Gargoyleosaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński o 19:43, 24 lip 2024

2024-07-24T19:43:50Z

Kamil Kamiński o 19:36, 24 lip 2024

2024-07-24T19:36:13Z

Kamil Kamiński o 19:19, 24 lip 2024

2024-07-24T19:19:42Z

Nazuul: gatunek nie był przenoszony, więc bez nawiasów

2019-03-31T19:40:56Z

gatunek nie był przenoszony, więc bez nawiasów

Kamil Kamiński: /* Bibliografia */

2019-03-31T18:55:13Z

‎Bibliografia

Kamil Kamiński o 18:52, 31 mar 2019

2019-03-31T18:52:27Z

Kamil Kamiński: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Gargoyleosaurus''}} {{Opis |Autor = Kamil Kamiński |Korekta = |nazwa = ''Gargoyleosaurus'' (ga..."

2019-03-31T18:50:23Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Gargoyleosaurus''}} {{Opis |Autor = Kamil Kamiński |Korekta = |nazwa = ''Gargoyleosaurus'' (ga..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Gargoyleosaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Kamil Kamiński]]
|Korekta =
|nazwa = ''Gargoyleosaurus'' (gargojleozaur)
|długość = ok. 3-3,5 m
|wysokość =
|masa = 300-890 kg
|dieta =
|miejsce = [[USA]], Wyoming
(górne warstwy [[formacja|formacji]] [[Morrison]])
|czas = {{Występowanie|86|84}}
ok. 150-148 [[Ma]] 
[[późna jura]] (środkowy [[tyton]]?)
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Thyreophora]]

[[Ankylosauria]]

[[Nodosauridae]]
|grafika = Gargoyleosaurus.png
|podpis = Rekonstrukcja szkieletu. Autor zdjęcia: Firsfron. [https://en.wikipedia.org/wiki/Gargoyleosaurus#/media/File:Gargoyleosaurus.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Gargoyleosaurus'' to [[rodzaj]] czworonożnego, opancerzonego dinozaura roślinożernego z późnej jury Ameryki Północnej. Był on niewielkim i stosunkowo wczesnym przedstawicielem [[Ankylosauria|ankylozaurów]]. Jego dokładna pozycja systematyczna gargojleozaura pozostaje niejasna.

==Etymologia==
Nazwa ''Gargoyleosaurus'' oznacza „gargulcowy jaszczur” i odnosi się ona do podobieństwa widzianej z profilu czaszki tego zwierzęcia do gargulca (ozdobne zakończenie rynny). Epitet gatunkowy ''parkpinorum'' (początkowo ''parkpini'') honoruje odkrywców holotypu – J. Parkera i T. Pinegara (Carpenter i in., 1998).

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] to okaz DMN 27726 (czaszka wraz z trzema pierwszymi kręgami szyjnymi i dwoma półpierścieniami kostnymi, fragmenty kilku żeber, częściowa prawa łopatka i kość krucza, prawe k. ramienna i udowa, częściowe k. łonowe i skostniałe ścięgna [Kilbourne i Carpenter, 2005]).

