankylosauria#Kladogramy]].
 ==Budowa==

@@ Linia 86: / Linia 86: @@
 ==Paleobiologia i paleoekologia==
-''Edmontonia'' żywiła się nisko rosnącymi roślinami. Być może, z racji stosunkowo wąskiego pyska, żerowała ona w sposób selektywny, wybierając najbardziej soczyste spośród nich. Okresowo, w porach suchych musiała jednak prawdopodobnie żywić się również twardszym, mniej wartościowym pokarmem (Lambert, 1993).
+''Edmontonia'' żywiła się nisko rosnącymi roślinami. Być może, z racji stosunkowo wąskiego pyska, żerowała ona w sposób selektywny, wybierając najbardziej soczyste spośród nich. Okresowo, w porach suchych musiała jednak prawdopodobnie żywić się również twardszym, mniej wartościowym pokarmem (Lambert, 1993). Zob. więcej w [[Ankylosauria#Paleobiologia]].
-−
 [[Plik: Edmontonia_restoration.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja dwóch osobników edmontonii. Autor: E.M. Fulda [https://en.wikipedia.org/wiki/Edmontonia#/media/File:Edmontonia_restoration.jpg].]]

@@ Linia 93: / Linia 93: @@
 ==Gatunki==
 ===''E. longiceps''===
-'''Miejsce:''' [[Kanada]]: Alberta; [[formacja]] [[Horseshoe Canyon]] - górna część ogniwa Horsethief (Eberth i in., 2013)
+'''Miejsce:''' [[Kanada]]: Alberta; [[formacja]] [[Horseshoe Canyon]] - górna część ogniwa Horsethief (Eberth i in., 2013); ?[[USA]]: Teksas, formacja [[Aguja]] (Burns, 2015b)
 '''Czas:''' ok. 72-71,5 [[Ma]] (Eberth i Kamo, 2020)
-'''Materiał kopalny: '''[[Holotyp]] (NMC 8531) to czaszka wraz z częściową żuchwą, jedenaście kręgów grzbietowych, kość lędźwiowo-krzyżowa (ang. ''synsacrum''), dziewięć kręgów ogonowych, cztery żebra szyjne, dwadzieścia sześć żeber brzusznych, kości miednicy, kilka kości kończyn i osteodermy (Carpenter, 1990). Drugi prawdopodobny okaz to TMP 1994.165.0001 (Eberth i in., 2013).
+'''Materiał kopalny: '''[[Holotyp]] (NMC 8531) to czaszka wraz z częściową żuchwą, jedenaście kręgów grzbietowych, kość lędźwiowo-krzyżowa (ang. ''synsacrum''), dziewięć kręgów ogonowych, cztery żebra szyjne, dwadzieścia sześć żeber brzusznych, kości miednicy, kilka kości kończyn i osteodermy (Carpenter, 1990). Drugi prawdopodobny okaz to TMP 1994.165.0001 (Eberth i in., 2013). Burns (2015b) wymienia dwa kolejne okazy - AMNH 3076 i TMP 98.98.1 (przynajmniej czszka, półpierścień szyjny, kość ramienna i osteodermy).
 [[Plik: Edmontonia_armour.jpg|300px|thumb|right|Widok z góry na czaszkę i pancerz ''E. rugosidens''. Autor zdjęcia: W.D. Matthews [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edmontonia_armour.jpg].]]
@@ Linia 147: / Linia 147: @@
 Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]].
-Burns, ME (2015) “Intraspecific Variation in Late Cretaceous Nodosaurids (Ankylosauria: Dinosauria)”. Journal of Vertebrate Paleontology, Program and Abstracts, 2015, 99–100. [http://vertpaleo.org/PDFS/a9/a987ca97-54e1-408a-b65d-b0d3e1507868.pdf].
+Burns, ME (2015a). "Intraspecific Variation in Late Cretaceous Nodosaurids (Ankylosauria: Dinosauria)" Journal of Vertebrate Paleontology, Program and Abstracts, 2015, 99–100. [http://vertpaleo.org/PDFS/a9/a987ca97-54e1-408a-b65d-b0d3e1507868.pdf].
 Carpenter, K., Breithaupp, B (1986). "Latest cretaceous occurence of nodosaurid ankylosaurs (Dinosauria, Ornithischia) in western North America and the gradual extinction of the dinosaurs." Journal of Vertebrate Paleontology,  6 (3): 251-257.

