Magyarosaurus - Historia wersji

Paweł: Díez Díaz i in., 2025

2025-03-02T11:51:20Z

Díez Díaz i in., 2025

Podgląd zmian

Dino: /* Spis gatunków */

2025-02-25T18:18:22Z

‎Spis gatunków

Kamil Kamiński o 19:08, 7 cze 2022

2022-06-07T19:08:09Z

Dino: /* Spis gatunków */

2014-09-30T06:50:22Z

‎Spis gatunków

Dino: /* Spis gatunków */

2014-09-30T06:50:07Z

‎Spis gatunków

Mateusz o 14:43, 2 lip 2014

2014-07-02T14:43:22Z

Mateusz: Mapka

2013-11-21T16:48:36Z

Mapka

Szerman: Utworzył nową stronę „ Do weryfikacji i może uzupełnienia (materiał kopalny?) {{DISPLAYTITLE:''Magyarosaurus''}} {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | ...”

2013-11-21T14:47:52Z

Utworzył nową stronę „ Do weryfikacji i może uzupełnienia (materiał kopalny?) {{DISPLAYTITLE:''Magyarosaurus''}} {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | Autor: | ...”

Nowa strona

Do weryfikacji i może uzupełnienia (materiał kopalny?)

{{DISPLAYTITLE:''Magyarosaurus''}}
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
| Autor:
| Korekta:
|-
| [[Marcin Szermański]]
[[Tomasz Sokołowski]]
| [[Maciej Ziegler]]
|}


----

{| class="wikitable" style="text-align:left" align="left"
! colspan=2 | ''Magyarosaurus'' (madziarozaur)
|-
! '''Długość''':
| 5,3-6 m

|-
! '''Masa''':
| do 1 t

|-
! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
| [[Rumunia]] - Basen Hateg

(formacje [[Sânpetru]] i [[Densus Ciula]])
|-
! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
| [[późna kreda]] (późny [[mastrycht]])
|-
! '''Systematyka'''
| [[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Sauropodomorpha]]

[[Sauropoda]]

[[Eusauropoda]]

[[Neosauropoda]]

[[Macronaria]]

[[Titanosauriformes]]

[[Somphospondyli]]

[[Titanosauria]]

??? [[Lithostrotia]]
|-
| colspan=2 |[[Plik:Magyarosaurus-_human_size.JPG|400px|]]
Porównanie człowieka z madziarozaurem. Źródło: [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5c/Magyarosaurus-_human_size.JPG]
|}

==Wstęp==
''Magyarosaurus'' to [[rodzaj]] karłowatego [[zauropod]]a, którego skamieniałe szczątki odnaleziono na terenie obecnej [[Rumunia|Rumunii]]. Zamieszkiwał te rejony Europy pod koniec ery dinozaurów. Znany z trzech [[gatunek|gatunków]], z których zazwyczaj jeden jest uważany za ważny przez współczesnych paleontologów.

==Materiał kopalny==
[[Plik:Magyarosaurus_sp_-_scapula.jpg|300px|thumb|right|Kość łopatkowa ''Magyarosaurus'' sp. [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/77/Magyarosaurus_sp_-_scapula.jpg].]]
Madziarozaur znany jest co najmniej z 12 (w tym ''M. hungaricus'' i ''M. transsylvanicus'') osobników ([[Paul Upchurch|Upchurch]] i in., [[2004]]). Na skamieniałości składa się izolowany materiał pozaczaszkowy, w tym m.in. kości ramienne, udowe, piszczelowe, strzałkowe, biodrowe czy osteodermy.

