Huincul - Historia wersji

Paweł o 15:34, 1 kwi 2026

2026-04-01T15:34:44Z

Paweł: /* Paleofauna */

2026-03-09T15:49:44Z

‎Paleofauna

Paweł: /* Dinozaury */

2025-06-18T07:48:14Z

‎Dinozaury

Paweł: /* Dinozaury */

2025-06-18T07:44:08Z

‎Dinozaury

Paweł o 19:12, 13 cze 2025

2025-06-13T19:12:49Z

Taurovenator: /* Dinozaury */

2025-06-13T16:19:22Z

‎Dinozaury

Paweł o 09:35, 11 kwi 2025

2025-04-11T09:35:25Z

Paweł: /* Dinozaury */

2025-04-11T09:24:15Z

‎Dinozaury

Paweł: /* Lepidozaury */

2025-04-10T17:52:14Z

‎Lepidozaury

Paweł: /* Dinozaury */

2025-04-10T17:50:25Z

‎Dinozaury

Podgląd zmian

@@ Linia 28: / Linia 28: @@
 ==Paleośrodowisko==
-W dawnych szerokościach geograficznych (między 10 a 45º południowym) gdzie znajdowała się północna Patagonia w [[cenoman]]nie panował jałowy i gorący klimat. Poniżej 60º szerokości geograficznej obszar południowej Patagonii miał subtropikalny klimat wraz z sezonowymi opadami. W tym miejscu średnia temperatura roczna mieściła się w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Ogólny klimat w formacji Huincul był bardziej wilgotny niż z [[Candeleros]] (Lizzoli i in., 2021).
+W dawnych szerokościach geograficznych (między 10 a 45º południowym) gdzie znajdowała się północna Patagonia w [[cenoman]]nie panował jałowy i gorący klimat. Poniżej 60º szerokości geograficznej obszar południowej Patagonii miał subtropikalny klimat wraz z sezonowymi opadami. W tym miejscu średnia temperatura roczna mieściła się w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Ogólny klimat w formacji Huincul był bardziej wilgotny niż w [[Candeleros]] (Lizzoli i in., 2021).
 ==Paleofauna==

@@ Linia 31: / Linia 31: @@
 ==Paleofauna==
-[[Plik:Sidersaura-2.jpg|thumb|Rekonstrukcja grupy [[Sidersaura|siderzaur]] oraz [[Meraxes|meraksesa]] w środowisku. Autor: Octavio2424 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sidersaura-2.jpg].]]
+[[Plik:Huincul Formation Dinosauria Scale.svg|thumb|Porównanie wymiarów wybranych dinozaurów z formacji Huincul. Autor: Slate Weasel [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Huincul_Formation_Dinosauria_Scale.svg]]]
 Fauna z formacji Huincul charakteryzowała się niezwykle dużą różnorodnością dinozaurów, szczególnie w jej dolnych warstwach. Występowały w niej typowe grupy dinozaurów dla Argentyny na początku [[późna kreda|późnej kredy]]: [[Carcharodontosauridae|karcharodontozaurydy]], [[Abelisauridae|abelizaurydy]], [[Noasauridae|noazaurydy]], [[Megaraptora|megaraptory]], [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydy]], [[Titanosauria|tytanozaury]], oraz [[Ornithischia|dinozaury ptasiomiedniczne]]. Najliczniejszą grupą roślinożernych zauropodów były [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydy]]. Zapewne szczytowym drapieżnikami były [[Carcharodontosauridae|karcharodontozaury]] i niewykluczone że ''[[Meraxes]]'' oraz ''[[Taurovenator]]'' mogły ze sobą konkurować. [[Mapusaurus|Mapuzaur]] mógł się dopiero pojawić po wymarciu swoich wspomnianych kuzynów, gdyż jest znany z młodszych warstw skalnych. [[Abelizauryd]]y prawdopodobnie musiały ustępować większym [[karcharodontozauryd]]om i polowały na mniejsze ofiary. Możliwe, że jedynymi roślinożercami niezagrożonymi na ataki drapieżników były dorosłe osobniki gigantycznych zauropodów jak ''[[Argentinosaurus]]'', ''[[Chucarosaurus]]'', ''[[Bustingorrytitan]]'', ''[[Choconsaurus]]'' czy ''[[Sidersaura]]''. Oprócz dinozaurów odnaleziono również szczątki krokodylomorfów, lepidozaurów oraz żółwi (Canale i in., 2023).
@@ Linia 124: / Linia 124: @@
 osobników
+|
-Pierwszy znany [[Ornithischia|dinozaur ptasiomiedniczny]] z formacji Huincul.
+Pierwszy opisany [[Ornithischia|dinozaur ptasiomiedniczny]] z formacji Huincul.
+|
-[[Plik:Chakisaurus UDL.png|200px]]
+[[Plik:Chakisaurus nekul.png|200px]]
 |-
+|
@@ Linia 168: / Linia 168: @@
 |-
+|
-''[[Gualicho|Gualicho shinyae]]''
+''[[Gualicho|Gualicho shinyae]]'' <ref>Apesteguía, S., Smith, N. D., Valieri, R. J., & Makovicky, P. J. (2016). "An unusual new theropod with a didactyl manus from the Upper Cretaceous of Patagonia, Argentina". PLoS One, 11(7), e0157793. [[doi:10.1371/journal.pone.0157793]]</ref>
+|
 dolne

