Megapnosaurus - Historia wersji

Taurovenator o 07:42, 1 cze 2024

2024-06-01T07:42:59Z

Kamil Kamiński: /* M. kayentakatae */

2019-02-28T14:36:53Z

‎M. kayentakatae

Kamil Kamiński: /* Ciekawostki */

2019-02-28T14:36:18Z

‎Ciekawostki

Kamil Kamiński: /* M. rhodensiensis */

2019-02-27T21:41:38Z

‎M. rhodensiensis

Adrian Sztuba: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Megapnosaurus''}} {{Opis |Autor = Dawid Mika |Korekta = Maciej Ziegler, Adrian Sztuba |nazwa..."

2019-02-26T15:16:36Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Megapnosaurus''}} {{Opis |Autor = Dawid Mika |Korekta = Maciej Ziegler, Adrian Sztuba |nazwa..."

Nowa strona

{{DISPLAYTITLE:''Megapnosaurus''}}
{{Opis
|Autor = [[Dawid Mika]]
|Korekta = [[Maciej Ziegler]], [[Adrian Sztuba]]
|nazwa = ''Megapnosaurus'' (megapnozaur)
|długość = ok. 2-3 m
|wysokość =
|masa =
|dieta = mięsożerny
|miejsce =
'''''M. rhodesiensis''''' 
[[Zimbabwe]] ([[formacja]] [[Forest Sandstone]])
<hr>
[[RPA]] ([[formacja]] [[Elliot]])
<hr>
'''''M. kayentakatae''''' 
[[USA]]
 Arizona ([[formacja]] [[Kayenta]])
|czas = {{Występowanie|201|181}}
ok. 201-181 [[Ma]] 
[[wczesna jura]] ([[hettang]]-[[toark]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Neotheropoda]]

[[Coelophysoidea]]

[[Coelophysidae]]
|PorównanieGrupa = Neotheropoda
|PorównanieDługość = 3
|grafika = Coelophysis rhodesiensis.JPG
|podpis = Rekonstrukcja ''M. rhodesiensis''. Autor: Wikipteryx [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Coelophysis_rhodesiensis.JPG]
|mapa =
'''''M. rhodesiensis''''' 
<display_points type="terrain" zoom=4>
-28.28, 27.49 ~ RPA, formacja Elliot
'''''M. rhodesiensis''''' 
<display_points type="terrain" zoom=3>
-19.58, 28.24 ~ Zimbabwe 
</display_points>
<hr>
'''''M. kayentakatae''''' 
<display_points type="terrain" zoom=3>
36.1, -111 ~ USA, Formacja Kayenta
</display_points>
}}
==Wstęp==
Megapnozaur to niewielki teropod z [[klad]]u [[Coelophysoidea|celofyzoidów]], którego nazwa oznacza "wielki martwy jaszczur". Zasłynął on swoją kontrowersyjną nazwą. Zazwyczaj zalicza się do niego dwa gatunki - ''M. rhodesiensis'' i ''M. kayentakatae'', z tym że według części badaczy oba gatunki mogą być [[synonim]]ami innego teropoda - celofyza, lub ''"M." kayentakatae'' może należeć do innego [[rodzaj]]u.

==Klasyfikacja i ważność==
[[Plik: Megapnosaurus DB.jpg|300px|thumb|right|''M. kayentakatae'' zjadający skutellozaura. Autor: Dmitry Bogdanov [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megapnosaurus_DB.jpg] ]]
Megapnozaur początkowo był opisany pod nazwą ''Syntarsus'' (co oznacza "zrośnięty nastopek"). Gatunkiem typowym był ''S. rhodesiensis''. Następnie opisano drugi gatunek - ''S. kayentakatae''. Później okazało się, że nazwa rodzajowa jest zajęta przez pewnego chrząszcza, opisanego w 1869 roku. Dlatego w 2001 dwaj polscy entomolodzy Piotr Węgrzynowicz (z Muzeum Ewolucji Instytutu PAN w Warszawie) i dr. Adam Ślipiński oraz jeden entomolog amerykański - Michael Ivie - nadali temu dinozaurowi nową nazwę - ''Megapnosaurus''. Wzbudziło to kontrowersje: jedni paleontolodzy przyjęli nową nazwę i zaczęli używać jej w swoich publikacjach (np. Irmis, 2004), natomiast inni zbojkotowali nową nazwę, ponieważ jej autorowie mogli postąpić wbrew zasadom Międzynarodowego Kodeksu Nomenklatury Biologicznej ([[ICZN]]), nie dając autorowi poprzedniej nazwy - Michaelowi Raathowi - szansy wybrania nowej i dalej używali starej (np. Tykoski, 2005). Michael Ivie twierdzi (Ivie, M. online), że chciał skontaktować się z Raathem, wysłał nawet list do niego, lecz nie otrzymał od niego odpowiedzi. Dodatkowo później otrzymał fałszywą informację o tym, że Raath nie żyje.

