Parahesperornis - Historia wersji

Paweł o 12:31, 18 maj 2024

2024-05-18T12:31:38Z

Taurovenator o 10:31, 27 lut 2024

2024-02-27T10:31:02Z

Taurovenator o 18:09, 26 lut 2024

2024-02-26T18:09:50Z

Taurovenator o 14:51, 24 lut 2024

2024-02-24T14:51:50Z

Paweł o 13:02, 24 gru 2023

2023-12-24T13:02:57Z

Paweł o 14:03, 12 paź 2023

2023-10-12T14:03:32Z

Paweł: /* Czaszka */

2023-10-08T19:50:37Z

‎Czaszka

Paweł: /* Czaszka */

2023-10-08T19:50:03Z

‎Czaszka

Paweł: Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Parahesperornis''}} {{Opis |Autor = Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''Parahesperornis'' (parahesperornis) |długość = 1,05 m
2023-10-08T13:37:18Z

Utworzono nową stronę "{{DISPLAYTITLE:''Parahesperornis''}} {{Opis |Autor = Paweł Konarzewski |Korekta = |nazwa = ''Parahesperornis'' (parahesperornis) |długość = 1,05 m <ref name="Mo..."

Nowa strona
{{DISPLAYTITLE:''Parahesperornis''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Parahesperornis'' (parahesperornis)
|długość = 1,05 m <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes". wyd. Princeton University Press. </ref>
|wysokość =
|masa = 8,4 kg <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
|dieta = rybożerny
|miejsce = [[USA]] - Kansas
([[formacja]] [[Niobrara Chalk]] - ogniwo Smoky Hill)
|czas = {{Występowanie|87|82}}
ok. 87-82 [[Ma]] 
[[późna kreda]] (późny [[koniak]]-wczesny [[kampan]])
|systematyka =
[[Avialae]]

[[Ornithuromorpha]]

[[Ornithurae]]

[[Hesperornithiformes]]

[[Hesperornithidae]]

|grafika = Skeleton of Parahesperornis alexi.jpg
|podpis = Zrekonstrukowamy szkielet ''Parahesperornis''. Fot. Momotarou2012 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Skeleton_of_Parahesperornis_alexi.jpg]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Parahesperornis'' to wymarły ptak blisko spokrewniony z ''[[Hesperornis]]'' żyjący w późnej kredzie na terenach Stanów Zjednoczonych.

==Materiał kopalny==
[[Holotyp]] (KUVP 2287) to prawie kompletny szkielet wraz z niemalże całą, lecz zmiażdzoną i rozczłonkowaną czaszką. Zachowały się również odciski skóry.

Drugi osobnik (KUVP 24090) jest znany z częściowego szkieletu pozaczaszkowego zawierającego cztery izolowane kręgi szyjne, co najmniej 13 [[artykułowany|artykułowanych]] tylnych kręgów szyjnych i piersiowych, cztery wolne i [[artykułowany|artykułowane]] kręgi ogonowe, [[pygostyl]], miednicę, mostek, kość kruczą, kości udowej, rzepkę oraz obydwa ''[[tibiotarsus]]''.

Do omawianego rodzaju należy również okaz oznaczony jako ''Parahesperornis'' [[sp.]] znany jedynie z ''[[tarsometatarsus]]'' (FHSM VP-17312).

Wszystkie wymienione szczątki należały do dorosłych osobników.

