Infernogallus - Historia wersji

Kamil Kamiński: /* Materiał kopalny */

2026-10-14T12:48:56Z

‎Materiał kopalny

Kamil Kamiński o 12:47, 14 paź 2026

2026-10-14T12:47:06Z

Kamil Kamiński: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Infernogallus''}} {{Opis |Autor = Kamil Kamiński |Korekta = |nazwa = ''Infernogallus'' (infern..."

2026-10-14T12:45:41Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Infernogallus''}} {{Opis |Autor = Kamil Kamiński |Korekta = |nazwa = ''Infernogallus'' (infern..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Infernogallus''}}
{{Opis
|Autor = [[Kamil Kamiński]]
|Korekta =
|nazwa = ''Infernogallus'' (infernogal)
|długość =
|wysokość =
|masa = 9-15 kg
|dieta = roslinożerny
|miejsce = [[USA]] – Montana, Dakota Południowa, Dakota Północna
([[formacja]] [[Hell Creek]])
|czas = {{Występowanie|67|66}}
ok. 67-66 [[Ma]] 
[[późna kreda]] (późny [[mastrycht]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Tetanurae]]

[[Coelurosauria]]

[[Oviraptorosauria]]

[[Caenagnathidae]]

[[Eucaenagnathinae]]
|grafika = Infernogallus_jamesi.png
|podpis = Rekonstrukcja. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eoneophron_infernalis.png]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Infernogallus'' to rodzaj niewielkiego cenagnatyda żyjącego w późnej kredzie na terenie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Jest to trzeci nazwany przedstawiciel tej podrodziny pochodzący z osadów słynnej formacji [[Hell Creek]]. Wg autorów opisu był to wyspecjalizowany roślinożerca, który żywił się mięsistymi owocami roślin okrytonasiennych.

==Etymologia==
Nazwa ''Infernogallus'' pochodzi od łacińskich słów ''inferno'' („piekło”) oraz ''gallus'' („kurczak”). Jest to nawiązanie do formacji Hell Creek, której nazwę można tłumaczyć jako „piekielny strumień”, a także niewielkich rozmiarów i ptakopodobnej budowy opisywanego dinozaura. Epitet gatunkowy honoruje Jamesa Williama Boyda, dziadka jednego z autorów opisu ''Infernogallus'', który rozbudził w nim zainteresowanie paleontologią.

==Materiał kopalny==
[[Plik: Infernogallus_skull.png|300px|thumb|right|Czaszka infernogala (a-e) oraz Citipati (f). Źródło: Funston i in., 2026]]
[[Holotyp]] (ROM VP 650500) to niepełny artykułowany szkielet obejmujący czaszkę, kręgi szyjne i grzbietowe, prawą część obręczy barkowej i prawą kończynę przednią, częściową miednicę oraz niepełną prawą kończynę tylną.

Materiał przypisany to cztery kolejne okazy: ROM VP 64193 (kości zębowe), ROM VP 64194 (część żuchwy), ROM VP 88690 (kości skrzydłowe) oraz NDGS 4351 (kości zębowe).

Szczątki holotypu oraz okazy ROM VP 64193 i ROM VP 64194 odkryto na terenie prywatnym hrabstwa Garfield. Holotyp znaleziono w 2011 r., a zebrano rok później. Okaz ROM VP 88690 wydobyto w 2015 r. (Dakota Południowa, okolice Faith), natomiast szczątki osobnika NDGS 4351 zebrano jako ostatnie w 2019 r. (hrabstwo Bowman, Dakota Północna) (Funston i in., 2026).

==Budowa==
''Infernogallus'' był raczej małym cenagnatydem. Jego masę oszacowano na 9-15 kg, a więc co najmniej pięciokrotnie mniej od współwystępującego z nim ''[[Eoneophron]]''. Jednocześnie badania histologiczne wskazują, że holotyp był osobnikiem dojrzałym i w chwili śmierci miał 6-7 lat.
[[Plik:Hell_Creek_Formation_caenagnathids.png|thumb|Rekonstrukcja cenagnatydów z formacji Hell Creek. ''Eoneophron'' (u góry z lewej) ustepuje większemu od niego ''[[Anzu]]''. Na dole trzeci cenagnatyd z tej formacji skalnej - ''Infernogallus''. Autor: Zubin Erik Dutta.]]

