Paweł: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Gansus''}} {{Opis |Autor = Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''Gansus'' (gansus) |długość = 19 cm Molina-Pér..."

2024-11-05T18:49:12Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Gansus''}} {{Opis |Autor = Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''Gansus'' (gansus) |długość = 19 cm <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pér..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Gansus''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Gansus'' (gansus)
|długość = 19 cm <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes". wyd. Princeton University Press. </ref>
|wysokość = 16 cm (w biodrach) <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
|masa = 240 g <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
|dieta = prawdopodobnie rybożerny
|miejsce = [[Chiny]] - Gansu
([[formacja]] [[Xiagou]])
|czas = {{Występowanie|120|113}}
ok. 120-113 [[Ma]] 
[[wczesna kreda]] ([[apt]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Avialae]]

[[Pygostylia]]

[[Ornithothoraces]]

[[Euornithes]]

[[Gansuidae]]

|grafika = Gansus-Paleozoological Museum of China.jpg
|podpis = Płyta skalna z [[holotyp|okazem typowym]] ''Gansus''. Fot. Jonathan Chen [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gansus-Paleozoological_Museum_of_China.jpg]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Gansus'' to ptak z grupy [[Euornithes]] żyjący we [[wczesna kreda|wczesnej kredzie]] na terenie dzisiejszych Chin. Jest to pierwszy opisany mezozoiczny [[Avialae|awial]] pochodzący z obszaru Państwa Środka.

==Materiał kopalny==
[[Plik:甘肃鸟化石.jpg|thumb|Skamieniały szkielet ''Gansus''. Fot. 三猎 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E7%94%98%E8%82%83%E9%B8%9F%E5%8C%96%E7%9F%B3.jpg]]]
''Gansus'' jest znany z 22 osobników, z czego tylko z elementów pozaczaszkowych.

[[Holotyp]] o numerze katalogowym IVPP V6862 to lewa stopa.

Materiał przypisany obejmuje następujące okazy:
*CAGS-IG-04-CM-001, CAGS-IG-04-CM-002, CAGS-IG-04-CM-003, CAGS-IG-04-CM-004 i CAGS-IG-04-CM-008 (You i in., 2006)
*IVPP V15074, IVPP V15075, IVPP V15076, IVPP V15077, IVPP V15079, IVPP V15080, IVPP V15081, IVPP V15083 i IVPP V15084 (Li i in., 2011)
*CAGS-IG-04-CM-018, CAGS-IG-04-CM-031, CAGS-IG-05-CM-014, CAGS-IG-06-CM-011, CAGS-IG-07-CM-006, CAGS-IG-07-CM-009 i CAGS-IG-07-CM-011 (Wang i in., 2016)

Osobnik IVPP V26199 (niemalże kompletna czaszka wraz z odciskami piór i 3 kręgi szyjne) wykazuje podobnieństwa w budowie do ''[[Iteravis]]''. Na tej podstawie [[O'Connor]] i współpracownicy (2022) tymczasowo przypisali ten okaz do omawianego rodzaju.

==Budowa==
''Gansus'' miał unikatową morfologię [[pygostyl]]u, kręgów grzbietowych, mostka, kości kruczej oraz stopy. Wyrostki kolczyste kręgów piersiowych były dobrze rozwinięte i miały prostokątny kształt. Ich wysokość była dość duża, stanowiła prawie połowę całkowitej wysokości kręgu. [[Pygostyl]] stanowił długość trzech wolnych kręgów ogonowych. Widełki miały kształt litery U, typowy dla przedstawicieli [[Ornithuromorpha]]. Skrzydła były delikatnie krótsze od nóg, a stosunek ich długości wynosił ok. 0,91. Prosty ''[[tarsometatarsus]]'' był dłuższy od kości udowej i miał więcej niż połowę długości ''[[tibiotarsus]]'' (Wang i in., 2016).