@@ Linia 6: / Linia 6: @@
 |-
 | [[Kamil Kamiński]]
+| [[Maciej Ziegler]]
 |}
 </small>
@@ Linia 29: / Linia 29: @@
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
-| ok. 76,5-70,5 [[Ma]]
+| ok. 76,5-71,5 [[Ma]]
-<small>[[późna kreda]] ([[kampan]] – wczesny [[mastrycht]])</small>
+<small>[[późna kreda]] ([[kampan]] – wczesny [[mastrycht]]??)</small>
 |-
 ! '''Systematyka'''
@@ Linia 43: / Linia 43: @@
 [[Nodosauridae]]
 |-
@@ Linia 59: / Linia 63: @@
 [[Plik: Edmontonia_panoplosaurus_by_abelov2014.jpg|300px|thumb|right|''Edmontonia'' w towarzystwie ''[[Panoplosaurus]]''. Autor: ABelov2014 [https://abelov2014.deviantart.com/art/Edmontonia-Panoplosaurus-680781110].]]
-W 1970 r. [[Walter Coombs]] sugerował, że edmontonia jest młodszym synonimem ''[[Panoplosaurus]]''. Nie uzasadnił jednak przekonująco swoich poglądów, przez co nie zyskały one szerszej akceptacji ([[Kenneth Carpenter|Karpenter]], 1990).
+W 1970 r. [[Walter Coombs]] sugerował, że edmontonia jest młodszym synonimem ''[[Panoplosaurus]]''. Nie uzasadnił jednak przekonująco swoich poglądów, przez co nie zyskały one szerszej akceptacji ([[Kenneth Carpenter|Carpenter]], 1990).
 Do rodzaju ''Edmontonia'' przypisywano też szczątki z późnego [[mastrycht]]u (formacje [[Hell Creek]] i [[Lance]]). Obecnie jednak wydaje się, że należały one do osobnego rodzaju ''[[Denversaurus]]'' (zob. szerzej w [[Denversaurus#Historia taksonu]]).
 ==Budowa==
-[[Plik:An_armored_coffee_table_with_legs_by_scotthartman.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu ''E.a rugosidens ''. Autor: Scott Hartman [https://scotthartman.deviantart.com/art/An-armored-coffee-table-with-legs-322722222].]]
+[[Plik:An_armored_coffee_table_with_legs_by_scotthartman.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu ''E. rugosidens ''. Autor: Scott Hartman [https://scotthartman.deviantart.com/art/An-armored-coffee-table-with-legs-322722222].]]
 ''Edmontonia'' była ciężko opancerzonym, czworonożnym roślinożercą o beczkowatym ciele, małej głowie i krótkich kończynach. W odróżnieniu od [[Ankylosauridae|ankylozaurów]], innych pancernych dinozaurów okresu kredy, nie miała ona kostnej maczugi na końcu ogona ani okazałych rogów z tyłu czaszki. Jej ciało chroniła mozaika kostnych płyt różnej wielkości oraz imponujące kolce na bokach i w okolicach barków.
@@ Linia 75: / Linia 79: @@
 ===Szkielet pozaczaszkowy===
 Szyja edmontonii składała się z siedmiu bądź ośmiu kręgów. Ich trzony stawały się coraz bardziej masywne w miarę oddalania się od głowy zwierzęcia. Grzbietowy odcinek kręgosłupa liczył co  najmniej dziesięć kręgów, choć ich liczba była zapewne większa. Kość lędźwiowo krzyżowa składała się z czterech kręgów grzbietowych, trzech krzyżowych i dwóch ogonowych. Liczba kręgów ogonowych pozostaje nieznana, choć wydaje się, że ich liczba mogła dochodzić nawet do pięćdziesięciu, podobnie jak u [[Sauropelta|zauropelty]]. Wyrostki kolczyste kręgów były niższe niż u panoplozaura. Kończyny przednie były krótkie i zbudowane z masywnych kości. Kończyły się trzema palcami. Kość krucza pozostawała niezrośnięta z łopatką. Kończyny tylne edmontonii są słabo poznane  (Carpenter, 1990).
-[[Plik: Edmontonia_mount.jpg|300px|thumb|right|Szkielet ''E. rugosidens''. Autor zdjęcia: FunkMonk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edmontonia_mount.jpg].]]
+[[Plik: Edmontonia_mount.jpg|300px|thumb|right|Szkielet ''E. rugosidens'', w znacznej mierze pozbawiony osteoderm. Autor zdjęcia: FunkMonk [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edmontonia_mount.jpg].]]
 ===Pancerz===
@@ Linia 89: / Linia 93: @@
 ==Gatunki==
 ===''E. longiceps''===
-'''Miejsce:''' [[Kanada]], Alberta [[formacja]] [[Horseshoe Canyon]]
+'''Miejsce:''' [[Kanada]]: Alberta; [[formacja]] [[Horseshoe Canyon]] - górna część ogniwa Horsethief (Eberth i in., 2013)
-'''Czas:''' ok. 71,5-70,5 [[Ma]] ([[Victoria Arbour|Arbour]] i in., 2009)
+'''Czas:''' ok. 72-71,5 [[Ma]] (Eberth i Kamo, 2020)
-'''Materiał kopalny: '''[[Holotyp]] (NMC 8531) to czaszka wraz z częściową żuchwą, jedenaście kręgów grzbietowych, kość lędźwiowo-krzyżowa (ang. ''synsacrum''), dziewięć kręgów ogonowych, cztery żebra szyjne, dwadzieścia sześć żeber brzusznych, kości miednicy, kilka kości kończyn i osteodermy (Carpenter, 1990).
+'''Materiał kopalny: '''[[Holotyp]] (NMC 8531) to czaszka wraz z częściową żuchwą, jedenaście kręgów grzbietowych, kość lędźwiowo-krzyżowa (ang. ''synsacrum''), dziewięć kręgów ogonowych, cztery żebra szyjne, dwadzieścia sześć żeber brzusznych, kości miednicy, kilka kości kończyn i osteodermy (Carpenter, 1990). Drugi prawdopodobny okaz to TMP 1994.165.0001 (Eberth i in., 2013).
 [[Plik: Edmontonia_armour.jpg|300px|thumb|right|Widok z góry na czaszkę i pancerz ''E. rugosidens''. Autor zdjęcia: W.D. Matthews [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edmontonia_armour.jpg].]]
@@ Linia 99: / Linia 103: @@
 ===''E. rugosidens''===
-'''Miejsce:''' [[Kanada]], Alberta i [[USA]], Montana, [[formacja|formacje]] [[Dinosaur Park]] i [[Two Medicine]]
+'''Miejsce:''' [[Kanada]]: Alberta i [[USA]]: Montana; [[formacja|formacje]] [[Dinosaur Park]] i [[Two Medicine]]
 '''Czas:''' ok. 76,5-75,5 [[Ma]] (Arbour i in., 2009)
@@ Linia 150: / Linia 154: @@
 Carpenter, K., DiCroce, T,, Kinneer, B., Simon, R. (2013) "Pelvis of Gargoyleosaurus (Dinosauria: Ankylosauria) and the Origin and Evolution of the Ankylosaur Pelvis." PLoS ONE, 8 (11): e79887. [[doi:10.1371/journal.pone.0079887]].
 Gilmore, C.W. (1930). "On dinosaurian reptiles from the Two Medicine Formation of Montana". Proceedings of the United States National Museum. 77 (16): 1–39. [[doi:10.5479/si.00963801.77-2839.1]].
@@ Linia 172: / Linia 180: @@
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Kampan]]
 [[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]

