Silesaurus - Historia wersji

Taurovenator o 14:54, 7 lip 2024

2024-07-07T14:54:43Z

Mateusz o 22:05, 6 lis 2022

2022-11-06T22:05:46Z

Mateusz: aktualizacja

2020-04-13T15:48:05Z

aktualizacja

Mateusz: /* Odżywianie się */

2020-04-13T13:50:48Z

‎Odżywianie się

Mateusz: aktualizacja

2020-04-12T20:50:44Z

aktualizacja

Mateusz: aktualizacja

2020-04-11T12:31:49Z

aktualizacja

Mateusz: aktualizacja

2020-04-10T21:12:05Z

aktualizacja

Mateusz: aktualizacja

2020-04-10T13:55:49Z

aktualizacja

Mateusz: /* Odżywianie się */

2020-04-05T22:20:29Z

‎Odżywianie się

Mateusz: /* Odżywianie się */ cdn

2020-03-30T22:07:03Z

‎Odżywianie się: cdn

@@ Linia 19: / Linia 19: @@
 [[Dinosauriformes]]
 [[Silesauridae]]
   |grafika                = Silesaurus by kahless28.jpg
   |podpis                 = Spacerujący silezaur. Autor: [[Jakub Kowalski]].
@@ Linia 183: / Linia 191: @@
 [[Kategoria:Dinosauromorpha]]
 [[Kategoria:Dinosauriformes]]
 [[Kategoria:Silesauridae]]
 [[Kategoria:Mezozoik]]
 [[Kategoria:Trias]]
 [[Kategoria:Karnik]]
 [[Kategoria:Trias w Polsce]]
 [[Kategoria:Do sprawdzenia]]

@@ Linia 7: / Linia 7: @@
   |wysokość               = 0,5 m
   |masa                   = ok. 20-30 kg
-  |dieta                  =
+  |dieta                  = owadożerny/wszystkożerny
   |miejsce                = [[Polska]]
 <small>[[Krasiejów]], [[Woźniki]]</small>