==Pokrycie ciała==
[[Plik:Gansus scales.jpg|thumb|Zdjęcia przedstawiające okaz IVPP V15077 (A), zachowanych łusek (B i C) oraz przybliżenia łusek z mikroskopu (D i I). Źródło: Zhao i in., 2022 [https://doi.org/10.1016/j.jop.2022.08.002]]]
Jeden z okazów ''Gansus'' (IVPP V15077) zachował odciski skóry wokół tylnej części stawu łączącego ''[[tibiotarsus]]'' z ''[[tarsometatarsus]]''. Łuski te zazębiają się na siebie, a ich rozmiar zmniejsza się w kierunku dystalnym (dalszym). Występują dwa typy łusek, które różnią się od siebie kształtem. Łuski większe i wydłużone, znajdujące się bliżej tułowia (proksymalne), są ułożone w równoległe rzędy i przybierają kształty od czworokątnych po sześciokątne. Łuski umiejscowione dalej (środkowe i dystalne) są mniejsze, bardziej zaokrąglone i nie wykazują regularnego ułożenia. Wszystkie łuski są odseparowane, a bruzdy pomiędzy nimi mają jaśniejsze zabarwienie niż same łuski (Zhao i in., 2022). W piórach gansusa zachowały się również eumelanosomy (Barden i in., 2011)

==Paleobiologia==
Różnice w strukturze kości między kończynami przednimi i tylnymi sugerują, że ''Gansus'' był przystosowany zarówno do lotu, jak i do pływania. Proporcje skrzydeł gansusa były najbardziej podobne do ptaków z grupy Apodiformes (jerzyki i kolibry), jednakże kości kończyn przednich chińskiego [[Avialae|awiala]] były smuklejsze. Z kolei proporcje nóg były podobne do perkozów, albatrosów i kormoranów. Taka anatomia kończyn ''Gansus'' wskazuje, że do nurkowania używał głównie nóg i mógł również wspomagać się skrzydłami (Monfroy i in., 2023; Nudds i in., 2013).

==Systematyka==
W 2006 You i współpracownicy uznali, iż gansus był przedstawicielem [[klad]]u [[Ornithurae]] blisko spokrewnionym z ''[[Ichthyornis]]'' oraz grupą [[Hesperornithiformes]]. Kolejne analizy filogenetyczne (np. Wang i in., 2013; 2016) wykazały, że omawiany ptak jest bardziej prymitywny niż wcześniej sądzono i należy do [[Ornithuromorpha]]. Z kolei Wang i współpracownicy (2025) uważają, że ''Gansus'' oraz jego kuzyni są przedstawicielami [[Euornithes]] plasującymi się poza grupą [[Ornithuromorpha]].

W 2014 roku Liu i in. opisali kolejny gatunek z rodzaju ''Gansus'' (''G. zheni''), jednak ostatnie badania wykazały, że jest jedynie synonimem ''[[Iteravis]]''. Zobacz więcej [[Iteravis#Budowa, paleobiologia i systematyka]].

==Etymolgia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Gansus'' nawiązuje do prowincji Gansu, w której spoczywały skamieniałości opisywanego ptaka. Epitet gatunkowy ''yumenensis'' odnosi się do miasta Yumen, gdzie odnaleziono [[holotyp]] gansusa.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V|''Gansus''}}
|{{Kpt|Hou}} i {{Kpt|Liu}}, [[1984]]
|-
|{{V|''G. yumenensis''}}
|{{Kpt|Hou}} i {{Kpt|Liu}}, [[1984]]
|-
|''Gansus zheni''
|{{Kpt|Liu, [[Chiappe]], Zhang, Bell, Meng, Ji}} i {{Kpt|Wang}}, [[2014]]
|= '''''[[Iteravis|Iteravis huchzermeyeri]]'''''
|}

==Bibliografia==

Barden, H. E., Wogelius, R. A., Li, D., Manning, P. L., Edwards, N. P., & van Dongen, B. E. (2011). "Morphological and geochemical evidence of eumelanin preservation in the feathers of the Early Cretaceous bird, ''Gansus yumenensis''". PLoS One, 6(10), e25494. [[doi:10.1371/journal.pone.0025494]]

Hou, L. & Liu, Z. (1984). "A new fossil bird from Lower Cretacious of Gansu and early evolution of birds. Scientia sinica. Series B. Chemical, biological, agricultural, medical and earth sciences, 27(12), 1296-1303.

