Lesothosaurus - Historia wersji

Taurovenator o 15:21, 30 cze 2024

2024-06-30T15:21:15Z

Taurovenator o 15:51, 23 mar 2024

2024-03-23T15:51:15Z

Kamil Kamiński o 21:10, 14 lip 2023

2023-07-14T21:10:34Z

Taurovenator o 17:02, 14 lip 2023

2023-07-14T17:02:33Z

Taurovenator o 14:38, 14 lip 2023

2023-07-14T14:38:02Z

Kamil Kamiński o 17:29, 7 sty 2022

2022-01-07T17:29:51Z

Dino: Zastępowanie tekstu - "Występowanie3" na "Występowanie"

2018-12-10T15:26:48Z

Zastępowanie tekstu - "Występowanie3" na "Występowanie"

Dino o 20:39, 7 gru 2018

2018-12-07T20:39:26Z

Dino: /* Paleobiologia i paleoekologia */

2018-12-07T20:39:04Z

‎Paleobiologia i paleoekologia

Dino: /* Bibliografia */

2018-12-07T20:37:55Z

‎Bibliografia

@@ Linia 13: / Linia 13: @@
 ok. 200-191 [[Ma]]<br>
 <small>[[wczesna jura]] (późny [[hettang]] – [[synemur]] ?[[pliensbach]])</small>
-  |systematyka            = [[Dinosauria]]
+  |systematyka            =
 [[Ornithischia]]
 [[Genasauria]]
-?[[Neornithischia]]
+?[[Thyreophora]]/?[[Neornithischia]]
   |grafika                = Lesothosaurus_NT.jpg
   |podpis                 = Rekonstrukcja ''Lesothosaurus''. Autor: Nobu Tamura [http://spinops.blogspot.ca/2014/06/lesothosaurus-diagnosticus.html].
@@ Linia 36: / Linia 39: @@
 Pierwsze szczątki lesotozaura (okazy NHMUK PV RU B17  i B23) odkryto w latach 1963-64 na terenie Lesotho w Afryce. Początkowo przypisano je do ''[[Fabrosaurus]]''. Jednak w 1978 r. [[Peter Galton|Galton]] uznał ten [[rodzaj]] za [[diagnoza|niediagnostyczny]] i utworzył dla okazów nowy - ''Lesothosaurus'', a wspomniane wyżej szczątki zostały jego [[syntyp]]ami. W kolejnych latach opisano kolejne liczne okazy lesotozaura. W 2005 r. Butler nazwał nowy gatunek dinozaura z formacji [[Elliot]] - ''Stormbergia''. Był on większy niż znane do tej pory okazy ''Lesothosaurus'' i różnił się od niego budową miednicy. Podejrzewano jednak, że różnice te mogą być wynikiem zmian zachodzących w trakcie [[ontogeneza|ontogenezy]]. Ostatecznie, w 2017 r. Baron i współpracownicy dokonali [[synonim]]izacji obu rodzajów.
-Początkowo uznawano lesotozaura za [[Ornithopoda|ornitopoda]], jednak nowsze badania pokazują, że był to bardziej prymitywny dinozaur [[Ornithischia|ptasiomiedniczny]]. Analiza Barona i in. (2017) uwzględniająca nowe dane na temat budowy szkieletu pozaczaszkowego i traktująca ''Lesothosaurus'' i ''Stormbergia'' jako jeden [[takson]] wykazała, że był to [[takson bazalny|bazalny]] przedstawiciel [[Neornithischia]]. Jak jednak zaznaczają sami autorzy, jest to pozycja niepewna. We wcześniejszych badaniach, które traktowały je jako osobne rodzaje, lesotozaur okazywał się zwykle prymitywniejszy i występował często jako bazalny przedstawiciel [[klad]]u Ornithischia, mogło to jednak wynikać z użycia w nich wyłącznie osobników niedojrzałych. W niektórych analizach uzyskiwano wynik w postaci pozycji lesotozaura u podstawy [[Thyreophora]], co jednak mogło być spowodowane brakiem części informacji na temat ''Lesothosaurus'' i innych bazalnych taksonów w drzewie (Baron i in., 2017). Zob. też [[Ornithischia#Kladogramy]].
+Początkowo uznawano lesotozaura za [[Ornithopoda|ornitopoda]], jednak nowsze badania pokazują, że był to bardziej prymitywny dinozaur [[Ornithischia|ptasiomiedniczny]]. Analiza Barona i in. (2017) uwzględniająca nowe dane na temat budowy szkieletu pozaczaszkowego i traktująca ''Lesothosaurus'' i ''Stormbergia'' jako jeden [[takson]] wykazała, że był to [[takson bazalny|bazalny]] przedstawiciel [[Neornithischia]]. Jak jednak zaznaczają sami autorzy, jest to pozycja niepewna. We wcześniejszych badaniach, które traktowały je jako osobne rodzaje, lesotozaur okazywał się zwykle prymitywniejszy i występował często jako bazalny przedstawiciel [[klad]]u Ornithischia, mogło to jednak wynikać z użycia w nich wyłącznie osobników niedojrzałych. W niektórych analizach uzyskiwano wynik w postaci pozycji lesotozaura u podstawy [[Thyreophora]], co jednak mogło być spowodowane brakiem części informacji na temat ''Lesothosaurus'' i innych bazalnych taksonów w drzewie (Baron i in., 2017). Wg Fonseci i współpracowników (2024) jest najbliżej spokrewniony z [[Laquintasaura|lakwintazaurą]], a razem są najbardziej bazalnymi tyreoforami, będącymi taksonem siostrzanym dla bardziej zaawansowanych tyreoforów. Zob. też [[Ornithischia#Kladogramy]].
 ==Materiał kopalny==
@@ Linia 84: / Linia 87: @@
 Butler, R.J. (2005). "The 'fabrosaurid' ornithischian dinosaurs of the Upper Elliot Formation (Lower Jurassic) of South Africa and Lesotho". Zoological Journal of the Linnean Society. 145 (2): 175–218. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2005.00182.x]].
 Holtz, T. (2012) ''Dinosaurs'' (suplement)  [https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]
@@ Linia 101: / Linia 106: @@
 [[Kategoria:Dinosauria]]
 [[Kategoria:Ornithischia]]
-[[Kategoria:Ornithischia bazalne]]
+[[Kategoria:Thyreophora]]
 [[Kategoria:Afryka]]
 [[Kategoria:RPA]]