@@ Linia 77: / Linia 77: @@
 |-
+|
-''[[Astigmasaura|Astigmasaura genuflexa]]'' <ref name=Bellardini2025> Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., & Baiano, M. A. (2024). "Exploring rebbachisaurid hind-limb anatomy on the basis of a new articulated specimen from the Huincul Formation (upper Cenomanian) of Neuquén Basin, Patagonia, Argentina". Historical Biology, 1-17. [[doi:10.1080/08912963.2023.2268638]]</ref><ref>Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., & Baiano, M. A. (2025). "Side by side with titans: a new rebbachisaurid dinosaur from the Huincul Formation (Upper Cenomanian) of Patagonia, Argentina". Cretaceous Research. 106188. [[doi:10.1016%2Fj.cretres.2025.106188]]</ref>
+''[[Astigmasaura|Astigmasaura genuflexa]]''  <ref>Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., & Baiano, M. A. (2024). "Exploring rebbachisaurid hind-limb anatomy on the basis of a new articulated specimen from the Huincul Formation (upper Cenomanian) of Neuquén Basin, Patagonia, Argentina". Historical Biology, 1-17. [[doi:10.1080/08912963.2023.2268638]]</ref><ref name=Bellardini2025>Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., & Baiano, M. A. (2025). "Side by side with titans: a new rebbachisaurid dinosaur from the Huincul Formation (Upper Cenomanian) of Patagonia, Argentina". Cretaceous Research. 106188. [[doi:10.1016%2Fj.cretres.2025.106188]]</ref>
+|
 dolne

