Sapeornis - Historia wersji

Paweł: /* Opierzenie */

2025-04-19T17:52:04Z

‎Opierzenie

Paweł o 15:37, 19 kwi 2025

2025-04-19T15:37:20Z

Paweł: /* Lot */

2025-04-19T15:31:04Z

‎Lot

Paweł: Na chwilę obecną hasło jest ukończone

2025-04-19T13:15:43Z

Na chwilę obecną hasło jest ukończone

Paweł o 18:08, 17 kwi 2025

2025-04-17T18:08:10Z

Paweł o 17:59, 16 kwi 2025

2025-04-16T17:59:54Z

Paweł: Nowy artykuł - hasło w trakcie rozbudowy

2025-04-15T09:12:37Z

Nowy artykuł - hasło w trakcie rozbudowy

Nowa strona

Hasło w trakcie rozbudowy
{{DISPLAYTITLE:''Sapeornis''}}
{{Opis
|Autor = [[Paweł Konarzewski]]
|Korekta =
|nazwa = ''Sapeornis'' (sapeornis)
|długość = 40 cm <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes". wyd. Princeton University Press. </ref>
|masa = 880 g <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
|wysokość = 20 cm (w biodrach) <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
|dieta = roślinożerny
|miejsce = [[Chiny]] - Liaoning

([[formacja|formacje]] [[Yixian]] i [[Jiufotang]])
|czas = {{Występowanie|125.76|120}}
ok. 125,76-120 [[Ma]] 
[[wczesna kreda]] ([[barrem]]-[[apt]])
|systematyka =
[[Dinosauria]]

[[Saurischia]]

[[Theropoda]]

[[Avialae]]

[[Pygostylia]]

[[Omnivoropterygidae]]
|grafika = Sapeornis chaoyangensis NMNS.jpg
|podpis = Skamieniały szkielet sapeornisa (okaz BMNHC Ph1206). Fot. Tiouraren [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sapeornis_chaoyangensis_NMNS.jpg]
|PorównanieGrupa =
|PorównanieDługość =
|mapa =
}}
==Wstęp==
''Sapeornis'' to prymitywny ptak z grupy [[Pygostia]] żyjący we [[wczesna kreda|wczesnej kredzie]] na terenie dzisiejszych Chin. Sapeornis jest znany wielu okazów, dzięki czemu jest jedynym z najlepiej poznanych chińskich ptaków ery mezozoicznej.

==Taksonomia==
[[Plik:Liaoning Palaeontological Museum 20250103 104003.jpg|thumb|Skamieniały szkielet sapeornisa ([[holotyp]] "''Shenshiornis primita''"). Fot. Dlyj0604 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Liaoning_Palaeontological_Museum_20250103_104003.jpg].]]
Zhou i Zhang (2002) nazwali ''Sapeornis chaoyangensis'' na postawie niekompletnego szkieletu pozaczaszkowego. W latach 2008-2010 naukowcy opisywali kolejnych przedstawicieli [[Sapeornithidae]] (kolejno ''Didactylornis jii'', ''Sapeornis angustis'' oraz ''Shenshiornis primita''). W 2012 roku Gao i współpracownicy porównali znane okazy sapeornitydów. Według badaczy wspomniane taksony okazały się być tym samym zwierzęciem co ''S. chaoyangensis'', a różnice wynikały głównie z ontogenezy, [[tafonomia|tafonomii]] oraz błędnymi spostrzeżeniami wcześniejszych naukowców.

''Omnivoropteryx sinousaorum'' to ptak opisany kilka miesięcy później niż ''Sapeornis'' przez Czerkasa i Ji. Omniworopteryks jest znany z bardzo kompletnego, lecz niewypreparowanego szkieletu (CAGS-02-IG-gausa-3/DM 609). Badacze dla nowego gatunku nazwali również dwa nowe klady: Omnivoropterygiformes oraz Omnivoropterygidae. Niestety w literaturze naukowej grupy te były ignorowane przez naukowców. Jak podaje [[Mortimer]] (online) oraz Pomeroy (2013) według zasad [[ICZN]], Omnivoropterygidae jest ważnym kladem i ma pierwszeństwo przed Sapeornithidae, gdyż został zdefiniowany wcześniej. Według wspomnianych naukowców ''Omnivoropteryx'' jest [[młodszy synonim|młodszym synonimem]] omawianego rodzaju

