Judith River - Historia wersji

Paweł o 19:11, 23 sie 2026

2026-08-23T19:11:40Z

Paweł: /* Dinozaury */

2026-08-14T16:46:53Z

‎Dinozaury

Paweł: /* Dinozaury */

2026-08-14T16:31:27Z

‎Dinozaury

Paweł: /* Dinozaury */

2026-07-07T08:29:44Z

‎Dinozaury

Paweł o 12:58, 17 kwi 2026

2026-04-17T12:58:43Z

Paweł o 12:57, 17 kwi 2026

2026-04-17T12:57:42Z

Paweł: /* Dinozaury */

2026-01-27T14:51:39Z

‎Dinozaury

Paweł: Nielsen i in., 2026

2026-01-27T07:00:41Z

Nielsen i in., 2026

Paweł: /* Ryby kostnoszkieletowe */

2025-11-12T10:57:27Z

‎Ryby kostnoszkieletowe

Paweł o 10:55, 12 lis 2025

2025-11-12T10:55:56Z

@@ Linia 19: / Linia 19: @@
 }}
 ==Wstęp==
-Formacja Judith River to [[późna kreda|późnokredowa]] [[formacja|jednostka litostratygraficzna]] położona w północnej części [[USA]] (stan Montana) należąca do [[grupa|grupy]] [[Belly River]]. Liczne badania wykazały, że jej pokłady pochodzą z piętra o nazwie [[kampan]].
+Formacja Judith River to [[późna kreda|późnokredowa]] [[formacja|jednostka litostratygraficzna]] położona w północnej części [[USA]] (stan Montana) należąca do [[grupa|grupy]] [[Belly River]].
 ==Etymologia==
@@ Linia 30: / Linia 30: @@
 ==Litologia==
 [[Plik:Judith River Formation, Upper Missouri Breaks National Monument.jpg|thumb|Odsłonięcia skał formacji Judith River widoczne ze strony rzeki Missouri. Fot. [[Kenneth Carpenter]] [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Judith_River_Formation,_Upper_Missouri_Breaks_National_Monument.jpg].]]
-Rogers i współpracownicy (2016) wyróżnili cztery ogniwa w formacji Judith River: Parkman Sandstone, McClelland Ferry, Coal Ridge oraz Woodhawk. Skały ogniwa Parkman Sandstone stykają się z [[formacja|formacją]] [[Claggett]]. Podjednostkę McClelland Ferry tworzą głównie piaskowce. Wiekiem odpowiada  ona [[formacja|formacji]] [[Oldman]] z Kanady. Kolejną częścią omawianej jednostki geologicznej jest ogniwo Coal Ridge zawierającą mułowce. Człon ten korelatywny z [[formacja|formacją]] [[Dinosaur Park]]. Obydwa ogniwa są oddzielone od siebie nieciągłością, która uformowała się około 76,3 miliona lat temu, co zbiegało się z początkiem transgresji Morza Bearpaw w środkowej Montanie. Około 75,2 mln lat temu Morze Bearpaw przesunęło się na zachód poza obszar typowy formacji Judith River. Z biegiem czasu tempo akumulacji osadów zwiększało się z 3,8 cm/1000 lat (ogniwo McClelland Fery) do 9,0 cm/1000 lat (ogniwo Coal Ridge). Podjednostka Woodhawk swoim wiekiem odpowiada ogniwu Coal Ridge. Człon ten składa się z morskich piaskowców. Ogniwo Woodhawk oraz Coal Ridge stykają się z [[formacja|formacją]] [[Bearpaw]].
+Rogers i współpracownicy (2016) wyróżnili cztery ogniwa w formacji Judith River: Parkman Sandstone, McClelland Ferry, Coal Ridge oraz Woodhawk. Skały ogniwa Parkman Sandstone stykają się z [[formacja|formacją]] [[Claggett]]. Podjednostkę McClelland Ferry tworzą głównie piaskowce. Wiekiem odpowiada  ona [[formacja|formacji]] [[Oldman]] z Kanady. Kolejną częścią omawianej jednostki geologicznej jest ogniwo Coal Ridge zawierającą mułowce. Człon ten korelatywny z [[formacja|formacją]] [[Dinosaur Park]]. Obydwa ogniwa są oddzielone od siebie nieciągłością, która uformowała się około 76,3 miliona lat temu, co zbiegało się z początkiem transgresji Morza Bearpaw w środkowej Montanie. Około 75,2 mln lat temu Morze Bearpaw przesunęło się na zachód poza obszar typowy formacji Judith River. Z biegiem czasu tempo akumulacji osadów zwiększało się z 3,8 cm/1000 lat (ogniwo McClelland Ferry) do 9,0 cm/1000 lat (ogniwo Coal Ridge). Podjednostka Woodhawk swoim wiekiem odpowiada ogniwu Coal Ridge. Człon ten składa się z morskich piaskowców. Ogniwo Woodhawk oraz Coal Ridge stykają się z [[formacja|formacją]] [[Bearpaw]].
 ==Paleoekologia==
@@ Linia 97: / Linia 97: @@
+|
 Potencjalnie nowy takson.
 |-
+|
@@ Linia 155: / Linia 154: @@
 |-
+|