@@ Linia 77: / Linia 77: @@
 |-
+|
-''[[Astigmasaura|Astigmasaura genuflexa]]'' <ref> Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., & Baiano, M. A. (2024). "Exploring rebbachisaurid hind-limb anatomy on the basis of a new articulated specimen from the Huincul Formation (upper Cenomanian) of Neuquén Basin, Patagonia, Argentina". Historical Biology, 1-17. [[doi:10.1080/08912963.2023.2268638]]</ref><ref>Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., & Baiano, M. A. (2025). "Side by side with titans: a new rebbachisaurid dinosaur from the Huincul Formation (Upper Cenomanian) of Patagonia, Argentina". Cretaceous Research. 106188. [[doi:10.1016%2Fj.cretres.2025.106188]]</ref>
+''[[Astigmasaura|Astigmasaura genuflexa]]'' <ref name=Bellardini2025> Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., & Baiano, M. A. (2024). "Exploring rebbachisaurid hind-limb anatomy on the basis of a new articulated specimen from the Huincul Formation (upper Cenomanian) of Neuquén Basin, Patagonia, Argentina". Historical Biology, 1-17. [[doi:10.1080/08912963.2023.2268638]]</ref><ref>Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., & Baiano, M. A. (2025). "Side by side with titans: a new rebbachisaurid dinosaur from the Huincul Formation (Upper Cenomanian) of Patagonia, Argentina". Cretaceous Research. 106188. [[doi:10.1016%2Fj.cretres.2025.106188]]</ref>
+|
 dolne
@@ Linia 206: / Linia 206: @@
+|
 [[Plik:Ilokelesiaaaa.jpg|200px]]
 |-
+|
@@ Linia 369: / Linia 356: @@
+|
 [[Rebbachizauryd]] prawdopodobnie blisko spokrewniony z ''[[Cathartesaura]]''. Potencjalnie nowy takson.
 |}

@@ Linia 77: / Linia 77: @@
 |-
+|
-''[[Astigmasaura|Astigmasaura genuflexa]]''<ref> Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., & Baiano, M. A. (2023). "Exploring rebbachisaurid hind-limb anatomy on the basis of a new articulated specimen from the Huincul Formation (upper Cenomanian) of Neuquén Basin, Patagonia, Argentina". Historical Biology, 1-17. [[doi:10.1080/08912963.2023.2268638]]</ref><ref>Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C. & Baiano, M. A. (2025). "Side by side with titans: a new rebbachisaurid dinosaur from the Huincul Formation (upper Cenomanian) of Patagonia, Argentina". Cretaceous Research. 106188. [[https://doi.org/10.1016%2Fj.cretres.2025.106188]]</ref>
+''[[Astigmasaura|Astigmasaura genuflexa]]'' <ref> Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., & Baiano, M. A. (2024). "Exploring rebbachisaurid hind-limb anatomy on the basis of a new articulated specimen from the Huincul Formation (upper Cenomanian) of Neuquén Basin, Patagonia, Argentina". Historical Biology, 1-17. [[doi:10.1080/08912963.2023.2268638]]</ref><ref>Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., & Baiano, M. A. (2025). "Side by side with titans: a new rebbachisaurid dinosaur from the Huincul Formation (Upper Cenomanian) of Patagonia, Argentina". Cretaceous Research. 106188. [[doi:10.1016%2Fj.cretres.2025.106188]]</ref>
+|
 dolne
@@ Linia 83: / Linia 83: @@
 El Orejano
+|
-MAU-Pv-EO-629 - niemalże kompletne obydwie kończyny tylne, niekompletna miednica, 17 kręgów ogonowych i 8 szewronów
+MAU-Pv-EO-629 - tylna połowa szkieletu pozaczaszkowego
+|
 Jeden z nielicznych [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydów]] znanych z dobrze zachowanej obręczy miednicznej i kończyn tylnych.
 |-
+|

@@ Linia 75: / Linia 75: @@
+|
 [[Plik:Argentinosaurus BW.jpg|200px]]
 |-
+|
@@ Linia 319: / Linia 330: @@
+|
 Takson niediagnostyczny, nienależący do [[Paraves]].
 |-
+|

