Saturnalia - Historia wersji

Paweł o 09:42, 13 sty 2025

2025-01-13T09:42:42Z

Paweł: nowa tabelka

2025-01-13T09:41:16Z

nowa tabelka

Kamil Kamiński o 22:42, 31 gru 2024

2024-12-31T22:42:51Z

Kamil Kamiński: /* Filogeneza */

2024-12-31T22:42:17Z

‎Filogeneza

Kamil Kamiński o 22:41, 31 gru 2024

2024-12-31T22:41:28Z

Kamil Kamiński o 22:39, 31 gru 2024

2024-12-31T22:39:11Z

Kamil Kamiński o 12:49, 31 gru 2024

2024-12-31T12:49:19Z

Kamil Kamiński o 21:02, 30 gru 2024

2024-12-30T21:02:24Z

Kamil Kamiński o 20:51, 29 gru 2024

2024-12-29T20:51:27Z

Kamil Kamiński o 20:43, 28 gru 2024

2024-12-28T20:43:46Z

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 <small>[[formacja]] [[Santa Maria]] (ogniwo Alemoa)</small>
   |czas                   = {{Występowanie|233|232}}
-ok. 233 [[Ma]]
+ok. 233 [[Ma]]<br>
 <small>[[późny trias]] ([[karnik]])</small>
   |systematyka            =