==Budowa==
[[Plik: Gargoyleosaurus#/media/File:Gargoy.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet. Autor zdjęcia: Zach Tirrell [https://en.wikipedia.org/wiki/Gargoyleosaurus#/media/File:Gargoy.jpg].]]
''Gargoyleosaurus'' był stosunkowo niedużym, czworonożnym roślinożercą o opancerzonym ciele. Wykazywał on mozaikę cech właściwych [[Ankylosauridae|ankylozaurydom]] i [[Nodosauridae|nodozaurydom]]. Długość czaszki była większa niż jej szerokość. Pysk był długi i wąski, z bocznie umieszczonymi nozdrzami. Patrząc z góry, czaszka miała trójkątny kształt i była spłaszczona w kierunku góra-dół, z długą, delikatną żuchwą. Jedną z charakterystycznych cech gargojleozaura były bardzo duże rogi, wyrastające z kości zaoczodołowych, a także obecność ośmiu zębów w kości przedszczękowej. Czaszkę pokrywały kostne guzki o nieregularnym kształcie. Zęby z kości przedszczękowych i z przodu żuchwy o lancetowatym kształcie przypominały uzębienie ''[[Ankylosaurus]]'', natomiast te położonej bardziej w głębi pyska były podobne do zębów nodozaurydów (Kilbourne i Carpenter, 2005). Wg Carpentera i in. (1998) uzębienie gargojleozaura wykazywało też cechy prymitywnych dinozaurów ptasiomiednicznych.
Jak u wszystkich ankylozaurów, kończyny były dość krótkie i masywnie zbudowane. Wszystkie znane kręgi cechowały się wydłużonymi trzonami. Ciało ''Gargoyleosaurus'' pokrywała kostna zbroja, na którą składały się grube kolce, cienkie, trójkątne płytki, płaskie, jajowate guzki oraz kostki zrośnięte w pojedyncze płyty. Ogólnie przypominała ona pancerz [[Gastonia|gastonii]]. (Kilbourne i Carpenter, 2005). Szyję chroniły dwa półpierścienie kostne, złożone ze zrośniętych płytek i kostek. Co najmniej dwa długie kolce sterczały znad barków gargojleozaura (Carpenter i in., 1998).
[[Plik: The_morrison_gargoyle_by_qilong.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja głowy gargojleozaura. Autor: Jaime A. Headden [https://www.deviantart.com/qilong/art/The-Morrison-Gargoyle-326405788].]]

==Filogeneza==
Carpenter i in. (1998) zaklasyfikowali ''Gargoyleosaurus'' jako ankylozauryda. W późniejszej publikacji Kilbourne i Carpenter (2005) uznali go za przedstawiciela rodziny Polacanthidae (obecnie „polakantydy” są uważane za [[takson bazalny|bazalnych]] członków [[Nodosauridae]], mogą też one w ogóle nie tworzyć kladu w ramach tej rodziny). Wg nowszych badań (np. [[Victoria Arbour|Arbour]] i [[Philip Currie|Currie]] [2015] czy Rivera-Sylva i in. [2018]) był to dość prymitywny nodozaurd.

==Paleoekologia==
Zob. [[Allosaurus#Paleoekologia]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Gargoyleosaurus''}}
| {{Kpt|[[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[1998]]
|-
| {{V|''G. parkpinorum''}}
| {{Kpt|([[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[1998]]) Kpt|[[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[2001]]
|-
| = ''G. parkpini''
| {{Kpt|([[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[1998]]) Kpt|[[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[2001]]
|-
|}

==Bibliografia==
 Carpenter, K., Miles, C. & Cloward, K. (1998). "Skull of a Jurassic ankylosaur (Dinosauria)." Nature 393: 782-783.

Killbourne, B. & Carpenter, K. (2005). "Redescription of Gargoyleosaurus parkpinorum, a polacanthid ankylosaur from the Upper Jurassic of Albany County, Wyoming". Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, 237, 111-160.

Rivera-Sylva, H.E., Frey, E., Stinnesbeck, W., Carbot-Chanona, G., Sanchez-Uribe, I.E., Guzmán-Gutiérrez, J.R. (2018). "Paleodiversity of Late Cretaceous Ankylosauria from Mexico and their phylogenetic significance". Swiss Journal of Palaeontology, 137. 83-93 [https://doi.org/10.1007/s13358-018-0153-1]).


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Thyreophora]]
[[Kategoria:Ankylosauria]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Tyton]]

@@ Linia 38: / Linia 38: @@
 [[Holotyp]] to okaz DMN 27726 - czaszka wraz z trzema pierwszymi kręgami szyjnymi i dwoma półpierścieniami kostnymi, fragmenty kilku żeber, częściowa prawa łopatka i kość krucza, prawe k. ramienna i udowa, częściowe k. łonowe i skostniałe ścięgna (Kilbourne i Carpenter, 2005).
-Materiał przypisany to okaz DMNS 58831 (synsakrum [kość lędźwiowo-krzyżowa] razem z prawą kością biodrową) )Carpenter i in., 2013).
+Materiał przypisany to okaz DMNS 58831 (synsakrum [kość lędźwiowo-krzyżowa] razem z prawą kością biodrową) (Carpenter i in., 2013).
 ==Budowa==

