Hadrosaurus - Historia wersji

Taurovenator: /* Biblografia */

2024-11-09T18:47:54Z

‎Biblografia

Adrian Sztuba: /* Gatunki */

2019-07-29T10:29:45Z

‎Gatunki

Adrian Sztuba: gatunki i spis gatunków

2019-07-26T16:23:01Z

gatunki i spis gatunków

Kamil Kamiński o 16:14, 15 lip 2019

2019-07-15T16:14:32Z

Adrian Sztuba o 13:46, 15 lip 2019

2019-07-15T13:46:37Z

Adrian Sztuba o 13:40, 15 lip 2019

2019-07-15T13:40:53Z

Adrian Sztuba: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Hadrosaurus''}} {{Opis |Autor = Dawid Mika |Korekta = Adrian Sztuba |nazwa = ''Hadrosaurus''..."

2019-07-15T13:35:47Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Hadrosaurus''}} {{Opis |Autor = Dawid Mika |Korekta = Adrian Sztuba |nazwa = ''Hadrosaurus''..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Hadrosaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Dawid Mika]]
|Korekta = [[Adrian Sztuba]]
|nazwa = ''Hadrosaurus'' (hadrozaur)
|długość = ok. 8 m
|wysokość =
|masa = ?
|dieta = roślinożerny
|miejsce = Haddorfield, New Jersey, [[USA]]
([[formacja]] [[Woodbury]])
|czas = {{Występowanie|84|78}}
ok. 83,6-77,9 [[Ma]] 
[[późna kreda]] (wczesny-środkowy [[kampan]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Ornithischia]]

[[Ornithopoda]]

[[Hadrosauridae]]

[[Hadrosaurinae]]
|grafika = Hadrosaurus foulkii by CamusAltamirano.png
|podpis = Rekonstrukcja hadrozaura. Autor: "CamusAltamirano" [https://www.deviantart.com/camusaltamirano/art/Hadrosaurus-foulkii-360678842]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
<display_points type="terrain" zoom=3>
39 54 N, 75 01 W~Haddorfield, New Jersey, USA 
</display_points>
}}
==Wstęp==
Hadrozaur (''Hadrosaurus'') to rodzaj późnokredowego ornitopoda, który żył pod koniec kredy na terenach Ameryki Północnej. Był on pierwszym dinozaurem z tego kontynentu opisanym na podstawie dość kompletnego szkieletu.

==Paleobiologia==
[[Plik:Hadrosaurus remains.jpg|300px|thumb|right|Holotyp ''Hadrosaurus''. Autor zdjęcia: “Jim, the Photographer”. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hadrosaurus_remains.jpg].]]
Hadrozaur żył na terenach dzisiejszego wybrzeża New Jersey (USA) w późnej kredzie. Najprawdopodobniej tak jak inne hadrozaurydy biegał na dwóch nogach, tymczasem żerował na czterech.

==Historia odkryć==
W 1838 John Hopkins kopiąc margle przy rzece Coopera w Haddonfield (New Jersey, USA) natknął się na gigantyczne kości (głównie kręgi). Po odkopaniu ich części zaczął je pokazywać odwiedzającym go gościom. Ponieważ nie był zbyt zainteresowany swoim znaleziskiem, pozwalał zwiedzającym zabierać skamieniałości, stąd żadna z tych kości nie pozostała w posiadaniu Hopkinsa, a miejsca gdzie się znajdują są nieznane. W 1858 odkrycie Hopkinsa wzbudziło zainteresowanie jego sąsiada, Williama Parkera Foulke, który odkopał resztę szkieletu. W sumie znaleziono dość kompletny szkielet zawierający fragmenty obu kości zębowych, zęby, kręgi, część kości kruczej, kość ramienna, kość promieniowa, kość łokciowa, miednicę i kości kończyny tylnej. W tym samym roku paleontolog Joseph Leidy na podstawie wymienionych wyżej skamielin opisał nowy gatunek zwierzęcia, które nazwał ''Hadrosaurus foulkii'' czyli "ciężki jaszczur Foulka". Na podstawie podobieństwa ze znanym wtedy z bardziej fragmentarycznych skamielin iguanodonem wymieniony wyżej badacz uznał opisane przez siebie zwierzę za dinozaura.