@@ Linia 101: / Linia 101: @@
 [[Kategoria:Dinosauria]]
 [[Kategoria:Ornithischia]]
 [[Kategoria:Afryka]]
 [[Kategoria:RPA]]

@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 [[Plik: Early_jurassic_ornithiscian_by_scotthartman.jpg|300px|thumb|right|Rekosntruckja szkieletu. Autor: Scott Hartman [https://www.deviantart.com/scotthartman/art/Early-Jurassic-Ornithiscian-148471590].]]
-Botha i współpracownicy (Botha i in, 2022) opierając się na osteohistologii kości kończyn różnych okazów lesotozaura, stwierdzili iż ten gatunek dinozaura rósł najszybciej na początku swojego rozwoju osobniczego, a jego tempo wzrostu malało, gdy zwierzę miało od dwóch do czterech lat życia, co prawdopodobnie jest związane z dojrzewaniem płciowym osobników. Jednakże stwierdzono również brak linii wstrzymania dalszego wzrostu u żadnego z badanych osobników, co zapewne wskazuje na to, że sześcioletnie lesotozaury dalej nie osiągnęły pełnego wzrostu. Oprócz tego stwierdzenie licznych osobników lesotozaura o różnym stopniu rozwoju osobniczego znalezionych w tych samych złożach kości, może wskazywać na tworzenie się wielopokoleniowych stad tych dinozaurów. Jeśli te przypuszczenie okazałoby się prawdziwe, lesotozaur byłby kolejnym przykładem (po [[Laquintasaura|lakwintazaurze]]), potwierdzającym hipotezę o wczesnym wykształceniu się stadnego trybu życia na wczesnym etapie ewolucji dinozaurów ptasiomiednicznych.
+Botha i współpracownicy (Botha i in, 2022) opierając się na osteohistologii kości kończyn różnych okazów lesotozaura, stwierdzili iż gatunek ten rósł najszybciej na początku swojego rozwoju osobniczego, a jego tempo wzrostu malało, gdy zwierzę miało od dwóch do czterech lat życia, co prawdopodobnie jest związane z dojrzewaniem płciowym osobników. Jednakże stwierdzono również brak linii wstrzymania dalszego wzrostu u wszystkich badanych osobników, co wskazuje na to, że sześcioletnie lesotozaury dalej nie osiągnęły pełnego wzrostu. Oprócz tego znalezienie licznych osobników lesotozaura o różnym stopniu rozwoju osobniczego w tych samych złożach kości, może wskazywać na tworzenie się wielopokoleniowych stad tych dinozaurów. Jeśli te przypuszczenie okazałoby się prawdziwe, lesotozaur byłby kolejnym przykładem (po [[Laquintasaura|lakwintazaurze]]), potwierdzającym hipotezę o wykształceniu się stadnego trybu życia na wczesnym etapie ewolucji dinozaurów ptasiomiednicznych.
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"