Do tego rodzaju były zaliczane dwa gatunki - ''M. rhodesiensis'' i ''M. kayentakatae''. Obecnie nie ma jednak konsensusu co to tego, czy rodzaj ten rzeczywiście zawiera oba gatunki, ani czy jest on ważny. Budowa anatomiczna gatunku typowego - ''M. rhodesiensis'' - jest bardzo podobna do budowy anatomicznej [[Coelophysis|celofyza]], przez co niektórzy, w tym Raath (Raath i Bristowe, 2004), stwierdzili, że ''M. rhodesiensis'' to po prostu [[synonim]] [[Coelophysis|celofyza]]. Z kolei ''"M." kayentakatae'' może być synonimem [[Coelophysis|celofyza]] (Paul, 1993), jak i innym [[rodzaj]]em [[Coelophysoidea|celofyzoida]]. ''M. kayentakatae'' nieco różni się od dwóch poprzednich (np. posiada niewielkie grzebienie na czaszce), ponadto analiza Ronalda Tykoskiego z 2005 r. wykazała, że ''M. rhodesiensis'' jest bliżej spokrewniony z [[Coelophysis|celofyzem]] niż z ''M. kayentakatae'', którego najbliższym krewnym jest [[Segisaurus|segizaur]]. W niektórych innych analizach wyniki są podobne, z tym że ''"M." kayentakatae'' jest w nich najbliżej spokrewniony z nieco innymi rodzajami, np. z ''[[Gojirasaurus]]'' (Ezcurra i Novas, 2007). Istnieją także analizy, w których ''M. rhodensiensi'' jednak jest najbliżej spokrewniony z ''M. kayentakatae'' (Tykoski i Rowe, 2004). Zob. [[Coelophysoidea#Kladogramy]] oraz [[Theropoda#Kladogramy]].

Irmis (2004) uznał też za bardzo podobnego do ''Megapnosaurus'' [[Coelophysoidea|celofyzoida]], którego szczątki znaleziono w chińskiej prowincji Junnan (w 2014 roku opisano celofyzoida z tej samej formacji - ''[[Panguraptor]]''). Natomiast Hernandez zaliczył do tego rodzaju kości [[Coelophysoidea|celofyzoida]], którego nazwał "Syntarsus" "mexicanum". Jest to jednak nazwa [[nomen nudum]], ze względu na niewskazanie cech diagnostycznych i [[holotyp]]u (Mortimer, M. online).

==Budowa i paleobiologia==
===''M. rhodensiensis''===
Był to (tak jak inne [[Coelophysoidea|celofyzoidy]]) niewielki, lekko zbudowany teropod. Posiadał dość długie kończyny przednie oraz długą paszczę. Żył we wczesnej jurze (hettang-synemur) na terenie obecnego Zimbabwe i RPA. Ten teropod podobnie jak inne [[Coelophysoidea|celofyzoidy]] posiadał słaby staw przy kości przedszczękowej oraz słabe kości szczęki, co daje podstawy do podejrzenia, że był on padlinożercą albo żywił się zwierzętami mniejszymi od siebie.