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Saturnalia''}}
-<small>
+{{Opis
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+ |Autor                  = [[Mateusz Tałanda]]
-| Autor:
+ |Korekta                = [[Maciej Ziegler]], [[Kamil Kamiński]]
-| Korekta:
+ |nazwa                  = ''Saturnalia'' (saturnalia)
-|-
+ |długość                = 1,5 m
-| [[Mateusz Tałanda]]
+ |wysokość               =
-| [[Maciej Ziegler]], [[Kamil Kamiński]]
+ |masa                   = ok. 6,5-20 kg
-|}
+ |dieta                  = roślinożerny
-</small>
+ |miejsce                = [[Brazylia]] – stan Rio Grande do Sul
 <small>[[formacja]] [[Santa Maria]] (ogniwo Alemoa)</small>
-|-
+ |czas                   = {{Występowanie|233|232}}
-! '''[[:Kategoria:Stratygrafia|Czas występowania]]'''
+ok. 233 [[Ma]]
 <small>[[późny trias]] ([[karnik]])</small>
-|-
+ |systematyka            =
-! '''Systematyka'''
+[[Dinosauria]]
 [[Saurischia]]
@@ Linia 38: / Linia 23: @@
 [[Saturnaliinae]]
-|-
-| colspan=2 |[[Plik:Saturnalia Sacisaurus Hypero by Kahless28.jpg|400px]]
+|grafika                = Saturnalia Sacisaurus Hypero by Kahless28.jpg
-<small>[[Trias]]owe archozauromorfy z Brazylii (kolejno od tyłu): ''Saturnalia'', ''[[Sacisaurus]]''<br /> i [[Rhynchosauria|rynchozaur]] ''Hyperodapedon''. Autor: [[Jakub Kowalski]].</small>
+|podpis                 = [[Trias]]owe archozauromorfy z Brazylii (kolejno od tyłu): ''Saturnalia'', ''[[Sacisaurus]]'' i [[Rhynchosauria|rynchozaur]] ''Hyperodapedon''. Autor: [[Jakub Kowalski]]
-|-
+|PorównanieGrupa        =
-! colspan=2 | Mapa znalezisk:
+|PorównanieDługość      =
-|-
+|mapa                   =
-| colspan=2 |
+<display_points type="terrain" zoom=4>
 °41′51″S; 53°46′25″W~Cerro da Alemoa, miejsce znalezienia saturnalii (formacja Santa Maria)
 </display_points>
-|}
+}}
 == Wstęp ==
 '''''Saturnalia tupiniquim''''' to [[gatunek]] wczesnego, prymitywnego [[Sauropodomorpha|zauropodomorfa]], odkrytego w [[Brazylia|Brazylii]]. Nazwany został przez [[Max Langer|Maxa Langera]] i jego współpracowników w [[1999]] roku. Nazwa [[rodzaj]]owa nawiązuje do starożytnych uroczystości, tzw. saturnaliów, w dniu których znaleziono okazy [[paratyp]]owe. Natomiast ''tupiniquim'' to portugalskie słowo pochodzące od rodzimego dla Brazylii języka Guarani. Jest to ujmujący sposób odnoszenia się do rodzimych rzeczy z Brazylii<ref name="Langer i in., 1999">Langer, M.C., Abdala, F., Richter, M., Benton, M.J. 1999. A sauropodomorph dinosaur from the Upper Triassic (Carnian) of southern Brazil. Comptes Rendus de l’Academie des Sciences, Paris, t. 329, str. 511–517.</ref>.
@@ Linia 64: / Linia 48: @@
 [[Plik:Saturnalia NT.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja saturnalii na tle sylwetki człowieka. Autor: Nobu Tamura [http://spinops.blogspot.com/2014/06/saturnalia-tupiniquim.html].]]
 Saturnalia była niedużym, wysmukłym zwierzęciem. Mierzyła około 1,5 metra długości. Czaszka cechowała się zredukowanymi rozmiarami i krótkim pyskiem. Mierzyła ok. 10 cm długości. Jest to niewiele w porównaniu do reszty ciała i nawiązuje do małych głów późniejszych [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]]. Jednocześnie Bronzati i in. (2019) zauważają, że redukcja rozmiarów głowy mogła wynikać z drapieżnego trybu życia saturnalii, pozwalając na szybkie ruchy głowy w celu chwytania małych, zwinnych ofiar <ref name="Bronzati i in., 2019">Bronzati, M., Müller, R.T. & Langer, M.C. (2019). "Skull remains of the dinosaur ''Saturnalia tupiniquim'' (Late Triassic, Brazil): With comments on the early evolution of sauropodomorph feeding behaviour." PLoS ONE 14(9): e0221387. [[https://doi.org/10.1371/journal.pone.022138]] .</ref>. Również cechy budowy mózgu saturnalii (wysoka zdolność do kontroli ruchów oczu, szyi i głowy) wskazują na drapieżnictwo lub przynajmniej wszystkożerność  <ref name="Bronzati i in., 2017">Bronzati, M., Rauhut, O.W.M. & Bittencourt, J.S. (2017). "Endocast of the Late Triassic (Carnian) dinosaur ''Saturnalia tupiniquim'': implications for the evolution of brain tissue in Sauropodomorpha." Scientific Reports 7, 11931. [[https://doi.org/10.1038/s41598-017-11737-5]] .</ref>. Mózgoczaszka charakteryzowała się m.in. półksiężycowatym wgłębieniem na bocznej powierzchni kości klinowej. Choć cecha ta była uważana za wyjątkową, okazuje się ona znacznie bardziej rozpowszechniona wśród dinozaurów i innych archozaurów <ref name="Bronzati i in., 2018">Bronzati, M., Langer, M.C., & Rauhut, O.W.M. (2018). Braincase anatomy of the early sauropodomorph ''Saturnalia tupiniquim'' (Late Triassic, Brazil). Journal of Vertebrate Paleontology, 38(5). [[https://doi.org/10.1080/02724634.2018.1559173]].</ref>. Kość przedszczękowa mieściła 3 zęby, a szczękowa - 19. W zachowanej części żuchwy było 16 zębów. Były małe, lancetowate z ząbkowaniem na krawędziach. Zęby różnią się trochę między sobą. Te z przodu pyska były wyższe, a te z tyłu bardziej liściokształtne. Takie zróżnicowanie ([[heterodontyzm]]) występuje także u innych bazalnych [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]]. Podobnie jak one, saturnalia miała także wydłużoną szyję. Łączy ją z nimi także długi grzebień naramienny, sięgający prawie połowy długości kości ramieniowej. Jest dłuższy niż u [[Theropoda|teropodów]] i [[Ornithischia|dinozaurów ptasiomiednicznych]], ale trochę krótszy niż u większości innych bazalnych zauropodomorfów. Budowa kości ramieniowej u saturnalii jest więc przejściowa. Natomiast miednica miała jeszcze dosyć prymitywną budowę. Wyrostek przedni kości biodrowej jest krótki, a tylny długi. Panewka stawu biodrowego nie ma jeszcze w pełni rozwiniętego otworu, co sugeruje, że rozwinął się on niezależnie w różnych liniach [[dinozaur]]ów. Przeciwkrętarz na kości kulszowej jest duży, co jest cechą niespotykaną u dinozaurów, a występuje u [[lagerpeton]]a i bardziej bazalnych [[Archosauria|archozaurów]]. Prawdopodobnie doszło tu do powiększenia tej struktury wtórnie ([[rewersja]]). Noga saturnalii przypomina generalnie [[Herrerasaurus|herrerazaura]]. Prymitywną cechą jest sigmoidalny kształt mniejszego krętarza na kości udowej oraz raczej tylko dwa [[kręg]]i krzyżowe. Dla odmiany budowa stawu skokowego jest już zaawansowana, nawiązując do [[Saurischia|dinozaurów gadziomiedniczych]], w tym do [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]].<ref name="Langer i in., 1999"></ref><ref name="Novas, 2009">Novas, F. 2009. The Age of Dinosaurs in South America. Indiana University Press, str. 1-452.</ref><ref name="Langer, 2003"></ref>
-[[Plik:Saturnalia_NT_small.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autor: Nobu Tamura.[https://spinops.blogspot.com/].]]
+[[Plik:Saturnalia tupiniquim.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autor: CaetaMS.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Saturnalia_tupiniquim.jpg]]]
 Saturnalia charakteryzuje się dużym wyrostkiem łokciowym, zawierającym dodatkowe skostnienia, ale o delikatnej budowie. Nie wiadomo jaka była jego funkcja, u niektórych zwierząt wynika to z silnego prostowania rąk, co może być związane z rozwiniętymi umiejętnościami kopania w ziemi, ale nie wskazuje na to delikatna budowa. Kość łokciowa i promieniowa nie mogły się poruszać względem siebie, wymuszając na dłoni przynajmniej częściowo tylną orientację jej powierzchni. Zwierzę mogło więc oprzeć się o ziemię swoją dłonią. Nieznajomość dłoni saturnalii wyklucza rozstrzygnięcie, czy była ona dwunożna, czy czworonożna. Budowa kończyny tylnej wskazuje na czworonożność, co może wspierać wyrostek łokciowy, ale z drugiej strony jego budowa jest delikatna<ref name="Langer i in., 2007">Langer, M.C., Franca, M.A.G., Garbiel, S. 2007. The pectoral girdle and forelimb anatomy of the stem-sauropodomorph ''Saturnalia tupiniquim'' (Upper Triassic, Brazil). Special Papers in Paleontology, t. 77, str. 113-137.</ref>.
@@ Linia 104: / Linia 88: @@
 | {{Kpt|[[Max Langer|Langer]], [[Fernando Abdala|Abdala]], [[Martha Richter|Richter]]}} i {{Kpt|[[Michael Benton|Benton]]}}, [[1999]]
 |-
-| {{V|''Saturnalia tupiniquim''}}
+| {{V|''S. tupiniquim''}}
 | {{Kpt|[[Max Langer|Langer]], [[Fernando Abdala|Abdala]], [[Martha Richter|Richter]]}} i {{Kpt|[[Michael Benton|Benton]]}}, [[1999]]
 |}
@@ Linia 118: / Linia 102: @@
 [[Kategoria:Trias]]
 [[Kategoria:Karnik]]