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Silesaurus''}}
 {{Opis
@@ Linia 11: / Linia 10: @@
   |miejsce                = [[Polska]]
 <small>[[Krasiejów]], [[Woźniki]]</small>
-  |czas                   = {{Występowanie|235|227}}
+  |czas                   = {{Występowanie|229|227}}
--227 [[Ma]]<br>
+,5 [[Ma]]<br>
-<small>[[późny trias]] (środkowy lub późny [[karnik]])</small>
+<small>[[późny trias]] (późny [[karnik]])</small>
   |systematyka            =
 [[Archosauria]]
@@ Linia 35: / Linia 34: @@
 }}
 == Wstęp ==
-'''Silezaur''' (łac. ''Silesaurus opolensis'') to prymitywny przedstawiciel [[Dinosauromorpha|linii dinozaurowej]], żyjący w późnym [[trias]]ie na terenie [[Polska|Polski]]. Obecnie jest klasyfikowany albo jako jeden z [[dinozaur]]ów, albo ich bardzo bliski krewny. ''Silesaurus opolensis'' to w luźnym tłumaczeniu "śląski jaszczur z Opola". Nazwa honoruje region, w którym po raz pierwszy odkryto silezaura.
+'''Silezaur''' (łac. ''Silesaurus opolensis'') to prymitywny przedstawiciel [[Dinosauromorpha|linii dinozaurowej]], żyjący około 228,5 milionów lat temu na terenie dzisiejszej [[Polska|Polski]]. Obecnie jest klasyfikowany albo jako jeden z [[dinozaur]]ów, albo ich bardzo bliski krewny. ''Silesaurus opolensis'' to w luźnym tłumaczeniu "śląski jaszczur z Opola". Nazwa honoruje region, w którym po raz pierwszy odkryto silezaura.
 == Występowanie ==
 [[Plik:Krasiejow kopalnia.jpg|300px|thumb|right|Nieczynna kopalnia iłu w Krasiejowie. Tam po raz pierwszy odkryto silezaura. Autor: [[Mateusz Tałanda]].]]
-Pierwsze szczątki silezaura odkryto w [[Krasiejów|Krasiejowie]] pod Opolem. Występują one zarówno w górnym jak i w dolnym poziomie kościonośnym, choć większość pochodzi z tego pierwszego. Kawałek kości udowej znaleziono później także w [[Woźniki|Woźnikach]] koło Częstochowy. Oba stanowiska są datowane na [[karnik]] (około 237-227 milionów lat). Oprócz tego w [[Poręba|Porębie]] pod Zawierciem natrafiono na kość udową [[Silesauridae|silezauryda]]. Jest on znacznie młodszy, datowany na około 210 milionów lat, więc prawdopodobnie jest potomkiem silezaura, ale reprezentuje już osobny [[gatunek]]. Natomiast w Skarszynach znaleziono fragment kości strzałkowej niemal nieodróżnialnej od silezaura, która z dużym prawdopodobieństwem mogła do niego należeć. Podsumowując, na terenie Polski silezaur był stosunkowo liczny. Co ciekawe, nie znaleziono go do tej pory w [[Niemcy|Niemczech]]. Tam liczne są [[Prosauropoda|prozauropody]], których z kolei nie znaleziono w Polsce.
+Pierwsze szczątki silezaura odkryto w [[Krasiejów|Krasiejowie]] pod Opolem. Występują one zarówno w górnym jak i w dolnym poziomie kościonośnym, choć większość pochodzi z tego pierwszego. Kawałek kości udowej znaleziono później także w [[Woźniki|Woźnikach]] koło Częstochowy. Warstwy te są datowane [[magnetostratygrafia|magnetometrycznie]] na późny [[karnik]] (około 228,5 milionów lat). Oprócz tego w [[Poręba|Porębie]] pod Zawierciem natrafiono na kość udową [[Silesauridae|silezauryda]]. Jest on znacznie młodszy, datowany na około 210 milionów lat, więc prawdopodobnie jest potomkiem silezaura, ale reprezentuje już osobny [[gatunek]]. Natomiast w Skarszynach znaleziono fragment kości strzałkowej niemal nieodróżnialnej od silezaura, która z dużym prawdopodobieństwem mogła do niego należeć. Podsumowując, na terenie Polski silezaur był stosunkowo liczny. Co ciekawe, nie znaleziono go do tej pory w [[Niemcy|Niemczech]]. Tam liczne są [[Prosauropoda|prozauropody]], których z kolei nie znaleziono w Polsce.
 == Materiał kopalny ==
@@ Linia 146: / Linia 145: @@
 Mazurek, D., Słowiak, J. 2009. Silezaur dinozaurem? Przegląd geologiczny, t. 57, nr 7, str. 569–571. [http://www.pgi.gov.pl/images/stories/przeglad/pg_2009_07_16.pdf]
 Nesbitt, S.J., Sidor, C.A., Irmis, R.B., Angielczyk, K.D., Smith, R.M.H., Tsuji, L.A. 2010. Ecologically distinct dinosaurian sister group shows early diversification of Ornithodira. Nature, t. 464, str. 95–98. [[doi:10.1038/nature08718]]