-''[[Daspletosaurus]]'' [[sp.]] <ref>Maltese, A. E. (2009). "Difficult excavation and preparation of a large Daspletosaurus specimen". [w]: Brown, M. A., Kane, J. F., & Parker, W. G. (red.) "Methods in Fossil Preparation": Proceedings of the First Annual Fossil Preparation and Collections Symposium 63-68</ref><ref>Scherer, C. R., & Voiculescu-Holvad, C. (2024). "Re-analysis of a dataset refutes claims of anagenesis within Tyrannosaurus-line tyrannosaurines (Theropoda, Tyrannosauridae)". Cretaceous Research, 105780. [[doi:10.1016/j.cretres.2023.105780]]</ref><ref>Warshaw E. A., Barrera Guevara D. & Fowler D. W. (2024). "Anagenesis and the tyrant pedigree: a response to “Re-analysis of a dataset refutes claims of anagenesis within Tyrannosaurus-line tyrannosaurines (Theropoda, Tyrannosauridae)". Cretaceous Research, 105957. [[doi:10.1016/j.cretres.2024.105957]]</ref><ref>Warner-Cowgill, E., Storrs, G.W., Rogers, R. R., & Maltese, A. E. (2025). "Cranial anatomy and stratigraphy of a new specimen of the tyrannosaurine dinosaur ''Daspletosaurus'' from the Judith River Formation of Central Montana, USA.  Acta Palaeontologica Polonica 70 (1): 159–174. [[doi:10.4202/app.01143.2024]].</ref>
+''[[Daspletosaurus]]'' [[sp.]] <ref>Maltese, A. E. (2009). "Difficult excavation and preparation of a large Daspletosaurus specimen". [w:] Brown, M. A., Kane, J. F., & Parker, W. G. (red.) "Methods in Fossil Preparation": Proceedings of the First Annual Fossil Preparation and Collections Symposium 63-68</ref><ref>Scherer, C. R., & Voiculescu-Holvad, C. (2024). "Re-analysis of a dataset refutes claims of anagenesis within Tyrannosaurus-line tyrannosaurines (Theropoda, Tyrannosauridae)". Cretaceous Research, 105780. [[doi:10.1016/j.cretres.2023.105780]]</ref><ref>Warshaw E. A., Barrera Guevara D. & Fowler D. W. (2024). "Anagenesis and the tyrant pedigree: a response to “Re-analysis of a dataset refutes claims of anagenesis within Tyrannosaurus-line tyrannosaurines (Theropoda, Tyrannosauridae)". Cretaceous Research, 105957. [[doi:10.1016/j.cretres.2024.105957]]</ref><ref>Warner-Cowgill, E., Storrs, G.W., Rogers, R. R., & Maltese, A. E. (2025). "Cranial anatomy and stratigraphy of a new specimen of the tyrannosaurine dinosaur ''Daspletosaurus'' from the Judith River Formation of Central Montana, USA.  Acta Palaeontologica Polonica 70 (1): 159–174. [[doi:10.4202/app.01143.2024]].</ref>
+|
 Coal Ridge
+|
-CMC VP 15826 ("Pete III")- dość kompletny szkielet
+CMC VP 15826 ("Pete III") - dość kompletny szkielet
+|
 Nieokreślony gatunek z rodzaju ''[[Daspletosaurus]]''. Duży osobnik mierzący ponad 9 m długości. Wykazuje nowe cechy anatomiczne nieznane wcześniej u ''[[Daspletosaurus]]'', osłabiając jednocześnie ważność ''[[Daspletosaurus#D. wilsoni|Daspletosaurus wilsoni]]''.
@@ Linia 233: / Linia 232: @@
 Przynależność tego zęba do [[rodzaj]]u ''[[Edmontonia]]'' może być niepewna.
+|
-[[Plik:Edmontonia UDL.png|200px]]
+[[Plik:Edmontonia TD.png|200px]]
 |-
+|
@@ Linia 498: / Linia 497: @@
 Obecnie gatunek ten jest uznawany za wątpliwy (''[[nomen dubium]]'').
+|
-[[Plik:TroodontidJF.png|200px]]
+[[Plik:Troodon MOR full.png|200px]]
 |-
+|
@@ Linia 509: / Linia 508: @@
 Okaz ten jest blisko spokrewniony z ''[[Tyrannosaurus]]'', jednak nie ma pewności czy został odnaleziony w omawianej formacji czy [[Two Medicine]].
+|
-[[Plik:Tyrannosaurus UDL.png|200px]]
+[[Plik:Life reconstruction of Tyrannosaurus rex specimen TMP 1981.006.0001 ( Black Beauty ).png|200px]]
 |-
+|
@@ Linia 567: / Linia 566: @@
 OUSM-FV-002 - prawa i lewa kość zębowa
+|
-Jeden z większych przedstawicieli [[Ornithomimosauria]].
+Potenclajny przedstawiciel [[Deinocheiridae]].
+|
 [[Plik:JudithDeinoSkullWiki.png|200px]]
@@ Linia 593: / Linia 592: @@
 |-
+|
-''Brachychampsa montana'' <ref name="Sahni1972">Sahni, 1972</ref>
+?''Brachychampsa montana'' <ref name="Sahni1972">Sahni, 1972</ref>
+|
 nie podano
@@ Linia 599: / Linia 598: @@
 zęby
+|
-Gatunek typowy rodzaju ''Brachychampsa''.
+Przynależność tych okazów do ''B. montana'' może być niepewna.
+|
 [[Plik:Brachychampsa NT small.jpg|200px]]