@@ Linia 166: / Linia 166: @@
 [[Kategoria:Thyreophora]]
 [[Kategoria:Ankylosauria]]
-[[Kategoria:Azja]]
+[[Kategoria:Ameryka Północna]]
 [[Kategoria:Kanada]]
 [[Kategoria:USA]]

@@ Linia 145: / Linia 145: @@
 Burns, ME (2015) “Intraspecific Variation in Late Cretaceous Nodosaurids (Ankylosauria: Dinosauria)”. Journal of Vertebrate Paleontology, Program and Abstracts, 2015, 99–100. [http://vertpaleo.org/PDFS/a9/a987ca97-54e1-408a-b65d-b0d3e1507868.pdf].
-Carpenter, K., Breithaupp, B (1986). "Latest cretaceous occurence of nodosaurid ankylosaurs (Dinosauria, Ornitischia) in western North America and the gradual extinction of the dinosaurs." Journal of Vertebrate Paleontology,  6 (3): 251-257.
+Carpenter, K., Breithaupp, B (1986). "Latest cretaceous occurence of nodosaurid ankylosaurs (Dinosauria, Ornithischia) in western North America and the gradual extinction of the dinosaurs." Journal of Vertebrate Paleontology,  6 (3): 251-257.
 Carpenter, K. (1990) "Ankylosaur systematics: example using ''Panoplosaurus'' and ''Edmontonia'' (Ankylosauria: Nodosauridae)". W: Carpenter, K. & Currie, P.J. (eds) Dinosaur Systematics: Approaches and Perspectives, Cambridge University Press, Cambridge, pp. 281-298