@@ Linia 84: / Linia 84: @@
 [[Plik:Silesaurus zuchwa.jpg|300px|thumb|right|Kość zębowa silezaura zakończona dziobem z nielicznymi, tępymi zębami. Autor: [[Rafał Piechowski]].]]
 Początki [[dinozaur]]ów były wiązane z mięsożernością. Jakież było zdziwienie badaczy, gdy odkryli, że silezaur nie miał ostrych i spiczastych zębów. Choć w zarysie trójkątne, zęby silezaura były tępe. Nie mogły więc służyć do zabijania większych zwierząt. Co zatem jadł? Jerzy Dzik opisał silezaura jako zwierzę roślinożerne sugerując się dziobem i kształtem zębów. Inni badacze sugerowali zazwyczaj wszystkożerność z przewagą roślinożerności. Analiza szkliwa u silezaura dostarczyła nowych danych na ten temat. Wynika z niej, że silezaur wykonywał proste ruchy szczęk w czasie gryzienia pokarmu podobnie jak ''[[Azendohsaurus]]''. Dominowały ruchy góra-dół, co zapisało się w zużyciu szkliwa. Co więcej, było ono podobne do zwierząt żywiących się owocami, liśćmi i innymi miękkimi częściami roślin. Generalnie silezaur miałby jeść miękką roślinność, a nie kłącza, owady, czy mięso (choć udziału w diecie tych dwóch ostatnich nie można było wykluczyć). Różnice w zużyciu szkliwa między zębami wskazują, że tylno-policzkowe powierzchnie zębów bardziej uczestniczyły w cięciu, a reszta w miażdżeniu i rozcieraniu. Następnie pokarm trafiał do długiego tułowia, prawdopodobnie mieszczącego powiększony układ pokarmowy.
-[[Plik:Silesaurus coprolite1.gif|300px|thumb|right|Fragmenty pancerzyków owadów znalezione w [[koprolit|koprolicie]], który przypisuje się silezaurowi. Po prawej zarys koprolitu z zaznaczonymi szczątkami. Źródło: Qvarnström i in. 2019.]]
+[[Plik:Silesaurus coprolite1.png|300px|thumb|right|Fragmenty pancerzyków owadów znalezione w [[koprolit|koprolicie]], który przypisuje się silezaurowi. Po prawej zarys koprolitu z zaznaczonymi szczątkami. Źródło: Qvarnström i in. 2019.]]
-[[Plik:Silesaurus coprolite2.gif|300px|thumb|right|Koprolity przypisywane silezaurowi wraz z zawartością. Źródło: Qvarnström i in. 2019.]]
+[[Plik:Silesaurus coprolite2.png|300px|thumb|right|Koprolity przypisywane silezaurowi wraz z zawartością. Źródło: Qvarnström i in. 2019.]]
 [[Plik:Silesaurus Edyty.jpg|300px|thumb|right|Silezaur podnoszący się do góry. Autor: [[Edyta Felcyn]].]]
 [[Plik:Stagonolepis Silesaurus by Kahless28.jpg|300px|thumb|right|Prawdopodobni wszystkożercy z Krasiejowa - aetozaur (''Stagonolepis'') i silezaur. Autor: [[Jakub Kowalski]].]]

