Katepensaurus - Historia wersji

Taurovenator o 16:57, 27 paź 2024

2024-10-27T16:57:15Z

Taurovenator o 15:41, 27 paź 2024

2024-10-27T15:41:28Z

Taurovenator o 15:41, 27 paź 2024

2024-10-27T15:41:10Z

Taurovenator o 11:37, 19 paź 2024

2024-10-19T11:37:21Z

Taurovenator o 15:23, 1 kwi 2024

2024-04-01T15:23:26Z

Dino: /* Paleoekologia */

2018-12-11T09:41:03Z

‎Paleoekologia

Dino o 15:33, 23 lis 2018

2018-11-23T15:33:59Z

Dino o 15:27, 23 lis 2018

2018-11-23T15:27:43Z

Mateusz: /* Paleoekologia */

2017-05-16T07:56:45Z

‎Paleoekologia

Mateusz: /* Paleoekologia */

2017-05-16T07:54:01Z

‎Paleoekologia

@@ Linia 41: / Linia 41: @@
 == Materiał kopalny ==
 [[Holotyp]] (UNPSJB-PV 1007) to stowarzyszone ze sobą kości tworzące częściowy szkielet (głównie pozaczaszkowy). Są to: trzy kręgi z przodu i środka szyi (UNPSJB-PV 1007/1-3), trzy kręgi z tyłu i środka tułowia (UNPSJB-PV 1007/4-6), dwa przednie kręgi ogonowe (UNPSJB-PV 1007/7-8), kawałek prawej kości czołowej (UNPSJB-PV 1007/29; początkowo uznaną za nieokreślony fragment), niezidentyfikowany fragment [[łuk neuralny|łuku neuralnego]] (UNPSJB-PV 1007/35), częściowo zachowane żebra szyjne (UNPSJB-PV 1007/36), niekompletne dwa przednie i/lub środkowe kręgi grzbietowe (UNPSJB-PV 1007/12), łuk neuralny z przedniej części lub środka tułowia (UNPSJB-PV 1007/31), trzy niekompletne kręgi z przedniej części ogona (UNPSJB-PV 1007/9-11), prawdopodobny fragment środręcza/śródstopia (UNPSJB-PV 1007/33), prawdopodobny fragment prawej kości skokowej (UNPSJB-PV 1007/32) oraz wiele fragmentów trudnych do oznaczenia, pochodzących prawdopodobnie z kończyny i kolejnych kręgów (najpewniej są to wyrostki kolczyste kręgów grzbietowych albo przednich ogonowych) (UNPSJB-PV 1007/9,10,19-28,30,34). Został znaleziony na w górnej części dolnego ogniwa [[formacja|formacji]] [[Bajo Barreal]]. W przekroju żebra tego osobnika zachowało się siedem linii zatrzymanego wzrostu. Miał więc przynajmniej siedem lat w chwili śmierci, a jego wzrost nie był jeszcze zakończony. Wspomniane szczątki zostały pogrzebane z dala od brzegu rzeki w piaszczystym kanale rzecznym o kształcie płatu o grubości ok. 30 cm. Miejsce ostatniego spoczynku omawianego zauropoda było zbudowane z szorstkich piaskowców wzbogaconych tufami i pelitami, co wskazuje iż przepływ rzeki w tym miejscu był silnie skoncentrowany. Elementy szkieletu osiowego zostały znalezione w osadzie bogatym w pelity, przy czym zostały pokryte osadami znad brzegu (niepokryte szczątki zostały poddane silnej erozji). Część wspomnianych elementów (głównie większe) było zgrupowanych razem w środkowej części płatu. Przykrycie wspomnianych szczątków zakończyło się dopiero przy kolejnym napływie osadów znad brzegów rzeki (Casal i in, 2023).
-Oprócz tego materiału, z formacji Bajo Barreal]] znane są inne kości rebbachizaurydów, które mogły należeć do katepenzaura. Niestety są niekompletne lub pochodzą z innej części szkieletu niż te znane u kapenzaura. Na dodatek nie wiemy jaka była zmienność wewnątrzgatunkowa tego dinozaura. Dlatego na razie nie da się tego potwierdzić.