==Budowa==
===Czaszka===
Czaszka ''Parahesperornis'' jest dość kompletna, lecz pomiażdzona i rozczłonkowana. Mózgoczaszka (ang. ''braincase'') okazu typowego jest zgnieciona grzbietowo-brzusznie i połączona w sposób [[artykułowany]] z kośćmi czołowymi. Puszka mózgowa ''Parahesperornis'' i ''[[Hesperornis]]'' wykazują mniejszy stopień [[pneumatyzacja|pneumatyczności]] niż u ''[[Enaliornis]]''. Kłykieć potyliczny jest podzielony na dwie części lekko i ma lekko haczykowaty kształt. Jest on mniejszy niż kłykieć u ''[[Hesperornis]]''. Kości czołowe są spłaszczone i bardzo szerokie. ''Parahesperornis'' ma wydłużoną kość łzową i jest ona pneumatyczna. Czaszka jest zakończona dziobem zbudowanym z kości szczękowej i przedszczękowej. Podobnie jak u współczesnych ptaków najdłuższą część dzioba stanowi kość przedszczękowa. W szczękach znajdowały się zęby ułatwiające chwytanie zdobyczy (Bell i Chiappe, 2020). Czaszki ''Hesperornis'' i ''Parahesperornis'' wykazywały kinezę czaszki (Bühler i in., 1988).

===Szkielet pozaczaszkowy===
Parahesperornis ma długą szyję, w której znajduje się 17 kręgów. Przednie kręgi szyjne stają się coraz dłuższe, a końcowe kręgi odcinka szyjnego są krótsze i bardziej zwarte. Odcinek piersiowy liczy 5 kręgów. W [[synsacrum]] prawdopodobnie znajduje się 11 zrośniętych ze sobą kręgów. Kręgi ogonowe ''Parahesperornis'' ogólną anatomią są bardzo podobne jak u ''Hesperornis'' i prawdopodobnie ma co najmniej 10 kręgów. Kość ramienna jest smukła i ma cienki trzon z nieco szerszym, zaokrąglonym końcem dystalnym. K. krucza to bardzo cienka i wydłużona kość, która ma kształt zbliżony do trójkąta w widoku grzbietowym lub brzusznym. Obojczyki nie były zrośnięte ze sobą. Mostek jest płaski i ma pięć wyrostków żebrowych. Miednica parahesperornis ma zredukowaną i okrągłą panewką. Kość udowa jest lekko wysklepiona, z rozszerzonym krętarzem i kłykciem kości strzałkowej. Głowa kości udowej rozciąga się proksymalnie za krętarzem. Wydłużona rzepka ma trójkątny kształt. Ogólna morfologia [[tibiotarsus]] i [[tarsometatarsus]] jest bardzo podobna jak u najbliższego kuzyna omawianego ptaka (Bell i Chiappe, 2020).

==Paleobiologia==
Parahesperornis podobnie jak jego kuzyni był świetnie dostosowany do wodnego trybu życia. Szkielet wykazuje wiele cech ułatwiających szybkie nurkowanie. Dzięki odpowiedniej budowie kości kończyn tylnych parahesperornis poruszał się bardzo szybko pod wodą (Bell i Chiappe, 2020). Stopy u przedstawicieli Hesperornithiformes były ustawione bezpośrednio za ciałem (Bell i Chiappe, 2022). Miał on krótszą i zwrotniejszą szyję niż hesperornis, jednak pod innymi względami był słabszym nurkiem niż jego najbliższy kuzyn (Bell i Chiappe, 2020). Budowa czaszek członków kladu Hesperornithiformes wykazuje przystosowania do nurkowania pod wodą. Jedną z nich była liczba zębów oraz haczykowaty koniec dzioba (Bell i Chiappe, 2022).

==Odciski skóry==
[[Plik:Parahesperornis alexi.jpg|thumb|Odciski skóry ''Parahesperornis''. Źródło: Williston, 1896]]
Parahesperornis jest jedynym przedstawicielem Hesperornithiformes u którego zachowały się odciski skóry. Po raz pierwszy opisał je Williston w 1896 roku. Znajdują one się na skalnych płytach. Wszystkie odciski prawdopodobnie pochodzą z okolicy stóp. Największe plamy występują w zaokrąglonej łacie o powierzchni około 24 cm2, która zachodzi na część odcisku lewego [[tarsometatarsus]] i jednego z paliczków stopy. Kolejne ślady odcisków zajmują mniejszą powierzchnię, lecz ich zarys jest wyraźniejszy. W odciskach znajdowały się dwa typy łusek: małe równoboczne i większe wydłużone. Małe łuski różnią się od siebie kształem (od prawie okragłch do rombowych). Wydłużone łuski mają bardziej standardowy kształt, tworząc bardzo wydłużone pięciokąty ustawione równolegle do siebie. Między łuskami nie ma dużej gradacji i nie zachodzą na siebie. Wydłużone łuski zapewne tworzą pojedynczy rząd z równobocznymi łuskami ułożonymi poza trójkątną krawędzią. Jest to typowy wzór łusek na stopach współczesnych ptaków, z wyjątkiem krótkiego, płaskiego boku widocznego na wydłużonych łuskach.

