Gryposaurus - Historia wersji

Taurovenator: /* G. notabilis */

2025-02-15T10:00:09Z

‎G. notabilis

Paweł: /* Gatunki grypozaura */

2024-12-29T08:08:54Z

‎Gatunki grypozaura

Taurovenator: /* Nieokreślone gatunki Gryposaurus */

2024-12-15T09:47:57Z

‎Nieokreślone gatunki Gryposaurus

Taurovenator: /* G. notabilis */

2024-05-03T08:19:02Z

‎G. notabilis

Taurovenator o 11:26, 6 lut 2024

2024-02-06T11:26:55Z

Kamil Kamiński: /* G. notabilis */

2024-01-27T22:31:47Z

‎G. notabilis

Kamil Kamiński: /* G. notabilis */

2024-01-27T22:30:37Z

‎G. notabilis

Taurovenator: /* ?G. latidens */

2024-01-27T19:34:08Z

‎?G. latidens

Taurovenator o 19:33, 27 sty 2024

2024-01-27T19:33:16Z

Podgląd zmian

Taurovenator: /* G. notabilis */

2024-01-13T13:08:12Z

‎G. notabilis

@@ Linia 80: / Linia 80: @@
 '''Środowisko życia i dieta''': Dobrze nawodniona, porośnięta lasami równina zalewowa, nawiedzana przez chłodne zimy. Pożywiał się roślinnością położoną na niskich i średnich wysokościach. Był "skubaczem". (Paul, 2016)
 [[Plik: MSNM-V345.png|300px|thumb|right|Okaz MSMN-V345 i jego rekonstrukcja. Źródło: Bertozzo i in. 2017. [https://www.researchgate.net/figure/The-skeleton-of-MSNM-V345-A-The-bones-are-placed-in-articulation-based-on-a-new_fig1_325061036].]]
-'''Materiał kopalny:''' około 10 kompletnych i 14 fragmentarycznych czaszek, m.in.: CMN 2278 ([[holotyp]]) - prawie kompletna, [[artykułowany|artykułowana]] czaszka i szkielet pozaczaszkowy z zachowanymi odciskami skóry; AMNH 5350 - artykułowana, niekompletna czaszka z prawą kością zębową i częściowy szkielet pozaczaszkowy, CMN 2815 oraz CMN 12440 - dachy czaszki, CMN 8784 - prawie kompletna czaszka z większością szkieletu pozaczaszkowego należące do osobnika młodocianego, CMN 57078- dach czaszki z niepełną mózgoczaszką, MSNM V345- czaszka i prawie kompletny szkielet bez kręgów grzbietowych okolicy ogona, większości kości krzyżowej i k. biodrowej, ROM 764 (holotyp ''Gryposaurus incrvimanus'') - czaszka bez pyska z prawie kompletnym szkieletem bez tylnej części ogona, odciskami skóry (w 2006 roku odkryto dokładną lokalizację tego okazu ([[Tanke]] i [[Evans]], 2014)), ROM 873- fragmentaryczna, artykułowana czaszka , bez lewej k. okołoczodołowej i okolicy podskroniowej, z zachowanymi odciskami skóry na prawej k. jarzmowej, ROM 1939 - prawie kompletna lewa k. nosowa i sparowane k. zębowe należące do osobnika młodocianego,  TMP 1980.022.0001 - artykułowana czaszka bez połowy pyska z częściowym szkieletem pozaczaszkowym, TMP 1991.081.0001 - prawie kompletna czaszka bez k. kwadratowych i k. zazębowych (Mallon i in., 2022), TMP 80.22.01 - czaszka i szkielet, YPM 16970 - niekompletna czaszka z częściowym szkieletem pozaczaszkowym, YPM 16969 - lewa k. łokciowa, fragment miednicy, kończyny tylne i kompletny ogon oraz NMC 8784 - prawie kompletna czaszka i szkielet pozaczaszkowy (kiepsko zachowany, zwłaszcza kolumna kręgów niekompletne k. piszczelowe i strzałkowe oraz brak dolnych partii kończyn przednich, należący do młodocianego osobnika). Do tego gatunku może również należeć częściowo NMC 419 (holotyp ''[[Trachodon|Trachodon marginatus]]'') i inne okazy przypisywane temu gatunkowi: k. ramieniowa, k. łokciowa, k. promieniowa, k. śródstopia, paliczki palców stóp, [[kręg|zygapofyzy]]  kręgów szyjnych, żebra, fragmenty zębów, skostniałe ścięgna, odciski skóry, dysartykułowane k. udowe, k. piszczelowe, k. śródręcza, paliczki palców dłoni, [[ramus|rami]] lewej żuchwy, k. szczękowe z zębami, kręgi grzbietowe i ogonowe, k. łonowa, k. kulszowe, k. biodrowa, szewrony i zęby (Ford, online).