==Historia taksonu i klasyfikacja==
[[Gatunek typowy]] madziarozaura – ''Magyarosaurus dacus'' – został pierwotnie opisany przez [[Franz Nopcsa|Franza Nopcsę]] jako kolejny [[gatunek]] należący do ''[[Titanosaurus]]''. Już po 17 latach, słynny niemiecki paleontolog [[Friedrich von Huene]], zauważył znaczne różnice między rumuńskim tytanozaurem, a gatunkami z innych części świata. Zdecydował się więc na ukucie nowej nazwy [[rodzaj]]owej – ''Magyarosaurus'' ([[Zoltán Csiki|Csiki]] i in., [[2010]]). Równocześnie opisał dwa kolejne gatunki, które przypisał do tego [[rodzaj]]u – ''M. transsylvanicus'' i ''M. hungaricus'', jednak są one obecnie uważane za [[synonim]]y ''M. dacus'' (np. Upchurch i in., 2004).

Madziarozaur należał do [[klad]]u [[Titanosauria]] i był wg większości analiz – w przeciwieństwie do ''[[Paludititan]]'', który żył na tych samych obszarach – [[bazalny]]m tytanozaurem. Mimo to istnieją również nieliczne badania, jak np. [[Kristina Curry Rogers|Curry Rogers]] ([[2005]]), która umieszcza go w [[klad]]zie m.in. z [[zaawansowany]]mi ''[[Nemegtosaurus]]'' i ''[[Saltasaurus]]''.

==Przyczyny karłowatości==
Niektórzy naukowcy uważali, że szczątki madziarozaura w istocie należą do osobników młodych, niedojrzałych. I rzeczywiście, ''M. hungaricus'' jest znacznie większy od typowego ''M. dacus'', co mogłoby sugerować, że jest to w pełni dojrzały osobnik madziarozaura. Jednak Stein i in. ([[2010]]) wątpią w przynależność ''M. hungaricus'' do tego [[rodzaj]]u. Co więcej, wyniki ich badań pokazują, że nawet najmniejsze okazy ''M. dacus'' wykazują mikrostruktury kości właściwe dla w pełni dojrzałych innych gatunków zauropodów. Zauważają również, że ''Magyarosaurus dacus'' miał bardzo mocno zredukowane tempo wzrostu przy zachowaniu typowej dla zauropodów wysokiej przemiany materii. Ich badania potwierdzają, że karłowate rozmiary tego tytanozaura spowodowane były ograniczonymi ilościami pożywienia na izolowanej wyspie Hateg ([[Michael Benton|Benton]] i in., [[2010]]). Jak na ironię, zwierzak ten wraz z innym zauropodem, ''[[Paludititan]]'', był największym znanym dinozaurem z Basenu Hateg, mimo że nie przekraczał 6-ciu metrów długości.

==Madziarozaur w kulturze masowej==
Madziarozaur wystąpił w dwóch serialach paradokumentalnych o dinozaurach: w drugim odcinku "Planety dinozaurów" (ang. ''Dinosaur Planet'') i w szóstym odcinku cyklu ''Planet Dinosaur'' produkcji BBC. Scenarzyści w obu przypadkach nie oszczędzili go, ukazując go odpowiednio zjadanego przez trzech osobników ''[[Tarascosaurus]]'' oraz upolowanego przez grupę ''[[Hatzegopteryx]]''.

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Magyarosaurus'' znaczy "madziarski jaszczur" i honoruje tym samym Węgrów. Znaczenie epitetów poszczególnych gatunków:

- ''dacus'' – upamiętnia starożytny lud Daków, zamieszkujący niegdyś Rumunię,

- ''transsylvanicus'' – pochodzi od historycznej krainy, słynnej Transylwanii, leżącej na wyżynie siedmiogrodzkiej w centralnej Rumunii,

- ''hungaricus'' – pochodzi od nazwy kraju, sąsiadującego z [[Rumunia|Rumunią]] – [[Węgry|Węgier]].