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{Formacja
   |Autor                  = [[Paweł Konarzewski]]
@@ Linia 20: / Linia 19: @@
 }}
 ==Wstęp==
 Formacja Huincul to [[późna kreda| późnokredowa]] jednostka geologiczna położona na terenie Argentyny. Jej osady datuje się na [[cenoman]] oraz [[turon]].
@@ Linia 30: / Linia 28: @@
 ==Paleośrodowisko==
 W dawnych szerokościach geograficznych (między 10 a 45º południowym) gdzie znajdowała się północna Patagonia w [[cenoman]]nie panował jałowy i gorący klimat. Poniżej 60º szerokości geograficznej obszar południowej Patagonii miał subtropikalny klimat wraz z sezonowymi opadami. W tym miejscu średnia temperatura roczna mieściła się w przedziale ok. 10,9 do 11,2 ± 2,1 °C, a opady ok. 911,8 do 976 ± 182 mm/rok. Osady znajdujące się w formacji Huincul sugerują występowanie środowisk rzecznych. Na tych terenach przeważały rośliny okrytozalążkowe, Cupressaceae i Araucariaceae. Ogólny klimat w formacji Huincul był bardziej wilgotny niż z [[Candeleros]] (Lizzoli i in., 2021).
 ==Paleofauna==
-Fauna z formacji Huincul charakteryzowała się niezwykle dużą różnorodnością dinozaurów. Występowały w niej typowe grupy dinozaurów dla Argentyny na początku [[późna kreda|późnej kredy]]: [[Carcharodontosauridae|karcharodontozaurydy]], [[Abelisauridae|abelizaurydy]], [[Noasauridae|noazaurydy]], [[Megaraptora|megaraptory]], [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydy]], [[Titanosauria|tytanozaury]], oraz [[Ornithischia|dinozaury ptasiomiedniczne]]. Najliczniejszą grupą roślinożernych zauropodów były [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydy]]. Zapewne szczytowym drapieżnikiem w środowisku był ''[[Mapusaurus]]'', jednakże niewykluczone, że musiał on konkurować ze swoimi kuzynami ''[[Meraxes]]'' oraz ''[[Taurovenator]]''. [[Abelizauryd]]y prawdopodobnie musiały ustępować większym [[karcharodontozauryd]]om i polowały na mniejsze ofiary. Możliwe, że jedynymi roślinożercami niezagrożonymi na ataki drapieżników były dorosłe osobniki ''[[Argentinosaurus]]''. Oprócz dinozaurów odnaleziono również szczątki krokodylomorfów, lepidozaurów oraz żółwi (Canale i in., 2023).
+[[Plik:Sidersaura-2.jpg|thumb|Rekonstrukcja grupy [[Sidersaura|siderzaur]] oraz [[Meraxes|meraksesa]] w środowisku. Autor: Octavio2424 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sidersaura-2.jpg].]]
 ===Dinozaury===