@@ Linia 97: / Linia 97: @@
 == Filogeneza ==
-Początkowo sądzono, że saturnalia była z najstarszym i najprymitywniejszym "prozauropodem". Dlatego była ona punktem odniesienia do wielu analiz filogenetycznych tej grupy. Obecnie uważa się, że saturnalia była bazalnym zauropodomorfem, czasami włączanym do [[Guibasauridae]]<ref name="Cabreira i in., 2016">Cabreira, S.F., Kellner, A.W.A., Dias-da-Silva, S., da Silva, L.R., Bronzati, M., de Almeida Marsola, J.C., Müller, R.T., Bittencourt, J. de S., Jul’Armando Batista, B., Raugust, T., Carrilho, R., Brodt, A., Langer, M.C. 2016. A Unique Late Triassic Dinosauromorph Assemblage Reveals Dinosaur Ancestral Anatomy and Diet. Current Biology, t. 26, str. 1-6. [http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2016.09.040]</ref> <ref name="Martínez i in., 2013">Martínez, R.M., Apaldetti, C., Abelin, D. 2013 [2012]. Basal sauropodomorphs from the Ischigualasto Formation. Society of Vertebrate Paleontology Memoir, t. 12, str. 51–69. [[doi:10.1080/02724634.2013.819361]]</ref>
+Początkowo sądzono, że saturnalia była z najstarszym i najprymitywniejszym "prozauropodem". Dlatego była ona punktem odniesienia do wielu analiz filogenetycznych tej grupy. Obecnie uważa się, że saturnalia była bazalnym zauropodomorfem, czasami włączanym do [[Guaibasauridae]]<ref name="Cabreira i in., 2016">Cabreira, S.F., Kellner, A.W.A., Dias-da-Silva, S., da Silva, L.R., Bronzati, M., de Almeida Marsola, J.C., Müller, R.T., Bittencourt, J. de S., Jul’Armando Batista, B., Raugust, T., Carrilho, R., Brodt, A., Langer, M.C. 2016. A Unique Late Triassic Dinosauromorph Assemblage Reveals Dinosaur Ancestral Anatomy and Diet. Current Biology, t. 26, str. 1-6. [http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2016.09.040]</ref> <ref name="Martínez i in., 2013">Martínez, R.M., Apaldetti, C., Abelin, D. 2013 [2012]. Basal sauropodomorphs from the Ischigualasto Formation. Society of Vertebrate Paleontology Memoir, t. 12, str. 51–69. [[doi:10.1080/02724634.2013.819361]]</ref>
 == Spis gatunków ==