[[Plik:Hadrosaurus mount.jpg|300px|thumb|right|Zmontowany w XIX w. szkielet ''Hadrosaurus''. Autor zdjęcia: Lucas, Frederic Augustus. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hadrosaurus_mount.jpg].]]
Monografia Leidy'ego pt. "Cretaceous Reptiles of the United States" opisująca bardziej szczegółowo hadrozaura została ukończona w 1860 r, choć z powodu wojny do jej wydania doszło pięć lat później. Hadrozaur w publikacjach tego badacza został przedstawiony jako zwierzę dwunożne, wbrew ówczesnemu mniemaniu o czworonożności dinozaurów. Wg Leidy'ego hadrozaur (określony jako "roślinożerna jaszczurka") poruszał się w pozycji wyprostowanej, podpierają się długim kangurzym ogonem. Uważał także, że najpewniej było to zwierzę ziemnowodne.

Szkielet tego zwierzęcia został zrekonstruowany przez zespół specjalistów w tym angielskiego rzeźbiarza i naturalistę Beniamina Waterhouse'a Hawkinsa i wystawiony w Filadejfickiej Akademii Nauk Przyrodniczych. Od tej pory znajdował się on głównie za scenami. Jednak od 22 listopada 2008 do 19 kwietnia 2009 był on wystawiony dla zwiedzających.

[[Plik:Hadrosaurus Foulkii.JPG|300px|thumb|right|Miejsce odkrycia holotypu ''Hadrosaurus''. Autor zdjęcia: “Smallbones”. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hadrosaurus_Foulkii.JPG].]]
Przez długi czas dokładne miejsce odkrycia hadrozaura było zapomniane. W 1984 lokalny skaut, Christopher Brees, postanowił je odnaleźć. Obecnie w miejscu odkrycia - Hadrosaurus Foulkii Leidy Site - znajdują się tablice upamiętniające odkrycie tego dinozaura. Działania Christophera Breesa osiągnęły duży rozgłos, w wyniku czego w 1991 roku Hadrosaurus został stanową skamieniałością New Jersey. W nieco innym miejscu w Haddonfield umieszczono posąg hadrozaura autorstwa Johna Giannottiego.

==Klasyfikacja==
Hadrozaur przez wiele lat był traktowany jako "takson worek", do którego gatunków wliczano różne fragmentaryczne skamieliny dinozaurów, a nawet innych zwierząt. Ponadto sam gatunek typowy - ''H. foulkii'' - jest znany z dość niekompletnego szkieletu, co utrudnia ustalenie jego relacji z innymi hadrozaurydami. Nie posiada on między innymi czaszki - w pierwotnej rekonstrukcji jego szkieletu użyto gipsowego modelu wykonanego przez Hawkinsa. Obecnie artyści rekonstruując hadrozaura przedstawiając go z głową spokrewnionym z nim dinozaurów jak ''[[Gryposaurus]]'' czy ''[[Brachylophosaurus]]''.

Mimo niekompletności pozycja systematyczna hadrozaura jest istotna, gdyż to właśnie na ''Hadrosaurus'' opierają się definicje części [[klad]]ów w obrębie [[Hadrosauridae]] oraz sam [[klad]] [[Hadrosauridae]]. Niestety przez długi czas był rzadko umieszczany w analizach, a jego pozycję w obrębie [[Hadrosauridae]] przyjmowano z góry. Nowsze badania, jak Prieto-Marqueza (2010), uwzględniające ''Hadrosaurus'' w analizach wskazują, że ''Hadrosaurus'' był [[bazalny]]m przedstawicielem tego kladu. Zob. [[Iguanodontia]] i [[Hadrosauridae]].

==Gatunki==
===''Hadrosaurus foulkii''===
'''Miejsce występowania:''' formacja Woodbuury, Haddorfield, New Jersey ([[USA]]).

'''Czas występowania:''' [[kampan]] (późna [[kreda]]).

'''Materiał kopalny:''' niekompletny szkielet.

'''Status:''' [[gatunek typowy]] hadrozaura. Prieto-Marquez i in. (2006) uznali ''H. foulkii'' (a zarazem cały [[rodzaj]]) za nieważny, ze względu na brak cech diagnostycznych. Jednak w 2011 roku opublikowano badania Prieto-Marqueza, w której jednak odnalazł on cechy diagnostyczne, dzięki czemu ''Hadrosaurus'' jest obecnie ważnym rodzajem.

===''Hadrosaurus agillis''===
'''Status:''' [[Marsh]] pierwotnie przypisał kości do ''Hadrosaurus''. Później utworzono dla niego osobny rodzaj - ''[[Claosaurus]]''.

===''Hadrosaurus breviceps''===
'''Miejsce występowania:''' Bearpaw Mountain, Yellowstone, Wyoming (formacja Judith River).

'''Czas występowania:''' [[kampan]], późna [[kreda]].

'''Materiał kopalny:''' niekompletna kość zębowa.