@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 [[Plik: Early_jurassic_ornithiscian_by_scotthartman.jpg|300px|thumb|right|Rekosntruckja szkieletu. Autor: Scott Hartman [https://www.deviantart.com/scotthartman/art/Early-Jurassic-Ornithiscian-148471590].]]
-Botha i współpracownicy (Botha i in, 2022) opierając się na osteohistologii kości kończyn różnych okazów lesotozaura, stwierdzili iż ten gatunek dinozaura rósł najszybciej na początku swojego rozwoju osobniczego, a jego tempo wzrostu malało, gdy zwierzę miało od dwóch do czterech lat życia, co prawdopodobnie jest związane z dojrzewaniem płciowym osobników. Jednakże stwierdzono również brak linii wstrzymania dalszego wzrostu u żadnego z badanych osobników, co zapewne wskazuje na to, że sześcioletnie lesotozaury dalej nie osiągnęły pełnego wzrostu. Oprócz tego stwierdzenie licznych osobników lesotozaura o różnym stopniu rozwoju osobniczego znalezionych w tych samych złożach kości, może wskazywać na stadny tryb życia tych dinozaurów.
+Botha i współpracownicy (Botha i in, 2022) opierając się na osteohistologii kości kończyn różnych okazów lesotozaura, stwierdzili iż ten gatunek dinozaura rósł najszybciej na początku swojego rozwoju osobniczego, a jego tempo wzrostu malało, gdy zwierzę miało od dwóch do czterech lat życia, co prawdopodobnie jest związane z dojrzewaniem płciowym osobników. Jednakże stwierdzono również brak linii wstrzymania dalszego wzrostu u żadnego z badanych osobników, co zapewne wskazuje na to, że sześcioletnie lesotozaury dalej nie osiągnęły pełnego wzrostu. Oprócz tego stwierdzenie licznych osobników lesotozaura o różnym stopniu rozwoju osobniczego znalezionych w tych samych złożach kości, może wskazywać na tworzenie się wielopokoleniowych stad tych dinozaurów. Jeśli te przypuszczenie okazałoby się prawdziwe, lesotozaur byłby kolejnym przykładem (po [[Laquintasaura|lakwintazaurze]]), potwierdzającym hipotezę o wczesnym wykształceniu się stadnego trybu życia na wczesnym etapie ewolucji dinozaurów ptasiomiednicznych.
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"

@@ Linia 56: / Linia 56: @@
 [[Plik: Early_jurassic_ornithiscian_by_scotthartman.jpg|300px|thumb|right|Rekosntruckja szkieletu. Autor: Scott Hartman [https://www.deviantart.com/scotthartman/art/Early-Jurassic-Ornithiscian-148471590].]]
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"
@@ Linia 79: / Linia 80: @@
 Benson, R. B. J., Campione, N. E., Carrano, M. T., Mannion, P. D., Sullivan, C., Upchurch, P. & Evans, D. C. (2014) "Rates of Dinosaur Body Mass Evolution Indicate 170 Million Years of Sustained Ecological Innovation on the Avian Stem Lineage" PLoS Biology, 12(5), e1001853. [[doi:10.1371/journal.pbio.1001853]].
 Butler, R.J. (2005). "The 'fabrosaurid' ornithischian dinosaurs of the Upper Elliot Formation (Lower Jurassic) of South Africa and Lesotho". Zoological Journal of the Linnean Society. 145 (2): 175–218. [[doi:10.1111/j.1096-3642.2005.00182.x]].