+Oprócz tego materiału, z formacji Bajo Barreal znane są inne kości rebbachizaurydów, które mogły należeć do katepenzaura. Niestety są niekompletne lub pochodzą z innej części szkieletu niż te znane u kapenzaura. Na dodatek nie wiemy jaka była zmienność wewnątrzgatunkowa tego dinozaura. Dlatego na razie nie da się tego potwierdzić.
 ==Budowa i systematyka ==
-Katepenzaur był średnich rozmiarów rebbachizaurydem, prawdopodobnie wyglądającym podobnie do [[Limaysaurus|limajzaura]], [[Cathartesaura|katartezaury]], czy [[Nigersaurus]]. Różnił się od swych krewniaków głównie detalami budowy środkowych i tylnych kręgów grzbietowych. Jego pozycja systematyczna w obrębie tego kladu jest niepewna, ale większość ostatnich analiz filogenetycznych umieszcza go w obrębie podgrupy [[Rebbachisaurinae|rebbachizaurynów]] (np: Lerzo i in., 2024a,b). Katepenzaur jest najbardziej wysuniętym na południe rebbachizaurydem, którego da się oznaczyć do [[gatunek|gatunku]]. Jednocześnie był jednym z ostatnich przedstawicieli tej grupy.
+Katepenzaur był średnich rozmiarów rebbachizaurydem, prawdopodobnie wyglądającym podobnie do [[Limaysaurus|limajzaura]], [[Cathartesaura|katartezaury]], czy [[Nigersaurus|nigerzaura]]. Różnił się od swych krewniaków głównie detalami budowy środkowych i tylnych kręgów grzbietowych. Jego pozycja systematyczna w obrębie tego kladu jest niepewna, ale większość ostatnich analiz filogenetycznych umieszcza go w obrębie podgrupy [[Rebbachisaurinae|rebbachizaurynów]] (np: Lerzo i in., 2024a,b). Katepenzaur jest najbardziej wysuniętym na południe rebbachizaurydem, którego da się oznaczyć do [[gatunek|gatunku]]. Jednocześnie był jednym z ostatnich przedstawicieli tej grupy.
 == Paleoekologia ==
@@ Linia 50: / Linia 50: @@
 Choć katepenzaur nie żył w pobliżu równika, w jego czasach klimat znacząco się ocieplił. Dlatego temu dinozaurowi towarzyszyły stosunkowo wysokie temperatury. Rozwój gleb na tych terenach świadczy o częstych opadach deszczu. Natomiast budowa drewna wskazuje na brak różnych pór roku. W tak wilgotnych i gorących warunkach, panujących przez cały rok, duże zwierzęta takie jak katepenzaur są narażone na przegrzanie. Przystosowaniem do takich warunków mógł być rozbudowany system worków powietrznych, które wnikały w kręgosłup ([[pneumatyzacja]]) zwierzęcia, obniżając jego masę. Taki system był szczególnie rozwinięty u rebbachizaurów, do których należał katepenzaur. W jego kręgach widać liczne doły, kanały i komory, które mogły wypełniać worki powietrzne. Dzięki temu jego mięśnie mogły wkładać mniej wysiłku w utrzymywanie lżejszego ciała i wydzielać mniej ciepła. Słabością tej hipotezy jest brak tak silnie rozwiniętych analogicznych struktur u współwystępujących tytanozaurów, które były jeszcze większe. Być może radziły sobie z przegrzaniem w inny sposób. Co ciekawe, potomkowie tych tytanozaurów - [[Saltasauridae|saltazaurydy]] - osiągnęły pod koniec [[kreda|kredy]] podobny stopień spneumatyzowania szkieletu [[konwergencja|konwergentnie]] do rebbachizaurydów.