'''Status:''' [[Nomen dubium]], nieokreślony [[Hadrosauridae]]. Początkowo jego szczątki zostały przypisane kritozaurowi. W 1890 [[Cope]] przypisał skamielinę tego dinozaura do gatunku ''[[Diclonius]] pentagonus'' (''[[nomen dubium]]'').

===''Hadrosaurus cantabrigiensis''===
'''Miejsce występowania:''' formacja Cambridge Greensand, Cambridgeshire, Anglia.

'''Czas występowania:''' cenoman, kreda.

'''Status:''' Młodszy synonim ''[[Trachodon]] cantabrigiensis'' (Lydekker, 1888) - wątpliwego (''[[nomen dubium]]'') wczesnego hadrozauryda. Gatunek opisany na podstawie jednego zęba.

===''Hadrosaurus cavatus''===
'''Miejsce występowania:''' formacja Navesink, New Jersey, USA.

'''Czas występowania:''' 71-66 milionów lat temu (mastrycht, późna kreda).

'''Materiał kopalny:''' 4 kręgi ogonowe.

'''Status:''' Gatunek niepewny (''[[nomen dubium]]'').

===''Hadrosaurus longiceps''===
'''Status:''' Na podstawie żuchwy [[Marsh]] opisał ''[[Trachodon]] longiceps'', później przenoszony do innych rodzajów, np. do ''Hadrosaurus'' (jako ''H. longiceps''). Obecnie uznawany za synonim ''[[Edmontosaurus]] annectens'' (zob. opis [[Edmontosaurus#E._annectens|Edmontosaurus]]).

===''Hadrosaurus milo''===
'''Status:''' Młodszy synonim ''[[Thespesius]] occidentalis'' (Leidy, 1856, ''[[nomen dubium]]'').

===''Hadrosaurus minor''===
'''Miejsce występowania:''' formacja Navesink, New Jersey, USA.

'''Czas występowania:''' mastrycht, ok. 71-66 Ma.

'''Materiał kopalny:''' Marsh opisał ten gatunek na podstawie okazu YPM 1600 - kręgów. Colbert (1948) przypisał do tego rodzaju także kości udowe, piszczel, kość kruczą, kość łonową, kość strzałkową, szewrony, żebra, kręgi i fragment czaszki.

'''Status:''' [[''nomen dubium'']]. Materiał przypisany przez Colberta to skamieniałości jakiegoś niemożliwego do określenia [[Hadrosauridae|hadrozauryda]].

===''Hadrosaurus mirabilis''===
'''Status:''' [[młodszy synonim]] ''[[Trachodon]] mirabilis''.

===''Hadrosaurus navajovius''===
'''Status:''' Początkowo opisany jako ''[[Kritosaurus]] navajovius'', później rodzaj ''[[Kritosaurus]]'' był czasami uznawany za synonim ''Hadrosaurus'', a ''K. navajovius'' za drugi gatunek ''Hadrosaurus'' - ''H. navajovius''. [[Horner]] (1979) uznał ''K. navajovius'' za synonim ''H. foulkii''. Obecnie rodzaj ''[[Kritosaurus]]'' (a zarazem jego [[gatunek typowy]] - ''K. navajovius'') jest uważany za ważny. Zob. opis ''[[Kritosaurus]]''.

===''Hadrosaurus notabilis''===
'''Status:''' Opisany jako ''[[Gryposaurus]] notabilis'' (gatunek typowy grypozaura), później [[Horner]] zsynomizował ''[[Gryposaurus]]'' i ''Hadrosaurus'' na poziomie rodzajowym, w wyniku czego powstała kombinacja ''H. notabilis''. Obecnie ''[[Gryposaurus]]'' jest uważany za oddzielny [[rodzaj]], w wyniku czego używana jest nazwa ''G. notabilis'', zamiast ''H. notabilis''.

===Hadrosaurus occidentalis===
'''Miejsce występowania:''' formacja Lance?, Południowa Dakota, USA.

'''Czas występowania:''' 69-65,5 milionów lat temu (późny mastrycht, późna kreda).

'''Status:''' Młodszy synonim ''[[Thespesius]] occidentalis'' (Leidy, 1856, ''[[nomen dubium]]'').

===''Hadrosaurus paucidens''===
'''Miejsce występowania:''' formacja Judith River, Montana, USA.

'''Czas występowania:''' kampan, późna kreda.

'''Materiał kopalny:''' kość szczękowa i łuskowa oznaczone jako USNM 5457, a początkowo przypisane do [[Ceratops (rodzaj)|ceratopsa]]. Później Ostrom (1964) uznał okaz USNM 5457 za szczątki ''[[Lambeosaurus]]''.

'''Status:''' nieokreślony lambeozauryn.