@@ Linia 155: / Linia 155: @@
 |-
+|
-''[[Daspletosaurus ]]'' [[sp.]] <ref>Maltese, A. E. (2009). "Difficult excavation and preparation of a large Daspletosaurus specimen". [w]: Brown, M. A., Kane, J. F., & Parker, W. G. (red.) "Methods in Fossil Preparation": Proceedings of the First Annual Fossil Preparation and Collections Symposium 63-68</ref><ref>Scherer, C. R., & Voiculescu-Holvad, C. (2024). "Re-analysis of a dataset refutes claims of anagenesis within Tyrannosaurus-line tyrannosaurines (Theropoda, Tyrannosauridae)". Cretaceous Research, 105780. [[doi:10.1016/j.cretres.2023.105780]]</ref><ref>Warshaw E. A., Barrera Guevara D. & Fowler D. W. (2024). "Anagenesis and the tyrant pedigree: a response to “Re-analysis of a dataset refutes claims of anagenesis within Tyrannosaurus-line tyrannosaurines (Theropoda, Tyrannosauridae)". Cretaceous Research, 105957. [[doi:10.1016/j.cretres.2024.105957]]</ref><ref>Warner-Cowgill, E., Storrs, G.W., Rogers, R. R., & Maltese, A. E. (2025). "Cranial anatomy and stratigraphy of a new specimen of the tyrannosaurine dinosaur ''Daspletosaurus'' from the Judith River Formation of Central Montana, USA.  Acta Palaeontologica Polonica 70 (1): 159–174. [[doi:10.4202/app.01143.2024]].</ref>
+''[[Daspletosaurus]]'' [[sp.]] <ref>Maltese, A. E. (2009). "Difficult excavation and preparation of a large Daspletosaurus specimen". [w]: Brown, M. A., Kane, J. F., & Parker, W. G. (red.) "Methods in Fossil Preparation": Proceedings of the First Annual Fossil Preparation and Collections Symposium 63-68</ref><ref>Scherer, C. R., & Voiculescu-Holvad, C. (2024). "Re-analysis of a dataset refutes claims of anagenesis within Tyrannosaurus-line tyrannosaurines (Theropoda, Tyrannosauridae)". Cretaceous Research, 105780. [[doi:10.1016/j.cretres.2023.105780]]</ref><ref>Warshaw E. A., Barrera Guevara D. & Fowler D. W. (2024). "Anagenesis and the tyrant pedigree: a response to “Re-analysis of a dataset refutes claims of anagenesis within Tyrannosaurus-line tyrannosaurines (Theropoda, Tyrannosauridae)". Cretaceous Research, 105957. [[doi:10.1016/j.cretres.2024.105957]]</ref><ref>Warner-Cowgill, E., Storrs, G.W., Rogers, R. R., & Maltese, A. E. (2025). "Cranial anatomy and stratigraphy of a new specimen of the tyrannosaurine dinosaur ''Daspletosaurus'' from the Judith River Formation of Central Montana, USA.  Acta Palaeontologica Polonica 70 (1): 159–174. [[doi:10.4202/app.01143.2024]].</ref>
+|
 Coal Ridge
@@ Linia 207: / Linia 207: @@
 Gatunek ten został odnaleziony również w [[formacja|formacji]] [[Dinosaur Park]].
+|
-[[Plik:Dromaeosaurus Restoration.png|200px]]
+[[Plik:Dromaeosaurus Wierum.png|200px]]
 |-
+|