Interesujący wydaje się być drugi wzór łusek. Znajduje się po przeciwnej stronie niż łuski ze skały usunięte z górnej części stępu. Willston interpretował je jako pióra. Jednak odciski te są bardzo niewyraźne i być może są one małe, równoboczne (Bell i Chiappe, 2020).

==Etymologia==
Nazwa rodzajowa opisywanego ptaka oznacza dosłownie "bliski Hesperornis". Epitet gatunkowy ''alexi'' honoruje nieżyjącego paleontologa Alexandra Wetmore'a, który zajmował się badaniem wymarłych ptaków.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V| ''Parahesperornis''}}
| {{Kpt|Martin}}, [[1984]]
|-
|{{V| ''P. alexi''}}
| {{Kpt|Martin}}, 1984
|}

==Bibliografia==
 Bell, A., & Chiappe, L. M. (2020). "Anatomy of ''Parahesperornis'': evolutionary mosaicism in the Cretaceous Hesperornithiformes (Aves)". Life, 10(5), 62. [[doi:10.3390/life10050062]]

Bell, A., & Chiappe, L. M. (2022). "The Hesperornithiformes: a review of the diversity, distribution, and ecology of the earliest diving birds". Diversity, 14(4), 267. [[doi:10.3390/d14040267]]

Bell, A., & Everhart, M. J. (2009). "A new specimen of ''Parahesperornis'' (Aves: Hesperornithiformes) from the Smoky Hill Chalk (Early Campanian) of western Kansas". Transactions of the Kansas Academy of Science, 112(1/2), 7-14. [[doi:10.1660/062.112.0202]]

Bühler, P., Martin, L. D., & Witmer, L. M. (1988). "Cranial kinesis in the Late Cretaceous birds ''Hesperornis'' and ''Parahesperornis''". The Auk, 105(1), 111-122. [[doi:10.1093/auk/105.1.111]]

Martin, L. (1984). "A new Hesperornithid and the relationships of the Mesozoic birds". Transactions of the Kansas Academy of Science 87:141-150.
<references/>
[[Kategoria:Avialae]]
[[Kategoria:Pygostylia]]
[[Kategoria:Euornithes]]
[[Kategoria:Ornithurae]]
[[Kategoria:Hesperornithiformes]]
[[Kategoria:Ameryka Północna (ptaki)]]
[[Kategoria:USA (ptaki)]]
[[Kategoria:Mezozoik (ptaki)]]
[[Kategoria:Kreda (ptaki)]]
[[Kategoria:Koniak (ptaki)]]
[[Kategoria:Santon (ptaki)]]
[[Kategoria:Kampan (ptaki)]]

@@ Linia 25: / Linia 25: @@
 [[Ornithothoraces]]
 [[Ornithuromorpha]]
@@ Linia 94: / Linia 96: @@
 [[Kategoria:Pygostylia]]
 [[Kategoria:Ornithothoraces]]
 [[Kategoria:Ornithuromorpha]]
 [[Kategoria:Ornithurae]]

← poprzednia wersja		Wersja z 10:31, 27 lut 2024
Linia 21:		Linia 21:

	[[Avialae]]		[[Avialae]]
		+
		+	[[Pygostylia]]