-Katepenzaur zamieszkiwał obszar pokryty bujną roślinnością, przez który przepływały mało kręte rzeki. Żył wśród żółwi, krokodylomorfów, [[Pterosauria|pterozaurów]] i innych dinozaurów, które zamieszkiwały wtedy te tereny. Do tych ostatnich należał [[Coelurosauria|celurozaur]] [[Aniksosaurus|aniksozaur]], prymitywne [[Titanosauria|tytanozaurydy]] [[Epachthosaurus|epachtozaur]] i [[Sarmientosaurus|sarmientozaur]], tytanozaur [[Elaltitan|elaltytan]], [[Drusilasaura|drusilazaura]] z tej samej grupy, znany tylko z fragmentarycznej kości szczękowej zauropod [[Campylodon|kampylodon]], [[Iguanodontia|iguanodont]] [[Notohypsilophodon|notohypsilofodon]], [[Abelisauridae|abelizauryd]] [[Xenotarsosaurus|ksenotarsozaur]]. Znane są też pazury przypominające [[Megaraptor|megaraptora]].
+Katepenzaur zamieszkiwał obszar pokryty bujną roślinnością, przez który przepływały mało kręte rzeki. Żył wśród żółwi, krokodylomorfów, [[Pterosauria|pterozaurów]] i innych dinozaurów, które zamieszkiwały wtedy te tereny. Do tych ostatnich należał [[Coelurosauria|celurozaur]] [[Aniksosaurus|aniksozaur]], prymitywne [[Titanosauria|tytanozaurydy]] [[Epachthosaurus|epachtozaur]] i [[Sarmientosaurus|sarmientozaur]], tytanozaur [[Elaltitan|elaltytan]], [[Drusilasaura|drusilazaura]] z tej samej grupy, znany tylko z fragmentarycznej kości szczękowej zauropod [[Campylodon|kampylodon]], [[Iguanodontia|iguanodont]] [[Notohypsilophodon|notohypsilofodon]], [[Abelisauridae|abelizauryd]] [[Xenotarsosaurus|ksenotarsozaur]]. Znane są też pazury pozostawione przez [[Megaraptoridae|megaraptorydy]].
 ==Etymologia==
@@ Linia 74: / Linia 74: @@
 Ibiricu, L.M., Lamanna, M.C., Martínez, R.D.F., Casal, G.A., Cerda, I.A., Martínez, G., Salgado, L. (2017)." A novel form of postcranial skeletal pneumaticity in a sauropod dinosaur: Implications for the paleobiology of Rebbachisauridae". Acta Palaeontologica Polonica, t. 62 (2). [https://doi.org/10.4202/app.00316.2016]
-Lerzo, L.N., Gallina, P.A., Canale, J.I., Otero, A., Carballido, J.L., Apesteguía, S., Makovicky, P.J. (2024). "The last of the oldies: a basal rebbachisaurid (Sauropoda, Diplodocoidea) from the early Late Cretaceous (Cenomanian–Turonian) of Patagonia, Argentina". Historical Biology: 1–26. [https://doi.org/10.1080%2F08912963.2023.2297914]
+Lerzo, L.N., Gallina, P.A., Canale, J.I., Otero, A., Carballido, J.L., Apesteguía, S., Makovicky, P.J. (2024a). "The last of the oldies: a basal rebbachisaurid (Sauropoda, Diplodocoidea) from the early Late Cretaceous (Cenomanian–Turonian) of Patagonia, Argentina". Historical Biology: 1–26. [https://doi.org/10.1080%2F08912963.2023.2297914]
 Lerzo, L. N., Fernández-Baldor, F. T., Canale, J.I., Whitlock, J. A., Otero, A., & Gallina, P. A. (2024b). "They all floated in the Cretaceous: new rebbachisaurid (Sauropoda, Diplodocoidea) with a highly pneumatized skeleton from the Upper Cretaceous (lower Cenomanian) of Patagonia, Argentina". Historical Biology: 1–14. [http://dx.doi.org/10.1080/08912963.2024.2383708]