@@ Linia 137: / Linia 137: @@
 McClelland Ferry
+|
-RMDRC 2002.MT-001 - niekompletny szkielet
+RMDRC 2002.MT-001 ("Sir Williams") - niekompletny szkielet
+|
 Pierwszy ważny gatunek z rodzaju ''[[Daspletosaurus]]''. Szkielet ten należał do najstarszego znanego osobnika ''[[Daspletosaurus#D. torosus|D. torosus]]''.
+|
-[[Plik:Daspletosaurus torosus 2.tif|200px]]
+[[Plik:Daspletosaurus torosus 2.png|200px]]
 |-
+|
@@ Linia 159: / Linia 159: @@
 Coal Ridge
+|
-CMC VP 15826 - dość kompletny szkielet
+CMC VP 15826 ("Pete III")- dość kompletny szkielet
+|
 Nieokreślony gatunek z rodzaju ''[[Daspletosaurus]]''. Duży osobnik mierzący ponad 9 m długości. Wykazuje nowe cechy anatomiczne nieznane wcześniej u ''[[Daspletosaurus]]'', osłabiając jednocześnie ważność ''[[Daspletosaurus#D. wilsoni|Daspletosaurus wilsoni]]''.
@@ Linia 240: / Linia 240: @@
 Coal Ridge
+|
-NSM PV 24660 - niemalże kompletny szkielet młodocianego osobnika
+NSM PV 24660 ("Ava") - niemalże kompletny szkielet młodocianego osobnika
+|
 [[Centrozauryn]] blisko spokrewniony z ''[[Nasutoceratops]]''.
@@ Linia 304: / Linia 304: @@
 McClelland Ferry
+|
-EMK 0012 - niekompletny szkielet
+EMK 0012 ("Frederik")- niekompletny szkielet
+|
 [[Centrozauryn]] blisko spokrewniony z ''[[Albertaceratops]]'' i ''[[Medusaceratops]]''. Charakteryzuje się brakiem ozdoby nosowej oraz przerośniętą drugą parą [[epiparietales|różków ciemieniowych]].