==Materiał kopalny==
[[Plik:Sapeornis Holotype IVPP.jpg|thumb| Płyta skalna z [[holotyp]]em sapeornisa. Fot. Jonathan Chen [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sapeornis_Holotype_IVPP.jpg].]]
[[Holotyp]] (IVPP V12698) to szkielet pozaczaszkowy obejmujący kręgi, [[pygostyl]], obręcz barkową, widełki, skrzydła, obręcz miedniczną oraz nogi.

W sumie jest znanych ponad 100 okazów sapeornisa w tym dawniej uznawane za ''Omnivoropteryx'', ''Didactylornis'', ''S. angustis'' oraz ''Shenshiornis'' (Gao i in., 2012; Pomeroy, 2013; Pu i in., 2013; Zheng i in., 2014; Wang i in., 2017).

==Budowa==
[[Plik:Anhui Geological Museum 20240811 145054.jpg|thumb|Szkielet nieokreślonego gatunku ''Sapeornis''. Fot. Dlyj0604 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Anhui_Geological_Museum_20240811_145054.jpg]]]

==Opierzenie==

==Paleobiologia==
===Lot===

===Dieta===

==Etymologia==
Nazwa [[rodzaj]]owa ''Sapeornis'' wywodzi się od akronimu SAPE (Society of Avian Paleontology and Evolution) oraz zawiera greckie słowo ''ornis'' (ptak). Piąta konferencja SAPE odbyła się w Chinach w czerwcu 2000 roku, na krótko przed wykopaniem [[holotyp]]u. Epitet gatunkowy ''chaoyangensis'' nawiązuje do miasta Chaoyang, w którym zostały odnalezione pierwsze skamieniałości sapeornisa.

==Spis gatunków==
{| class="wikitable"
|{{V| ''Sapeornis''}}
| {{Kpt|Zhou}} i {{Kpt|Zhang}}, [[2002]]
|-
|= ''Omnivoropteryx''
|{{Kpt|Czerkas}} i {{Kpt|Ji}}, [[2002]]
|-
|= ''Didactylornis''
|{{Kpt|Yuan}}, [[2008]]
|-
|= ''Shenshiornis''
|{{Kpt|Hu, Li, Hou}} i {{Kpt|[[Xu]]}}, [[2010]]
|-
|{{V|''S. chaoyangensis''}}
| {{Kpt|Zhou}} i {{Kpt|Zhang}}, [[2002]]
|-
|= ''Omnivoropteryx sinousaorum''
|{{Kpt|Czerkas}} i {{Kpt|Ji}}, [[2002]]
|-
|= ''Didactylornis jii''
|{{Kpt|Yuan}}, [[2008]]
|-
|= ''Sapeornis angustis''
|{{Kpt|Provini, Zhou}} i {{Kpt|Zhang}}, [[2009]]
|-
|= ''Shenshiornis primita''
|{{Kpt|Hu, Li, Hou}} i {{Kpt|[[Xu]]}}, [[2010]]
|}

==Bibliografia==

Czerkas, S. A., & Ji, Q. (2002). "A preliminary report on an omnivorous volant bird from northeast China". [w]: Czerkas, S. J. (red). "Feathered Dinosaurs and the Origin of Flight". The Dinosaur Museum, Blanding, U.S.A: The Dinosaur Museum Journal. pp. 127–135.

Foth, C. (2014). "Comment on the absence of ossified sternal elements in basal paravian dinosaurs". Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(50), E5334-E5334. [[doi:10.1073/pnas.1419023111]]

Gao, C., Chiappe, L. M., Zhang, F., Pomeroy, D. L., Shen, C., Chinsamy, A., & Walsh, M. O. (2012). "A subadult specimen of the Early Cretaceous bird ''Sapeornis chaoyangensis'' and a taxonomic reassessment of sapeornithids". Journal of Vertebrate Paleontology, 32(5), 1103-1112. [[doi:10.1080/02724634.2012.693865]]

Hu, D., Li, L., Hou, L., & Xu, X. (2010). "A new sapeornithid bird from China and its implication for early avian evolution". Acta Geologica Sinica‐English Edition, 84(3), 472-482.