@@ Linia 36: / Linia 36: @@
 </display_points>
 }}
 ''Katepensaurus'' to rodzaj dość dużego [[Dinosauria|dinozaura]] z grupy [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydów]] - dziwnych [[Sauropoda|zauropodów]] z grupy [[Diplodocoidea|diplodokoidów]] żyjących głównie na terenie dwóch kontynentów tworzących [[Gondwana|Gondwanę]] - Ameryki Południowej i Afryki. Omawiany rodzaj żył na terenie dzisiejszej Argentyny w pierwszej połowie epoki późnej kredy

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Katepensaurus''}}
 {{Opis
@@ Linia 37: / Linia 36: @@
 </display_points>
 }}
-'''Katepenzaur''' (łac. ''Katepensaurus goicoecheai'') to [[dinozaur]] z grupy [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydów]] - dziwnych [[Sauropoda|zauropodów]] zamieszkujących [[Gondwana|Gondwanę]] w okresie [[kreda|kredowym]]. Nazwa pochodzi od słowa ''katepenk'', które oznacza dziurę. Jest ono używane w języku ludu Tehuelche, który zamieszkuje Patagonię. Słowo to nawiązuje do charakterystycznych okien w wyrostkach [[kręg]]ów grzbietowych, które wyróżniają tego dinozaura. ''Saurus'' oznacza w języku greckim jaszczura, a ''goicoecheai'' honoruje pana Alejandro Goicoechea. Był on właścicielem Estancia Laguna Palacios, gdzie znaleziono katepenzaura i pozwalał tam pracować paleontologom przez prawie dwie dekady. Zauropod ten zamieszkiwał tereny dzisiejszej [[Argentyna|Argentyny]] około 95,8-91 milionów lat temu.
+''Katepensaurus'' to rodzaj dość dużego [[Dinosauria|dinozaura]] z grupy [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydów]] - dziwnych [[Sauropoda|zauropodów]] z grupy [[Diplodocoidea|diplodokoidów]] żyjących głównie na terenie dwóch kontynentów tworzących [[Gondwana|Gondwanę]] - Ameryki Południowej i Afryki. Omawiany rodzaj żył na terenie dzisiejszej Argentyny w pierwszej połowie epoki późnej kredy
 == Materiał kopalny ==
-Katepenzaur znany jest z kilkudziesięciu mniej lub bardziej kompletnych kości jednego osobnika. Pochodzą one głównie ze szkieletu osiowego. Są to: trzy kręgi z przodu i środka szyi, trzy kręgi z tyłu i środka tułowia, dwa kręgi ogonowe, kawałek prawej kości czołowej, fragment [[łuk neuralny|łuku neuralnego]], częściowo zachowane żebra szyjne, niekompletne dwa kręgi i łuk neuralny z przedniej części lub środka tułowia, trzy niekompletne kręgi z przedniej części ogona i wiele fragmentów trudnych do oznaczenia, pochodzących prawdopodobnie z kończyny i kolejnych kręgów.
+[[Holotyp]] (UNPSJB-PV 1007) to stowarzyszone ze sobą kości tworzące częściowy szkielet (głównie pozaczaszkowy). Są to: trzy kręgi z przodu i środka szyi (UNPSJB-PV 1007/1-3), trzy kręgi z tyłu i środka tułowia (UNPSJB-PV 1007/4-6), dwa przednie kręgi ogonowe (UNPSJB-PV 1007/7-8), kawałek prawej kości czołowej (UNPSJB-PV 1007/29; początkowo uznaną za nieokreślony fragment), niezidentyfikowany fragment [[łuk neuralny|łuku neuralnego]] (UNPSJB-PV 1007/35), częściowo zachowane żebra szyjne (UNPSJB-PV 1007/36), niekompletne dwa przednie i/lub środkowe kręgi grzbietowe (UNPSJB-PV 1007/12), łuk neuralny z przedniej części lub środka tułowia (UNPSJB-PV 1007/31), trzy niekompletne kręgi z przedniej części ogona (UNPSJB-PV 1007/9-11), prawdopodobny fragment środręcza/śródstopia (UNPSJB-PV 1007/33), prawdopodobny fragment prawej kości skokowej (UNPSJB-PV 1007/32) oraz wiele fragmentów trudnych do oznaczenia, pochodzących prawdopodobnie z kończyny i kolejnych kręgów (najpewniej są to wyrostki kolczyste kręgów grzbietowych albo przednich ogonowych) (UNPSJB-PV 1007/9,10,19-28,30,34). Został znaleziony na w górnej części dolnego ogniwa [[formacja|formacji]] [[Bajo Barreal]]. W przekroju żebra tego osobnika zachowało się siedem linii zatrzymanego wzrostu. Miał więc przynajmniej siedem lat w chwili śmierci, a jego wzrost nie był jeszcze zakończony. Wspomniane szczątki zostały pogrzebane z dala od brzegu rzeki w piaszczystym kanale