===''Hadrosaurus perangulatus''===
'''Miejsce występowania:''' formacja Judith River, Montana, USA.

'''Czas występowania:''' 76.2 - 73.6 (środkowy kampan, późna kreda).

'''Status:''' Synonim ''[[Diclonius]] perangulatus'', uważany obecnie za wątpliwego hadrozauryda.

===''Hadrosaurus tripos''===
'''Miejsce występowania:''' Sampson County, Północna Karolina (USA).

'''Czas występowania:''' 5,332-1,806 [[Ma]] (pliocen).

'''Materiał kopalny:''' 4 kręgi ogonowe.

'''Status:''' Jego synonimem jest ''[[Trachodon]] tripos'' ([[Cope]], 1869). Szczątki na których podstawie opisano to zwierzę naprawdę nie należą do dinozaura, lecz wieloryba fiszbinowego z rodziny fałdowców (Balaenopteridae). Uważany za gatunek wątpliwy czyli ''[[nomen dubium]]''.

==Hadrozaur w kulturze masowej==
Hadrozaur mimo swojej fragmentaryczności i często pojawia się w wielu książkach popularnonaukowych adresowanych dla dzieci i znany jest najmłodszym miłośnikom dinozaurów. W książce "Park Jurajski" Michaela Crichtona jest on jednym z dinozaurów sklonowanych przez InGen.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Hadrosaurus''
| {{Kpt|[[Joseph Leidy|Leidy]]}}, [[1858]]
|-
! ''Hadrosaurus foulkii''
| {{Kpt|[[Joseph Leidy|Leidy]]}}, [[1858]]
|-
| ''Hadrosaurus agilis''
| {{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, [[1872]]
| = ''[[Claosaurus]] agilis''
|-
| ''Hadrosaurus breviceps''
| {{Kpt|[[Edward Cope|Cope]]}}, [[1869]]
| ''[[nomen dubium]]'' (Hadrosauridae ''[[incertae sedis]]'')
|-
| ?= ''[[Diclonius]] pentagonus''
| {{Kpt|[[Edward Cope|Cope]]}}, [[1876]]
| ''[[nomen dubium]]''
|-
| ''Hadrosaurus cantabrigiensis''
| ({{Kpt|[[Lydekker]]}}, [[1888]]) {{Kpt|[[Newton]]}}, [[1892]]
| ''[[nomen dubium]]''
|-
| = ''Trachodon cantabrigiensis''
| {{Kpt|[[Lydekker]]}}, [[1888]]
| ''[[nomen dubium]]''
|-
| ''Hadrosaurus cavatus''
| {{Kpt|[[Edward Cope|Cope]]}}, [[1871]]
|-
| ''Hadrosaurus longiceps''
| ({{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, [[1890]]) {{Kpt|[[Nopcsa]]}}, [[1900]]
| = ''[[Edmontosaurus]] annectens''
|-
|= ''Trachodon longiceps''
| {{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, [[1890]]
|-
| ''Hadrosaurus minor''
| {{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, [[1870]]
| ''[[nomen dubium]]'' ([[Hadrosauridae]] ''[[incertae sedis]]'')
|-
| ''Hadrosaurus mirabilis''
| ({{Kpt|[[Leidy]]}}, [[1856]]) {{Kpt|[[Leidy]]}}, [[1868]]
|-
|= ''Trachodon mirabilis''
| {{Kpt|[[Leidy]]}}, [[1856]]
|-
| ''Hadrosaurus navajovius''
| ({{Kpt|[[Brown]]}}, [[1910]])
| = ''[[Kritosaurus]] navajovius''
|-
| ''Hadrosaurus notabilis''
| ({{Kpt|[[Lambe]]}}, [[1914]]) {{Kpt|[[Horner]]}}, [[1979]]
| = ''[[Gryposaurus]] notabillis''
|-
| ''Hadrosaurus occidentalis''
| ({{Kpt|[[Leidy]]}}, [[1856]])
| ''[[nomen dubium]]''
|-
|= ''[[Thespesius]] occidentalis''
| {{Kpt|[[Leidy]]}}, [[1856]]
|-
|= ''Hadrosaurus milo''
| ({{Kpt|[[Cope]]}}, [[1874]]) {{Kpt|[[Hay]]}}, [[1901]]
|-
| ''Hadrosaurus paucidens''
| [[Kpt|[[Marsh]]}}, [[1889]]
| ''[[nomen dubium]]'' ([[Lambeosaurinae]] ''[[incertae sedis]]'')
|-
| = ''Ceratops paucidens''
| ({{Kpt|[[Marsh]]}}, [[1889]]) {{Kpt|[[Hay]]}}, [[1901]]
|-
| ''Hadrosaurus perangulatus''
| ({{Kpt|[[Cope]]}}, [[1876]])
| ''[[nomen dubium]]''
|-
| = ''Diclonius perangulatus''
| {{Kpt|[[Cope]]}}, [[1876]]
| ''[[nomen dubium]]''
|-
| ''Hadrosaurus tripos''
| {{Kpt|[[Cope]]}}, [[1869]]
| ''[[nomen dubium]]'' (Balaenopteridae ''[[incertae sedis]]'')
|}