+'''Materiał kopalny:''' około 10 kompletnych i 14 fragmentarycznych czaszek, m.in.: CMN 2278 ([[holotyp]]) - prawie kompletna, [[artykułowany|artykułowana]] czaszka i szkielet pozaczaszkowy z zachowanymi odciskami skóry; AMNH 5350 - artykułowana, niekompletna czaszka z prawą kością zębową i częściowy szkielet pozaczaszkowy, CMN 2815 oraz CMN 12440 - dachy czaszki, CMN 8784 - prawie kompletna czaszka z większością szkieletu pozaczaszkowego należące do osobnika młodocianego, CMN 57078- dach czaszki z niepełną mózgoczaszką, MSNM V345- czaszka i prawie kompletny szkielet bez kręgów grzbietowych okolicy ogona, większości kości krzyżowej i k. biodrowej, ROM 764 (holotyp ''Gryposaurus incrvimanus'') - czaszka bez pyska z prawie kompletnym szkieletem bez tylnej części ogona, odciskami skóry (w 2006 roku odkryto dokładną lokalizację tego okazu ([[Tanke]] i [[Evans]], 2014)), ROM 873- fragmentaryczna, artykułowana czaszka , bez lewej k. okołoczodołowej i okolicy podskroniowej, z zachowanymi odciskami skóry na prawej k. jarzmowej, ROM 1939 - prawie kompletna lewa k. nosowa i sparowane k. zębowe należące do osobnika młodocianego,  TMP 1980.022.0001 - artykułowana czaszka bez połowy pyska z częściowym szkieletem pozaczaszkowym, TMP 1991.081.0001 - prawie kompletna czaszka bez k. kwadratowych i k. zazębowych (Mallon i in., 2022), TMP 80.22.01 - czaszka i szkielet, YPM 16970 - niekompletna czaszka z częściowym szkieletem pozaczaszkowym, YPM 16969 - lewa k. łokciowa, fragment miednicy, kończyny tylne i kompletny ogon oraz NMC 8784 - prawie kompletna czaszka i szkielet pozaczaszkowy (kiepsko zachowany, zwłaszcza kolumna kręgów niekompletne k. piszczelowe i strzałkowe oraz brak dolnych partii kończyn przednich, należący do młodocianego osobnika). Do tego gatunku może również należeć częściowo NMC 419 (holotyp ''[[Trachodon|Trachodon marginatus]]'') i inne okazy przypisywane temu gatunkowi: k. ramieniowa, k. łokciowa, k. promieniowa, k. śródstopia, paliczki palców stóp, [[kręg|zygapofyzy]]  kręgów szyjnych, żebra, fragmenty zębów, skostniałe ścięgna, odciski skóry, dysartykułowane k. udowe, k. piszczelowe, k. śródręcza, paliczki palców dłoni, [[ramus|rami]] lewej żuchwy, k. szczękowe z zębami, kręgi grzbietowe i ogonowe, k. łonowa, k. kulszowe, k. biodrowa, szewrony i zęby (Ford, online; reszta materiału kopalnego ''Tr. marginatus'' przypisyna jest do ''[[Lambeosaurus#L. lambei|Lambeosaurus lambei]]'').
 [[Plik:Gryposaurus notabilis.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja przyżyciowa ''G. notabilis''. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Gryposaurus_notabilis.png#mw-jump-to-license]]]
 '''Charakterystyka:''' ''Gryposaurus notabilis'' to [[gatunek typowy]] grypozaura i znany jest z największej ilości skamieniałości spośród jego wszystkich gatunków. Należą do niego również mniejsze szczątki, wcześniej przypisywane do ''Gryposaurus incurvimanus''. Wg [[Gregory Paul|Paula]] ([[2016]]) szkielet ''G. incurvimanus'' należał do mniejszego osobnika - o ile ''G. notabilis'' ocenia na 8 metrów długości i 3 tony, to ''G. incurvimanus'' na 7 metrów i 2,2 t. ''G. incurvimanus'' prawdopodobnie reprezentował młodociane osobniki ''G. notabilis'', gdyż był od niego mniejszy i różnił się w wielkością grzebienia nosowego (u ''G. notabilis'' owa ozdoba była wyższa i położona bliżej tylnej części czaszki). Ponadto, zasięg występowania tych gatunków (zarówno geograficzny jak i czasowy) pokrywał się (lowi-Merri i Evans, 2019). Innym argumentem za synonimizacją ''G. incurvimanus'' z  gatunkiem typowym był opis okazu AMNH 5350, który od czaszek dotychczas przypisywanych ''G. notabilis'' odróżniał się posiadaniem stosunkowo płaskiego wzniesienia nosowego, co wskazało na większą zmiennością wewnątrzgatunkową u tego gatunku (Prieto-Márquez, 2009).