@@ Linia 97: / Linia 97: @@
 == Filogeneza ==
-Początkowo sądzono, że saturnalia była z najstarszym i najprymitywniejszym "prozauropodem". Dlatego była ona punktem odniesienia do wielu analiz filogenetycznych tej grupy. Obecnie uważa się, że saturnalia była bazalnym zauropodomorfem, czasami włączanym do [[Guibasauridae]]<ref name="Cabreira i in., 2016">Cabreira, S.F., Kellner, A.W.A., Dias-da-Silva, S., da Silva, L.R., Bronzati, M., de Almeida Marsola, J.C., Müller, R.T., Bittencourt, J. de S., Jul’Armando Batista, B., Raugust, T., Carrilho, R., Brodt, A., Langer, M.C. 2016. A Unique Late Triassic Dinosauromorph Assemblage Reveals Dinosaur Ancestral Anatomy and Diet. Current Biology, t. 26, str. 1-6. [http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2016.09.040]</ref> i potencjalnie eoraptor oraz guibazaur są prymitywniejszymi prozauropodami.<ref name="Martínez i in., 2013">Martínez, R.M., Apaldetti, C., Abelin, D. 2013 [2012]. Basal sauropodomorphs from the Ischigualasto Formation. Society of Vertebrate Paleontology Memoir, t. 12, str. 51–69. [[doi:10.1080/02724634.2013.819361]]</ref>
+Początkowo sądzono, że saturnalia była z najstarszym i najprymitywniejszym "prozauropodem". Dlatego była ona punktem odniesienia do wielu analiz filogenetycznych tej grupy. Obecnie uważa się, że saturnalia była bazalnym zauropodomorfem, czasami włączanym do [[Guibasauridae]]<ref name="Cabreira i in., 2016">Cabreira, S.F., Kellner, A.W.A., Dias-da-Silva, S., da Silva, L.R., Bronzati, M., de Almeida Marsola, J.C., Müller, R.T., Bittencourt, J. de S., Jul’Armando Batista, B., Raugust, T., Carrilho, R., Brodt, A., Langer, M.C. 2016. A Unique Late Triassic Dinosauromorph Assemblage Reveals Dinosaur Ancestral Anatomy and Diet. Current Biology, t. 26, str. 1-6. [http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2016.09.040]</ref> <ref name="Martínez i in., 2013">Martínez, R.M., Apaldetti, C., Abelin, D. 2013 [2012]. Basal sauropodomorphs from the Ischigualasto Formation. Society of Vertebrate Paleontology Memoir, t. 12, str. 51–69. [[doi:10.1080/02724634.2013.819361]]</ref>
 == Spis gatunków ==