Czaszka infernogala bardziej przypomina czaszki owiraptorydów niż ''[[Anzu]]''. Odznaczała się dużymi oczodołami (ok. 40% długości czaszki), ale pozostałe otwory były zredukowane, zwłaszcza okna dolnoskroniowe (ang. ''infratemporal fenestra”). Silnie zredukowana była też kość zewnątrzskrzydłowa (ang. ''ectopterygoid''). Z kolei kość skrzydłowa wyróżniała się masywną budową i silnym zakrzywieniem. Duża była również kość kwadratowo-jarzmowa. Odznaczała się wyraźnie powiększonym, okrągłym wyrostkiem tylnym. Kość jarzmowa, w przeciwieństwie do większości owiraptorozaurów, była szeroka i miała dobrze rozwinięty brzeg leżący poniżej oczodołu. Jej tylny koniec stykał się z kością łuskową, co również jest niezwykłe wśród owiraptorozaurów.Jak u innych cenagnatydów, obie kości zębowe były zrośnięte, a ich końce – zakrzywione do góry, tworząc bezzębny dziób podobny do analogicznych struktur u ptaków i żółwi.

Szyja była wydłużona i składała się z czternastu kręgów. Kręgi szyjne i krzyżowe cechowały się rozległą pneumatyzacją. Zachowany fragment kości biodrowej wskazuje, że była ona stosunkowo niska. Kość udowa nie zachowała się w pełni, za życia zwierzęcia mierzyła ok. 185 mm. Kość udowa miała duży, ale ograniczony w kierunku dołu wyrostek knemialny. Dalsza część śródstopia prawdopodobnie nie była zrośnięta do tego stopnia, co u ''[[Citipes]]'' czy ''[[Elmisaurus]]''. Palce stóp były długie i zakończone zakrzywionymi pazurami (Funston i in., 2026).

==Paleobiologia==
Doskonale zachowana czaszka ''Infernogallus'' umożliwiła rekonstrukcję układu mięśniowego. Okazuje się, że mięśnie podniebienne nie odgrywały dużej roli w generowaniu siły zgryzu w płaszczyźnie pionowej. W połączniu z wyraźną redukcją mięśni skroniowych świadczy to o stosunkowo słabej sile zgryzu. Rekonstrukcja stawu żuchwowego wskazuje, że możliwy był ruch żuchwy w kierunku przednio-tylnym z zakresie ok. 15 mm (14% długości czaszki). Obie szczęki miały złożony układ dołków i rowków, tak więc podczas ruchów żuchwy ich wzajemny kontakt działałby jak mechanizm ścierania i miażdżenia miękkiego pokarmu (na zasadzie moździerza i tłuczka). Procesy te mogły być wspierane przez silny język, na co wskazują m.in. długie kości rogowe łuku gnykowego. Wydaje się więc, że ''Infernogallus'' i inne cenagnatydy były przystosowane do spożywania miękkiego i niewłóknistego pokarmu wymagającego intensywnej obróbki w jamie ustnej. Autorzy opisu uznali papugi za najbliższy współczesny odpowiednik infernogala i jego krewniaków. Podsumowując, najbardziej prawdopodobna wydaje się owocożerność pośród tej grupy dinozaurów. Co ciekawe, rośliny okrytonasienne zwiększyły swoje zróżnicowanie i rozmiary owoców równolegle do radiacji owiraptorozaurów, choć powiązania obydwu procesów pozostają niejasne (Funston i in., 2026).

Za takim trybem życia przemawiają też badania ucha wewnętrznego holotypu ''Infernogallus''. Wykazały one redukcję przewodu ślimakowego, co świadczy o ograniczonej wrażliwości słuchowej. Takie cechy odpowiadają trybowi życia roślinożercy i przeczą drapieżnictwu (Bazzana-Adams i in., 2026).

==Paleoekologia==
Zob. [[Edmontosaurus#Środowisko E. annectens]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V|''Infernogallus''}}
|{{Kpt|Funston, Dudgeon, Simon, Dufault, Boyd, Fowler, Currie}} i {{Kpt|Evans}}, [[2026]]
|-
|{{V|''I. jamesi''}}
|{{Kpt|Funston, Dudgeon, Simon, Dufault, Boyd, Fowler, Currie}} i {{Kpt|Evans}}, [[2026]]
|-
|}

==Bibliografia==
Bazzana-Adams, K.D., Funston, G.F. & Evans, D.C. (2026). „Inner Ear Anatomy of Caenagnathidae (Theropoda: Oviraptorosauria) Emphasizes Mosaic Evolution of the Avian Neurosensory System.” The Journal of Comparative Neurology. 534(7):e70180. [[doi:10.1002/cne.70180]].