@@ Linia 84: / Linia 84: @@
 '''Charakterystyka:''' ''Gryposaurus notabilis'' to [[gatunek typowy]] grypozaura i znany jest z największej ilości skamieniałości spośród jego wszystkich gatunków. Należą do niego również mniejsze szczątki, wcześniej przypisywane do ''Gryposaurus incurvimanus''. Wg [[Gregory Paul|Paula]] ([[2016]]) szkielet ''G. incurvimanus'' należał do mniejszego osobnika - o ile ''G. notabilis'' ocenia na 8 metrów długości i 3 tony, to ''G. incurvimanus'' na 7 metrów i 2,2 t. ''G. incurvimanus'' prawdopodobnie reprezentował młodociane osobniki ''G. notabilis'', gdyż był od niego mniejszy i różnił się w wielkością grzebienia nosowego (u ''G. notabilis'' owa ozdoba była wyższa i położona bliżej tylnej części czaszki). Ponadto, zasięg występowania tych gatunków (zarówno geograficzny jak i czasowy) pokrywał się (lowi-Merri i Evans, 2019). Innym argumentem za synonimizacją ''G. incurvimanus'' z  gatunkiem typowym był opis okazu AMNH 5350, który od czaszek dotychczas przypisywanych ''G. notabilis'' odróżniał się posiadaniem stosunkowo płaskiego wzniesienia nosowego, co wskazało na większą zmiennością wewnątrzgatunkową u tego gatunku (Prieto-Márquez, 2009).
-'''Paleopatologie:''' Ponowny opis okazu MSNM V345 pokazał, że należy do niego największa znana czaszka przypisywana gatunkowi typowemu, ale również znaleziono kilkanaście patologii w budowie szkieletu: wielki, centralny otwór w ogonowo-środkowej płaszczyźnie kości przedzębowej, liczne doły resorpcyjne i ślady po zapaleniu kości, zrośnięcie się bocznego wyrostka piątego kręgu grzbietowego z górną częścią żebra wywołane nadmiernym rozrostem tkanki kostnej, najprawdopodobniej spowodowane zrastaniem się kości po złamaniu oraz zrośnięcie się 25. i 26. kręgu ogonowego (z czego poprzedni był przełamany na pół), prawdopodobnie wywołany nadmiernym rozrostem kości (Bertozzo i in., 2017). Na okazie NMC 8784 zaobserwowano zmiany na przodzie prawej kości kulszowej (gładki dół i stwardniały wyrostek), które mogły powstać na skutek urazu bądź choroby (Ford, online).
+'''Paleopatologie:''' Zobacz więcej: [[Hadrosauridae#Paleopatologie]].
 ===?''G. latidens''===
@@ Linia 120: / Linia 120: @@
 '''Charakterystyka:''' ''Gryposaurus monumentensis'' to jeden z największych [[gatunek|gatunków]] grypozaura. Podobnie jak większość innych gatunków, egzystował on pod koniec kampanu. Wyróżniał się masywniejszą budową i niezwykle głęboką czaszką. Podobnie jak u gatunku typowego, charakterystyczny garb na jego nosie był dobrze rozwinięty ([[Gregory Paul|Paul]], 2016).
-'''Środowisko życia i dieta''': Zobacz:[[Nasutoceratops#Paleośrodowisko]]; Pożywiał się roślinnością położoną na niskich i średnich wysokościach. Był "skubaczem", który dzięki rozwiniętym mięśniom szczęk i głębokiej czaszce, mógł odżywiać się twardymi częściami roślin, lepiej niż pozostałe gatunki. (Paul, 2016)
+'''Środowisko życia i dieta''': Zobacz:[[Kaiparowits#Paleośrodowisko]]; Odżywiał się roślinnością położoną na niskich i średnich wysokościach. Był "skubaczem", który dzięki rozwiniętym mięśniom szczęk i głębokiej czaszce, mógł odżywiać się twardymi częściami roślin, lepiej niż pozostałe gatunki. (Paul, 2016)
 ===?''G. alsatei''===