@@ Linia 50: / Linia 50: @@
 |}
 == Wstęp ==
-'''''Saturnalia tupiniquim''''' to [[gatunek]] wczesnego, prymitywnego [[Sauropodomorpha|zauropodomorfya]], odkrytego w [[Brazylia|Brazylii]]. Nazwany został przez [[Max Langer|Maxa Langera]] i jego współpracowników w [[1999]] roku. Nazwa [[rodzaj]]owa nawiązuje do starożytnych uroczystości, tzw. saturnaliów, w dniu których znaleziono okazy [[paratyp]]owe. Natomiast ''tupiniquim'' to portugalskie słowo pochodzące od rodzimego dla Brazylii języka Guarani. Jest to ujmujący sposób odnoszenia się do rodzimych rzeczy z Brazylii<ref name="Langer i in., 1999">Langer, M.C., Abdala, F., Richter, M., Benton, M.J. 1999. A sauropodomorph dinosaur from the Upper Triassic (Carnian) of southern Brazil. Comptes Rendus de l’Academie des Sciences, Paris, t. 329, str. 511–517.</ref>.
+'''''Saturnalia tupiniquim''''' to [[gatunek]] wczesnego, prymitywnego [[Sauropodomorpha|zauropodomorfa]], odkrytego w [[Brazylia|Brazylii]]. Nazwany został przez [[Max Langer|Maxa Langera]] i jego współpracowników w [[1999]] roku. Nazwa [[rodzaj]]owa nawiązuje do starożytnych uroczystości, tzw. saturnaliów, w dniu których znaleziono okazy [[paratyp]]owe. Natomiast ''tupiniquim'' to portugalskie słowo pochodzące od rodzimego dla Brazylii języka Guarani. Jest to ujmujący sposób odnoszenia się do rodzimych rzeczy z Brazylii<ref name="Langer i in., 1999">Langer, M.C., Abdala, F., Richter, M., Benton, M.J. 1999. A sauropodomorph dinosaur from the Upper Triassic (Carnian) of southern Brazil. Comptes Rendus de l’Academie des Sciences, Paris, t. 329, str. 511–517.</ref>.
 == Materiał kopalny ==
@@ Linia 63: / Linia 63: @@
 == Budowa ==
 [[Plik:Saturnalia NT.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja saturnalii na tle sylwetki człowieka. Autor: Nobu Tamura [http://spinops.blogspot.com/2014/06/saturnalia-tupiniquim.html].]]
-Saturnalia była niedużym, wysmukłym zwierzęciem. Mierzyła około 1,5 metra długości. Czaszka cechowała się zredukowanymi rozmiarami i krótkim pyskiem. Mierzyła ok. 10 cm długości. Jest to niewiele w porównaniu do reszty ciała i nawiązuje do małych głów późniejszych [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]]. Jednocześnie Bronzati i in. (2019) zauważają, że redukcja rozmiarów głowy mogła wynikać z drapieżnego trybu życia saturnalii, pozwalając na szybkie ruchy głowy w celu chwytania małych, zwinnych ofiar <ref name="Bronzati i in., 2019">Bronzati, M., Müller, R.T. & Langer, M.C. (2019). "Skull remains of the dinosaur ''Saturnalia tupiniquim'' (Late Triassic, Brazil): With comments on the early evolution of sauropodomorph feeding behaviour." PLoS ONE 14(9): e0221387. [[https://doi.org/10.1371/journal.pone.022138]] .</ref>. Również cechy budowy mózgu saturnalii (wysoka zdolność do kontroli ruchów oczu, szyi i głowy) wskazują na drapieżnictwo lub przynajmniej wszystkożerność  <ref name="Bronzati i in., 2017">Bronzati, M., Rauhut, O.W.M. & Bittencourt, J.S. (2017). "Endocast of the Late Triassic (Carnian) dinosaur ''Saturnalia tupiniquim'': implications for the evolution of brain tissue in Sauropodomorpha." Scientific Reports 7, 11931. [[https://doi.org/10.1038/s41598-017-11737-5]] .</ref>. Mózgoczaszka charakteryzowała się m.in. półksiężycowatym wgłębieniem na bocznej powierzchni kości klinowej. Choć cecha ta była uważana za wyjątkową, okazuje się ona znacznie bardziej rozpowszechniona wśród dinozaurów i innych archozaurów <ref name="Bronzati i in., 2018">Bronzati, M., Langer, M.C., & Rauhut, O.W.M. (2018). Braincase anatomy of the early sauropodomorph ''Saturnalia tupiniquim'' (Late Triassic, Brazil). Journal of Vertebrate Paleontology, 38(5). [[https://doi.org/10.1080/02724634.2018.1559173]].</ref>. Kość przedszczękowa mieściła 3 zęby, a szczękowa - 19. W zachowanej części żuchwy było 16 zębów. Były małe, lancetowate z ząbkowaniem na krawędziach. Zęby różnią się trochę między sobą. Te z przodu pyska były wyższe, a te z tyłu bardziej liściokształtne. Takie zróżnicowanie ([[heterodontyzm]]) występuje także u innych bazalnych [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]]. Podobnie jak one, saturnalia miała także wydłużoną szyję. Łączy ją z nimi także długi grzebień naramienny, sięgający prawie połowy długości kości ramieniowej. Jest dłuższy niż u [[Theropoda|teropodów]] i [[Ornithischia|dinozaurów ptasiomiednicznych]], ale trochę krótszy niż u większości innych prozauropodów. Budowa kości ramieniowej u saturnalii jest więc przejściowa. Natomiast miednica miała jeszcze dosyć prymitywną budowę. Wyrostek przedni kości biodrowej jest krótki, a tylny długi. Panewka stawu biodrowego nie ma jeszcze w pełni rozwiniętego otworu, co sugeruje, że rozwinął się on niezależnie w różnych liniach [[dinozaur]]ów. Przeciwkrętarz na kości kulszowej jest duży, co jest cechą niespotykaną u dinozaurów, a występuje u [[lagerpeton]]a i bardziej bazalnych [[Archosauria|archozaurów]]. Prawdopodobnie doszło tu do powiększenia tej struktury wtórnie ([[rewersja]]). Noga saturnalii przypomina generalnie [[Herrerasaurus|herrerazaura]]. Prymitywną cechą jest sigmoidalny kształt mniejszego krętarza na kości udowej oraz raczej tylko dwa [[kręg]]i krzyżowe. Dla odmiany budowa stawu skokowego jest już zaawansowana, nawiązując do [[Saurischia|dinozaurów gadziomiedniczych]], w tym do [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]].<ref name="Langer i in., 1999"></ref><ref name="Novas, 2009">Novas, F. 2009. The Age of Dinosaurs in South America. Indiana University Press, str. 1-452.</ref><ref name="Langer, 2003"></ref>