@@ Linia 6: / Linia 6: @@
   |długość                = ok. 2 m
   |wysokość               =
-  |masa                   = 2,5-6,5 kg
+  |masa                   = ok. 40 kg
   |dieta                  = ? wszystkożerny
   |miejsce                =  [[Lesotho]], [[RPA]]
@@ Linia 47: / Linia 47: @@
 ''Lesothosaurus'' był niewielkim, dwunożnym i dość lekko zbudowanym dinozaurem. Ogólnym pokrojem ciała przypominał małe ornitopody. Kończyny przednie były względnie krótkie (stanowiły ok. 40% długości kończyn tylnych) i zakończone pięcioma palcami, przy czym piąty z nich był najkrótszy. [[Kość piszczelowa]] była o 25% dłuższa od [[kość udowa|udowej]] (Baron i in., 2017). W połączeniu z wydłużonym, smukłym [[śródstopie]]m świadczy to o przystosowaniu do szybkiego biegu. Stopy miały po cztery palce. Pierwszy z nich był silnie zredukowany.
-[[Czaszka]] była stosunkowo niewielka, z dużymi oczodołami (co jednak mogło być cechą głównie młodych okazów). U największych osobników osiągała zaledwie ok. 10 cm długości. Pysk był relatywnie długi i zakończony rogowym dziobem (Paul Sereno|Sereno]], 1991). [[Kość przedszczękowa|Kości przedszczękowe]] zawierały po 6 zębów, a w [[kość szczękowa|kościach szczękowych]] znajdowało się od 15 do co najmniej 18 zębów (była to cecha zmienna [[ontogeneza|ontogenetycznie]], a liczba zębów z wiekiem rosła [Barrett i in., 2016]) o niskich, trójkątnych koronach. Podobna liczba zębów znajdowała się również w kościach zębowych. Wysokość ich ząbkowanych koron wahała się od 1,5-3 mm (Sciscio i in., 2016). Naukowcy podejrzewają, że ''Lesothosaurus'' mógł mieć mięsiste policzki (Lambert, 1993).
+[[Czaszka]] była stosunkowo niewielka, z dużymi oczodołami (co jednak mogło być cechą głównie młodych okazów). U największych osobników osiągała zaledwie ok. 10 cm długości. Pysk był relatywnie długi i zakończony rogowym dziobem ([[Paul Sereno|Sereno]], 1991). [[Kość przedszczękowa|Kości przedszczękowe]] zawierały po 6 zębów, a w [[kość szczękowa|kościach szczękowych]] znajdowało się od 15 do co najmniej 18 zębów (była to cecha zmienna [[ontogeneza|ontogenetycznie]], a liczba zębów z wiekiem rosła [Barrett i in., 2016]) o niskich, trójkątnych koronach. Podobna liczba zębów znajdowała się również w kościach zębowych. Wysokość ich ząbkowanych koron wahała się od 1,5-3 mm (Sciscio i in., 2016). Naukowcy podejrzewają, że ''Lesothosaurus'' mógł mieć mięsiste policzki (Lambert, 1993).
 [[Plik: Lesothosaurus_head.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja głowy. Autor: pilsator [https://www.deviantart.com/pilsator/art/Lesothosaurus-diagnosticus-261977251].]] Najnowsze badania na temat muskulatury czaszki dinozaurów ptasiomiednicznych sugerują jednak, że zamiast policzków miały one przednio wydłużony mięsień przywodziciela żuchwy (Nabavizadeh, 2018).

