Eotriceratops - Historia wersji

Paweł: Nowa tabelka

2023-02-22T15:00:13Z

Nowa tabelka

Nazuul: aktualizacja, rozbudowa, poprawki

2022-04-16T14:55:33Z

aktualizacja, rozbudowa, poprawki

Podgląd zmian

Nazuul: /* Bibliografia */ -niepotrzebny ref.

2014-01-18T09:50:55Z

‎Bibliografia: -niepotrzebny ref.

Nazuul: +rys.

2014-01-18T09:50:15Z

+rys.

Nazuul o 17:26, 16 paź 2013

2013-10-16T17:26:03Z

Nazuul: wiek, różne

2013-10-16T17:25:00Z

wiek, różne

Podgląd zmian

Nazuul: grafika

2013-07-18T16:20:30Z

grafika

Szerman o 17:28, 15 lis 2012

2012-11-15T17:28:46Z

Nazuul: diagnoza, rys.

2012-02-07T21:51:51Z

diagnoza, rys.

Nazuul: wymiary, diagnoza, linki

2012-02-01T13:19:50Z

wymiary, diagnoza, linki

Podgląd zmian

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Eotriceratops''}}
-<small>
+{{Opis
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+ |Autor                  = [[Maciej Ziegler]]
-| Autor:
+ |Korekta                = [[Krzysztof Lichota]], [[Tomasz Singer]], [[Tomasz Sokołowski]], [[Marcin Szermański]], [[Daniel Madzia]]
-| Korekta:
+ |nazwa                  = ''Eotriceratops'' (eotriceratops)
-|-
+ |długość                = 8-9<ref>Wg rekonstrukcji "Laelaps nipponensis"/"GetAwayTrike" (zamieszczonej w haśle) ok. 8,5 m, zatem tyle samo, co ''[[Triceratops]]''</ref> m
-| [[Maciej Ziegler]]
+ |wysokość               =
-| [[Krzysztof Lichota]], [[Tomasz Singer]], [[Tomasz Sokołowski]], [[Marcin Szermański]], [[Daniel Madzia]]
+ |masa                   = 5-13,5 (?-19)<ref name="Tri">Rozmiary zbliżone do ''Triceratops'' – zob. [[Triceratops|opis]]</ref> t
-|}
+ |dieta                  = roślinożerny
-</small>
+ |miejsce                = [[Kanada]] - Alberta
 <small>(formacja [[Horseshoe Canyon]] - środkowe warstwy ogniwa Carbon)</small>
-----
+ |czas                   = {{Występowanie|68.3|68}}
+ok. 68,8<ref>Eberth, D.A. & Kamo, S.L. (2020) "High-precision U–Pb CA–ID–TIMS dating and chronostratigraphy of the dinosaur-rich Horseshoe Canyon Formation (Upper Cretaceous, Campanian–Maastrichtian), Red Deer River valley, Alberta, Canada" Canadian Journal of Earth Sciences, 57 (10), 1220-1237. [[doi:10.1139/cjes-2019-0019]]</ref> [[Ma]]<br>
-{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
+<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small>
-! colspan=2 | ''Eotriceratops'' (eotriceratops)
+ |systematyka            =
-|-
+[[Dinosauria]]
 [[Ornithischia]]
@@ Linia 49: / Linia 27: @@
 [[Triceratopsini]]
-|-
+|grafika                = Eotriceratops_Laelaps_nipponensis.jpeg
-| colspan=2 |[[Plik:Eotriceratops_Laelaps_nipponensis.jpeg|400px]]
+ |podpis                 = Szkielet - elementy odnalezione na niebiesko. [http://blogs.yahoo.co.jp/rboz_05/34027361.html  Autor: "Laelaps nipponensis"/"GetAwayTrike".]
-<small>Szkielet - elementy odnalezione na niebiesko. [http://blogs.yahoo.co.jp/rboz_05/34027361.html  Autor: "Laelaps nipponensis"/"GetAwayTrike".]</small>
+ |PorównanieGrupa        =
-|}
+ |PorównanieDługość      =
+ |mapa                   =
 ==Wstęp==
 ''Eotriceratops'' to [[rodzaj]] wielkiego [[Ceratopsia|rogatego dinozaura]] żyjącego w późnej kredzie na terenie Ameryki Północnej.
@@ Linia 68: / Linia 47: @@
 [[Barnum Brown]] pisał już o tym znalezisku w notatkach w 1910 roku jako o jednym z pierwszych znalezisk jego ekipy w pierwszym ich sezonie w Albercie. Postanowił jednak nie zbierać skamielin, ponieważ uznał je za kiepskiej jakości w porównaniu do innych z tej okolicy, w tym szczątków dużych [[teropod]]ów, które obecnie znane są jako cmentarzysko [[tyranozauryd]]ów z [[rodzaj]]u ''[[Albertosaurus]]'' (Wu i in., 2007).
-Okrycie ''Eotriceratops'' jest ważne, ponieważ wypełnia on lukę w dziejach [[ceratopsyd]]ów z wczesnego późnego [[mastrycht]]u.
+Okrycie ''Eotriceratops'' jest ważne, ponieważ wypełnia on lukę w dziejach [[Ceratopsidae|ceratopsydów]] z wczesnego późnego [[mastrycht]]u.
 ==Etymologia==
@@ Linia 107: / Linia 86: @@
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"
-! ''Eotriceratops''
+|{{V| ''Eotriceratops''}}
 | {{Kpt|Wu, Brinkman, Eberth}} i {{Kpt|Braman}}, 2007
 |-
-! ''E. xerinsularis''
+|{{V| ''E. xerinsularis''}}
 | {{Kpt|Wu, Brinkman, Eberth}} i {{Kpt|Braman}}, 2007
 |-