+Saturnalia była niedużym, wysmukłym zwierzęciem. Mierzyła około 1,5 metra długości. Czaszka cechowała się zredukowanymi rozmiarami i krótkim pyskiem. Mierzyła ok. 10 cm długości. Jest to niewiele w porównaniu do reszty ciała i nawiązuje do małych głów późniejszych [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]]. Jednocześnie Bronzati i in. (2019) zauważają, że redukcja rozmiarów głowy mogła wynikać z drapieżnego trybu życia saturnalii, pozwalając na szybkie ruchy głowy w celu chwytania małych, zwinnych ofiar <ref name="Bronzati i in., 2019">Bronzati, M., Müller, R.T. & Langer, M.C. (2019). "Skull remains of the dinosaur ''Saturnalia tupiniquim'' (Late Triassic, Brazil): With comments on the early evolution of sauropodomorph feeding behaviour." PLoS ONE 14(9): e0221387. [[https://doi.org/10.1371/journal.pone.022138]] .</ref>. Również cechy budowy mózgu saturnalii (wysoka zdolność do kontroli ruchów oczu, szyi i głowy) wskazują na drapieżnictwo lub przynajmniej wszystkożerność  <ref name="Bronzati i in., 2017">Bronzati, M., Rauhut, O.W.M. & Bittencourt, J.S. (2017). "Endocast of the Late Triassic (Carnian) dinosaur ''Saturnalia tupiniquim'': implications for the evolution of brain tissue in Sauropodomorpha." Scientific Reports 7, 11931. [[https://doi.org/10.1038/s41598-017-11737-5]] .</ref>. Mózgoczaszka charakteryzowała się m.in. półksiężycowatym wgłębieniem na bocznej powierzchni kości klinowej. Choć cecha ta była uważana za wyjątkową, okazuje się ona znacznie bardziej rozpowszechniona wśród dinozaurów i innych archozaurów <ref name="Bronzati i in., 2018">Bronzati, M., Langer, M.C., & Rauhut, O.W.M. (2018). Braincase anatomy of the early sauropodomorph ''Saturnalia tupiniquim'' (Late Triassic, Brazil). Journal of Vertebrate Paleontology, 38(5). [[https://doi.org/10.1080/02724634.2018.1559173]].</ref>. Kość przedszczękowa mieściła 3 zęby, a szczękowa - 19. W zachowanej części żuchwy było 16 zębów. Były małe, lancetowate z ząbkowaniem na krawędziach. Zęby różnią się trochę między sobą. Te z przodu pyska były wyższe, a te z tyłu bardziej liściokształtne. Takie zróżnicowanie ([[heterodontyzm]]) występuje także u innych bazalnych [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]]. Podobnie jak one, saturnalia miała także wydłużoną szyję. Łączy ją z nimi także długi grzebień naramienny, sięgający prawie połowy długości kości ramieniowej. Jest dłuższy niż u [[Theropoda|teropodów]] i [[Ornithischia|dinozaurów ptasiomiednicznych]], ale trochę krótszy niż u większości innych bazalnych zauropodomorfów. Budowa kości ramieniowej u saturnalii jest więc przejściowa. Natomiast miednica miała jeszcze dosyć prymitywną budowę. Wyrostek przedni kości biodrowej jest krótki, a tylny długi. Panewka stawu biodrowego nie ma jeszcze w pełni rozwiniętego otworu, co sugeruje, że rozwinął się on niezależnie w różnych liniach [[dinozaur]]ów. Przeciwkrętarz na kości kulszowej jest duży, co jest cechą niespotykaną u dinozaurów, a występuje u [[lagerpeton]]a i bardziej bazalnych [[Archosauria|archozaurów]]. Prawdopodobnie doszło tu do powiększenia tej struktury wtórnie ([[rewersja]]). Noga saturnalii przypomina generalnie [[Herrerasaurus|herrerazaura]]. Prymitywną cechą jest sigmoidalny kształt mniejszego krętarza na kości udowej oraz raczej tylko dwa [[kręg]]i krzyżowe. Dla odmiany budowa stawu skokowego jest już zaawansowana, nawiązując do [[Saurischia|dinozaurów gadziomiedniczych]], w tym do [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]].<ref name="Langer i in., 1999"></ref><ref name="Novas, 2009">Novas, F. 2009. The Age of Dinosaurs in South America. Indiana University Press, str. 1-452.</ref><ref name="Langer, 2003"></ref>
 [[Plik:Saturnalia_NT_small.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja. Autor: Nobu Tamura.[https://spinops.blogspot.com/].]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Saturnalia''}}
 <small>
@@ Linia 66: / Linia 64: @@
 [[Plik:Saturnalia NT.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja saturnalii na tle sylwetki człowieka. Autor: Nobu Tamura [http://spinops.blogspot.com/2014/06/saturnalia-tupiniquim.html].]]