@@ Linia 5: / Linia 5: @@
   |Korekta                =
   |nazwa                  = ''Silesaurus'' (silezaur)
-  |długość                = 2 m
+  |długość                = 2,5 m
   |wysokość               = 0,5 m
   |masa                   = ok. 20-30 kg
@@ Linia 66: / Linia 66: @@
 Kość krucza u silezaura jest mocno zrośnięta z łopatką. Obie mierzą w sumie około 13 cm długości. W stronę kości ramieniowej są grubsze, a w pozostałej części cienkie i delikatne. Kość ramieniowa ma 12-14 cm długości. Ma bardzo prostą budowę. Grzebień naramienny jest słabo zaznaczony. Kości łokciowe i promieniowe są jeszcze bardziej uproszczone i wydłużone. Poza pojedynczymi, trudnymi do identyfikacji kośćmi, budowa szkieletu dłoni silezaura pozostaje nieznana. Kończyna przednia była zatem znacznie wydłużona w porównaniu do prymitywniejszych krewniaków, ale słabo umięśniona. Prawdopodobnie służyła za podporę dla długiego tułowia.
-Miednica silezaura jest typu gadziego, z długą kością łonową skierowaną do przodu. Talerz biodrowy jest cienki i ma lekko wypukłą górną krawędź. Otoczony jest z przodu i z tyłu przez mocne wyrostki z wyraźnie zaznaczonymi przyczepami mięśni. Panewka biodrowa była głęboka, ale nie miała otworu. Kość udowa ma 14-20 centymetrów długości. Jest esowato wygięta. Bliższa główka nie jest zakrzywiona do środka miednicy i ma trójkątny kształt. Na jej szczycie biegnie podłużny rowek (cecha pojawiająca się u różnych [[Archosauria|archozaurów]]). Poszczególne krętarze są dobrze rozwinięte, ale w przeciwieństwie do dinozaurów czwarty krętarz jest symetryczny. Kości podudzia mają prostą budowę. W ich tylny koniec wchodzi wyrostek wznoszący kości skokowej. Stopa silezaura jest trójpalczasta i ma bardzo zaawansowaną budowę. Palca pierwszego i piątego prawdopodobnie nie było, a odpowiadające im kości śródstopia są zredukowane. Reszta stopy jest dobrze rozwinięta, prawie symetryczna, z wydatnymi pazurami. Palce drugi, trzeci i czwarty miały prawdopodobnie kolejno 3, 4 i 5 paliczków.
+Miednica silezaura jest typu gadziego, z długą kością łonową skierowaną do przodu. Kości kulszowe były proste i przylegały do siebie przez większość swojej długości, przez co miednica była w tej części węższa, a lewa i prawa panewka biodrowa zbliżone do siebie. Talerz biodrowy jest cienki i ma lekko wypukłą górną krawędź. Otoczony jest z przodu i z tyłu przez mocne wyrostki z wyraźnie zaznaczonymi przyczepami mięśni. Panewka biodrowa była głęboka, ale nie miała otworu. Kość udowa ma 14-20 centymetrów długości. Jest esowato wygięta. Bliższa główka nie jest zakrzywiona do środka miednicy i ma trójkątny kształt. Na jej szczycie biegnie podłużny rowek (cecha pojawiająca się u różnych [[Archosauria|archozaurów]]). Poszczególne krętarze są dobrze rozwinięte, ale w przeciwieństwie do dinozaurów czwarty krętarz jest symetryczny. Kości podudzia mają prostą budowę. W ich tylny koniec wchodzi wyrostek wznoszący kości skokowej. Stopa silezaura jest trójpalczasta i ma bardzo zaawansowaną budowę. Palca pierwszego i piątego prawdopodobnie nie było, a odpowiadające im kości śródstopia są zredukowane. Reszta stopy jest dobrze rozwinięta, prawie symetryczna, z wydatnymi pazurami. Palce drugi, trzeci i czwarty miały prawdopodobnie kolejno 3, 4 i 5 paliczków.
 === Tropy ===
-Budowa stopy silezaura świetnie pasuje do odcisków stóp nazywanych Atreipus. Zgadza się nawet liczba paliczków przypadających na każdy palec. Odciski stóp Atreipus są zawsze trójpalczaste, także w przypadku bardzo głębokich tropów. Wszystkie palce są skierowane mocno do przodu przez co cała stopa przypomina w zarysie tulipan. Tropy te występują w osadach datowanych na późny i środkowy trias, co pokrywa się z czasowym występowaniem silezaurydów. W Woźnikach znaleziono zarówno kość silezaura jak i trop typu Atreipus. To powiązanie szkieletu silezaura z tropami jest ważne, ponieważ Atreipus to tropy zwierzęcia czworonożnego, które pokazują jak zbudowana była dłoń. Na tropach widać, że dłoń była malutka i zwierzę stąpało tylko na trzech-czterech palcach. Główny nacisk spoczywał na środkowych palcach, piąty nie dotykał gruntu lub go nie było. Pazurki były niewielkie.