← poprzednia wersja		Wersja z 09:50, 18 sty 2014
Linia 146:		Linia 146:

	http://scienceblogs.com/tetrapodzoology/2009/02/month_in_dinosaurs_part_iii.php		http://scienceblogs.com/tetrapodzoology/2009/02/month_in_dinosaurs_part_iii.php
−
−	~~http://en.wikipedia.org/wiki/Horseshoe_Canyon_Formation~~

	<References/> </small>		<References/> </small>

@@ Linia 39: / Linia 39: @@
 [[Ornithischia]]
 [[Ceratopsia]]
 [[Ceratopsoidea]]
@@ Linia 60: / Linia 50: @@
 [[Triceratopsini]]
 |-
-| colspan=2 |[[Plik:Eotriceratops.jpg|400px|]]
+| colspan=2 |[[Plik:Eotriceratops_Laelaps_nipponensis.jpeg|400px|]]
-<small>Zrekonstruowana czaszka. Autor: Roland Tanglao [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eotriceratops.jpg]</small>
+<small>Szkielet - elementy odnalezione na niebiesko. [http://blogs.yahoo.co.jp/rboz_05/34027361.html  Autor: "Laelaps nipponensis".]</small>
 |}
@@ Linia 80: / Linia 70: @@
 {{Szablon: diagnoza}}
-Dotychczas odnaleziono tylko [[holotyp]] (RTMP 2002.57.7) - niekompletny i nieartykułowany szkielet, zawierający: kość rostralną, obie kości przedszczękowe i szczękowe, lewy rdzeń rogu z kością łzową, kość przedczołową, kość czołową, kość zaoczodołową i kość jarzmową, lewą kość nadjarzmową, prawą kość kwadratowo-jarzmową, lewą kość kwadratową, częściową kość ciemieniową, lewą kość łuskową z kryzy, puszkę mózgową, ''syncervical'' (zrośnięte kręgi szyjne), czwarty i piąty kręg szyjny, fragment kręgosłupa składający się z połączonych tylnych kręgów szyjnych i przednich grzbietowych, żebra i fragmenty skostniałych ścięgien (które u [[Ornithischia]] występują pospolicie w postaci beleczek).
+Dotychczas odnaleziono tylko [[holotyp]] (RTMP 2002.57.7) - zob. rysunek powyżej - niekompletny i nieartykułowany szkielet, zawierający: kość rostralną, obie kości przedszczękowe i szczękowe, lewy rdzeń rogu z kością łzową, kość przedczołową, kość czołową, kość zaoczodołową i kość jarzmową, lewą kość nadjarzmową, prawą kość kwadratowo-jarzmową, lewą kość kwadratową, częściową kość ciemieniową, lewą kość łuskową z kryzy, puszkę mózgową, ''syncervical'' (zrośnięte kręgi szyjne), czwarty i piąty kręg szyjny, fragment kręgosłupa składający się z połączonych tylnych kręgów szyjnych i przednich grzbietowych, żebra i fragmenty skostniałych ścięgien (które u [[Ornithischia]] występują pospolicie w postaci beleczek).
 Na rekonstrukcji czaszki widać jaki materiał odnaleziono - jest wyraźnie ciemniejszy i chropowaty, a odtworzone fragmenty są gładkie.
 ==Diagnoza, komentarz==
 {{Szablon: diagnoza}}