 Saturnalia była niedużym, wysmukłym zwierzęciem. Mierzyła około 1,5 metra długości. Czaszka cechowała się zredukowanymi rozmiarami i krótkim pyskiem. Mierzyła ok. 10 cm długości. Jest to niewiele w porównaniu do reszty ciała i nawiązuje do małych głów późniejszych [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]]. Jednocześnie Bronzati i in. (2019) zauważają, że redukcja rozmiarów głowy mogła wynikać z drapieżnego trybu życia saturnalii, pozwalając na szybkie ruchy głowy w celu chwytania małych, zwinnych ofiar <ref name="Bronzati i in., 2019">Bronzati, M., Müller, R.T. & Langer, M.C. (2019). "Skull remains of the dinosaur ''Saturnalia tupiniquim'' (Late Triassic, Brazil): With comments on the early evolution of sauropodomorph feeding behaviour." PLoS ONE 14(9): e0221387. [[https://doi.org/10.1371/journal.pone.022138]] .</ref>. Również cechy budowy mózgu saturnalii (wysoka zdolność do kontroli ruchów oczu, szyi i głowy) wskazują na drapieżnictwo lub przynajmniej wszystkożerność  <ref name="Bronzati i in., 2017">Bronzati, M., Rauhut, O.W.M. & Bittencourt, J.S. (2017). "Endocast of the Late Triassic (Carnian) dinosaur ''Saturnalia tupiniquim'': implications for the evolution of brain tissue in Sauropodomorpha." Scientific Reports 7, 11931. [[https://doi.org/10.1038/s41598-017-11737-5]] .</ref>. Mózgoczaszka charakteryzowała się m.in. półksiężycowatym wgłębieniem na bocznej powierzchni kości klinowej. Choć cecha ta była uważana za wyjątkową, okazuje się ona znacznie bardziej rozpowszechniona wśród dinozaurów i innych archozaurów <ref name="Bronzati i in., 2018">Bronzati, M., Langer, M.C., & Rauhut, O.W.M. (2018). Braincase anatomy of the early sauropodomorph ''Saturnalia tupiniquim'' (Late Triassic, Brazil). Journal of Vertebrate Paleontology, 38(5). [[https://doi.org/10.1080/02724634.2018.1559173]].</ref>. Kość przedszczękowa mieściła 3 zęby, a szczękowa - 19. W zachowanej części żuchwy było 16 zębów. Były małe, lancetowate z ząbkowaniem na krawędziach. Zęby różnią się trochę między sobą. Te z przodu pyska były wyższe, a te z tyłu bardziej liściokształtne. Takie zróżnicowanie ([[heterodontyzm]]) występuje także u innych bazalnych [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]]. Podobnie jak one, saturnalia miała także wydłużoną szyję. Łączy ją z nimi także długi grzebień naramienny, sięgający prawie połowy długości kości ramieniowej. Jest dłuższy niż u [[Theropoda|teropodów]] i [[Ornithischia|dinozaurów ptasiomiednicznych]], ale trochę krótszy niż u większości innych prozauropodów. Budowa kości ramieniowej u saturnalii jest więc przejściowa. Natomiast miednica miała jeszcze dosyć prymitywną budowę. Wyrostek przedni kości biodrowej jest krótki, a tylny długi. Panewka stawu biodrowego nie ma jeszcze w pełni rozwiniętego otworu, co sugeruje, że rozwinął się on niezależnie w różnych liniach [[dinozaur]]ów. Przeciwkrętarz na kości kulszowej jest duży, co jest cechą niespotykaną u dinozaurów, a występuje u [[lagerpeton]]a i bardziej bazalnych [[Archosauria|archozaurów]]. Prawdopodobnie doszło tu do powiększenia tej struktury wtórnie ([[rewersja]]). Noga saturnalii przypomina generalnie [[Herrerasaurus|herrerazaura]]. Prymitywną cechą jest sigmoidalny kształt mniejszego krętarza na kości udowej oraz raczej tylko dwa [[kręg]]i krzyżowe. Dla odmiany budowa stawu skokowego jest już zaawansowana, nawiązując do [[Saurischia|dinozaurów gadziomiedniczych]], w tym do [[Sauropodomorpha|zauropodomorfów]].<ref name="Langer i in., 1999"></ref><ref name="Novas, 2009">Novas, F. 2009. The Age of Dinosaurs in South America. Indiana University Press, str. 1-452.</ref><ref name="Langer, 2003"></ref>
 Saturnalia charakteryzuje się dużym wyrostkiem łokciowym, zawierającym dodatkowe skostnienia, ale o delikatnej budowie. Nie wiadomo jaka była jego funkcja, u niektórych zwierząt wynika to z silnego prostowania rąk, co może być związane z rozwiniętymi umiejętnościami kopania w ziemi, ale nie wskazuje na to delikatna budowa. Kość łokciowa i promieniowa nie mogły się poruszać względem siebie, wymuszając na dłoni przynajmniej częściowo tylną orientację jej powierzchni. Zwierzę mogło więc oprzeć się o ziemię swoją dłonią. Nieznajomość dłoni saturnalii wyklucza rozstrzygnięcie, czy była ona dwunożna, czy czworonożna. Budowa kończyny tylnej wskazuje na czworonożność, co może wspierać wyrostek łokciowy, ale z drugiej strony jego budowa jest delikatna<ref name="Langer i in., 2007">Langer, M.C., Franca, M.A.G., Garbiel, S. 2007. The pectoral girdle and forelimb anatomy of the stem-sauropodomorph ''Saturnalia tupiniquim'' (Upper Triassic, Brazil). Special Papers in Paleontology, t. 77, str. 113-137.</ref>.
@@ Linia 76: / Linia 75: @@
 == Paleobiologia ==
 === Poruszanie ===
-Kończyna przednia jest ponad dwa razy krótsza od tylnej. Piszczel jest podobnej długości co kość udowa. Saturnalia ma 5 kości śródstopia, ale tylko 4 palce w stopie. Palec piąty jest w całości zredukowany. Jest to o tyle zaskakujące, że bardziej zaawansowane prozauropody mają wszystkie pięć palców. Zwierzę stąpało tylko na 3 palcach.<ref name="Langer, 2003">Langer, M.C. 2003. The pelvic and hind limb anatomy of the stem-sauropodomorph ''Saturnalia tupiniquim'' (Late Triassic, Brazil). PaleoBios, t. 23, nr 2, str. 1-40.</ref>