@@ Linia 142: / Linia 142: @@
 ===Nieokreślone gatunki ''Gryposaurus''===
 [[Plik: Gryposaurus.fight.png|300px|thumb|right|Dwa samce grypozaura walczące o dominację w stadzie. Źródło: Bertozzo i in. 2017. [https://www.researchgate.net/figure/Two-large-raging-bull-gryposaurs-fight-for-supremacy-of-the-herd-in-violent-clash-on_fig23_325061036].]]
-Z dolnego ogniwa formacji Kaiparowits znane są 2 czaszki, z czego jedna kompletna (UMNH VP 18556 i UMNH VP 16668), które prawdopodobnie należą do nowego gatunku, odrębnego od ''G. monumentensis'', obecnie oznaczony jako ''G.'' [[Sp.|sp.]] (Gates i in., 2013). Do tego gatunku może należeć również okaz ACM 578 z dolnych pokładów formacji Dinosaur Park (Fowler, 2017). Podobnie w dolnych pokładach formacji [[Oldman]], gdzie ze złoża kości Wendy (Wendy BoneBed) znaleziono skupisko elementów czaszki i szkieletu pozaczaszkowego należących do młodocianych grypozaurów (również oznaczonych jako ''G.'' sp.). Są to najstarsze szczątki grypozaura z Kanady (Scott i in., 2022). Z górnych pokładów formacji Two Medicine znamy szczątki należące do prawdopodobnie odmiennego gatunku od ''G. latidens''. Również z formacji [[El Picacho]] znamy szczątki zaurolofina zaklasyfikowanego jako ''G.'' sp. jednak prawdopodobnie należały one do kritozaura (Weishampel, 2004). Z formacji [[Aguja]] znany jest też okaz TMM 42452-1 obejmujący obie kości nosowe, k. jarzmową i częściowy szkielet pozaczaszkowy, obecnie oznaczany jako ''G.'' sp.. Ponadto, ze stanowiska Rudyard datowanego na początek środkowego kampanu (ok. 79,3 - 79,2 [[Ma]]) znane jest złoże kości grypozaura, które prawdopodobnie również jest nowym gatunkiem tego rodzaju (Fowler, 2017).
+Z dolnego ogniwa formacji Kaiparowits znane są 2 czaszki, z czego jedna kompletna (UMNH VP 18556 i UMNH VP 16668), które prawdopodobnie należą do nowego gatunku, odrębnego od ''G. monumentensis'', obecnie oznaczony jako ''G.'' [[Sp.|sp.]] (Gates i in., 2013). Do tego gatunku może należeć również okaz ACM 578 z dolnych pokładów formacji Dinosaur Park (Fowler, 2017). Podobnie w dolnych pokładach formacji [[Oldman]], gdzie ze złoża kości Wendy (Wendy BoneBed), znajdującego się na terenie stanowiska Rudyard datowanego na początek środkowego kampanu (ok. 79,3 - 79,2 [[Ma]]; Fowler i in., 2017) znaleziono skupisko elementów czaszki i szkieletu pozaczaszkowego należących do młodocianych grypozaurów (również oznaczonych jako ''G.'' sp.). Są to najstarsze szczątki grypozaura z Kanady, które mogą reprezentować nowy takson lub należeć do jednego ze znanych gatunków grypozaura, być może ''G. notabilis'' (Scott i in., 2022). Z górnych pokładów formacji Two Medicine znamy szczątki należące do prawdopodobnie odmiennego gatunku od ''G. latidens''. Również z formacji [[El Picacho]] znamy szczątki zaurolofina zaklasyfikowanego jako ''G.'' sp. jednak prawdopodobnie należały one do kritozaura (Weishampel, 2004). Z formacji [[Aguja]] znany jest też okaz TMM 42452-1 obejmujący obie kości nosowe, k. jarzmową i częściowy szkielet pozaczaszkowy, obecnie oznaczany jako ''G.'' sp.
 ===Szczątki prawdopodobnie nie należące do ''Gryposaurus''===