@@ Linia 31: / Linia 31: @@
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
-| 69,3-68,4 / 68-67,6 Ma [[Ma]]
+| 69,3-68,4 / 68-67,6 [[Ma]]<ref>Wu i in. (2007) wyznaczyli wiek na 68-67,6 Ma (magnetochron 31n), obecnie (Ogg, 2012, s. 93) byłoby to 69,269-68,369 Ma. Eberth i in. (2013) wskazali wiek ogniwa Carbon 68,4-67,5 Ma</ref>
 <small>późna [[kreda]] (późny [[mastrycht]])</small>

@@ Linia 67: / Linia 67: @@
 |-
 | colspan=2 |[[Plik:Eotriceratops.jpg|400px|]]
-<small> Źródło: Royal Tyrrell Museum [http://www.flickr.com/photos/tyrrellmuseum/4606976953/].</small>
+<small>Zrekonstruowana czaszka. Autor: Roland Tanglao[http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eotriceratops.jpg]</small>
 |}

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 <small>
 {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
@@ Linia 31: / Linia 32: @@
 |-
 ! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
-| [[Kanada]] - [[Alberta]]
+| [[Kanada]] - prowincja Alberta
-<small>([[formacja Horseshoe Canyon]])</small>
+<small>(formacja [[Horseshoe Canyon]])</small>
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
-| 68-67,6 Ma
+| 68-67,6 [[Ma]]
 <small>późna [[kreda]]</small>
@@ Linia 70: / Linia 71: @@
 ==Wstęp==
-''Eotriceratops'' to rodzaj wielkiego rogatego dinozaura żyjącego w późnej kredzie na terenie Ameryki Północnej. Jego okrycie jest ważne, ponieważ wypełnia on lukę w dziejach ceratopsów z wczesnego i późnego mastrychtu. Może się okazać, że miał największą czaszkę wśród zwierząt lądowych. Osiągał podobne rozmiary co [[triceratops]]. Mimo że znaleziono tylko kości czaszki i kilka kręgów oraz żeber, na podstawie porównań z innymi ceratopsami można wysnuć wniosek, że również eotriceratops był czworonożnym roślinożercą. Jego głowa miała klasyczny układ rogów chasmozaurynów - jeden mały róg na nosie i dwa długie nad oczami.
+''Eotriceratops'' to [[rodzaj]] wielkiego rogatego dinozaura żyjącego w późnej kredzie na terenie Ameryki Północnej. Jego okrycie jest ważne, ponieważ wypełnia on lukę w dziejach [[ceratops]]ów z wczesnego i późnego [[mastrycht]]u. Może się okazać, że miał największą czaszkę wśród zwierząt lądowych. Osiągał podobne rozmiary co [[triceratops]]. Mimo że znaleziono tylko kości czaszki i kilka kręgów oraz żeber, na podstawie porównań z innymi ceratopsami można wysnuć wniosek, że również eotriceratops był czworonożnym roślinożercą. Jego głowa miała klasyczny układ rogów chasmozaurynów - jeden mały róg na nosie i dwa długie nad oczami.
 ==Odkrycie==