rzecznym o kształcie płatu o grubości ok. 30 cm. Miejsce ostatniego spoczynku omawianego zauropoda było zbudowane z szorstkich piaskowców wzbogaconych tufami i pelitami, co wskazuje iż przepływ rzeki w tym miejscu był silnie skoncentrowany. Elementy szkieletu osiowego zostały znalezione w osadzie bogatym w pelity, przy czym zostały pokryte osadami znad brzegu (niepokryte szczątki zostały poddane silnej erozji). Część wspomnianych elementów (głównie większe) było zgrupowanych razem w środkowej części płatu. Przykrycie wspomnianych szczątków zakończyło się dopiero przy kolejnym napływie osadów znad brzegów rzeki (Casal i in, 2023).
-W przekroju żebra tego osobnika zachowało się siedem linii zatrzymanego wzrostu. Miał więc przynajmniej siedem lat w chwili śmierci, a jego wzrost nie był jeszcze zakończony.
+==Budowa i systematyka ==
+Katepenzaur był średnich rozmiarów rebbachizaurydem, prawdopodobnie wyglądającym podobnie do [[Limaysaurus|limajzaura]], [[Cathartesaura|katartezaury]], czy [[Nigersaurus]]. Różnił się od swych krewniaków głównie detalami budowy środkowych i tylnych kręgów grzbietowych. Jego pozycja systematyczna w obrębie tego kladu jest niepewna, ale większość ostatnich analiz filogenetycznych umieszcza go w obrębie podgrupy [[Rebbachisaurinae|rebbachizaurynów]] (np: Lerzo i in., 2024a,b). Katepenzaur jest najbardziej wysuniętym na południe rebbachizaurydem, którego da się oznaczyć do [[gatunek|gatunku]]. Jednocześnie był jednym z ostatnich przedstawicieli tej grupy.
 == Paleoekologia ==
@@ Linia 53: / Linia 49: @@
 Choć katepenzaur nie żył w pobliżu równika, w jego czasach klimat znacząco się ocieplił. Dlatego temu dinozaurowi towarzyszyły stosunkowo wysokie temperatury. Rozwój gleb na tych terenach świadczy o częstych opadach deszczu. Natomiast budowa drewna wskazuje na brak różnych pór roku. W tak wilgotnych i gorących warunkach, panujących przez cały rok, duże zwierzęta takie jak katepenzaur są narażone na przegrzanie. Przystosowaniem do takich warunków mógł być rozbudowany system worków powietrznych, które wnikały w kręgosłup ([[pneumatyzacja]]) zwierzęcia, obniżając jego masę. Taki system był szczególnie rozwinięty u rebbachizaurów, do których należał katepenzaur. W jego kręgach widać liczne doły, kanały i komory, które mogły wypełniać worki powietrzne. Dzięki temu jego mięśnie mogły wkładać mniej wysiłku w utrzymywanie lżejszego ciała i wydzielać mniej ciepła. Słabością tej hipotezy jest brak tak silnie rozwiniętych analogicznych struktur u współwystępujących tytanozaurów, które były jeszcze większe. Być może radziły sobie z przegrzaniem w inny sposób. Co ciekawe, potomkowie tych tytanozaurów - [[Saltasauridae|saltazaurydy]] - osiągnęły pod koniec [[kreda|kredy]] podobny stopień spneumatyzowania szkieletu [[konwergencja|konwergentnie]] do rebbachizaurydów.
-Katepenzaur zamieszkował obszar pokryty bujną roślinnością, przez który przepływały mało kręte rzeki. Żył wśród żółwi, krokodylomorfów, [[Pterosauria|pterozaurów]] i innych dinozaurów, które zamieszkiwały wtedy te tereny. Do tych ostatnich należał [[Coelurosauria|celurozaur]] [[Aniksosaurus|aniksozaur]], prymitywne [[Titanosauria|tytanozaurydy]] [[Epachthosaurus|epachtozaur]] i [[Sarmientosaurus|sarmientozaur]], tytanozaur [[Elaltitan|elaltytan]], [[Drusilasaura|drusilazaura]] z tej samej grupy, znany tylko z fragmentarycznej kości szczękowej zauropod [[Campylodon|kampylodon]], [[Iguanodontia|iguanodont]] [[Notohypsilophodon|notohypsilofodon]], [[Abelisauridae|abelizauryd]] [[Xenotarsosaurus|ksenotarsozaur]]. Znane są też pazury przypominające [[Megaraptor|megaraptora]].