@@ Linia 81: / Linia 81: @@
 [[Plik: MSNM-V345.png|300px|thumb|right|Okaz MSMN-V345 i jego rekonstrukcja. Źródło: Bertozzo i in. 2017. [https://www.researchgate.net/figure/The-skeleton-of-MSNM-V345-A-The-bones-are-placed-in-articulation-based-on-a-new_fig1_325061036].]]
 '''Materiał kopalny:''' około 10 kompletnych i 14 fragmentarycznych czaszek, m.in.: CMN 2278 ([[holotyp]]) - prawie kompletna, [[artykułowany|artykułowana]] czaszka i szkielet pozaczaszkowy z zachowanymi odciskami skóry; AMNH 5350 - artykułowana, niekompletna czaszka z prawą kością zębową i częściowy szkielet pozaczaszkowy, CMN 2815 oraz CMN 12440 - dachy czaszki, CMN 8784 - prawie kompletna czaszka z większością szkieletu pozaczaszkowego należące do osobnika młodocianego, CMN 57078- dach czaszki z niepełną mózgoczaszką, MSNM V345- czaszka i prawie kompletny szkielet bez kręgów grzbietowych okolicy ogona, większości kości krzyżowej i k. biodrowej, ROM 764 (holotyp ''Gryposaurus incrvimanus'') - czaszka bez pyska z prawie kompletnym szkieletem bez tylnej części ogona, odciskami skóry (w 2006 roku odkryto dokładną lokalizację tego okazu ([[Tanke]] i [[Evans]], 2014)), ROM 873- fragmentaryczna, artykułowana czaszka , bez lewej k. okołoczodołowej i okolicy podskroniowej, z zachowanymi odciskami skóry na prawej k. jarzmowej, ROM 1939 - prawie kompletna lewa k. nosowa i sparowane k. zębowe należące do osobnika młodocianego,  TMP 1980.022.0001 - artykułowana czaszka bez połowy pyska z częściowym szkieletem pozaczaszkowym, TMP 1991.081.0001 - prawie kompletna czaszka bez k. kwadratowych i k. zazębowych (Mallon i in., 2022), TMP 80.22.01 - czaszka i szkielet, YPM 16970 - niekompletna czaszka z częściowym szkieletem pozaczaszkowym, YPM 16969 - lewa k. łokciowa, fragment miednicy, kończyny tylne i kompletny ogon oraz NMC 8784 - prawie kompletna czaszka i szkielet pozaczaszkowy (kiepsko zachowany, zwłaszcza kolumna kręgów niekompletne k. piszczelowe i strzałkowe oraz brak dolnych partii kończyn przednich, należący do młodocianego osobnika). Do tego gatunku może również należeć częściowo NMC 419 (holotyp ''[[Trachodon|Trachodon marginatus]]'') i inne okazy przypisywane temu gatunkowi: k. ramieniowa, k. łokciowa, k. promieniowa, k. śródstopia, paliczki palców stóp, [[kręg|zygapofyzy]]  kręgów szyjnych, żebra, fragmenty zębów, skostniałe ścięgna, odciski skóry, dysartykułowane k. udowe, k. piszczelowe, k. śródręcza, paliczki palców dłoni, [[ramus|rami]] lewej żuchwy, k. szczękowe z zębami, kręgi grzbietowe i ogonowe, k. łonowa, k. kulszowe, k. biodrowa, szewrony i zęby (Ford, online).
+[[Plik:Gryposaurus notabilis.png|300px|thumb|right|Rekonstrukcja przyżyciowa ''G. notabilis''. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Gryposaurus_notabilis.png#mw-jump-to-license]]]
 '''Charakterystyka:''' ''Gryposaurus notabilis'' to [[gatunek typowy]] grypozaura i znany jest z największej ilości skamieniałości spośród jego wszystkich gatunków. Należą do niego również mniejsze szczątki, wcześniej przypisywane do ''Gryposaurus incurvimanus''. Wg [[Gregory Paul|Paula]] ([[2016]]) szkielet ''G. incurvimanus'' należał do mniejszego osobnika - o ile ''G. notabilis'' ocenia na 8 metrów długości i 3 tony, to ''G. incurvimanus'' na 7 metrów i 2,2 t. ''G. incurvimanus'' prawdopodobnie reprezentował młodociane osobniki ''G. notabilis'', gdyż był od niego mniejszy i różnił się w wielkością grzebienia nosowego (u ''G. notabilis'' owa ozdoba była wyższa i położona bliżej tylnej części czaszki). Ponadto, zasięg występowania tych gatunków (zarówno geograficzny jak i czasowy) pokrywał się (lowi-Merri i Evans, 2019). Innym argumentem za synonimizacją ''G. incurvimanus'' z  gatunkiem typowym był opis okazu AMNH 5350, który od czaszek dotychczas przypisywanych ''G. notabilis'' odróżniał się posiadaniem stosunkowo płaskiego wzniesienia nosowego, co wskazało na większą zmiennością wewnątrzgatunkową u tego gatunku (Prieto-Márquez, 2009).