Według Raatha (1977) cechami odróżniającymi ''Megapnosaurus rhodensiensis'' (wówczas ''Syntarsus'') od [[Coelophysis|celofyza]], to: obecność okna nosowego, charakter kontaktu pomiędzy kością łzową i jarzmową, oraz większe okno przedoczodołowe (ok. 27% u celofyza i 43% u ''M. rhodensiensis''). Jednak późniejsze badania (Bristowe i Raath, 2004) wykazały, że te różnice opierały się na błędnych rekonstrukcjach, a w rzeczywistości różnice te nie występowały. Tak więc autorzy badania uznali, że ''Megapnosaurus'' i ''[[Coelophysis]]'' to synonimy. Zauważyli jednak inne różnice, które (wraz z rozdzieleniem czasowym i geograficznym obu taksonów) uzasadniają rozdzielenie ich na poziomie gatunkowym.

Był to jeden z najstarszych znanych dinozaurów posiadających złączone ze sobą obojczyki - widełki. Widełki miały kształt rozwartego "V" - obojczyki tworzyły kąt ok. 130-140 stopni (u jednego osobnika, z powodu obojczyków lekko zagiętych w kształt "S" było to nieco mniej - ok. 115 stopni). Początkowo te widełki uznano za róg aparatu gnykowego.

W Republice Zimbabwe znaleziono w jednym miejscu kości trzydziestu megapnozaurów, co może wskazywać na ich stadny tryb życia. Z drugiej strony mogły być to po prostu kości megapnozaurów, które zginęły w czasie powodzi i zostały zniesione przez wodę w jedno miejsce. Można przypuszczać, że megapnozaury łączyły się w stada do polowania na większą zdobycz czy zbierały się przy wysychających rzekach, aby wyławiać z nich ryby (tak jak [[Coelophysis|celofyzy]] w serialu "Walking with Dinosaurus: New Blood" czyli "Wędrówki z dinozaurami: Nowa krew").

Podobnie jak u ''[[Coelophysis]]'', u ''M. rhodensiensis'' widoczny jest podział na osobniki smukłe i masywne (zob. [[Coelophysis#Dymorfizm płciowy]]). W kościach megapnozaura widoczne są ślady resorpcji kości podobne do tych, które tworzą się podczas powstawania jaj w ciele matki. Takie puste przestrzenie występowały w kościach tylko masywnych osobników - prawdopodobnie były to samice (Chinsamy, 1990). Jednak nowsze badania dają raczej słabe poparcie co do obecności dymorfizmu płciowego u tych dinozaurów (Griffin i in., 2016). Dowodzą także, że megapnozaur i [[Coelophysis|celofyz]] wykazywały się dużą indywidualną zmiennością.

===''M. kayentakatae''===
[[Plik: Syntarsus kayentakatae.png|300px|thumb|right|Czaszka [[holotyp]]u ''M. kayentakatae''. Autorzy: Zhiheng Li, Zhonghe Zhou, Julia A. Clarke [http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0198078] ]]

Czaszka miała 23 cm długości. Okno przedoczodołowe było długie - rozciągało się na ok. 26% długości czaszki (podobnie jak u ''[[Coelophysis]]''). Pod pewnymi względami czaszka tego dinozaura była dość podobna do czaszki ''[[Dilophosaurus]]'' - kość przedszczękowa i szczękowa były oddzielone przez głębokie wcięcie, a na czaszce znajdowała się para kostnych grzebieni o grubości 1-2 mm, które były utworzone z kości łzowych oraz prawdopodobnie także z kości nosowych. Kość przedszczękowa miała 4 zęby, które były lekko zakrzywione i prawie okrągłe w przekroju. Były słabo (lub nie były wcale) ząbkowane. Niektóre zęby kości zębowej były podobne. Zęby kości szczękowej (których było 18) były silnie zakrzywione, spłaszczone po bokach i były silnie ząbkowane. ''M. kayentakatae'' posiadał widełki podobne do tych, co ''M. rhodensiensis''.

===Tropy i pokrycie ciała===
[[Plik: Megapnosaurus .tif|300px|thumb|right|Tropy ''Grallator''. Autor: "Eubrontes" [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Megapnosaurus_.tif] ]]
Niektóre tropy nazywane ''Grallator'' mogły być pozostawione przez [[Coelophysoidea|celofyzoidy]] podobne do ''Megapnosaurus''.