-W [[2001]] roku ekspedycja z Royal Tyrrell Museum of Palaeontology i Canadian Museum of Nature rozpoczęła systematyczną eksplorację górnych osadów formacji Horseshoe Canyon na terenie prowincji [[Alberta]] w Kanadzie, szczególnie w Parku Prowincjonalnym Dry Island Buffalo Jump. Glan [[Guthrie]] odkryła duży szkielet [[ceratopsyd]]a niedaleko brzegu rzeki Red Deer, w skałach z najmłodszej części formacji Horseshoe Canyon.
+W [[2001]] roku ekspedycja z Royal Tyrrell Museum of Palaeontology i Canadian Museum of Nature rozpoczęła systematyczną eksplorację górnych osadów formacji Horseshoe Canyon na terenie prowincji Alberta w Kanadzie, szczególnie w Parku Prowincjonalnym Dry Island Buffalo Jump. [[Glan Guthrie]] odkryła duży szkielet [[ceratopsyd]]a niedaleko brzegu rzeki Red Deer, w skałach z najmłodszej części formacji Horseshoe Canyon.
-Barnum [[Brown]] pisał już o tym znalezisku w notatkach w [[1910]] roku jako o jednym z pierwszych znalezisk jego ekipy w tym sezonie w Albercie. Postanowił jednak nie zbierać skamielin, ponieważ uznał je za kiepskiej jakości, w porównaniu do innych z tej okolicy - np. szczątków dużych teropodów, które obecnie znane są jako cmentarzysko [[tyranozauryd]]ów z [[rodzaj]]u ''[[Albertosaurus]]''.
+[[Barnum Brown]] pisał już o tym znalezisku w notatkach w [[1910]] roku jako o jednym z pierwszych znalezisk jego ekipy w tym sezonie w Albercie. Postanowił jednak nie zbierać skamielin, ponieważ uznał je za kiepskiej jakości, w porównaniu do innych z tej okolicy - np. szczątków dużych [[teropod]]ów, które obecnie znane są jako cmentarzysko [[tyranozauryd]]ów z [[rodzaj]]u ''[[Albertosaurus]]''.
 ==Etymologia==
@@ Linia 86: / Linia 87: @@
 ==Diagnoza - komentarz==
-Wu i in. (2007) podali 5 cech diagnostycznych eotriceratopsa:
+{{Szablon: diagnoza}}
 (1) wysoki, płytkokształtny wyrostek nosowy kości przedszczękowej bez żadnych zagłębień i z górną krawędzią położoną znacznie nad wewnętrzną krawędzią okna międzyprzedszczękowego,
-(2) bardzo szerokie i spłaszczone różki na jej krawędziach, niektóre przekraczające 15 cm szerokości i stykające się ze sobą, co może być związane z wiekiem zwierzęcia i zmiennością osobniczą (np. [[Horner]] i [[Goodwin]], [[2006]] [[2008]]; [[Forster]], [[1996]]),
+(2) bardzo szerokie i spłaszczone różki na jej krawędziach, niektóre przekraczające 15 cm szerokości i stykające się ze sobą, co może być związane z wiekiem |zwierzęcia i zmiennością osobniczą (np. [[John Horner|Horner]] i Goodwin, [[2006]] [[2008]]; Forster, [[1996]]),
 (3) wyraźnie rozgraniczone eliptyczne wgłębienie położone na dolnym przedzie powierzchni kości łuskowej (która znajdowała się na bokach kryzy),
@@ Linia 110: / Linia 113: @@
 ==Rozmiary==