	[[Ornithothoraces]]		[[Ornithothoraces]]

@@ Linia 90: / Linia 90: @@
 <references/></small>
 [[Kategoria:Avialae]]
 [[Kategoria:Ornithothoraces]]
 [[Kategoria:Ornithuromorpha]]

@@ Linia 15: / Linia 15: @@
 |systematyka =
 [[Dinosauria]]
 [[Theropoda]]

@@ Linia 4: / Linia 4: @@
 |Korekta =
 |nazwa = ''Parahesperornis'' (parahesperornis)
-|długość = 1,05 m <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes". wyd. Princeton University Press. </ref>
+|długość = ok. 1,1 m <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes". wyd. Princeton University Press. </ref>
 |wysokość =
 |masa = 8,4 kg <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
@@ Linia 14: / Linia 14: @@
 <small>[[późna kreda]] (późny [[koniak]]-wczesny [[kampan]])</small>
 |systematyka =
 [[Avialae]]
 [[Ornithuromorpha]]
@@ Linia 54: / Linia 60: @@
 ==Odciski skóry==
 [[Plik:Parahesperornis alexi.jpg|thumb|Odciski skóry ''Parahesperornis''. Źródło: Williston, 1896]]
-Parahesperornis jest jedynym przedstawicielem Hesperornithiformes u którego zachowały się odciski skóry. Po raz pierwszy opisał je Williston w 1896 roku. Znajdują one się na skalnych płytach. Wszystkie odciski prawdopodobnie pochodzą z okolicy stóp. Największe plamy występują w zaokrąglonej łacie o powierzchni około 24 cm2, która zachodzi na część odcisku lewego [[tarsometatarsus]] i jednego z paliczków stopy. Kolejne ślady odcisków zajmują mniejszą powierzchnię, lecz ich zarys jest wyraźniejszy. W odciskach znajdowały się dwa typy łusek: małe równoboczne i większe wydłużone. Małe łuski różnią się od siebie kształem (od prawie okragłch do rombowych). Wydłużone łuski mają bardziej standardowy kształt, tworząc bardzo wydłużone pięciokąty ustawione równolegle do siebie. Między łuskami nie ma dużej gradacji i nie zachodzą na siebie. Wydłużone łuski zapewne tworzą pojedynczy rząd z równobocznymi łuskami ułożonymi poza trójkątną krawędzią. Jest to typowy wzór łusek na stopach współczesnych ptaków, z wyjątkiem krótkiego, płaskiego boku widocznego na wydłużonych łuskach.
+Parahesperornis jest jedynym przedstawicielem Hesperornithiformes u którego zachowały się odciski skóry. Po raz pierwszy opisał je Williston w 1896 roku. Znajdują one się na skalnych płytach. Wszystkie odciski prawdopodobnie pochodzą z okolicy stóp. Największe plamy występują w zaokrąglonej łacie o powierzchni około 24 cm², która zachodzi na część odcisku lewego [[tarsometatarsus]] i jednego z paliczków stopy. Kolejne ślady odcisków zajmują mniejszą powierzchnię, lecz ich zarys jest wyraźniejszy. W odciskach znajdowały się dwa typy łusek: małe równoboczne i większe wydłużone. Małe łuski różnią się od siebie kształem (od prawie okragłch do rombowych). Wydłużone łuski mają bardziej standardowy kształt, tworząc bardzo wydłużone pięciokąty ustawione równolegle do siebie. Między łuskami nie ma dużej gradacji i nie zachodzą na siebie. Wydłużone łuski zapewne tworzą pojedynczy rząd z równobocznymi łuskami ułożonymi poza trójkątną krawędzią. Jest to typowy wzór łusek na stopach współczesnych ptaków, z wyjątkiem krótkiego, płaskiego boku widocznego na wydłużonych łuskach.
 Interesujący wydaje się być drugi wzór łusek. Znajduje się po przeciwnej stronie niż łuski ze skały usunięte z górnej części stępu. Willston interpretował je jako pióra. Jednak odciski te są bardzo niewyraźne i być może są one małe, równoboczne (Bell i Chiappe, 2020).
@@ Linia 83: / Linia 89: @@
 [[Kategoria:Avialae]]
 [[Kategoria:Ornithothoraces]]
 [[Kategoria:Ornithuromorpha]]
 [[Kategoria:Ornithurae]]