Być może ''Megapnosaurus'' był pokryty prymitywnymi piórami, zapewniającym izolację termiczną lub służącymi do ozdoby. Wprawdzie nie ma to bezpośrednich dowodów, ale w 1996 r. Gerard Gerliński w artykule "Feather-like Impressions in a Theropod Resting Trace from the Lower Jurassic of Massachusetts" przedstawił wyniki badania nad pewnym tropem oznaczonym jako AC 1/7, należącym najprawdopodobniej do teropoda z [[klad]]u [[Coelophysoidea]], pochodzącym ze wczesnej jury. Znalazł na nim coś, co zinterpretował jako odciski piór. Jeśli to rzeczywiście są pióra, to ich właściciel był upierzony. Ponieważ zwierzę, które zostawiło ten trop było najprawdopodobniej spokrewnione z megapnozaurem i żyło w podobnym czasie, więc można przypuszczać, że analogicznie megapnozaur też je posiadał. Jednak inni paleontolodzy nie są przekonani co do tego, że są to odciski piór. Zob. [[Dilophosaurus#Pierzasty dilofozaur?]]

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa oznacza ''wielki martwy jaszczur''. Nazwano go tak, bo dinozaur ten przypominał nieco badaczom, którzy wymyślili nazwę, jaszczurkę.
Nazwa pierwszego gatunku - ''M. rhodensiensis'' - odnosi się do Rodezji - dawnej nazwy Republiki Zimbabwe, gdzie odnaleziono jego pierwsze szczątki.
Nazwa drugiego gatunku - ''M. kayentakatae'' - honoruje Kathleena ("Kayenta Kay") Smitha, który odkrył holotyp tego dinozaura.

==Ciekawostki==
Syntars nazywany obecnie też megapnozaurem, był pierwszym dinozaurem, którego przedstawiono jako pokrytego piórami. Ilustracja ta wykonana przez Sarah Landry znajdowała się w książce [[Robert Bakker|Roberta T. Bakkera]] z 1975 r. pt. "Dinosaur Rennaisance". Badania linii wzrostu wewnątrz kości sugeruje, że megapnozaur mógł żyć ok. 7 lat.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
| {{V|''Megapnosaurus''}}
| {{Kpt|Ivie, Ślipinski i Węgrzynowicz}} [[2001]]
|-
|= ''Syntarsus''
| {{Kpt|[[Michael Raath|Raath]]}}, [[1969]]
|-
| {{V|''M. rhodensiensis''}}
| {{Kpt|[[Michael Raath|Raath]]}}, [[1969]]
|-
|= ''Syntarsus rhodensiensis''
| {{Kpt|[[Michael Raath|Raath]]}}, [[1969]]
|-
|= ''Coelophysis rhodensiensis''
| {{Kpt|[[Michael Raath|Raath]]}}, [[1969]]
|-
| {{V|''M. kayentakatae''}}
| {{Kpt|[[Timothy Rowe|Rowe]]}}, [[1989]]
|-
|= ''Syntarsus kayentakatae''
| {{Kpt|[[Timothy Rowe|Rowe]]}}, [[1989]]
|-
|= ''Coelophysis kayentakatae''
| {{Kpt|[[Timothy Rowe|Rowe]]}}, [[1989]]
|}

==Bibliografia==
Bristowe A., Raath M.A. 2004. "A juvenile coelophysoid skull from the Early Jurassic of Zimbabwe, and the synonymy of Coelophysis and Syntarsus". Palaeontologia Africana. 40(40):31-41

Chinsamy A. 1990. "Physiological implications of the bone histology of Syntarsus rhodesiensis (Saurischia: Theropoda)". Palaeontologia Africana. 27:77-82

Griffin C.T., Nesbitt S.J. 2016. "Anomalously high variation in postnatal development is ancestral for dinosaurs but lost in birds". PNAS. 113 (51) 1475714762

Irmis R.B. 2004. "First report of Megapnosaurus (Theropoda: Coelophysoidea) from China". PaleoBios. 24(3):11–18

Ivie M., Ślipiński A., Węgrzynowicz P. 2001. "Generic homonyms in the Colydiinae (Coleoptera: Zopheridae)". Insecta Mundi. 15 (1).