==Biblografia==
Nopcsa, F. (1900). "Dinosaurierreste aus Siebenbürgen (Schädel von ''Limnosaurus transsylvanicus'' nov. gen. et spec.)", Denkschriften der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe 68: 555-591

Prieto-Márquez, A. (2011). "Revised diagnoses of ''Hadrosaurus foulkii'' Leidy, 1858 (the type genus and species of Hadrosauridae Cope, 1869) and ''Claosaurus agilis'' Marsh, 1872 (Dinosauria: Ornithopoda) from the Late Cretaceous of North America". Zootaxa. 2765: 61–68 [abstrakt]

Prieto-Márquez, A. (2013). Skeletal morphology of ''Kritosaurus navajovius'' (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of the North American south-west, with an evaluation of the phylogenetic systematics and biogeography of Kritosaurini. Journal of Systematic Palaeontology, 12(2), 133–175. [[doi:10.1080/14772019.2013.770417]]

Prieto-Marquez, A., Weishampel, D.B., and Horner, J.R. (2006). "The dinosaur ''Hadrosaurus foulkii'', from the Campanian of the East Coast of North America, with a reevaluation of the genus." Acta Palaeontologica Polonica, 51(1): 77–98.

http://hadrosaurus.com/hadropark.shtml

http://historiccamdencounty.com/ccnews40.shtml

https://www.fossilera.com/pages/state-fossils


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Ornithischia]]
[[Kategoria:Ornithopoda]]
[[Kategoria:Iguanodontia]]
[[Kategoria:Hadrosauridae]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Kampan]]

← poprzednia wersja		Wersja z 10:29, 29 lip 2019
Linia 64:		Linia 64:

	'''Status:''' [[gatunek typowy]] hadrozaura. Prieto-Marquez i in. (2006) uznali ''H. foulkii'' (a zarazem cały [[rodzaj]]) za nieważny, ze względu na brak cech diagnostycznych. Jednak w 2011 roku opublikowano badania Prieto-Marqueza, w których jednak odnalazł on cechy diagnostyczne, dzięki czemu ''Hadrosaurus'' jest obecnie ważnym rodzajem.		'''Status:''' [[gatunek typowy]] hadrozaura. Prieto-Marquez i in. (2006) uznali ''H. foulkii'' (a zarazem cały [[rodzaj]]) za nieważny, ze względu na brak cech diagnostycznych. Jednak w 2011 roku opublikowano badania Prieto-Marqueza, w których jednak odnalazł on cechy diagnostyczne, dzięki czemu ''Hadrosaurus'' jest obecnie ważnym rodzajem.
−
−	~~===''Hadrosaurus agillis''===~~
−	~~'''Status:''' [[Marsh]] pierwotnie przypisał kości do ''Hadrosaurus''. Później utworzono dla niego osobny rodzaj - ''[[Claosaurus]]''.~~

	===''Hadrosaurus breviceps''===		===''Hadrosaurus breviceps''===

@@ Linia 239: / Linia 239: @@
 ==Biblografia==
-<small>Nopcsa, F. (1900). "Dinosaurierreste aus Siebenbürgen (Schädel von ''Limnosaurus transsylvanicus'' nov. gen. et spec.)", Denkschriften der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe 68: 555-591
+<small>Leidy, J. (1865). "Cretaceous reptiles of the United States". Waszyngton: Smithsonian Institution.
 Prieto-Márquez, A. (2011). "Revised diagnoses of ''Hadrosaurus foulkii'' Leidy, 1858 (the type genus and species of Hadrosauridae Cope, 1869) and ''Claosaurus agilis'' Marsh, 1872 (Dinosauria: Ornithopoda) from the Late Cretaceous of North America". Zootaxa. 2765: 61–68 [abstrakt]