+Katepenzaur zamieszkiwał obszar pokryty bujną roślinnością, przez który przepływały mało kręte rzeki. Żył wśród żółwi, krokodylomorfów, [[Pterosauria|pterozaurów]] i innych dinozaurów, które zamieszkiwały wtedy te tereny. Do tych ostatnich należał [[Coelurosauria|celurozaur]] [[Aniksosaurus|aniksozaur]], prymitywne [[Titanosauria|tytanozaurydy]] [[Epachthosaurus|epachtozaur]] i [[Sarmientosaurus|sarmientozaur]], tytanozaur [[Elaltitan|elaltytan]], [[Drusilasaura|drusilazaura]] z tej samej grupy, znany tylko z fragmentarycznej kości szczękowej zauropod [[Campylodon|kampylodon]], [[Iguanodontia|iguanodont]] [[Notohypsilophodon|notohypsilofodon]], [[Abelisauridae|abelizauryd]] [[Xenotarsosaurus|ksenotarsozaur]]. Znane są też pazury przypominające [[Megaraptor|megaraptora]].
 == Spis gatunków ==
@@ Linia 66: / Linia 65: @@
 == Bibliografia ==
 <small>
 Ibiricu, L.M., Casal, G.A., Martínez, R.D., Lamanna, M.C., Luna, M., Salgado, L. (2013). "''Katepensaurus goicoecheai'' gen. et sp. nov., a Late Cretaceous rebbachisaurid (Sauropoda, Diplodocoidea) from central Patagonia, Argentina". Journal of Vertebrate Paleontology, t. 33, str. 1351-1366. [[DOI: 10.1080/02724634.2013.776562]]
-Ibiricu, L.M., Casal, G.A., Martínez, R.D., Lamanna, M.C., Luna, M., Salgado, L. 2(015). "New material of ''Katepensaurus goicoecheai'' (Sauropoda: Diplodocoidea) and its significance for the morphology and evolution of Rebbachisauridae". Ameghiniana, t. 52, nr 4, str. 430-446. [[doi: 10.5710/AMGH.24.04.2015.2830]]
+Ibiricu, L.M., Casal, G.A., Martínez, R.D., Lamanna, M.C., Luna, M., Salgado, L. (2015). "New material of ''Katepensaurus goicoecheai'' (Sauropoda: Diplodocoidea) and its significance for the morphology and evolution of Rebbachisauridae". Ameghiniana, t. 52, nr 4, str. 430-446. [[doi: 10.5710/AMGH.24.04.2015.2830]]
 Ibiricu, L.M., Lamanna, M.C., Martínez, R.D.F., Casal, G.A., Cerda, I.A., Martínez, G., Salgado, L. (2017)." A novel form of postcranial skeletal pneumaticity in a sauropod dinosaur: Implications for the paleobiology of Rebbachisauridae". Acta Palaeontologica Polonica, t. 62 (2). [https://doi.org/10.4202/app.00316.2016]
 Novas, F. (2009). "The Age of Dinosaurs in South America". Indiana University Press, str. 1-452.
 <references/></small>
@@ Linia 87: / Linia 94: @@
 [[Kategoria:Cenoman]]
 [[Kategoria:Turon]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
   Do sprawdzenia.
 {{DISPLAYTITLE:''Katepensaurus''}}
-<small>
+{{Opis
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+|Autor                   = [[Mateusz Tałanda]]
-| Autor:
+|Korekta                 = [[Michał Siedlecki]]
-| Korekta:
+|nazwa                   = ''Katepensaurus'' (katepenzaur)
-|-
+|długość                 = 12,9 m<ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R., & Larramendi, A. (2020). "Dinosaur Facts and Figures: The Sauropods and Other Sauropodomorphs". Princeton University Press. </ref>
-| [[Mateusz Tałanda]]
+|wysokość                = 3,15 m (w biodrach) <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
+|masa                    = 4,7 t <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
-|}
+|dieta                   = roślinożerny
-</small>
+|miejsce                 = [[Argentyna]] - Chubut
+<small>([[formacja]] [[Bajo Barreal]] - dolne ogniwo)</small>
-----
+|czas                    = {{Występowanie|97|99}}
+ok. 97-90 [[Ma]] <br>
-{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
+<small>[[późna kreda]] (środkowy [[cenoman]] - późny [[turon]])</small>
-! colspan=2 | ''Katepensaurus'' (katepenzaur)
+|systematyka             =
-|-
+[[Dinosauria]]
 [[Sauropodomorpha]]
@@ Linia 48: / Linia 27: @@
 [[Rebbachisauridae]]
-[[Rebbachisaurinae]]
+[[Limaysaurinae]]
-|-
+|grafika = Katepensaurus cervical vertebrae.jpg
-| colspan=2 |[[Plik:Rebbachisaurus BW.jpg|400px|]]
+|podpis = [[Holotyp]] - kręgi szyjne. Źródło: Ibiricu i in., 2017 [http://www.app.pan.pl/article/item/app003162016.html]
-<small>Rekonstrukcja ciała [[Rebbachisaurus|rebbachizaura]] - katepenzaur mógł wyglądać podobnie.</small>
+|PorównanieGrupa =
-|-
+|PorównanieDługość =
-! colspan=2 | Mapa znalezisk:
+|mapa =