@@ Linia 144: / Linia 144: @@
 Z dolnego ogniwa formacji Kaiparowits znane są 2 czaszki, z czego jedna kompletna (UMNH VP 18556 i UMNH VP 16668), które prawdopodobnie należą do nowego gatunku, odrębnego od ''G. monumentensis'', obecnie oznaczony jako ''G.'' [[Sp.|sp.]] (Gates i in., 2013). Do tego gatunku może należeć również okaz ACM 578 z dolnych pokładów formacji Dinosaur Park (Fowler, 2017). Podobnie w dolnych pokładach formacji [[Oldman]], gdzie ze złoża kości Wendy (Wendy BoneBed) znaleziono skupisko elementów czaszki i szkieletu pozaczaszkowego należących do młodocianych grypozaurów (również oznaczonych jako ''G.'' sp.). Są to najstarsze szczątki grypozaura z Kanady (Scott i in., 2022). Z górnych pokładów formacji Two Medicine znamy szczątki należące do prawdopodobnie odmiennego gatunku od ''G. latidens''. Również z formacji [[El Picacho]] znamy szczątki zaurolofina zaklasyfikowanego jako ''G.'' sp. jednak prawdopodobnie należały one do kritozaura (Weishampel, 2004). Z formacji [[Aguja]] znany jest też okaz TMM 42452-1 obejmujący obie kości nosowe, k. jarzmową i częściowy szkielet pozaczaszkowy, obecnie oznaczany jako ''G.'' sp.. Ponadto, ze stanowiska Rudyard datowanego na początek środkowego kampanu (ok. 79,3 - 79,2 [[Ma]]) znane jest złoże kości grypozaura, które prawdopodobnie również jest nowym gatunkiem tego rodzaju (Fowler, 2017).
-===Szczątki prawdopodobnie nie należące do ''Gryposaurus''==
+===Szczątki prawdopodobnie nie należące do ''Gryposaurus''===
 Do gatunku typowego czasami przypisuje się okaz CM 1077, zawierający część lewej  k. szczękowej, całą lewą i fragment prawej kości jarzmowej. Jednakże tak naprawdę może on należeć do ''Kritosaurus'' sp.. Podobnie zęby z formacji [[Milk River]], również przypisywane ''G. notabilis'' tak naprawdę mogą należeć do innych hadrozaurydów. Również okazy  NJSM 12703 i 12133 (''G.'' [[cf.]] ''G. notabilis'') znalezione w dolnych osadach formacji [[Hornerstown]] w New Jersey, których wiek datuje się na mastrycht, również w najlepszym wypadku mogą należeć do nienazwanego gatunku grypozaura, lecz prawdopodobnie są to pozostałości innego rodzaju hadrozauryda. Prawdopodobne tarczki kostne przypisane do holotypu ''G. incurvimanus'' też zapewne nie należą do tego rodzaju, lecz do [[Ankylosauria|ankylozaurów]], krokodyli lub innych gadów (Ford, online; komentarz własny - MS).