@@ Linia 37: / Linia 37: @@
 ==Materiał kopalny==
 [[Holotyp]] to okaz DMN 27726 - czaszka wraz z trzema pierwszymi kręgami szyjnymi i dwoma półpierścieniami kostnymi, fragmenty kilku żeber, częściowa prawa łopatka i kość krucza, prawe k. ramienna i udowa, częściowe k. łonowe i skostniałe ścięgna (Kilbourne i Carpenter, 2005).
 ==Budowa==
@@ Linia 67: / Linia 69: @@
 Carpenter, K., Miles, C. & Cloward, K. (1998). "Skull of a Jurassic ankylosaur (Dinosauria)." Nature 393: 782-783.
-Killbourne, B. & Carpenter, K. (2005). "Redescription of Gargoyleosaurus parkpinorum, a polacanthid ankylosaur from the Upper Jurassic of Albany County, Wyoming". Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, 237, 111-160.
+Carpenter, K., DiCroce, T., Kinneer, B., Simon, R. (2013). "Pelvis of ''Gargoyleosaurus'' (Dinosauria: Ankylosauria) and the Origin and Evolution of the Ankylosaur Pelvis." PLoS ONE 8(11): e79887. [[https://doi.org/10.1371/journal.pone.0079887]].
 Paul, G.S. (2010). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs", wyd. Princeton University

@@ Linia 43: / Linia 43: @@
 [[Plik:Gargoy.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet.  Autor zdjęcia: Zach Tirrell [https://en.wikipedia.org/wiki/Gargoyleosaurus#/media/File:Gargoy.jpg].]]
 ''Gargoyleosaurus'' był stosunkowo niedużym, czworonożnym roślinożercą o opancerzonym ciele. Wykazywał on mozaikę cech właściwych [[Ankylosauridae|ankylozaurydom]] i [[Nodosauridae|nodozaurydom]]. Długość czaszki była większa niż jej szerokość. Pysk był długi i wąski, z bocznie umieszczonymi nozdrzami. Patrząc z góry, czaszka miała trójkątny kształt i była spłaszczona w kierunku góra-dół, z długą, delikatną żuchwą. Jedną z charakterystycznych cech gargojleozaura były bardzo duże rogi, wyrastające z kości zaoczodołowych, a także obecność ośmiu zębów w kości przedszczękowej. Czaszkę pokrywały kostne guzki o nieregularnym kształcie. Zęby z kości przedszczękowych i z przodu żuchwy o lancetowatym kształcie przypominały uzębienie ''[[Ankylosaurus]]'', natomiast te położonej bardziej w głębi pyska były podobne do zębów nodozaurydów (Kilbourne i Carpenter, 2005). Wg Carpentera i in. (1998) uzębienie gargojleozaura wykazywało też cechy prymitywnych dinozaurów ptasiomiednicznych.
-Jak u wszystkich ankylozaurów, kończyny były dość krótkie i masywnie zbudowane. Wszystkie znane kręgi cechowały się wydłużonymi trzonami. Ciało ''Gargoyleosaurus'' pokrywała kostna zbroja, na którą składały się grube kolce, cienkie, trójkątne płytki, płaskie, jajowate guzki oraz kostki zrośnięte w pojedyncze płyty. Ogólnie przypominała ona pancerz [[Gastonia|gastonii]]. (Kilbourne i Carpenter, 2005). Szyję chroniły dwa półpierścienie kostne, złożone ze zrośniętych płytek i kostek. Co najmniej dwa długie kolce sterczały znad barków gargojleozaura (Carpenter i in., 1998).
+Jak u wszystkich ankylozaurów, kończyny były dość krótkie i masywnie zbudowane. Wszystkie znane kręgi cechowały się wydłużonymi trzonami. Ciało ''Gargoyleosaurus'' pokrywała kostna zbroja, na którą składały się grube kolce, cienkie, trójkątne płytki, płaskie, jajowate guzki oraz kostki zrośnięte w pojedyncze płyty. Ogólnie przypominała ona pancerz [[Gastonia|gastonii]]. (Kilbourne i Carpenter, 2005). Szyję chroniły dwa półpierścienie kostne, złożone ze zrośniętych płytek i kostek. Co najmniej dwa długie kolce sterczały znad barków gargojleozaura (Carpenter i in., 1998). Kość biodrowa była zorientowana poziomo i pozbawiona przyśrodkowej krzywizny wyrostka przedpanewkowego, występującej u ''[[Mymoorapelta]]''. Jednak nie rozszerzała się tak wyraźnie jak u kredowych ankylozaurów (Carpenter i in., 2013).
 [[Plik: The_morrison_gargoyle_by_qilong.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja głowy gargojleozaura.  Autor: Jaime A. Headden [https://www.deviantart.com/qilong/art/The-Morrison-Gargoyle-326405788].]]