@@ Linia 228: / Linia 228: @@
 Prieto-Márquez, A. (2013). Skeletal morphology of ''Kritosaurus navajovius'' (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of the North American south-west, with an evaluation of the phylogenetic systematics and biogeography of Kritosaurini. Journal of Systematic Palaeontology, 12(2), 133–175. [[doi:10.1080/14772019.2013.770417]]
-Prieto-Marquez, A., Weishampel, D.B., and Horner, J.R. (2006). "The dinosaur ''Hadrosaurus foulkii'', from the Campanian of the East Coast of North America, with a reevaluation of the genus." Acta Palaeontologica Polonica, 51(1): 77–98.
+Prieto-Márquez, A., Weishampel, D.B.,  Horner, J.R. (2006). "The dinosaur ''Hadrosaurus foulkii'', from the Campanian of the East Coast of North America, with a reevaluation of the genus." Acta Palaeontologica Polonica, 51(1): 77–98.
 http://hadrosaurus.com/hadropark.shtml

@@ Linia 92: / Linia 92: @@
 '''Status:''' Gatunek niepewny (''[[nomen dubium]]'').
 ===''Hadrosaurus minor''===
@@ Linia 106: / Linia 100: @@
 '''Materiał kopalny:''' Marsh opisał ten gatunek na podstawie okazu YPM 1600 - kręgów. Colbert (1948) przypisał do tego rodzaju także kości udowe, piszczel, kość kruczą, kość łonową, kość strzałkową, szewrony, żebra, kręgi i fragment czaszki.
-'''Status:''' [[''nomen dubium'']]. Materiał przypisany przez Colberta to skamieniałości jakiegoś niemożliwego do określenia [[Hadrosauridae|hadrozauryda]].
+'''Status:''' ''[[nomen dubium]]''. Materiał przypisany przez Colberta to skamieniałości jakiegoś niemożliwego do określenia [[Hadrosauridae|hadrozauryda]].
 ===''Hadrosaurus mirabilis''===
 '''Status:''' [[młodszy synonim]] ''[[Trachodon]] mirabilis''.
 ===''Hadrosaurus paucidens''===
@@ Linia 189: / Linia 170: @@
 |= ''Trachodon longiceps''
 | {{Kpt|[[Othniel Marsh|Marsh]]}}, [[1890]]
 |-
 | ''Hadrosaurus minor''