Hu, H., O'Connor, J. K., McDonald, P. G., & Wroe, S. (2020). "Cranial osteology of the early cretaceous ''Sapeornis chaoyangensis'' (Aves: Pygostylia)". Cretaceous Research, 113, 104496. [[doi:10.1016/j.cretres.2020.104496]]

Hu, H., Sansalone, G., Wroe, S., McDonald, P. G., O’Connor, J. K., Li, Z., Xu, X., & Zhou, Z. (2019). "Evolution of the vomer and its implications for cranial kinesis in Paraves". Proceedings of the National Academy of Sciences, 116(39), 19571-19578. [[doi:10.1073/pnas.1907754116]]

Mortimer, M. (online) [https://theropoddatabase.github.io/Avialae.htm#Sapeornischaoyangensis]

Pomeroy, D. L. (2013). "A morphological and taxonomic revision of the Early Cretaceous Sapeornithidae (Aves: Pygostylia) of Liaoning Province, China". (dysertacja doktorska, California State University, Long Beach)

Provini, P., Zhou, Z, & Zhang, F. (2009). "A new species of the basal bird ''Sapeornis'' from the Early Cretaceous of Liaoning, China". Vertebrata PalAsiatica, 47(3), 194-207

Pu, H., Chang, H., Lü, J., Wu, Y., Xu, L., Zhang, J., & Jia, S. (2013). "A new juvenile specimen of ''Sapeornis'' (Pygostylia: Aves) from the Lower Cretaceous of Northeast China and allometric scaling of this basal bird". Paleontological Research, 17(1), 27-38. [[doi:10.2517/1342-8144-17.1.27]]

Serrano, F. J., & Chiappe, L. M. (2017). "Aerodynamic modelling of a Cretaceous bird reveals thermal soaring capabilities during early avian evolution". Journal of the Royal Society Interface, 14(132), 20170182. [[doi:10.1098/rsif.2017.0182]]

Serrano, F. J., Pittman, M., Kaye, T. G., Wang, X., Zheng, X., & Chiappe, L. M. (2020). "Laser-stimulated fluorescence refines flight modeling of the Early Cretaceous bird ''Sapeornis''". Bulletin of the American Museum of Natural History, 400; 333-344.

Wang, S., Ma, Y., Wu, Q., Wang, M., Hu, D., Sullivan, C., & Xu, X. (2022). "Digital restoration of the pectoral girdles of two Early Cretaceous birds and implications for early-flight evolution". Elife, 11, e76086. [[doi:10.7554/eLife.76086]]

Wang, Y., Hu, H., O'Connor, J. K., Wang, M., Xu, X., Zhou, Z., ... & Zheng, X. (2017). "A previously undescribed specimen reveals new information on the dentition of ''Sapeornis chaoyangensis''". Cretaceous Research, 74, 1-10. [[doi:10.1016/j.cretres.2016.12.012]]

Yuan, C. (2008). "A new genus and species of Sapeornithidae from Lower Cretaceous in western Liaoning, China". Acta Geologica Sinica. 82 (1): 48–55. [[doi:10.1111/j.1755-6724.2008.tb00323.x]]

Zheng, X., Martin, L. D., Zhou, Z., Burnham, D. A., Zhang, F., & Miao, D. (2011). "Fossil evidence of avian crops from the Early Cretaceous of China". Proceedings of the National Academy of Sciences, 108(38), 15904-15907. [[doi:10.1073/pnas.1112694108]]

Zheng, X., O’Connor, J., Wang, X., Wang, M., Zhang, X., & Zhou, Z. (2014). "On the absence of sternal elements in ''Anchiornis'' (Paraves) and ''Sapeornis'' (Aves) and the complex early evolution of the avian sternum". Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(38), 13900-13905. [[doi:10.1073/pnas.1411070111]]

Zhou, Z., & Zhang, F. (2002). "Largest bird from the Early Cretaceous and its implications for the earliest avian ecological diversification". Naturwissenschaften, 89, 34-38. [[doi:10.1007/s00114-001-0276-9]]