Li, Y., Zhang, Y. -G., Zhou, Z. -H., Li, Z. -H., Liu, D., & Wang, X. -L. (2011). "New material of ''Gansus'' and a discussion on its habit". Vertebrata Palasiatica 49(4):435-445

Liu, D., Chiappe, L. M., Zhang, Y., Bell, A., Meng, Q., Ji, Q., & Wang, X. (2014). "An advanced, new long-legged bird from the Early Cretaceous of the Jehol Group (northeastern China): insights into the temporal divergence of modern birds". Zootaxa, 3884(3), 253-266. [https://www.researchgate.net/profile/Alyssa-Bell-7/publication/270292525_An_advanced_new_long-legged_bird_from_the_Early_Cretaceous_of_the_Jehol_Group_northeastern_China_Insights_into_the_temporal_divergence_of_modern_birds/links/5e1f5e48a6fdcc0a36cb9399/An-advanced-new-long-legged-bird-from-the-Early-Cretaceous-of-the-Jehol-Group-northeastern-China-Insights-into-the-temporal-divergence-of-modern-birds.pdf?_sg%5B0%5D=started_experiment_milestone&origin=journalDetail]

Ji, S. A., Ji, Q., You, H. L., Lu, J. C., & Yuan, C. X. (2006). "Webbed foot of an Early Cretaceous ornithurine bird ''Gansus'' from China". Geological Bulletin of China, 25(11), 1295-1298. [http://dzhtb.cgs.cn/en/article/id/2006011238]

Monfroy, Q. T., Kundrát, M., O’Connor, J. K., Hai‐Lu, Y., Marone, F., Stampanoni, M., & Šmajda, B. (2023). "Synchrotron microtomography‐based osteohistology of ''Gansus yumenensis'': new data on the evolution of uninterrupted bone deposition in basal birds". Acta Zoologica, 104(2), 149-175. [[doi:10.1111/azo.12402]]

Nudds, R. L., Atterholt, J., Wang, X., You, H. L., & Dyke, G. J. (2013). "Locomotory abilities and habitat of the Cretaceous bird ''Gansus yumenensis'' inferred from limb length proportions". Journal of Evolutionary Biology, 26(1), 150-154. [[doi:10.1111/jeb.12036]]

O'Connor, J. K., Stidham, T. A., Harris, J. D., Lamanna, M. C., Bailleul, A. M., Hu, H., Wang, M., & You, H. (2022). "Avian skulls represent a diverse ornithuromorph fauna from the Lower Cretaceous Xiagou Formation, Gansu Province, China". Journal of Systematics and Evolution. 60 (5): 1172–1198 [[doi:10.1111/jse.12823]]

Wang, X., Cau, A., Wang, Y., Kundrát, M., Zhang, G., Liu, Y., & Chiappe, L. M. (2025). "A new gansuid bird (Avialae, Euornithes) from the Lower Cretaceous (Aptian) Jiufotang Formation of Jianchang, western Liaoning, China". Cretaceous Research, 166, 106014. [[doi:10.1016/j.cretres.2024.106014]]

Wang, Y. M., O'Connor, J. K., Li, D. Q., & You, H. L. (2013). "Previously unrecognized ornithuromorph bird diversity in the Early Cretaceous Changma Basin, Gansu Province, northwestern China". PLoS One, 8(10), e77693. [[doi:10.1371/journal.pone.0077693]]

Wang, Y. M., O'Connor, J. K., Li, D. Q., & You, H. L. (2016). "New information on postcranial skeleton of the Early Cretaceous ''Gansus yumenensis'' (Aves: Ornithuromorpha)". Historical Biology, 28(5), 666-679. [[doi:10.1080/08912963.2015.1006217]]

You, H. L., Lamanna, M. C., Harris, J. D., Chiappe, L. M., O'Connor, J. K., Ji, S. A., Lü, J. C., Yuan, C. X., Li, D. Q., Zhang, X., Lacovara, K. J, Dodson, P., & Ji, Q. (2006). "A nearly modern amphibious bird from the Early Cretaceous of northwestern China". Science, 312(5780), 1640-1643. [[doi:10.1126/science.1126377]]

Zhao, T., Li, Z. H., Zhang, H., & Pan, Y. H. (2022). "Scales in the Early Cretaceous bird ''Gansus'' from China provide evidence on the evolution of avian scales". Journal of Palaeogeography, 11(4), 640-652. [[doi:10.1016/j.jop.2022.08.002]]
<references/>
[[Kategoria:Avialae]]
[[Kategoria:Pygostylia]]
[[Kategoria:Ornithothoraces]]
[[Kategoria:Euornithes]]
[[Kategoria:Gansuidae]]
[[Kategoria:Azja (ptaki)]]
[[Kategoria:Chiny (ptaki)]]
[[Kategoria:Mezozoik (ptaki)]]
[[Kategoria:Kreda (ptaki)]]
[[Kategoria:Apt (ptaki)]]

Gansus - Historia wersji

Paweł: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Gansus''}} {{Opis |Autor = Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''Gansus'' (gansus) |długość = 19 cm Molina-Pér..."