 <display_points type="terrain" zoom=4>
 °54'23.82''S, 69°22'43.67''W~"2005 Quarry", Estancia Laguna Palacios
 </display_points>
-|}
+}}
 '''Katepenzaur''' (łac. ''Katepensaurus goicoecheai'') to [[dinozaur]] z grupy [[Rebbachisauridae|rebbachizaurydów]] - dziwnych [[Sauropoda|zauropodów]] zamieszkujących [[Gondwana|Gondwanę]] w okresie [[kreda|kredowym]]. Nazwa pochodzi od słowa ''katepenk'', które oznacza dziurę. Jest ono używane w języku ludu Tehuelche, który zamieszkuje Patagonię. Słowo to nawiązuje do charakterystycznych okien w wyrostkach [[kręg]]ów grzbietowych, które wyróżniają tego dinozaura. ''Saurus'' oznacza w języku greckim jaszczura, a ''goicoecheai'' honoruje pana Alejandro Goicoechea. Był on właścicielem Estancia Laguna Palacios, gdzie znaleziono katepenzaura i pozwalał tam pracować paleontologom przez prawie dwie dekady. Zauropod ten zamieszkiwał tereny dzisiejszej [[Argentyna|Argentyny]] około 95,8-91 milionów lat temu.
@@ Linia 85: / Linia 60: @@
 | {{Kpt|[[Lucio Ibiricu|Ibiricu]], [[Gabriel Casal|Casal]], [[Rubén Martínez|Martínez]], [[Matthew Lamanna|Lamanna]], [[Marcelo Luna|Luna]]}} i {{Kpt|[[Leonardo Salgado|Salgado]]}}, [[2013]]
 |-
-| {{V|''Katepensaurus goicoecheai''}}
+| {{V|''K. goicoecheai''}}
 | {{Kpt|[[Lucio Ibiricu|Ibiricu]], [[Gabriel Casal|Casal]], [[Rubén Martínez|Martínez]], [[Matthew Lamanna|Lamanna]], [[Marcelo Luna|Luna]]}} i {{Kpt|[[Leonardo Salgado|Salgado]]}}, [[2013]]
 |}
@@ Linia 91: / Linia 66: @@
 == Bibliografia ==
 <small>
-Ibiricu, L.M., Casal, G.A., Martínez, R.D., Lamanna, M.C., Luna, M., Salgado, L. 2013. ''Katepensaurus goicoecheai'' gen. et sp. nov., a Late Cretaceous rebbachisaurid (Sauropoda, Diplodocoidea) from central Patagonia, Argentina. Journal of Vertebrate Paleontology, t. 33, str. 1351-1366. [[DOI: 10.1080/02724634.2013.776562]]
+Ibiricu, L.M., Casal, G.A., Martínez, R.D., Lamanna, M.C., Luna, M., Salgado, L. (2013). "''Katepensaurus goicoecheai'' gen. et sp. nov., a Late Cretaceous rebbachisaurid (Sauropoda, Diplodocoidea) from central Patagonia, Argentina". Journal of Vertebrate Paleontology, t. 33, str. 1351-1366. [[DOI: 10.1080/02724634.2013.776562]]
-Ibiricu, L.M., Casal, G.A., Martínez, R.D., Lamanna, M.C., Luna, M., Salgado, L. 2015. New material of ''Katepensaurus goicoecheai'' (SAUROPODA: DIPLODOCOIDEA) and its significance for the morphology and evolution of Rebbachisauridae. Ameghiniana, t. 52, nr 4, str. 430-446. [[doi: 10.5710/AMGH.24.04.2015.2830]]
+Ibiricu, L.M., Casal, G.A., Martínez, R.D., Lamanna, M.C., Luna, M., Salgado, L. 2(015). "New material of ''Katepensaurus goicoecheai'' (Sauropoda: Diplodocoidea) and its significance for the morphology and evolution of Rebbachisauridae". Ameghiniana, t. 52, nr 4, str. 430-446. [[doi: 10.5710/AMGH.24.04.2015.2830]]
-Ibiricu, L.M., Lamanna, M.C., Martínez, R.D.F., Casal, G.A., Cerda, I.A., Martínez, G., Salgado, L. 2017. A novel form of postcranial skeletal pneumaticity in a sauropod dinosaur: Implications for the paleobiology of Rebbachisauridae. Acta Palaeontologica Polonica, t. 62, w druku. [https://doi.org/10.4202/app.00316.2016]
+Ibiricu, L.M., Lamanna, M.C., Martínez, R.D.F., Casal, G.A., Cerda, I.A., Martínez, G., Salgado, L. (2017)." A novel form of postcranial skeletal pneumaticity in a sauropod dinosaur: Implications for the paleobiology of Rebbachisauridae". Acta Palaeontologica Polonica, t. 62 (2). [https://doi.org/10.4202/app.00316.2016]
-Novas, F. 2009. The Age of Dinosaurs in South America. Indiana University Press, str. 1-452.
+Novas, F. (2009). "The Age of Dinosaurs in South America". Indiana University Press, str. 1-452.
-</small>
+<references/></small>
 [[Kategoria:Dinosauria]]
@@ Linia 110: / Linia 85: @@
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Kreda]]
-[[Kategoria:cenoman]]
+[[Kategoria:Cenoman]]
-[[Kategoria:turon]]
+[[Kategoria:Turon]]
 [[Kategoria:do sprawdzenia]]