@@ Linia 88: / Linia 88: @@
+|
 [[Plik:Brachylophosaurus canadensis.png|200px]]
 |-
+|
@@ Linia 551: / Linia 561: @@
 |-
+|
-Niezidentyfikowany [[ornitomimozaur]] <ref>Chinzorig, T., Takasaki, R., Chiba, K., Fiorillo, A. R., Kobayashi, Y., Saneyoshi, M., & Ishigaki, S. (2025). "A potential deinocheirid ornithomimosaur from the Judith River Formation (Upper Cretaceous: Montana, U.S.A.) and its paleobiogeographic implications". Journal of Vertebrate Paleontology e2536844. [[doi:10.1080/02724634.2025.2536844.]]</ref>
+Niezidentyfikowany [[ornitomimozaur]] <ref>Chinzorig, T., Takasaki, R., Chiba, K., Fiorillo, A. R., Kobayashi, Y., Saneyoshi, M., & Ishigaki, S. (2025). "A potential deinocheirid ornithomimosaur from the Judith River Formation (Upper Cretaceous: Montana, U.S.A.) and its paleobiogeographic implications". Journal of Vertebrate Paleontology e2536844. [[doi:10.1080/02724634.2025.2536844.]]</ref><ref>Libke, C., Zambonin, G., Pan, S. E., & Mallon, J. C. (2026). "No compelling evidence for deinocheirids in the Judith River Formation: a comment on Chinzorig et al.(2025)". Journal of Vertebrate Paleontology, e2669278. [[doi:10.1080/02724634.2026.2669278]]</ref>
+|
 Coal Ridge
@@ Linia 557: / Linia 567: @@
 OUSM-FV-002 - prawa i lewa kość zębowa
+|
-Potencjalny przedstawiciel [[Deinocheiridae]].
+Jeden z większych przedstawicieli [[Ornithomimosauria]].
+|
 [[Plik:JudithDeinoSkullWiki.png|200px]]

@@ Linia 21: / Linia 21: @@
 Formacja Judith River to [[późna kreda|późnokredowa]] [[formacja|jednostka litostratygraficzna]] położona w północnej części [[USA]] (stan Montana) należąca do [[grupa|grupy]] [[Belly River]]. Liczne badania wykazały, że jej pokłady pochodzą z piętra o nazwie [[kampan]].
-==Etymolgia==
+==Etymologia==
 Nazwa formacji wywodzi się od rzeki Judith, która zbiega z rzeką Missouri na terenie stanu Montana.

@@ Linia 1057: / Linia 1057: @@
 ===Jaja===
 Lawver i Jackson (2017) opisali zgromadzenie co najmniej 16 żółwich jaj (MOR 710) z formacji Judith River, dla których zdefiniowali nowy ootakson ''Testudoolithus zelenitskyae''. Osobnik odpowiedzialny za ich złożenie mógł mieć karakaps (górna część skorupy) o długości 35–54,4 cm. Badacze ci zauważyli, że jaja te wykazują podobieństwa w budowie do tych co składał żółw ''Adocus''. Zatem prawdopodobne jest, że ootakson ''Testudoolithus zelenitskyae'' pochodził od wcześniej wymienionego żółwia. W co najmniej w pięciu tych jajach zachowały się również szczątki niewyklutych osobników. Jest więc możliwe, że ich śmierć nastąpiła przez wykluciem. O jajach dinozaurów wspomina również Sahni (1972).
 ==Bibliografia==
@@ Linia 1063: / Linia 1066: @@
 Lawver, D. R., & Jackson, F. D. (2017). "An accumulation of turtle eggs with embryos from the Campanian (Upper Cretaceous) Judith River Formation of Montana". Cretaceous Research, 69, 90-99. [[doi:10.1016/j.cretres.2016.08.012]]
 Ramezani, J., Beveridge, T. L., Rogers, R. R., Eberth, D. A., & Roberts, E. M. (2022). "Calibrating the zenith of dinosaur diversity in the Campanian of the Western Interior Basin by CA-ID-TIMS U–Pb geochronology". Scientific Reports, 12(1), 16026. [[doi:10.1038/s41598-022-19896-w]]