Funston, G.F., Dudgeon, T.W., Simon, D.J., Dufault, D.M., Boyd, C., Fowler, D., Currie, P.J. & Evans, D.C. (2026). "Fruit-eating adaptations in a Late Cretaceous oviraptorosaur (Theropoda)". Nature Communications. [[doi:10.1038/s41467-026-78343-w]]

[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Tetanurae]]
[[Kategoria:Coelurosauria]]
[[Kategoria:Oviraptorosauria]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]

@@ Linia 42: / Linia 42: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Plik: Infernogallus_skull.png|300px|thumb|right|Czaszka infernogala (a-e) oraz Citipati (f). Źródło: Funston i in., 2026]]
+[[Plik: Infernogallus_skull.png|300px|thumb|right|Czaszka infernogala (a-e) oraz ''Citipati'' (f). Źródło: Funston i in., 2026]]
 [[Holotyp]] (ROM VP 650500) to niepełny artykułowany szkielet obejmujący czaszkę, kręgi szyjne i grzbietowe, prawą część obręczy barkowej i prawą kończynę przednią, częściową miednicę oraz niepełną prawą kończynę tylną.

@@ Linia 53: / Linia 53: @@
 [[Plik:Hell_Creek_Formation_caenagnathids.png|thumb|Rekonstrukcja cenagnatydów z formacji Hell Creek. ''Eoneophron'' (u góry z lewej) ustepuje większemu od niego ''[[Anzu]]''. Na dole trzeci cenagnatyd z tej formacji skalnej - ''Infernogallus''. Autor: Zubin Erik Dutta.]]
-Czaszka infernogala bardziej przypomina czaszki owiraptorydów niż ''[[Anzu]]''. Odznaczała się dużymi oczodołami (ok. 40% długości czaszki), ale pozostałe otwory były zredukowane, zwłaszcza okna dolnoskroniowe (ang. ''infratemporal fenestra”). Silnie zredukowana była też kość zewnątrzskrzydłowa (ang. ''ectopterygoid''). Z kolei kość skrzydłowa wyróżniała się masywną budową i silnym zakrzywieniem. Duża była również kość kwadratowo-jarzmowa. Odznaczała się wyraźnie powiększonym, okrągłym wyrostkiem tylnym. Kość jarzmowa, w przeciwieństwie do większości owiraptorozaurów, była szeroka i miała dobrze rozwinięty brzeg leżący poniżej oczodołu. Jej tylny koniec stykał się z kością łuskową, co również jest niezwykłe wśród owiraptorozaurów.Jak u innych cenagnatydów, obie kości zębowe były zrośnięte, a ich końce – zakrzywione do góry, tworząc bezzębny dziób podobny do analogicznych struktur u ptaków i żółwi.
+Czaszka infernogala bardziej przypomina czaszki owiraptorydów niż ''[[Anzu]]''. Odznaczała się dużymi oczodołami (ok. 40% długości czaszki), ale pozostałe otwory były zredukowane, zwłaszcza okna dolnoskroniowe (ang. ''infratemporal fenestra''). Silnie zredukowana była też kość zewnątrzskrzydłowa (ang. ''ectopterygoid''). Z kolei kość skrzydłowa wyróżniała się masywną budową i silnym zakrzywieniem. Duża była również kość kwadratowo-jarzmowa. Odznaczała się wyraźnie powiększonym, okrągłym wyrostkiem tylnym. Kość jarzmowa, w przeciwieństwie do większości owiraptorozaurów, była szeroka i miała dobrze rozwinięty brzeg leżący poniżej oczodołu. Jej tylny koniec stykał się z kością łuskową, co również jest niezwykłe wśród owiraptorozaurów.Jak u innych cenagnatydów, obie kości zębowe były zrośnięte, a ich końce – zakrzywione do góry, tworząc bezzębny dziób podobny do analogicznych struktur u ptaków i żółwi.
 Szyja była wydłużona i składała się z czternastu kręgów. Kręgi szyjne i krzyżowe cechowały się rozległą pneumatyzacją. Zachowany fragment kości biodrowej wskazuje, że była ona stosunkowo niska. Kość udowa nie zachowała się w pełni, za życia zwierzęcia mierzyła ok. 185 mm. Kość udowa miała duży, ale ograniczony w kierunku dołu wyrostek knemialny. Dalsza część śródstopia prawdopodobnie nie była zrośnięta do tego stopnia, co u ''[[Citipes]]'' czy ''[[Elmisaurus]]''. Palce stóp były długie i zakończone zakrzywionymi pazurami (Funston i in., 2026).