@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 ==Historia odkryć==
-W 1838 John Hopkins kopiąc margle przy rzece Coopera w Haddonfield (New Jersey, USA) natknął się na gigantyczne kości (głównie kręgi). Po odkopaniu ich części zaczął je pokazywać odwiedzającym go gościom. Ponieważ nie był zbyt zainteresowany swoim znaleziskiem, pozwalał zwiedzającym zabierać skamieniałości, stąd żadna z tych kości nie pozostała w posiadaniu Hopkinsa, a miejsca gdzie obecnie się znajdują są nieznane. W 1858 odkrycie Hopkinsa wzbudziło zainteresowanie jego sąsiada, Williama Parkera Foulke, który odkopał resztę szkieletu. W sumie znaleziono dość kompletny szkielet zawierający fragmenty obu kości zębowych, zęby, kręgi, część kości kruczej, kość ramienna, kość promieniowa, kość łokciowa, miednicę i kości kończyny tylnej. W tym samym roku paleontolog Joseph Leidy na podstawie wymienionych wyżej skamielin opisał nowy gatunek zwierzęcia, które nazwał ''Hadrosaurus foulkii'' czyli "ciężki jaszczur Foulka". Na podstawie podobieństwa ze znanym wtedy z bardziej fragmentarycznych skamielin iguanodonem wymieniony wyżej badacz uznał opisane przez siebie zwierzę za dinozaura.
+W 1838 John Hopkins kopiąc margle przy rzece Coopera w Haddonfield (New Jersey, USA) natknął się na gigantyczne kości (głównie kręgi). Po odkopaniu ich części zaczął je pokazywać odwiedzającym go gościom. Ponieważ nie był zbyt zainteresowany swoim znaleziskiem, pozwalał zwiedzającym zabierać skamieniałości, stąd żadna z tych kości nie pozostała w posiadaniu Hopkinsa, a miejsca gdzie obecnie się znajdują są nieznane. W 1858 odkrycie Hopkinsa wzbudziło zainteresowanie jego sąsiada, Williama Parkera Foulke, który odkopał resztę szkieletu. W sumie znaleziono dość kompletny szkielet zawierający fragmenty obu kości zębowych, zęby, kręgi, część kości kruczej, kość ramienną, kość promieniową, kość łokciową, miednicę i kości kończyny tylnej. W tym samym roku paleontolog Joseph Leidy na podstawie wymienionych wyżej skamielin opisał nowy gatunek zwierzęcia, które nazwał ''Hadrosaurus foulkii'' czyli "ciężki jaszczur Foulka". Na podstawie podobieństwa ze znanym wtedy z bardziej fragmentarycznych skamielin iguanodonem wymieniony wyżej badacz uznał opisane przez siebie zwierzę za dinozaura.
 [[Plik:Hadrosaurus mount.jpg|300px|thumb|right|Zmontowany w XIX w. szkielet ''Hadrosaurus''. Autor zdjęcia: Lucas, Frederic Augustus. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hadrosaurus_mount.jpg].]]
@@ Linia 48: / Linia 48: @@
 [[Plik:Hadrosaurus Foulkii.JPG|300px|thumb|right|Miejsce odkrycia holotypu ''Hadrosaurus''. Autor zdjęcia: “Smallbones”. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hadrosaurus_Foulkii.JPG].]]
-Przez długi czas dokładne miejsce odkrycia hadrozaura było zapomniane. W 1984 lokalny skaut, Christopher Brees, postanowił je odnaleźć. Obecnie w miejscu odkrycia - Hadrosaurus Foulkii Leidy Site - znajdują się tablice upamiętniające odkrycie tego dinozaura. Działania Christophera Breesa osiągnęły duży rozgłos, w wyniku czego w 1991 roku Hadrosaurus został stanową skamieniałością New Jersey. W nieco innym miejscu w Haddonfield umieszczono posąg hadrozaura autorstwa Johna Giannottiego.
+Przez długi czas dokładne miejsce odkrycia hadrozaura było zapomniane. W 1984 lokalny skaut, Christopher Brees, postanowił je odnaleźć. Obecnie w miejscu odkrycia - Hadrosaurus Foulkii Leidy Site - znajdują się tablice upamiętniające odkrycie tego dinozaura. Działania Christophera Breesa osiągnęły duży rozgłos, w wyniku czego w 1991 roku ''Hadrosaurus'' został stanową skamieniałością New Jersey. W nieco innym miejscu w Haddonfield umieszczono posąg hadrozaura autorstwa Johna Giannottiego.
 ==Klasyfikacja==
 Hadrozaur przez wiele lat był traktowany jako "takson worek", do którego gatunków wliczano różne fragmentaryczne skamieliny dinozaurów, a nawet innych zwierząt. Ponadto sam gatunek typowy - ''H. foulkii'' - jest znany z dość niekompletnego szkieletu, co utrudnia ustalenie jego relacji z innymi hadrozaurydami. Nie posiada on między innymi czaszki - w pierwotnej rekonstrukcji jego szkieletu użyto gipsowego modelu wykonanego przez Hawkinsa. Obecnie artyści rekonstruując hadrozaura przedstawiając go z głową spokrewnionym z nim dinozaurów jak ''[[Gryposaurus]]'' czy ''[[Brachylophosaurus]]''.
-Mimo niekompletności pozycja systematyczna hadrozaura jest istotna, gdyż to właśnie na ''Hadrosaurus'' opierają się definicje części [[klad]]ów w obrębie [[Hadrosauridae]] oraz sam [[klad]] [[Hadrosauridae]]. Niestety przez długi czas był rzadko umieszczany w analizach, a jego pozycję w obrębie [[Hadrosauridae]] przyjmowano z góry. Nowsze badania, jak Prieto-Marqueza (2010), uwzględniające ''Hadrosaurus'' w analizach wskazują, że ''Hadrosaurus'' był [[bazalny]]m przedstawicielem tego kladu. Zob. [[Iguanodontia]] i [[Hadrosauridae]].
+Mimo niekompletności pozycja systematyczna hadrozaura jest istotna, gdyż to właśnie na ''Hadrosaurus'' opierają się definicje części [[klad]]ów w obrębie [[Hadrosauridae]] oraz sam [[klad]] [[Hadrosauridae]]. Niestety przez długi czas był rzadko umieszczany w analizach, a jego pozycję w obrębie [[Hadrosauridae]] przyjmowano z góry. Nowsze badania, jak Prieto-Marqueza (2010), uwzględniające ''Hadrosaurus'' wskazują, że ''Hadrosaurus'' był [[bazalny]]m przedstawicielem tego kladu. Zob. [[Iguanodontia]] i [[Hadrosauridae]].
 ==Gatunki==
@@ Linia 63: / Linia 63: @@
 '''Materiał kopalny:''' niekompletny szkielet.
-'''Status:''' [[gatunek typowy]] hadrozaura. Prieto-Marquez i in. (2006) uznali ''H. foulkii'' (a zarazem cały [[rodzaj]]) za nieważny, ze względu na brak cech diagnostycznych. Jednak w 2011 roku opublikowano badania Prieto-Marqueza, w której jednak odnalazł on cechy diagnostyczne, dzięki czemu ''Hadrosaurus'' jest obecnie ważnym rodzajem.
+'''Status:''' [[gatunek typowy]] hadrozaura. Prieto-Marquez i in. (2006) uznali ''H. foulkii'' (a zarazem cały [[rodzaj]]) za nieważny, ze względu na brak cech diagnostycznych. Jednak w 2011 roku opublikowano badania Prieto-Marqueza, w których jednak odnalazł on cechy diagnostyczne, dzięki czemu ''Hadrosaurus'' jest obecnie ważnym rodzajem.
 ===''Hadrosaurus agillis''===
@@ Linia 75: / Linia 75: @@
 '''Materiał kopalny:''' niekompletna kość zębowa.
-'''Status:''' [[Nomen dubium]], nieokreślony [[Hadrosauridae]]. Początkowo jego szczątki zostały przypisane kritozaurowi. W 1890 [[Cope]] przypisał skamielinę tego dinozaura do gatunku ''[[Diclonius]] pentagonus'' (''[[nomen dubium]]'').
+'''Status:''' ''[[Nomen dubium]]'', nieokreślony [[Hadrosauridae]]. Początkowo jego szczątki zostały przypisane kritozaurowi. W 1890 [[Cope]] przypisał skamielinę tego dinozaura do gatunku ''[[Diclonius]] pentagonus'' (''[[nomen dubium]]'').
 ===''Hadrosaurus cantabrigiensis''===