Knoll F. 2005. "The tetrapod fauna of the Upper Elliot and Clarens formations in the main Karoo Basin (South Africa and Lesotho)". Bulletin de la Societe Geologique de France. 176(1):81-91 [[DOI: 10.2113/176.1.81]]

Paul, G.S. 1992. "Are Syntarsus and the Whitaker quarry theropod the same genus?" New Mexico Museum of Natural History.

Rowe T. B. 1989. "A new species of the theropod dinosaur Syntarsus from the Early Jurassic Kayenta Formation of Arizona". Journal of Vertebrate Paleontology. 9(2):125-136 [[DOI: 10.1080/02724634.1989.10011748]]

Smith D.K, Merrill, A. 2006. "Facial Variation in Coelophysis bauri and the status of Megapnosaurus (Syntarsus)". New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin.

Tykoski R.S., Forster C.A., Rowe T.B., Sampson S.D., Munyikwa D. 2002. "A furcula in the Coelophysid theropod Syntarsus". Journal of Vertebrate Paleontology. 22(3):728–733

Mortimer, M. online [http://theropoddatabase.blogspot.com/2012/02/syntarsus-mexicanum.html]

The Theropod Database [http://theropoddatabase.com/Coelophysoidea.htm#Megapnosauruskayentakatae]

Ivie, M. online [http://dml.cmnh.org/2002Feb/msg00086.html]


[[Kategoria:Dinosauria]]
[[Kategoria:Saurischia]]
[[Kategoria:Theropoda]]
[[Kategoria:Coelophysoidea]]
[[Kategoria:Ameryka Północna]]
[[Kategoria:Afryka]]
[[Kategoria:USA]]
[[Kategoria:Zimbabwe]]
[[Kategoria:RPA]]
[[Kategoria:Mezozoik]]
[[Kategoria:Jura]]
[[Kategoria:Hettang]]
[[Kategoria:Synemur]]
[[Kategoria:Pliensbach]]
[[Kategoria:Toark]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Megapnosaurus''}}
 {{Opis
@@ Linia 162: / Linia 164: @@
 [[Kategoria:Pliensbach]]
 [[Kategoria:Toark]]

@@ Linia 76: / Linia 76: @@
 [[Plik: Syntarsus kayentakatae.png|300px|thumb|right|Czaszka [[holotyp]]u ''M. kayentakatae''. Autorzy: Zhiheng Li, Zhonghe Zhou, Julia A. Clarke [http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0198078] ]]
-Czaszka miała 23 cm długości. Okno przedoczodołowe było długie - rozciągało się na ok. 26% długości czaszki (podobnie jak u ''[[Coelophysis]]''). Pod pewnymi względami czaszka tego dinozaura była dość podobna do czaszki ''[[Dilophosaurus]]'' - kość przedszczękowa i szczękowa były oddzielone przez głębokie wcięcie, a na czaszce znajdowała się para kostnych grzebieni o grubości 1-2 mm, które były utworzone z kości łzowych oraz prawdopodobnie także z kości nosowych. Kość przedszczękowa miała 4 zęby, które były lekko zakrzywione i prawie okrągłe w przekroju. Były słabo (lub nie były wcale) ząbkowane. Niektóre zęby kości zębowej były podobne. Zęby kości szczękowej (których było 18) były silnie zakrzywione, spłaszczone po bokach i były silnie ząbkowane. ''M. kayentakatae'' posiadał widełki podobne do tych, co ''M. rhodensiensis''.
+Czaszka miała 23 cm długości. Okno przedoczodołowe było długie - rozciągało się na ok. 26% długości czaszki (podobnie jak u ''[[Coelophysis]]''). Pod pewnymi względami czaszka tego dinozaura była dość podobna do czaszki ''[[Dilophosaurus]]'' - kość przedszczękowa i szczękowa były oddzielone przez głębokie wcięcie, a na czaszce znajdowała się para kostnych grzebieni o grubości 1-2 mm, które były utworzone z kości łzowych oraz prawdopodobnie także z kości nosowych. Kość przedszczękowa miała 4 zęby, które były lekko zakrzywione i prawie okrągłe w przekroju. Były słabo (lub nie były wcale) ząbkowane. Niektóre zęby kości zębowej były podobne. Zęby kości szczękowej (których było 18) były silnie zakrzywione, spłaszczone po bokach i silnie ząbkowane. ''M. kayentakatae'' posiadał widełki podobne do tych, co ''M. rhodensiensis''.
 ===Tropy i pokrycie ciała===