Zhou, Z., & Zhang, F. (2003). "Anatomy of the primitive bird ''Sapeornis chaoyangensis'' from the Early Cretaceous of Liaoning, China". Canadian Journal of Earth Sciences, 40(5), 731-747. [[doi:10.1139/e03-011]]
<references/>

[[Kategoria:Avialae]]
[[Kategoria:Pygostylia]]
[[Kategoria:Omnivoropterygidae]]
[[Kategoria:Azja (ptaki)]]
[[Kategoria:Chiny (ptaki)]]
[[Kategoria:Mezozoik (ptaki)]]
[[Kategoria:Kreda (ptaki)]]
[[Kategoria:Barrem (ptaki)]]
[[Kategoria:Apt (ptaki)]]

@@ Linia 63: / Linia 63: @@
 ==Opierzenie==
-[[Plik:Anhui Geological Museum 20240811 145054.jpg|thumb|Szkielet nieokreślonego gatunku ''Sapeornis'' wraz z piórami. Fot. Dlyj0604 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Anhui_Geological_Museum_20240811_145054.jpg]]]
+[[Plik:Anhui Geological Museum 20240811 145054.jpg|thumb|Szkielet nieokreślonego gatunku ''Sapeornis'' wraz z zachowanymi odciskami piór. Fot. Dlyj0604 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Anhui_Geological_Museum_20240811_145054.jpg]]]
 U sapeornisa (osobnik DNHM-D3078) zachowały się dość dobrze odciski piór na skrzydłach. Widoczne są lotki pierwszorzędowe, drugorzędowe oraz pokrywowe. Lotki miały mocne stosiny które oddzielały niesymetryczne, złożone z promieni chorągiewki. Lotki pierwszorzędowe mogły być bardziej asymetryczne niż drugorzędowe oraz różniły się od siebie długością (pierwszorzędowe dłuższe niż drugorzędowe). Na każdym skrzydle mogło znajdować się po 13 lotek pierwszorzędowych. Z kolei dokładna liczba lotek drugorzędowych jest niepewna. Nad lotkami pierwszorzędowymi i drugorzędowymi znajdowały się pokrywy. Pokrywy lotek pierwszorzędowych były cienkie i małe. Nie wiadomo również, czy sapeornis miał [[alula|alulę]]<ref>lub inaczej skrzydełko - mały zestaw piór znajdujących się na pierwszym palcu skrzydła ptaka</ref> (Gao i in., 2012). Brak wspinaniej struktury potwierdzili Serrano i in. (2020).
 ==Paleobiologia==