@@ Linia 97: / Linia 97: @@
 '''Materiał kopalny:''' kilka(naście) [ang. "several"] częściowych czaszek i szkieletów pozaczaszkowych, w tym AMNH 5465 (holotyp) - niekompletny szkielet pozaczaszkowy
-'''Charakterystyka:''' ''Gryposaurus latidens'' to pierwszy znany nauce [[gatunek]] pochodzący wyłącznie z terenów [[USA]] - wcześniej opisane żyły na obszarze dzisiejszej [[Kanada|Kanady]] i [[USA]]. Nieco mniejszy i wcześniejszy od [[gatunek typowy|typowego]] ''G. notabilis''. Ponadto garb na jego nosie nie był tak dobrze wykształcony.(Paul, 2016). Od pozostałych gatunków wyróżniał się ponadto rozmiarem koron zębów kości zębowej, płytkim łzowym wyrostkiem wyrostka pyskowego k. jarzmowej, głębokim i owalnym wgłębieniem na przodo-brzusznej płaszczyźnie k. przedszczękowej, która miała szeroko łukowaty przodo-boczny margines pyskowy, płytkim tylno-brzusznym marginesem wyrostka k. jarzmowej oraz budową grzebienia, który znajdował się powyżej k. czołowych  i powyżej tylnego marginesu otworów nosowych (Prieto-Márquez, 2012). Niektóre obecne analizy filogenetyczne umieszczają ten gatunek jako [[takson siostrzany]] rinoreksa, stąd prawdopodobnie jest to nowy rodzaj lub drugi gatunek rinoreksa (Kobayashi i in., 2019; Rozadilla i in., 2022; Alarcón-Muñoz i in., 2023). Z drugiej strony w najnowszej analizie filogenetycznej rinoreks znajduje się w [[politomia|politomii]] względem wszystkich gatunków grypozaura, oprócz ''G. alsatei'', co wskazuje, że przynależność taksonomiczna ''G. latidens'' pozostaje kwestią sporną (Prieto-Márquez i Wagner, 2023).
+'''Charakterystyka:''' ''Gryposaurus latidens'' to pierwszy znany nauce [[gatunek]] pochodzący wyłącznie z terenów [[USA]] - wcześniej opisane żyły na obszarze dzisiejszej [[Kanada|Kanady]] i [[USA]]. Nieco mniejszy i wcześniejszy od [[gatunek typowy|typowego]] ''G. notabilis''. Ponadto garb na jego nosie nie był tak dobrze wykształcony.(Paul, 2016). Od pozostałych gatunków wyróżniał się ponadto rozmiarem koron zębów kości zębowej, płytkim łzowym wyrostkiem wyrostka pyskowego k. jarzmowej, głębokim i owalnym wgłębieniem na przodo-brzusznej płaszczyźnie k. przedszczękowej, która miała szeroko łukowaty przodo-boczny margines pyskowy, płytkim tylno-brzusznym marginesem wyrostka k. jarzmowej oraz budową grzebienia, który znajdował się powyżej k. czołowych  i powyżej tylnego marginesu otworów nosowych (Prieto-Márquez, 2012). Niektóre obecne analizy filogenetyczne umieszczają ten gatunek jako [[takson siostrzany]] rinoreksa, stąd prawdopodobnie jest to nowy rodzaj lub drugi gatunek rinoreksa (Kobayashi i in., 2019; Rozadilla i in., 2022; Alarcón-Muñoz i in., 2023). Z drugiej strony w najnowszej analizie filogenetycznej rinoreks znajduje się w [[politomia|politomii]] względem wszystkich gatunków grypozaura, oprócz ''G. alsatei'', co wskazuje, że przynależność taksonomiczna ''G. latidens'' pozostaje kwestią sporną (Ramirez-Velasco, 2022; Prieto-Márquez i Wagner, 2023).
 '''Środowisko życia i zachowanie:''' wyżynne lasy nawiedzane przez okresowe zmiany pór roku. Pożywiał się roślinnością położoną na niskich i średnich wysokościach. Był "skubaczem". (Paul, 2016)