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
! ''Magyarosaurus''
| {{Kpt|[[Friedrich von Huene|von Huene]]}}, [[1932]]
|-
! ''M. dacus''
| ({{Kpt|[[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}}, [[1915]]) {{Kpt|von Huene}}, 1932
|-
| = ''[[Titanosaurus]] dacus''
| {{Kpt|Nopcsa}}, 1915
|-
| ?= ''M. transsylvanicus''
| {{Kpt|von Huene}}, 1932
|-
| ?= ?''M. hungaricus''
| {{Kpt|von Huene}}, 1932
|}

==Bibliografia==

Benton, M.A., Csiki, Z., Grigorescu, D., Redelstorff, R., Sander, P.M., Stein, K. & Weishampel, D.B. (2010) Dinosaurs and the island rule: The dwarfed dinosaurs from Haţeg Island. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 293, 438–454

Csiki, Z., Codrea, V., Jipa-Murzea, C. & Godefroit, P. (2010) "A partial titanosaur (Sauropoda, Dinosauria) skeleton from the Maastrichtian of Nălat-Vad, Hateg Basin, Romania" N. Jb. Geol. Paläont., Abh. 258: 297-324. [[doi:10.1127/0077-7749/2010/0098]]

Curry-Rogers, K. (2005) Titanosauria [w] Curry-Rogers, K. & Wilson, J. (red.) The Sauropods: Evolution and Paleobiology. ISBN-10: 0520246233 [http://books.google.pl/books?id=X5j2lqAZqwIC&pg=PA50&lpg=PA50&source=bl&ots=FC44-uNjSb&sig=dCG1XaiKSX1K77tJYp_k0BxRqJw&hl=pl&sa=X&ei=waWBUIPzI8TItAaSqYHYBg&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q&f=false]

Holtz, T.R. Jr. (2012) "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages Supplementary Information" [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf]

Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford

Stein, K., Csiki, Z., Curry Rogers, K., Weishampel, D.B., Redelstorff, R., Carballido, J.L. & Sander, P.M. (2010) "Small body size and extreme cortical bone remodeling indicate phyletic dwarfism in Magyarosaurus dacus (Sauropoda: Titanosauria)." Proceedings of the National Academy of Sciences, 107(20):9258–9263. [[doi:10.1073/pnas.1000781107]]

Upchurch, P., Barrett, P.M. & Dodson, P. (2004) Sauropoda. [w:] David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press

http://en.wikipedia.org/wiki/Dinosaur_Planet_%28television_series%29#Pod.27s_Travels

http://en.wikipedia.org/wiki/Planet_Dinosaur#List_of_episodes


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Sauropodomorpha]]
[[Kategoria:Sauropoda]]
[[Kategoria:Macronaria]]
[[Kategoria:Somphospondyli]]
[[Kategoria:Europa]]
[[Kategoria:Rumunia]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Kreda]]
[[Kategoria:Mastrycht]]
[[Kategoria:Do poprawy - zajęte]]

@@ Linia 109: / Linia 109: @@
 |-
 | ?= ''M. transsylvanicus''
-| ({{Kpt|von Huene}}, [[1929]])
+| {{Kpt|von Huene}}, [[1932]]
 |}