@@ Linia 30: / Linia 30: @@
 }}
 ==Wstęp==
-''Gargoyleosaurus'' to [[rodzaj]] czworonożnego, opancerzonego dinozaura roślinożernego z późnej jury Ameryki Północnej. Był on niewielkim i stosunkowo wczesnym przedstawicielem [[Ankylosauria|ankylozaurów]]. Jego dokładna pozycja systematyczna gargojleozaura pozostaje niejasna.
+''Gargoyleosaurus'' to [[rodzaj]] czworonożnego, opancerzonego dinozaura roślinożernego z późnej jury Ameryki Północnej. Był on niewielkim i stosunkowo wczesnym przedstawicielem [[Ankylosauria|ankylozaurów]]. Jego dokładna pozycja systematyczna pozostaje niejasna.
 ==Etymologia==
@@ Linia 36: / Linia 36: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Holotyp]] to okaz DMN 27726 (czaszka wraz z trzema pierwszymi kręgami szyjnymi i dwoma półpierścieniami kostnymi, fragmenty kilku żeber, częściowa prawa łopatka i kość krucza, prawe k. ramienna i udowa, częściowe k. łonowe i skostniałe ścięgna [Kilbourne i Carpenter, 2005]).
+[[Holotyp]] to okaz DMN 27726 - czaszka wraz z trzema pierwszymi kręgami szyjnymi i dwoma półpierścieniami kostnymi, fragmenty kilku żeber, częściowa prawa łopatka i kość krucza, prawe k. ramienna i udowa, częściowe k. łonowe i skostniałe ścięgna (Kilbourne i Carpenter, 2005).
 ==Budowa==
@@ Linia 45: / Linia 45: @@
 ==Filogeneza==
-Carpenter i in. (1998) zaklasyfikowali ''Gargoyleosaurus'' jako ankylozauryda. W późniejszej publikacji Kilbourne i Carpenter (2005) uznali go za przedstawiciela rodziny Polacanthidae (obecnie „polakantydy” są uważane za [[takson bazalny|bazalnych]] członków [[Nodosauridae]], mogą też one w ogóle nie tworzyć kladu w ramach tej rodziny). Wg nowszych badań (np. [[Victoria Arbour|Arbour]] i [[Philip Currie|Currie]] [2015] czy Rivera-Sylva i in. [2018]) był to dość  prymitywny nodozaurd.
+Carpenter i in. (1998) zaklasyfikowali ''Gargoyleosaurus'' jako ankylozauryda. W późniejszej publikacji Kilbourne i Carpenter (2005) uznali go za przedstawiciela rodziny Polacanthidae (obecnie „polakantydy” są uważane za [[takson bazalny|bazalnych]] członków [[Nodosauridae]], mogą one nie tworzyć kladu w ramach Nodosauridae). Wg nowszych badań (np. [[Victoria Arbour|Arbour]] i [[Philip Currie|Currie]] [2015] czy Rivera-Sylva i in. [2018]) był to dość  prymitywny nodozaurd.
 ==Paleoekologia==
@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 |-
 | {{V|''G. parkpinorum''}}
-| {{Kpt|([[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[1998]]) {{Kpt|[[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[2001]]
+| {{Kpt|[[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[1998]] ''emed.'' {{Kpt|[[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[2001]]
 |-
 | = ''G. parkpini''
 |-
 |}