@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 ==Historia odkryć==
-W 1838 John Hopkins kopiąc margle przy rzece Coopera w Haddonfield (New Jersey, USA) natknął się na gigantyczne kości (głównie kręgi). Po odkopaniu ich części zaczął je pokazywać odwiedzającym go gościom. Ponieważ nie był zbyt zainteresowany swoim znaleziskiem, pozwalał zwiedzającym zabierać skamieniałości, stąd żadna z tych kości nie pozostała w posiadaniu Hopkinsa, a miejsca gdzie się znajdują są nieznane. W 1858 odkrycie Hopkinsa wzbudziło zainteresowanie jego sąsiada, Williama Parkera Foulke, który odkopał resztę szkieletu. W sumie znaleziono dość kompletny szkielet zawierający fragmenty obu kości zębowych, zęby, kręgi, część kości kruczej, kość ramienna, kość promieniowa, kość łokciowa, miednicę i kości kończyny tylnej. W tym samym roku paleontolog Joseph Leidy na podstawie wymienionych wyżej skamielin opisał nowy gatunek zwierzęcia, które nazwał ''Hadrosaurus foulkii'' czyli "ciężki jaszczur Foulka". Na podstawie podobieństwa ze znanym wtedy z bardziej fragmentarycznych skamielin iguanodonem wymieniony wyżej badacz uznał opisane przez siebie zwierzę za dinozaura.
+W 1838 John Hopkins kopiąc margle przy rzece Coopera w Haddonfield (New Jersey, USA) natknął się na gigantyczne kości (głównie kręgi). Po odkopaniu ich części zaczął je pokazywać odwiedzającym go gościom. Ponieważ nie był zbyt zainteresowany swoim znaleziskiem, pozwalał zwiedzającym zabierać skamieniałości, stąd żadna z tych kości nie pozostała w posiadaniu Hopkinsa, a miejsca gdzie obecnie się znajdują są nieznane. W 1858 odkrycie Hopkinsa wzbudziło zainteresowanie jego sąsiada, Williama Parkera Foulke, który odkopał resztę szkieletu. W sumie znaleziono dość kompletny szkielet zawierający fragmenty obu kości zębowych, zęby, kręgi, część kości kruczej, kość ramienna, kość promieniowa, kość łokciowa, miednicę i kości kończyny tylnej. W tym samym roku paleontolog Joseph Leidy na podstawie wymienionych wyżej skamielin opisał nowy gatunek zwierzęcia, które nazwał ''Hadrosaurus foulkii'' czyli "ciężki jaszczur Foulka". Na podstawie podobieństwa ze znanym wtedy z bardziej fragmentarycznych skamielin iguanodonem wymieniony wyżej badacz uznał opisane przez siebie zwierzę za dinozaura.
 [[Plik:Hadrosaurus mount.jpg|300px|thumb|right|Zmontowany w XIX w. szkielet ''Hadrosaurus''. Autor zdjęcia: Lucas, Frederic Augustus. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hadrosaurus_mount.jpg].]]
@@ Linia 219: / Linia 219: @@
 |-
 | ''Hadrosaurus paucidens''
-| [[Kpt|[[Marsh]]}}, [[1889]]
+| {{Kpt|[[Marsh]]}}, [[1889]]
 | ''[[nomen dubium]]'' ([[Lambeosaurinae]] ''[[incertae sedis]]'')
 |-