@@ Linia 10: / Linia 10: @@
   |miejsce                =  [[Lesotho]], [[RPA]]
 <small>([[formacja]] [[Elliot]])</small>
-  |czas                   = {{Występowanie3|200|191}}
+  |czas                   = {{Występowanie|200|191}}
 ok. 200-191 [[Ma]]<br>
 <small>[[wczesna jura]] (późny [[hettang]] – [[synemur]] ?[[pliensbach]])</small>

@@ Linia 2: / Linia 2: @@
 {{Opis
   |Autor                  = [[Kamil Kamiński]]
-  |Korekta                =
+  |Korekta                = [[Łukasz Czepiński]]
   |nazwa                  = ''Lesothosaurus'' (lesotozaur)
   |długość                = ok. 2 m

@@ Linia 51: / Linia 51: @@
 ==Paleobiologia i paleoekologia==
-Wg starszych źródeł ''Lesothosaurus'' był roślinożercą, żywiącym się liśćmi i pędami niskich krzewów (Lambert, 1993). Bardziej współczesne badania wskazują jednak, że jego dieta była prawdopodobnie bardziej urozmaicona i zmieniła się w zależności od dostępności pożywienia. Sciscio i in. (2016) wykazali brak systematycznego zużycia zębów w wyniku ścierania, co podważa tezę o całkowicie roślinnej diecie lesotozaura. Należy też zwrócić uwagę na fakt, że żył on w środowisku półpustynnym, gdzie dostępność roślin bywała okresowo ograniczona przez długotrwałe susze. Dlatego znacznie bardziej prawdopodobne wydaje się, że ''Lesothosaurus'' był wszystkożercą, przystosowanym do zjadania zróżnicowanego pokarmu dostępnego w danym momencie w jego środowisku.  Oprócz niskich roślin zjadał więc zapewne również niewielkie zwierzęta.
+Wg starszych źródeł ''Lesothosaurus'' był roślinożercą, żywiącym się liśćmi i pędami niskich krzewów (Lambert, 1993). Nowsze badania wskazują jednak, że jego dieta była prawdopodobnie bardziej urozmaicona i zmieniała się w zależności od dostępności pożywienia. Sciscio i in. (2016) wykazali brak systematycznego zużycia zębów w wyniku ścierania, co podważa tezę o całkowicie roślinnej diecie lesotozaura. Należy też zwrócić uwagę na fakt, że żył on w środowisku półpustynnym, gdzie dostępność roślin bywała okresowo ograniczona przez długotrwałe susze. Dlatego znacznie bardziej prawdopodobne wydaje się, że ''Lesothosaurus'' był wszystkożercą, przystosowanym do zjadania zróżnicowanego pokarmu dostępnego w danym momencie w jego środowisku. Oprócz niskich roślin zjadał więc zapewne również niewielkie zwierzęta.
 Barrett i in. (2016) spekulują na temat występowania u lesotozaura zachowań stadnych. Miałoby o tym świadczyć odkrycie kilku okazów w jednym miejscu. Nie jest to jednak ostateczny dowód. Tym nie mniej, takie zachowanie wydaje się prawdopodobne. Mogły one pomagać w ochronie młodych oraz obronie przed drapieżnikami. Zapewne przydawała się tu również zdolność do szybkiego biegu, która niewątpliwie dysponował lesotozaur. Głównym wrogiem tego małego dinozaura mógł być słabo poznany [[Theropoda|teropod]] ''[[Dracovenator]]''.

← poprzednia wersja		Wersja z 20:37, 7 gru 2018
Linia 85:		Linia 85:

	Lambert, D. (1993). “The Ultimate Dinosaur Book”, wyd. Dorling Kindersley.		Lambert, D. (1993). “The Ultimate Dinosaur Book”, wyd. Dorling Kindersley.
		+
		+	Nabavizadeh, A. (2018) New reconstruction of cranial musculature in ornithischian dinosaurs: implications for feeding mechanisms and buccal anatomy.
		+	The Anatomical Record [[https://doi.org/10.1002/ar.23988]]

	Paul, G.S. (2010). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs", wyd. Princeton University.		Paul, G.S. (2010). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs", wyd. Princeton University.