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 <small>{{DISPLAYTITLE:''Magyarosaurus''}}
 {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
@@ Linia 9: / Linia 7: @@
 [[Tomasz Sokołowski]]
 | [[Maciej Ziegler]]
 |}
 </small>
@@ Linia 63: / Linia 62: @@
 | colspan=2 |
 <display_points type="terrain" zoom=6>
-.0° N, 23.6° E|Râpa Rosie, dolina Sebes
+.0° N, 23.6° E~Râpa Rosie, dolina Sebes
-.6° N, 22.9° E|Szentpéterfalva, basen Hateg
+.6° N, 22.9° E~Szentpéterfalva, basen Hateg
-.5° N, 23.1° E|Pui, rzeka Barbat
+.5° N, 23.1° E~Pui, rzeka Barbat
-.6° N, 22.8° E|Valioara-Fântânele
+.6° N, 22.8° E~Valioara-Fântânele
-.0° N, 23.5° E|Vurpar
+.0° N, 23.5° E~Vurpar
 </display_points>
 |}
@@ Linia 79: / Linia 78: @@
 ==Historia taksonu i klasyfikacja==
-[[Gatunek typowy]] madziarozaura – ''Magyarosaurus dacus'' – został pierwotnie opisany przez [[Franz Nopcsa|Franza Nopcsę]] jako kolejny [[gatunek]] należący do ''[[Titanosaurus]]''. Już po 17 latach, słynny niemiecki paleontolog [[Friedrich von Huene]], zauważył znaczne różnice między rumuńskim tytanozaurem, a gatunkami z innych części świata. Zdecydował się więc na ukucie nowej nazwy [[rodzaj]]owej – ''Magyarosaurus'' ([[Zoltán Csiki|Csiki]] i in., [[2010]]). Równocześnie opisał dwa kolejne gatunki, które przypisał do tego [[rodzaj]]u – ''M. transsylvanicus'' i ''M. hungaricus'', jednak są one obecnie uważane za [[synonim]]y ''M. dacus'' (np. Upchurch i in., 2004).
+[[Gatunek typowy]] madziarozaura – ''Magyarosaurus dacus'' – został pierwotnie opisany przez [[Franz Nopcsa|Franza Nopcsę]] jako kolejny [[gatunek]] należący do ''[[Titanosaurus]]''. Już po 17 latach, słynny niemiecki paleontolog [[Friedrich von Huene]], zauważył znaczne różnice między rumuńskim tytanozaurem, a gatunkami z innych części świata. Zdecydował się więc na ukucie nowej nazwy [[rodzaj]]owej – ''Magyarosaurus'' ([[Zoltán Csiki|Csiki]] i in., [[2010]]). Równocześnie opisał dwa kolejne gatunki, które przypisał do tego [[rodzaj]]u – ''M. transsylvanicus'' i ''M. hungaricus'', jednak są one przez niektórych uważane za [[synonim]]y ''M. dacus'' (np. Upchurch i in., 2004), ale zob. dalej.
-Madziarozaur należał do [[klad]]u [[Titanosauria]] i był wg większości analiz – w przeciwieństwie do ''[[Paludititan]]'', który żył na tych samych obszarach – [[bazalny]]m tytanozaurem. Mimo to istnieją również nieliczne badania, jak np. [[Kristina Curry Rogers|Curry Rogers]] ([[2005]]), która umieszcza go w [[klad]]zie m.in. z [[zaawansowany]]mi ''[[Nemegtosaurus]]'' i ''[[Saltasaurus]]''.
+Madziarozaur należał do [[klad]]u [[Titanosauria]] i był wg większości naukowców – w przeciwieństwie do ''[[Paludititan]]'', który żył na tych samych obszarach – [[bazalny]]m tytanozaurem. Mimo to istnieją nieliczne badania, jak np. [[Kristina Curry Rogers|Curry Rogers]] ([[2005]]), która umieszcza go w [[klad]]zie m.in. z [[zaawansowany]]mi ''[[Nemegtosaurus]]'' i ''[[Saltasaurus]]''.
 ==Przyczyny karłowatości==
@@ Linia 112: / Linia 111: @@
 | ({{Kpt|von Huene}}, [[1929]])
 |-
-| ?= ?''M. hungaricus''
+| ???= ''M. hungaricus''
 | ({{Kpt|von Huene}}, [[1929]])
 |}
@@ Linia 148: / Linia 147: @@
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Mastrycht]]

@@ Linia 58: / Linia 58: @@
 | colspan=2 |[[Plik:Magyarosaurus-_human_size.JPG|400px|]]
 <small>Porównanie człowieka z madziarozaurem. Źródło: [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5c/Magyarosaurus-_human_size.JPG]<small>
 |}

@@ Linia 110: / Linia 110: @@
 |-
 | ?= ''M. transsylvanicus''
-| {{Kpt|von Huene}}, 1932
+| ({{Kpt|von Huene}}, [[1929)
 |-
 | ?= ?''M. hungaricus''
-| {{Kpt|von Huene}}, 1932
+| ({{Kpt|von Huene}}, [[1929)
 |}

@@ Linia 148: / Linia 148: @@
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Mastrycht]]
-[[Kategoria:Do poprawy - zajęte]]
+[[Kategoria:Do poprawy - niezajęte]]