@@ Linia 48: / Linia 48: @@
 ==Budowa==
-[[Plik:Anhui Geological Museum 20240811 145054.jpg|thumb|Szkielet nieokreślonego gatunku ''Sapeornis''. Fot. Dlyj0604 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Anhui_Geological_Museum_20240811_145054.jpg]]]
+[[Plik:Sapeornis sp.jpg|thumb|Szkielet nieokreślonego gatunku ''Sapeornis''. Fot. Dlyj0604 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sapeornis_sp.jpg]]]
 ===Czaszka===
 Czaszka ''Sapeornis'' miała podobny kształt jak ''[[Archaeopteryx]]'' oraz większość [[Enantiornithes|enantiornitów]]. W kości przedszczękowej znajdowały się 4 zęby, podobnie jak u [[Archaeopteryx|archeopteryksa]] oraz [[Enantiornithes|enantiornitów]]. Krótkie zęby miały stożkowaty kształt. Żuchwa była masywna i prosta. Okazy IVPP V13275 i IVPP V13276 nie miały zębów w żuchwie. Okno przedoczodołowe było stosunkowo duże, jak u innych ''[[Archaeopteryx]]'', ''[[Confuciusornis]]'' oraz ''[[Jeholornis]]'' (Zhou i Zhang, 2003).
@@ Linia 57: / Linia 57: @@
 ===Szkielet pozaczaszkowy===
-[[Plik:Sapeornis 41HIII0405 pes.png|thumb|Schemat przedstawiający stopę sapeornisa. Źródło: Pittman i in., 2022 [https://doi.org/10.1038/s41467-022-35039-1]]]
+[[Plik:Sapeornis 41HIII0405 pes.png|thumb|Schemat przedstawiający stopę sapeornisa wraz z tkankami miękkimi. Źródło: Pittman i in., 2022 [https://doi.org/10.1038/s41467-022-35039-1]]]
 Odcinek szyjny ''Sapeornis'' mógł liczyć 10 lub 11 [[centrum|heterocelicznych]] i wydłużonych kręgów. Podobnie jak ''[[Archaeopteryx]]'', omawiamy rodzaj miał 13 kręgów piersiowych. Ich trzony były wklęsłe po obydwu swoich stronach. Większość kręgów grzbietowych sapeornisa nie miała pleuroceli (otworów pneumatycznych). Odcinek krzyżowy liczył 7 kręgów. Z kolei wolnych kręgów ogonowych mogło być 6 lub 7. [[Pygostyl]] był długi i trójkątny, podobnie jak u ''[[Confuciusornis]]'' oraz inne wczesne [[Enantiornithes|enantiornity]]. Widełki miały masywną budowę. Sapeornis charakteryzował się wyjątkowo jak na wczesnego ptaka skrzydłami. Ich długość stanowiła ok. 154% długości nóg. Kości tworzące miednicę nie były ze sobą zrośnięte. Podobne jak ''[[Longipteryx]]'', sapeornis miał krótkie nogi. Kość udowa mierzyła 96% długości ''[[tibiotarsus]]''. Stopa była zakończona 4 palcami z ostrymi pazurami (Zhou i Zhang, 2003). Według Pittmana i współautorów (2022) pazury sapeornisa umożliwiały siedzenie na gałęziach.
@@ Linia 63: / Linia 63: @@
 ==Opierzenie==
 U sapeornisa (osobnik DNHM-D3078) zachowały się dość dobrze odciski piór na skrzydłach. Widoczne są lotki pierwszorzędowe, drugorzędowe oraz pokrywowe. Lotki miały mocne stosiny które oddzielały niesymetryczne, złożone z promieni chorągiewki. Lotki pierwszorzędowe mogły być bardziej asymetryczne niż drugorzędowe oraz różniły się od siebie długością (pierwszorzędowe dłuższe niż drugorzędowe). Na każdym skrzydle mogło znajdować się po 13 lotek pierwszorzędowych. Z kolei dokładna liczba lotek drugorzędowych jest niepewna. Nad lotkami pierwszorzędowymi i drugorzędowymi znajdowały się pokrywy. Pokrywy lotek pierwszorzędowych były cienkie i małe. Nie wiadomo również, czy sapeornis miał [[alula|alulę]]<ref>lub inaczej skrzydełko - mały zestaw piór znajdujących się na pierwszym palcu skrzydła ptaka</ref> (Gao i in., 2012). Brak wspinaniej struktury potwierdzili Serrano i in. (2020).