@@ Linia 891: / Linia 891: @@
 |-
+|
-''Priscosturion longipinnis'' <ref name="Grande2006">Grande, L., & Hilton, E. J. (2006). "An exquisitely preserved skeleton representing a primitive sturgeon from the Upper Cretaceous Judith River Formation of Montana (Acipenseriformes: Acipenseridae: n. gen. and sp.)". Memoir (The Paleontological Society), 1-39. [[doi:10.1666/05032.1 ]]</ref><ref>Grande, L., & Hilton, E. J. (2009). "A replacement name for† Psammorhynchus Grande & Hilton, 2006 (Actinopterygii, Acipenseriformes, Acipenseridae)". Journal of Paleontology, 83(2), 317-318. [[doi:10.1666/08-137.1 ]]</ref>
+''Priscosturion longipinnis'' <ref name="Grande2006">Grande, L., & Hilton, E. J. (2006). "An exquisitely preserved skeleton representing a primitive sturgeon from the Upper Cretaceous Judith River Formation of Montana (Acipenseriformes: Acipenseridae: n. gen. and sp.)". Memoir (The Paleontological Society), 1-39. [[doi:10.1666/05032.1 ]]</ref><ref>Grande, L., & Hilton, E. J. (2009). "A replacement name for† ''Psammorhynchus'' Grande & Hilton, 2006 (Actinopterygii, Acipenseriformes, Acipenseridae)". Journal of Paleontology, 83(2), 317-318. [[doi:10.1666/08-137.1 ]]</ref>
+|
 McClelland Ferry

@@ Linia 834: / Linia 834: @@
 |}
-===Ryby===
+===Ryby kostnoszkieletowe===
 {| class="wikitable sortable" align="center" width="100%"
 |-
-! colspan="4" align="center" |'''Ryby
+! colspan="5" align="center" |'''Ryby kostnoszkieletowe
 |-
 !Takson
@@ Linia 843: / Linia 843: @@
 !Materiał kopalny
 !Komentarz
 |-
+|
@@ Linia 851: / Linia 861: @@
 częściowy pysk i łuski
+|
-Przedstawiciel grupy Aspidorhynchidae (ryba kostnoszkieletowa).
+Przedstawiciel grupy Aspidorhynchidae.
 |-
+|
@@ Linia 860: / Linia 870: @@
 AMNH 10109 - lewy lemiesz (element czaszki)
+|
-Przedstawiciel grupy Amiidae (ryba kostnoszkieletowa).
+Przedstawiciel grupy Amiidae.
 |-
+|
@@ Linia 869: / Linia 879: @@
 łuski i zęby
+|
-Przedstawiciel grupy Lepisosteidae (ryba kostnoszkieletowa).
+Przedstawiciel grupy Lepisosteidae.
 |-
+|
-''Myledaphus bipartitus'' <ref name="Sahni1972">Sahni, 1972</ref>
+?''Paralbula'' [[sp.]] <ref name="Sahni1972">Sahni, 1972</ref>
+|
 nie podano
@@ Linia 878: / Linia 888: @@
 zęby
+|
-Przedstawiciel grupy Rhinobatidae (ryba chrzęstnoszkieletowa).
+Prawdopodobny przedstawiciel grupy Phyllodontidae.
 |-
+|
-nie podano
+''Priscosturion longipinnis'' <ref name="Grande2006">Grande, L., & Hilton, E. J. (2006). "An exquisitely preserved skeleton representing a primitive sturgeon from the Upper Cretaceous Judith River Formation of Montana (Acipenseriformes: Acipenseridae: n. gen. and sp.)". Memoir (The Paleontological Society), 1-39. [[doi:10.1666/05032.1 ]]</ref><ref>Grande, L., & Hilton, E. J. (2009). "A replacement name for† Psammorhynchus Grande & Hilton, 2006 (Actinopterygii, Acipenseriformes, Acipenseridae)". Journal of Paleontology, 83(2), 317-318. [[doi:10.1666/08-137.1 ]]</ref>
-|zęby
+|
-Prawdopodobny przedstawiciel grupy Phyllodontidae (ryba kostnoszkieletowa).
+[[Plik:Priscosturion front lateral.jpg|200px]]
 |-
+|
-McClelland Ferry
+''Myledaphus bipartitus'' <ref name="Sahni1972">Sahni, 1972</ref>
+|
-MOR 1184 - niemalże kompletny szkielet
+zęby
+|
-Przedstawiciel grupy Acipenseridae (ryba kostnoszkieletowa). Pierwotna nazwa ''Psammorhynchus'' została zmieniona na ''Priscosturion'', gdyż była zajęta.
+Przedstawiciel grupy Rhinobatidae.
 |}