+Kończyna przednia jest ponad dwa razy krótsza od tylnej. Piszczel jest podobnej długości co kość udowa. Saturnalia ma 5 kości śródstopia, ale tylko 4 palce w stopie. Palec piąty jest w całości zredukowany. Jest to o tyle zaskakujące, że bardziej zaawansowane "prozauropody" mają wszystkie pięć palców. Zwierzę stąpało tylko na 3 palcach.<ref name="Langer, 2003">Langer, M.C. 2003. The pelvic and hind limb anatomy of the stem-sauropodomorph ''Saturnalia tupiniquim'' (Late Triassic, Brazil). PaleoBios, t. 23, nr 2, str. 1-40.</ref>
-Saturnalia była szybsza niż pozostałe [[Prosauropoda|prozauropody]]<ref name="Kubo i Kubo, 2012">Kubo, T., Kubo, M.O. 2012. Associated evolution of bipedality and cursoriality among Triassic archosaurs: a phylogenetically controlled evaluation. Paleobiology, t. 38, str. 474–485.</ref>z wyjątkiem [[Thecodontosaurus|tekodontozaura]]<ref name="Langer, 2003"></ref>. Kończyna tylna nie poruszała się równolegle do osi ciała, lecz odginała się częściowo na boki. Rotacji ulegała również stopa. Ma to odbicie w budowie stawów, które nie były poziome. W czasie odpoczynku saturnalia leżała na boku.<ref name="Langer, 2003"></ref>
+Saturnalia była szybsza niż pozostałe bazalne zauropodomorfy<ref name="Kubo i Kubo, 2012">Kubo, T., Kubo, M.O. 2012. Associated evolution of bipedality and cursoriality among Triassic archosaurs: a phylogenetically controlled evaluation. Paleobiology, t. 38, str. 474–485.</ref>z wyjątkiem [[Thecodontosaurus|tekodontozaura]]<ref name="Langer, 2003"></ref>. Kończyna tylna nie poruszała się równolegle do osi ciała, lecz odginała się częściowo na boki. Rotacji ulegała również stopa. Ma to odbicie w budowie stawów, które nie były poziome. W czasie odpoczynku saturnalia leżała na boku.<ref name="Langer, 2003"></ref>
 Nie jest do końca jasne na ilu kończynach stąpała saturnalia. Większość bazalnych zauropodomorfów była prawdopodobnie dwunożna, ale saturnalia miała prymitywniejszą miednicę niż inni przedstawiciele tej grupy. Dlatego początkowo uznano, że saturnalia nie mogła być wyłącznie dwunożna. Sugerowano, że przynajmniej podczas powolnego chodzenia stąpała wszystkimi czterema kończynami po ziemi.<ref name="Langer i in., 1999"></ref><ref name="Langer, 2003"></ref> Natomiast budowa szkieletu wskazuje, że tułów był nieznacznie podniesiony do góry, co oznaczałoby pełną dwunożność.<ref name="Delcourt i in., 2012">Delcourt, R., de Azevedo, S.A.K., Grillo, O.N., Deantoni, F.O. 2012. Biomechanical comments about Triassic dinosaurs from Brazil. Papéis Avulsos de Zoologia, t. 52, nr 29, str. 341-347. http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0031-10492012002900001 </ref> Wspierają to również proporcje kończyn.
@@ Linia 98: / Linia 97: @@
 == Filogeneza ==
-Początkowo sądzono, że saturnalia była z najstarszym i najprymitywniejszym "prozauropodem". Dlatego była ona punktem odniesienia do wielu analiz filogenetycznych tej grupy. Sprawa się skomplikowała wraz z odkryciem innych prymitywnych i starych krewniaków: [[Pampadromaeus|pampadroma]], [[Panphagia|panfagii]], [[Chromogisaurus|chromogizaura]] i [[Buriolestes|buriolesta]]. Do tego część badaczy interpretuje [[eoraptor]]a i [[Guaibasaurus|guibazaura]] jako prozauropody. W świetle nowszych badań najbliższym krewnym saturnalii jest chromogizaur, a pampadrom, panfagia, buriolest<ref name="Cabreira i in., 2016">Cabreira, S.F., Kellner, A.W.A., Dias-da-Silva, S., da Silva, L.R., Bronzati, M., de Almeida Marsola, J.C., Müller, R.T., Bittencourt, J. de S., Jul’Armando Batista, B., Raugust, T., Carrilho, R., Brodt, A., Langer, M.C. 2016. A Unique Late Triassic Dinosauromorph Assemblage Reveals Dinosaur Ancestral Anatomy and Diet. Current Biology, t. 26, str. 1-6. [http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2016.09.040]</ref> i potencjalnie eoraptor oraz guibazaur są prymitywniejszymi prozauropodami.<ref name="Martínez i in., 2013">Martínez, R.M., Apaldetti, C., Abelin, D. 2013 [2012]. Basal sauropodomorphs from the Ischigualasto Formation. Society of Vertebrate Paleontology Memoir, t. 12, str. 51–69. [[doi:10.1080/02724634.2013.819361]]</ref>
+Początkowo sądzono, że saturnalia była z najstarszym i najprymitywniejszym "prozauropodem". Dlatego była ona punktem odniesienia do wielu analiz filogenetycznych tej grupy. Obecnie uważa się, że saturnalia była bazalnym zauropodomorfem, czasami włączanym do [[Guibasauridae]]<ref name="Cabreira i in., 2016">Cabreira, S.F., Kellner, A.W.A., Dias-da-Silva, S., da Silva, L.R., Bronzati, M., de Almeida Marsola, J.C., Müller, R.T., Bittencourt, J. de S., Jul’Armando Batista, B., Raugust, T., Carrilho, R., Brodt, A., Langer, M.C. 2016. A Unique Late Triassic Dinosauromorph Assemblage Reveals Dinosaur Ancestral Anatomy and Diet. Current Biology, t. 26, str. 1-6. [http://dx.doi.org/10.1016/j.cub.2016.09.040]</ref> i potencjalnie eoraptor oraz guibazaur są prymitywniejszymi prozauropodami.<ref name="Martínez i in., 2013">Martínez, R.M., Apaldetti, C., Abelin, D. 2013 [2012]. Basal sauropodomorphs from the Ischigualasto Formation. Society of Vertebrate Paleontology Memoir, t. 12, str. 51–69. [[doi:10.1080/02724634.2013.819361]]</ref>
 == Spis gatunków ==