-Niezwykłą cechą eotriceratopsa są rozmiary czaszki - mierzyła ona około 3 metrów długości, więc obok ''[[Torosaurus]]'' była największa wśród wszystkich zwierząt lądowych. Wskazuje to na olbrzymie rozmiary tego gada. Dokładna wielkość dinozaura pozostaje nieznana, lecz sami autorzy opisu podają, że był wielki, duży (large). Periodyk The Sun podaje, że eotriceratops mógł dorastać do 12 m i ważył 13 ton. Inne nieoficjalne (lecz jak się wydaje, bardziej wiarygodne) szacunki wskazują jednak, że był mniejszy i miał 7 ([[Longrich]]), 8,5 ([[Paul]] - pół metra więcej niż triceratops) albo 9 ([[Holtz]] - tyle samo, co triceratops) metrów długości. Gdy porówna się rekonstrukcję czaszki eotriceratopsa (w której wiele zostało uzupełnione - rzeczywiste wymiary kryzy są nieznane) z okazem torozaura (?=triceratopsa) MOR 981 to nie można zdecydować, który jest większy (przy czym nie chodzi tu o większą kryzę u torozaura, gdyż MOR 981 ma ją stosunkowo krótką, porównywalną z eotriceratopsem). Wydaje się więc, że eotriceratops nie był większy od późniejszych krewniaków.
+Niezwykłą cechą eotriceratopsa są rozmiary czaszki - mierzyła ona około 3 metrów długości, więc obok ''[[Torosaurus]]'' była największa wśród wszystkich zwierząt lądowych. Wskazuje to na olbrzymie rozmiary tego gada. Dokładna wielkość dinozaura pozostaje nieznana, lecz sami autorzy opisu podają, że był wielki, duży (''large''). Periodyk The Sun podaje, że eotriceratops mógł dorastać do 12 m i ważył 13 ton. Inne nieoficjalne (lecz jak się wydaje, bardziej wiarygodne) szacunki wskazują jednak, że był mniejszy i miał 7 ([[Nicholas Longrich|Longrich]]), 8,5 ([[Gregory Paul|Paul]] - pół metra więcej niż triceratops) albo 9 ([[Thomas Holtz|Holtz]] - tyle samo, co triceratops) metrów długości. Gdy porówna się rekonstrukcję czaszki eotriceratopsa (w której wiele zostało uzupełnione - rzeczywiste wymiary kryzy są nieznane) z okazem torozaura (?=triceratopsa) MOR 981 to nie można zdecydować, który jest większy (przy czym nie chodzi tu o większą kryzę u torozaura, gdyż MOR 981 ma ją stosunkowo krótką, porównywalną z eotriceratopsem). Wydaje się więc, że eotriceratops nie był większy od późniejszych krewniaków.
 ==Pozycja filogenetyczna==
@@ Linia 121: / Linia 124: @@
 {| class="wikitable"
 ! ''Eotriceratops''
-| [[Wu]], [[Brinkman]], [[Eberth]] i [[Braman]], [[2007]]
+| {{Kpt|[[Xiaochun Wu|Wu]], [[Donald Brinkman|Brinkman]], [[David Eberth|Eberth]]}} i {{Kpt|[[Dennis Braman|Braman]]}}, [[2007]]
 |-
 ! ''E. xerinsularis''
-| [[Wu]], [[Brinkman]], [[Eberth]] i [[Braman]], [[2007]]
+| {{Kpt|Wu, Brinkman, Eberth}} i {{Kpt|Braman}}, 2007
 |}