@@ Linia 38: / Linia 38: @@
 ==Taksonomia==
 [[Plik:Liaoning Palaeontological Museum 20250103 104003.jpg|thumb|Skamieniały szkielet sapeornisa ([[holotyp]] "''Shenshiornis primita''"). Fot. Dlyj0604 [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Liaoning_Palaeontological_Museum_20250103_104003.jpg].]]
-Zhou i Zhang (2002) nazwali ''Sapeornis chaoyangensis'' na postawie niekompletnego szkieletu pozaczaszkowego. W latach 2008-2010 naukowcy opisywali kolejnych przedstawicieli [[Sapeornithidae]] (kolejno ''Didactylornis jii'', ''Sapeornis angustis'' oraz ''Shenshiornis primita''). W 2012 roku Gao i współpracownicy porównali znane okazy sapeornitydów. Według badaczy wspomniane taksony okazały się być tym samym zwierzęciem co ''S. chaoyangensis'',  a różnice wynikały głównie z ontogenezy, [[tafonomia|tafonomii]] oraz błędnymi
+Zhou i Zhang (2002) nazwali ''Sapeornis chaoyangensis'' na postawie niekompletnego szkieletu pozaczaszkowego. W latach 2008-2010 naukowcy opisywali kolejnych przedstawicieli [[Sapeornithidae]] (kolejno ''Didactylornis jii'', ''Sapeornis angustis'' oraz ''Shenshiornis primita''). W 2012 roku Gao i współpracownicy porównali znane okazy sapeornitydów. Według badaczy wspomniane taksony okazały się być tym samym zwierzęciem co ''S. chaoyangensis'',  a różnice wynikały głównie z ontogenezy, [[tafonomia|tafonomii]] oraz błędnymi spostrzeżeniami wcześniejszych naukowców. Podobne zdanie o synonimacji mają również Pu i współpracownicy (2013).
 ''Omnivoropteryx sinousaorum'' to ptak opisany kilka miesięcy później niż ''Sapeornis'' przez Czerkasa i Ji. Omniworopteryks jest znany z bardzo kompletnego, lecz niewypreparowanego szkieletu (CAGS-02-IG-gausa-3/DM 609). Badacze nazwali również dwa nowe klady: Omnivoropterygiformes oraz Omnivoropterygidae. Niestety w literaturze naukowej wspomniane grupy były ignorowane przez naukowców. Jak podaje [[Mortimer]] (online) oraz Pomeroy (2013) według zasad [[ICZN]], Omnivoropterygidae jest ważnym kladem i ma pierwszeństwo przed Sapeornithidae, gdyż został zdefiniowany wcześniej. Według wspomnianych naukowców ''Omnivoropteryx'' jest [[młodszy synonim|młodszym synonimem]] omawianego rodzaju, a różnice mogą mieścić się w zakresie zmienności osobniczej lub być spowodowane [[tafonomia|zjawiskami tafonomicznymi]].
@@ Linia 59: / Linia 58: @@
 ===Szkielet pozaczaszkowy===
 ==Opierzenie==

@@ Linia 67: / Linia 67: @@
 ==Paleobiologia==
 ===Lot===
-Jak na wczesnego ptaka, ''Sapeornis'' był dobrym lotnikiem. Badania aerodynamiczne przeprowadzone Serrano i [[Chiappe]] (2017) wykazały, że omawiany rodzaj miał ograniczone zdolności prowadzenia długotrwałych lotów. Zamiast długotrwałych lotów, sapeornis do przemieszania się w powietrzu wykorzystywał ciepłe prądy powietrze jak współczesne sępy, kruki czy czubacze. Taki sposób lotu umożliwiały duże skrzydła dające dużą siłę nośną oraz odpowiedni kształt kości ramiennej. Serrano i współpracownicy (2020) potwierdzają wyżej opisany sposób lotu sapeornisa. Badacze zaznaczają jednak, że brak aluli ograniczał zwrotność, szczególnie przy wolnych prędkościach lotu.
+Jak na wczesnego ptaka, ''Sapeornis'' był dobrym lotnikiem. Badania aerodynamiczne przeprowadzone Serrano i [[Chiappe]] (2017) wykazały, że omawiany rodzaj miał ograniczone zdolności lotu czynnego, machając cały czas skrzydłami. Zamiast lotu aktywnego, sapeornis do przemieszania się w powietrzu wykorzystywał ciepłe prądy powietrzne jak współczesne sępy, kruki czy czubacze. Taki sposób lotu umożliwiały duże skrzydła dające dużą siłę nośną oraz odpowiedni kształt kości ramiennej. Serrano i współpracownicy (2020) potwierdzają wyżej opisany sposób lotu sapeornisa. Badacze zaznaczają jednak, że brak aluli ograniczał zwrotność, szczególnie przy wolnych prędkościach lotu.
 ===Dieta===