@@ Linia 31: / Linia 31: @@
 }}
 ==Wstęp==
-''Parahesperornis'' to wymarły ptak blisko spokrewniony z ''[[Hesperornis]]'' żyjący w późnej kredzie na terenach Stanów Zjednoczonych.
+''Parahesperornis'' to wymarły ptak blisko spokrewniony z ''[[Hesperornis]]'' żyjący w późnej kredzie na terenie Stanów Zjednoczonych.
 ==Materiał kopalny==
@@ Linia 82: / Linia 82: @@
 <references/></small>
 [[Kategoria:Avialae]]
-[[Kategoria:Pygostylia]]
+[[Kategoria:Ornithothoraces]]
 [[Kategoria:Euornithes]]
 [[Kategoria:Ornithurae]]
 [[Kategoria:Hesperornithiformes]]

@@ Linia 44: / Linia 44: @@
 ==Budowa==
 ===Czaszka===
-Czaszka ''Parahesperornis'' jest dość kompletna, lecz pomiażdzona i rozczłonkowana. Mózgoczaszka (ang. ''braincase'') okazu typowego jest zgnieciona grzbietowo-brzusznie i połączona w sposób [[artykułowany]] z kośćmi czołowymi. Puszka mózgowa ''Parahesperornis'' i ''[[Hesperornis]]'' wykazują mniejszy stopień [[pneumatyzacja|pneumatyczności]] niż u ''[[Enaliornis]]''. Kłykieć potyliczny jest podzielony na dwie części lekko i ma lekko haczykowaty kształt. Jest on mniejszy niż kłykieć u ''[[Hesperornis]]''. Kości czołowe są spłaszczone i bardzo szerokie. ''Parahesperornis'' ma wydłużoną kość łzową i jest ona pneumatyczna. Czaszka jest zakończona dziobem zbudowanym z kości szczękowej i przedszczękowej. Podobnie jak u współczesnych ptaków najdłuższą część dzioba stanowi kość przedszczękowa. W szczękach znajdowały się zęby ułatwiające chwytanie zdobyczy (Bell i Chiappe, 2020). Czaszki ''Hesperornis'' i ''Parahesperornis'' wykazywały kinezę (Bühler i in., 1988).
+Czaszka ''Parahesperornis'' jest dość kompletna, lecz pomiażdżona i rozczłonkowana. Mózgoczaszka (ang. ''braincase'') okazu typowego jest zgnieciona grzbietowo-brzusznie i połączona w sposób [[artykułowany]] z kośćmi czołowymi. Puszka mózgowa ''Parahesperornis'' i ''[[Hesperornis]]'' wykazują mniejszy stopień [[pneumatyzacja|pneumatyczności]] niż u ''[[Enaliornis]]''. Kłykieć potyliczny jest podzielony na dwie części lekko i ma lekko haczykowaty kształt. Jest on mniejszy niż kłykieć u ''[[Hesperornis]]''. Kości czołowe są spłaszczone i bardzo szerokie. ''Parahesperornis'' ma wydłużoną kość łzową i jest ona pneumatyczna. Czaszka jest zakończona dziobem zbudowanym z kości szczękowej i przedszczękowej. Podobnie jak u współczesnych ptaków najdłuższą część dzioba stanowi kość przedszczękowa. W szczękach znajdowały się zęby ułatwiające chwytanie zdobyczy (Bell i Chiappe, 2020). Czaszki ''Hesperornis'' i ''Parahesperornis'' wykazywały kinezę (Bühler i in., 1988).
 ===Szkielet pozaczaszkowy===