@@ Linia 78: / Linia 78: @@
 '''Charakterystyka:''' ''Gryposaurus notabilis'' to [[gatunek typowy]] grypozaura i znany jest z największej ilości skamieniałości spośród jego wszystkich gatunków. Należą do niego również mniejsze szczątki, wcześniej przypisywane do ''Gryposaurus incurvimanus''. Wg [[Gregory Paul|Paula]] ([[2016]]) szkielet ''G. incurvimanus'' należał do mniejszego osobnika - o ile ''G. notabilis'' ocenia na 8 metrów długości i 3 tony, to ''G. incurvimanus'' na 7 metrów i 2,2 t. ''G. incurvimanus'' prawdopodobnie reprezentował młodociane osobniki ''G. notabilis'', gdyż był od niego mniejszy i różnił się w wielkością grzebienia nosowego (u ''G. notabilis'' owa ozdoba była wyższa i położona bliżej tylnej części czaszki). Ponadto, zasięg występowania tych gatunków (zarówno geograficzny jak i czasowy) pokrywał się (lowi-Merri i Evans, 2019). Innym argumentem za synonimizacją ''G. incurvimanus'' z  gatunkiem typowym był opis okazu AMNH 5350, który od czaszek dotychczas przypisywanych ''G. notabilis'' odróżniał się posiadaniem stosunkowo płaskiego wzniesienia nosowego, co wskazało na większą zmiennością wewnątrzgatunkową u tego gatunku (Prieto-Márquez, 2009).
-'''Paleopatologie:''' Redeskrypcja okazu MSNM V345 wykazały, że należy do niego największa znana czaszka przypisywana gatunkowi typowemu, ale również znaleziono kilkanaście patologii w budowie szkieletu: wielki, centralny otwór w ogonowo-środkowej płaszczyźnie kości przedzębowej, liczne doły resorpcyjne i ślady po zapaleniu kości, zrośnięcie się bocznego wyrostka piątego kręgu grzbietowego z górną częścią żebra wywołane nadmiernym rozrostem tkanki kostnej, najprawdopodobniej spowodowane zrastaniem się kości po złamaniu oraz zrośnięcie sie 25. i 26. kręgu ogonowego (z czego poprzedni był przełamany na pół), prawdopodobnie wywołany nadmiernym rozrostem kości (Bertozzo i in., 2017).
+'''Paleopatologie:''' Ponowny opis okazu MSNM V345 pokazał, że należy do niego największa znana czaszka przypisywana gatunkowi typowemu, ale również znaleziono kilkanaście patologii w budowie szkieletu: wielki, centralny otwór w ogonowo-środkowej płaszczyźnie kości przedzębowej, liczne doły resorpcyjne i ślady po zapaleniu kości, zrośnięcie się bocznego wyrostka piątego kręgu grzbietowego z górną częścią żebra wywołane nadmiernym rozrostem tkanki kostnej, najprawdopodobniej spowodowane zrastaniem się kości po złamaniu oraz zrośnięcie sie 25. i 26. kręgu ogonowego (z czego poprzedni był przełamany na pół), prawdopodobnie wywołany nadmiernym rozrostem kości (Bertozzo i in., 2017).
 ===?''G. latidens''===