← poprzednia wersja		Wersja z 15:23, 1 kwi 2024
Linia 1:		Linia 1:
		+	Do sprawdzenia.
		+
	{{DISPLAYTITLE:''Katepensaurus''}}		{{DISPLAYTITLE:''Katepensaurus''}}
	<small>		<small>

@@ Linia 73: / Linia 73: @@
 == Paleoekologia ==
-[[Plik:Rebbachisauridae.png|300px|thumb|right|Szkielet [[Rebbachisauridae|rebbachizauryda]] z systemem worków powietrznych, które wnikały w kości kręgosłupa, obniżając ich masę. Zmodyfikowano z: Ibiricu i in., 2017.]]
+[[Plik:Rebbachisauridae_APP.png|300px|thumb|right|Szkielet [[Rebbachisauridae|rebbachizauryda]] z systemem worków powietrznych, które wnikały w kości kręgosłupa, obniżając ich masę. Zmodyfikowano z: Ibiricu i in., 2017.]]
 Choć katepenzaur nie żył w pobliżu równika, w jego czasach klimat znacząco się ocieplił. Dlatego temu dinozaurowi towarzyszyły stosunkowo wysokie temperatury. Rozwój gleb na tych terenach świadczy o częstych opadach deszczu. Natomiast budowa drewna wskazuje na brak różnych pór roku. W tak wilgotnych i gorących warunkach, panujących przez cały rok, duże zwierzęta takie jak katepenzaur są narażone na przegrzanie. Przystosowaniem do takich warunków mógł być rozbudowany system worków powietrznych, które wnikały w kręgosłup ([[pneumatyzacja]]) zwierzęcia, obniżając jego masę. Taki system był szczególnie rozwinięty u rebbachizaurów, do których należał katepenzaur. W jego kręgach widać liczne doły, kanały i komory, które mogły wypełniać worki powietrzne. Dzięki temu jego mięśnie mogły wkładać mniej wysiłku w utrzymywanie lżejszego ciała i wydzielać mniej ciepła. Słabością tej hipotezy jest brak tak silnie rozwiniętych analogicznych struktur u współwystępujących tytanozaurów, które były jeszcze większe. Być może radziły sobie z przegrzaniem w inny sposób. Co ciekawe, potomkowie tych tytanozaurów - [[Saltasauridae|saltazaurydy]] - osiągnęły pod koniec [[kreda|kredy]] podobny stopień spneumatyzowania szkieletu [[konwergencja|konwergentnie]] do rebbachizaurydów.

@@ Linia 42: / Linia 42: @@
 [[Neosauropoda]]
-[[Diplodocidea]]
+[[Diplodocoidea]]
 [[Rebbachisauridae]]
@@ Linia 53: / Linia 53: @@
 | colspan=2 |
 <display_points type="terrain" zoom=4>
-°54'23.82''S, 69°22'43.67''W|"2005 Quarry", Estancia Laguna Palacios
+°54'23.82''S, 69°22'43.67''W~"2005 Quarry", Estancia Laguna Palacios
 </display_points>
 |}