@@ Linia 90: / Linia 90: @@
 ==Ciekawostki==
-Syntars nazywany obecnie też megapnozaurem, był pierwszym dinozaurem, którego przedstawiono jako pokrytego piórami. Ilustracja ta wykonana przez Sarah Landry znajdowała się w książce [[Robert Bakker|Roberta T. Bakkera]] z 1975 r. pt. "Dinosaur Rennaisance". Badania linii wzrostu wewnątrz kości sugeruje, że megapnozaur mógł żyć ok. 7 lat.
+Syntars nazywany obecnie też megapnozaurem, był pierwszym dinozaurem, którego przedstawiono jako pokrytego piórami. Ilustracja ta wykonana przez Sarah Landry znajdowała się w książce [[Robert Bakker|Roberta T. Bakkera]] z 1975 r. pt. "Dinosaur Rennaisance". Badania linii wzrostu wewnątrz kości sugerują, że megapnozaur mógł żyć ok. 7 lat.
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 65: / Linia 65: @@
 Był to (tak jak inne [[Coelophysoidea|celofyzoidy]]) niewielki, lekko zbudowany teropod. Posiadał dość długie kończyny przednie oraz długą paszczę. Żył we wczesnej jurze (hettang-synemur) na terenie obecnego Zimbabwe i RPA. Ten teropod podobnie jak inne [[Coelophysoidea|celofyzoidy]] posiadał słaby staw przy kości przedszczękowej oraz słabe kości szczęki, co daje podstawy do podejrzenia, że był on padlinożercą albo żywił się zwierzętami mniejszymi od siebie.
-Według Raatha (1977) cechami odróżniającymi ''Megapnosaurus rhodensiensis'' (wówczas ''Syntarsus'') od [[Coelophysis|celofyza]], to: obecność okna nosowego, charakter kontaktu pomiędzy kością łzową i jarzmową, oraz większe okno przedoczodołowe (ok. 27% u celofyza i 43% u ''M. rhodensiensis''). Jednak późniejsze badania (Bristowe i Raath, 2004) wykazały, że te różnice opierały się na błędnych rekonstrukcjach, a w rzeczywistości różnice te nie występowały. Tak więc autorzy badania uznali, że ''Megapnosaurus'' i ''[[Coelophysis]]'' to synonimy. Zauważyli jednak inne różnice, które (wraz z rozdzieleniem czasowym i geograficznym obu taksonów) uzasadniają rozdzielenie ich na poziomie gatunkowym.
+Według Raatha (1977) cechami odróżniającymi ''Megapnosaurus rhodensiensis'' (wówczas ''Syntarsus'') od [[Coelophysis|celofyza]], to: obecność okna nosowego, charakter kontaktu pomiędzy kością łzową i jarzmową, oraz większe okno przedoczodołowe (ok. 27% długości czaszki u celofyza i 43% u ''M. rhodensiensis''). Jednak późniejsze badania (Bristowe i Raath, 2004) wykazały, że te różnice opierały się na błędnych rekonstrukcjach, a w rzeczywistości nie występowały. Tak więc autorzy badania uznali, że ''Megapnosaurus'' i ''[[Coelophysis]]'' to synonimy. Zauważyli jednak inne różnice, które (wraz z rozdzieleniem czasowym i geograficznym obu taksonów) uzasadniają rozdzielenie ich na poziomie gatunkowym.
 Był to jeden z najstarszych znanych dinozaurów posiadających złączone ze sobą obojczyki - widełki. Widełki miały kształt rozwartego "V" - obojczyki tworzyły kąt ok. 130-140 stopni (u jednego osobnika, z powodu obojczyków lekko zagiętych w kształt "S" było to nieco mniej - ok. 115 stopni). Początkowo te widełki uznano za róg aparatu gnykowego.