@@ Linia 116: / Linia 116: @@
+|
 [[Plik:Chakisaurus UDL.png|200px]]
 |-
+|
@@ Linia 155: / Linia 144: @@
 |-
+|
-''[[Gualicho|Gualicho shinyae]]'' <ref>Apesteguía, S., Smith, N. D., Valieri, R. J., & Makovicky, P. J. (2016). "An unusual new theropod with a didactyl manus from the Upper Cretaceous of Patagonia, Argentina". PLoS One, 11(7), e0157793. [[doi:10.1371/journal.pone.0157793]]</ref>
+''[[Cienciargentina|Cienciargentina sanchezi]]'' <ref> Simón, M. E., & Salgado, L. (2025). "New rebbachisaurid (Dinosauria, Sauropoda) from the Huincul Formation (upper Cenomanian-Turonian) of Villa El Chocón (Neuquén Province, Argentina)". Cretaceous Research. 106137. [[doi:10.1016/j.cretres.2025.106137]]</ref>
+|
 dolne
@@ Linia 256: / Linia 259: @@
 Jeden z większych przedstawicieli [[Rebbachisauridae]].
+|
-[[Plik:Sidersaura UDL.png|200px]]
+[[Plik:Sidersaura marae.png|200px]]
 |-
+|
@@ Linia 321: / Linia 324: @@
+|
 Niezidentyfikowany [[Rebbachisauridae|rebbachizauryd]] <ref> Bellardini, F., Filippi, L. S., Carballido, J. L., Garrido, A. C., & Baiano, M. A. (2023). "Exploring rebbachisaurid hind-limb anatomy on the basis of a new articulated specimen from the Huincul Formation (upper Cenomanian) of Neuquén Basin, Patagonia, Argentina". Historical Biology, 1-17. [[doi:10.1080/08912963.2023.2268638]]</ref>
+|
 MAU-Pv-EO-629 - niemalże kompletne obydwie kończyny tylne, niekompletna miednica, 17 kręgów ogonowych i 8 szewronów
+|
-Jeden z najmłodszych przedstawicieli [[Rebbachisauridae]].
+Potencjalnie nowy takson.
 |-
+|
-Niezidentyfikowane [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydy]]
+Niezidentyfikowane [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydy]] <ref name=Bellardini2022>Bellardini, F., Carballido, J. L., Filippi, L. S., Baiano, M. A., & Garrido, A. C. (2022). "New rebbachisaurid remains from the Huincul Formation (middle Cenomanian–early Turonian) of the central Neuquén Basin, Patagonia, Argentina". Publicación Electrónica de la Asociación Paleontológica Argentina 22 (2): 1–24. [[doi:10.5710/PEAPA.22.04.2022.4]]</ref>
+|
-MAU-PV-EO-633 - częściowy przedni lub środkowy kręg grzbietowy <ref name=Bellardini2022>Bellardini, F., Carballido, J. L., Filippi, L. S., Baiano, M. A., & Garrido, A. C. (2022). "New rebbachisaurid remains from the Huincul Formation (middle Cenomanian–early Turonian) of the central Neuquén Basin, Patagonia, Argentina". Publicación Electrónica de la Asociación Paleontológica Argentina 22 (2): 1–24. [[doi:10.5710/PEAPA.22.04.2022.4]]</ref>
+dolne
 <hr>
 MAU-PV-EO-634 - częściowy przedni lub środkowy kręg grzbietowy <ref name=Bellardini2022></ref>
 <hr>
 MAU-PV-EO-666 - przedni kręg ogonowy <ref name=Bellardini2022></ref>
+|
-Prawdopodobnie niediagnostyczne taksony.
+Prawdopodobnie niediagnostyczne taksony
 |-
+|
 Niezidentyfikowany [[Rebbachisauridae|rebbachizauryd]] <ref>Haluza, A., Canale, J. I., Otero, A., Pérez, L. M., & Scanferla, C. A. (2012). "Changes in vertebral laminae across the cervicodorsal transition of a well-preserved rebbachisaurid (Dinosauria, Sauropoda) from the Cenomanian of Patagonia, Argentina". Journal of Vertebrate Paleontology, 32(1), 219–224. [[doi:10.1080/02724634.2012.620674]]</ref>
+|
 MMCH-Pv-49 - 7 [[artykułowany]]ch kręgów szyjnych, 11 kręgów grzbietowych, fragmentyczne żebra grzbietowe, niemalże kompletna prawa kość krucza i łopatka oraz kompletna prawa kość ramienna
+|
-[[Rebbachizauryd]] prawdopodobnie blisko spokrewniony z ''[[Cathartesaura]]''.
+[[Rebbachizauryd]] prawdopodobnie blisko spokrewniony z ''[[Cathartesaura]]''. Potencjalnie nowy takson.
 |}

@@ Linia 350: / Linia 350: @@
 {| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
 |-
-! colspan="3" align="center" |'''Lepidozaury
+! colspan="5" align="center" |'''Lepidozaury
 |-
 !Takson
 !Materiał kopalny
 !Komentarz
@@ Linia 358: / Linia 360: @@
+|
 ''Patagosphenos watuku'' <ref>Gentil, A. R., Agnolin, F. L., Marsà, J. A. G., Motta, M. J., & Novas, F. E. (2019). "Bridging the gap: Sphenodont remains from the Turonian (Upper Cretaceous) of Patagonia". Palaeobiological inferences. Cretaceous Research, 98, 72-83. [[doi:10.1016/j.cretres.2019.01.016]]</ref>
+|
 MPCA-Pv 809 - niekompletna czaszka oraz fragmentaryczny szkielet pozaczaszkowy