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Sapeornis''}}
 {{Opis
@@ Linia 27: / Linia 26: @@
 [[Omnivoropterygidae]]
-  |grafika                = Sapeornis chaoyangensis NMNS.jpg
+  |grafika                = Sapeornis Holotype IVPP.jpg
-  |podpis                 = Skamieniały szkielet sapeornisa (okaz BMNHC Ph1206). Fot. Tiouraren [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sapeornis_chaoyangensis_NMNS.jpg]
+  |podpis                 = Płyta skalna z [[holotyp]]em sapeornisa. Fot. Jonathan Chen [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sapeornis_Holotype_IVPP.jpg]
   |PorównanieGrupa        =
   |PorównanieDługość      =
@@ Linia 34: / Linia 33: @@
 }}
 ==Wstęp==
-''Sapeornis'' to prymitywny ptak z grupy [[Pygostia]] żyjący we [[wczesna kreda|wczesnej kredzie]] na terenie dzisiejszych Chin. Sapeornis jest znany wielu okazów, dzięki czemu jest jedynym z najlepiej poznanych chińskich ptaków ery mezozoicznej.
+''Sapeornis'' to prymitywny ptak z grupy [[Pygostylia]] żyjący we [[wczesna kreda|wczesnej kredzie]] na terenie dzisiejszych Chin. Sapeornis jest znany wielu okazów, dzięki czemu jest jedynym z najlepiej poznanych chińskich ptaków ery mezozoicznej.
 ==Taksonomia==
@@ Linia 43: / Linia 42: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Plik:Sapeornis Holotype IVPP.jpg|thumb| Płyta skalna z [[holotyp]]em sapeornisa. Fot. Jonathan Chen [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sapeornis_Holotype_IVPP.jpg].]]
+[[Plik:Sapeornis chaoyangensis NMNS.jpg|thumb|Skamieniały szkielet sapeornisa (okaz BMNHC Ph1206). Fot. Tiouraren [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sapeornis_chaoyangensis_NMNS.jpg]]]
 [[Holotyp]] (IVPP V12698) to szkielet pozaczaszkowy obejmujący kręgi, [[pygostyl]], obręcz barkową, widełki, skrzydła, obręcz miedniczną oraz nogi.
@@ Linia 53: / Linia 52: @@
 Czaszka ''Sapeornis'' miała podobny kształt jak ''[[Archaeopteryx]]'' oraz większość [[Enantiornithes|enantiornitów]]. W kości przedszczękowej znajdowały się 4 zęby, podobnie jak u [[Archaeopteryx|archeopteryksa]] oraz [[Enantiornithes|enantiornitów]]. Krótkie zęby miały stożkowaty kształt. Żuchwa była masywna i prosta. Okazy IVPP V13275 i IVPP V13276 nie miały zębów w żuchwie. Okno przedoczodołowe było stosunkowo duże, jak u innych ''[[Archaeopteryx]]'', ''[[Confuciusornis]]'' oraz ''[[Jeholornis]]'' (Zhou i Zhang, 2003).
-Wang i in. (2017) szczegółowo zbadali uzębienie ''Sapeornis''. Naukowcy zauważyli, że część osobników nie miała zębów w żuchwie. Brak zębów w dolnej szczęce mógł wynikać z [[tafonomia|procesów tafonomicznych]]. Chińscy badacze sądzą, że w czaszce ''Sapeornis'' tkwiły 4 zęby w kości przedszczękowej, 3 w szczękowej oraz 2 w zębowej.
+Wang i in. (2017) szczegółowo zbadali uzębienie ''Sapeornis''. Naukowcy zauważyli, że część osobników nie miała zębów w żuchwie. Brak zębów w dolnej szczęce mógł wynikać z [[tafonomia|procesów tafonomicznych]]. Chińscy badacze sądzą, że ''Sapeornis'' standardowo mógł mieć 4 zęby w kości przedszczękowej, 3 w szczękowej oraz 2 w zębowej.
 Hu i współpracownicy (2019)   zrekonstruowali kość lemieszową oraz podniebienie sapeornisa. Badacze zauważyli, ze struktura ta bardzo przypominała obecną u współczesnych ptaków paleognatycznych (np. strusie, kiwi, kazuary). Na tej podstawie wywnioskowano, że czaszka ''Sapeornis'' była akinetyczna. Takie założenie potwierdza również obecność kości skrzydłowej zewnętrznej (''ectopterygoid''). Hu i współautorzy (2020) zidentyfikowali kilka dotąd nieznanych cech czaszki sapeornisa, które potwierdzają jej akinetyczość. W odróżnieniu od współczesnych ptaków, ''Sapeornis'' miał sztywne i prymitywne połączenia między kośćmi czaszki.