@@ Linia 64: / Linia 64: @@
 ==Bibliografia==
-<small> Carpenter, K., Miles, C. & Cloward, K. (1998). "Skull of a Jurassic ankylosaur (Dinosauria)." Nature 393: 782-783.
+<small>Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]].
 Killbourne, B. & Carpenter, K. (2005). "Redescription of Gargoyleosaurus parkpinorum, a polacanthid ankylosaur from the Upper Jurassic of Albany County, Wyoming". Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, 237, 111-160.
 Rivera-Sylva, H.E., Frey, E., Stinnesbeck, W., Carbot-Chanona, G., Sanchez-Uribe, I.E., Guzmán-Gutiérrez, J.R. (2018). "Paleodiversity of Late Cretaceous Ankylosauria from Mexico and their phylogenetic significance". Swiss Journal of Palaeontology, 137. 83-93 [https://doi.org/10.1007/s13358-018-0153-1]).

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
   |miejsce                = [[USA]], Wyoming
 <small>(górne warstwy [[formacja|formacji]] [[Morrison]])</small>
-  |czas                   = {{Występowanie|86|84}}
+  |czas                   = {{Występowanie|150|148}}
 ok. 150-148 [[Ma]]<br>
 <small>[[późna jura]] (środkowy [[tyton]]?)</small>
@@ Linia 39: / Linia 39: @@
 ==Budowa==
-[[Plik: Gargoyleosaurus#/media/File:Gargoy.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet.  Autor zdjęcia: Zach Tirrell [https://en.wikipedia.org/wiki/Gargoyleosaurus#/media/File:Gargoy.jpg].]]
+[[Plik:Gargoy.jpg|300px|thumb|right|Zrekonstruowany szkielet.  Autor zdjęcia: Zach Tirrell [https://en.wikipedia.org/wiki/Gargoyleosaurus#/media/File:Gargoy.jpg].]]
 ''Gargoyleosaurus'' był stosunkowo niedużym, czworonożnym roślinożercą o opancerzonym ciele. Wykazywał on mozaikę cech właściwych [[Ankylosauridae|ankylozaurydom]] i [[Nodosauridae|nodozaurydom]]. Długość czaszki była większa niż jej szerokość. Pysk był długi i wąski, z bocznie umieszczonymi nozdrzami. Patrząc z góry, czaszka miała trójkątny kształt i była spłaszczona w kierunku góra-dół, z długą, delikatną żuchwą. Jedną z charakterystycznych cech gargojleozaura były bardzo duże rogi, wyrastające z kości zaoczodołowych, a także obecność ośmiu zębów w kości przedszczękowej. Czaszkę pokrywały kostne guzki o nieregularnym kształcie. Zęby z kości przedszczękowych i z przodu żuchwy o lancetowatym kształcie przypominały uzębienie ''[[Ankylosaurus]]'', natomiast te położonej bardziej w głębi pyska były podobne do zębów nodozaurydów (Kilbourne i Carpenter, 2005). Wg Carpentera i in. (1998) uzębienie gargojleozaura wykazywało też cechy prymitywnych dinozaurów ptasiomiednicznych.
 Jak u wszystkich ankylozaurów, kończyny były dość krótkie i masywnie zbudowane. Wszystkie znane kręgi cechowały się wydłużonymi trzonami. Ciało ''Gargoyleosaurus'' pokrywała kostna zbroja, na którą składały się grube kolce, cienkie, trójkątne płytki, płaskie, jajowate guzki oraz kostki zrośnięte w pojedyncze płyty. Ogólnie przypominała ona pancerz [[Gastonia|gastonii]]. (Kilbourne i Carpenter, 2005). Szyję chroniły dwa półpierścienie kostne, złożone ze zrośniętych płytek i kostek. Co najmniej dwa długie kolce sterczały znad barków gargojleozaura (Carpenter i in., 1998).
@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 |-
 | {{V|''G. parkpinorum''}}
-| {{Kpt|([[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[1998]]) Kpt|[[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[2001]]
+| {{Kpt|([[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[1998]]) {{Kpt|[[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[2001]]
 |-
 | = ''G. parkpini''
-| {{Kpt|([[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[1998]]) Kpt|[[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[2001]]
+| {{Kpt|[[Kenneth Carpenter|Carpenter]], [[Clifford Miles|Mile]]}} i {{Kpt|[[Karen Cloward|Cloward]]}}, [[1998]]
 |-
 |}