@@ Linia 66: / Linia 66: @@
 |-
 | colspan=2 |[[Plik:Eotriceratops.jpg|400px|]]
-<small> [http://dsc.discovery.com/news/2007/11/28/tricerotops-zoom.html]</small>
+<small> Źródło: Royal Tyrrell Museum [http://www.flickr.com/photos/tyrrellmuseum/4606976953/].</small>
 |}
 ==Wstęp==
-''Eotriceratops'' to rodzaj wielkiego rogatego dinozaura żyjącego w późnej kredzie na terenie Ameryki Północnej. Jego okrycie jest ważne, ponieważ wypełnia on lukę w dziejach ceratopsów z wczesnego i późnego mastrychtu. Może się okazać, że miał największą czaszkę wśród zwierząt lądowych. Osiągał podobne rozmiary co [[triceratops]].
+''Eotriceratops'' to rodzaj wielkiego rogatego dinozaura żyjącego w późnej kredzie na terenie Ameryki Północnej. Jego okrycie jest ważne, ponieważ wypełnia on lukę w dziejach ceratopsów z wczesnego i późnego mastrychtu. Może się okazać, że miał największą czaszkę wśród zwierząt lądowych. Osiągał podobne rozmiary co [[triceratops]]. Mimo że znaleziono tylko kości czaszki i kilka kręgów oraz żeber, na podstawie porównań z innymi ceratopsami można wysnuć wniosek, że również eotriceratops był czworonożnym roślinożercą. Jego głowa miała klasyczny układ rogów chasmozaurynów - jeden mały róg na nosie i dwa długie nad oczami.
 ==Odkrycie==
@@ Linia 85: / Linia 85: @@
 Na rekonstrukcji czaszki widać jaki materiał odnaleziono - jest wyraźnie ciemniejszy i chropowaty, a odtworzone fragmenty są gładkie.
-==Budowa==
+==Diagnoza - komentarz==
-Mimo że znaleziono tylko kości czaszki i kilka kręgów oraz żeber, na podstawie porównań z innymi ceratopsami można wysnuć wniosek, że również eotriceratops był czworonożnym roślinożercą. Jego głowa miała klasyczny układ rogów chasmozaurynów - jeden mały róg na nosie i dwa długie nad oczami.
+Wu i in. (2007) podali 5 cech diagnostycznych eotriceratopsa:
-Cechami wyróżniającą go spośród innych dinozaurów rogatych są wg Wu i in. (2007):
+(1) wysoki, płytkokształtny wyrostek nosowy kości przedszczękowej bez żadnych zagłębień i z górną krawędzią położoną znacznie nad wewnętrzną krawędzią okna międzyprzedszczękowego,
-* wysoki, płytkokształtny wyrostek nosowy kości przedszczękowej bez żadnych zagłębień i z górną krawędzią położoną znacznie nad wewnętrzną krawędzią okna międzyprzedszczękowego,
+(2) bardzo szerokie i spłaszczone różki na jej krawędziach, niektóre przekraczające 15 cm szerokości i stykające się ze sobą, co może być związane z wiekiem zwierzęcia i zmiennością osobniczą (np. [[Horner]] i [[Goodwin]], [[2006]] [[2008]]; [[Forster]], [[1996]]),
-* ostry, stożkowaty rożek na kości jarzmowej (''epijugal'') z wyrażnym proksymalnotylnym wyrotkiem i oddzielnym, wyglądającym jak dołek powierzchniami stykającymi się z kością jarzmową i kwadrato-jarzmową,
+(3) wyraźnie rozgraniczone eliptyczne wgłębienie położone na dolnym przedzie powierzchni kości łuskowej (która znajdowała się na bokach kryzy),
-* głębokie i lekko ukośne ślady po naczyniach krwionośnych spotykające się z poprzecznymi odciskami naczyń na przedzie rogu nosowego.
+(4) głęboki i lekko ukośny ślad po naczyniach krwionośnych spotykający się z poprzecznymi odciskami naczyń na przedzie rogu nosowego,
-Kolejne wyliczone przez nich cechy mogą nie mieć znaczenia dla odróżnienia gatunku od innych:
+(5) stożkowaty rożek na kości jarzmowej (''epijugal'') z wyrażnym proksymalnotylnym wyrostkiem i oddzielnymi, wyglądającym jak dołek powierzchniami styku z kością jarzmową i kwadrato-jarzmową,
-* wyraźnie rozgraniczone eliptyczne wgłębienie położone na dolnym przedzie powierzchni kości łuskowej (która znajdowała się na bokach kryzy). Możliwe, że jest to wynik resorpcji kości występującej u wielu rogatych dinozaurów a nie mającej znaczenia taksonomicznego (Tanke i Farke, [[2007]]).
+Niektóre cechy mogą nie mieć jednak znaczenia dla odróżnienia gatunku od innych:
 ==Rozmiary==
@@ Linia 122: / Linia 129: @@
 ==Bibliografia==
 <small>Forster, C.A. (1996) "New information on the skull of Triceratops" Journal of Vertebrate Paleontology, 16 (2), 246–258.
 Horner, J.R. & Goodwin, M.B. (2006) "Major cranial changes during Triceratops ontogeny" Proceedings of the Royal Society of London B, 273: 2757–2761. doi: 10.1098/rspb.2006.3643