 ===Szkielet pozaczaszkowy===
-Odcinek szyjny ''Sapeornis'' mógł liczyć 10 lub 11 [[centrum|heterocelicznych]] i wydłużonych kręgów. Podobnie jak ''[[Archaeopteryx]]'', omawiamy rodzaj miał 13 kręgów piersiowych. Ich trzony były wklęsłe po obydwu swoich stronach. Większość kręgów grzbietowych sapeornisa nie miała pleuroceli (otworów pneumatycznych). Odcinek krzyżowy liczył 7 kręgów. Z kolei wolnych kręgów ogonowych mogło być 6 lub 7. [[Pygostyl]] był długi i trójkątny, podobnie jak u ''[[Confuciusornis]]'' oraz inne wczesne [[Enantiornithes|enantiornity]]. Widełki miały masywną budowę. Sapeornis charakteryzował się wyjątkowo jak na wczesnego ptaka skrzydłami. Ich długość stanowiła ok. 154% długości nóg. Kości tworzące miednicę nie były ze sobą zrośnięte. Podobne jak ''[[Longipteryx]]'', sapeornis miał krótkie nogi. Kość udowa mierzyła 96% długości ''[[tibiotarsus]]''. Stopa była zakończona 4 palcami z ostrymi pazurami (Zhou i Zhang, 2003).
+[[Plik:Sapeornis 41HIII0405 pes.png|thumb|Schemat przedstawiający stopę sapeornisa. Źródło: Pittman i in., 2022 [https://doi.org/10.1038/s41467-022-35039-1]]]
-Zheng i współpracownicy (2014) chcieli zbadać budowę mostka sapeornisa. Jak zauważyli badacze wiele okazów, nawet tych z zachowanymi tkankami miękkimi nie miało tej struktury w klatce piersiowej. Według naukowców brak chrzęstnego lub kostnego mostka był normą u ''Sapeornis'', a cecha ta była [[plezjomorfia|plezjomorficzną]] ptaków. Z taką opinią nie zgadza się Foth (2014). Ten naukowiec uważa, że brak zachowanego mostka nie świadczy o jego rzeczywistej nieobecności, a hipoteza o całkowitym braku tej struktury u wczesnych ptaków może być błędną. Foth (2014) podaje również, że istnieją przesłanki na obecność chrzęstnego mostka u ''[[Archaeopteryx]]''. Wang i współpracownicy (2022) zauważyli, że łopatka oraz kość krucza sapeornisa były połączone ze sobą dwoma stawami - większym oraz mniejszym. Taka budowa występowała również u wielu teropodów z grupy [[Pennaraptora]].
+Zheng i współpracownicy (2014) chcieli zbadać budowę mostka sapeornisa. Jak zauważyli badacze wiele okazów, nawet tych z zachowanymi tkankami miękkimi nie miało tej struktury w klatce piersiowej. Według naukowców brak chrzęstnego lub kostnego mostka był normą u ''Sapeornis'', a cecha ta była [[plezjomorfia|plezjomorficzną]] ptaków. Z taką opinią nie zgadza się Foth (2014). Ten naukowiec uważa, że brak zachowanego mostka nie świadczy o jego rzeczywistej nieobecności, a hipoteza o całkowitym braku tej struktury u wczesnych ptaków może być błędną. Foth (2014) podaje również, że istnieją przesłanki na obecność chrzęstnego mostka u ''[[Archaeopteryx]]''. Wang i współpracownicy (2022) zauważyli, że łopatka oraz kość krucza sapeornisa były połączone ze sobą dwoma stawami - większym oraz mniejszym. Taka budowa występowała również u wielu teropodów z grupy [[Pennaraptora]] oraz współczesnych ptaków.
 ==Opierzenie==
 ==Paleobiologia==
 ===Lot===
 ===Dieta===
 ==Etymologia==
@@ Linia 117: / Linia 120: @@
 Mortimer, M. (online) [https://theropoddatabase.github.io/Avialae.htm#Sapeornischaoyangensis]
 Pomeroy, D. L. (2013). "A morphological and taxonomic revision of the Early Cretaceous Sapeornithidae (Aves: Pygostylia) of Liaoning Province, China". (dysertacja doktorska, California State University, Long Beach)