+Budowa stopy silezaura świetnie pasuje do odcisków stóp nazywanych Atreipus. Zgadza się nawet liczba paliczków przypadających na każdy palec. Odciski stóp Atreipus są zawsze trójpalczaste, także w przypadku bardzo głębokich tropów. Wszystkie palce są skierowane mocno do przodu przez co cała stopa przypomina w zarysie tulipan. Tropy te występują w osadach datowanych na późny i środkowy trias, co pokrywa się z czasowym występowaniem silezaurydów. W Woźnikach znaleziono zarówno kość silezaura jak i trop typu Atreipus. To powiązanie szkieletu silezaura z tropami jest ważne, ponieważ Atreipus to tropy zwierzęcia czworonożnego, które pokazują jak zbudowana była także dłoń. Na tropach widać, że dłoń była malutka i zwierzę stąpało tylko na trzech-czterech palcach. Główny nacisk spoczywał na środkowych palcach, piąty nie dotykał gruntu lub go nie było. Pazurki były niewielkie.
 == Paleobiologia ==
@@ Linia 75: / Linia 75: @@
 === Lokomocja ===
 [[Plik:Polonosuchus and Silesaurus by Kahless28.jpg|300px|thumb|right|Polonozuch atakujący stado silezaurów. Autor: [[Jakub Kowalski]].]]
-Do momentu odkrycia silezaura, wyobrażano sobie pradinozaury jako zwierzęta dwunożne lub przynajmniej zdolne do dwunożnego biegu. Dlatego w świetle ówczesnej wiedzy silezaur miał zaskakująco długie kończyny przednie. Dzik (2003) zrekonstruował silezaura jako zwierzę, które wtórnie dostosowało się do czworonożnego poruszania. Podobne zdanie miała Fechner (2009), według której inne pradinozaury ([[Lagosuchus|lagozuch]], [[lagerpeton]]) były zdolne poderwać się do dwunożnego biegu, ale nie silezaur. Kubo i Kubo (2012) porównali kości kończyn różnych archozaurów. Ich zdaniem silezaur miał proporcje kości typowego czworonoga o dość przeciętnych zdolnościach do biegu. Według ich badań silezaur poruszał się szybciej od [[Prosauropoda|prozauropodów]], ale wolniej od pozostały [[trias]]owych [[dinozaur]]ów. Natomiast, zdaniem Piechowskiego i Dzika (2010), kręgosłup silezaura, zwłaszcza długi mocny ogon, umożliwiał podnoszenie przodu ciała i szybki dwunożny bieg.
+Do momentu odkrycia silezaura, wyobrażano sobie pradinozaury jako zwierzęta dwunożne lub przynajmniej zdolne do dwunożnego biegu. Dlatego w świetle ówczesnej wiedzy silezaur miał zaskakująco długie kończyny przednie. Dzik (2003) zrekonstruował silezaura jako zwierzę, które wtórnie dostosowało się do czworonożnego poruszania. Podobne zdanie miała Fechner (2009), według której inne pradinozaury ([[Lagosuchus|lagozuch]], [[lagerpeton]]) były zdolne poderwać się do dwunożnego biegu, ale nie silezaur. Kubo i Kubo (2012) porównali kości kończyn różnych archozaurów. Ich zdaniem silezaur miał proporcje kości typowego czworonoga o dość przeciętnych zdolnościach do biegu. Według ich badań silezaur poruszał się szybciej od [[Prosauropoda|prozauropodów]], ale wolniej od pozostałych [[trias]]owych [[dinozaur]]ów. Natomiast, zdaniem Piechowskiego i Dzika (2010), kręgosłup silezaura umożliwiał podnoszenie przodu ciała i szybki dwunożny bieg.
-Dokładne badania stawów i przyczepów mięśni na kościach kończyn silezaura pozwoliły lepiej zrozumieć jego sposób chodzenia. Kończyny przednie były wyprostowane i podciągnięte pod tułów. Mają zredukowane miejsca przyczepów mięśni odpowiedzialnych za rotację i odwodzenie kończyn na boki. Zaskakująco podobną budowę miały wczesne [[zauropod]]y takie jak [[Patagosaurus|patagozaur]] i [[Cetiosaurus|cetiozaur]]. Te zwierzęta, podobnie jak silezaur, trzymały swoje kończyny przednie wyprostowane pod ciałem, niczym kolumny. Ich główną funkcją było utrzymywanie przodu ciała, natomiast funkcja napędowa zeszła na dalszy plan. Zresztą w takim ustawieniu ruch do przodu ograniczała kość krucza. Zauropodom to nie przeszkadzało. Ich rozmiary zazwyczaj skutecznie odstraszały drapieżniki, więc mogły sobie pozwolić na powolną lokomocję. Silezaur jednak należał do zupełnie innej kategorii wagowej, przez co jego "podpory" były delikatne, a presja drapieżników, z jaką musiał się liczyć, większa. Choć ruchy jego ramienia ograniczała kość krucza, wydłużone przedramię pozwalało stawiać większe kroki
+Dokładne badania stawów i przyczepów mięśni na kościach kończyn silezaura pozwoliły lepiej zrozumieć jego sposób chodzenia. Kończyny przednie były wyprostowane i podciągnięte pod tułów. Mają zredukowane miejsca przyczepów mięśni odpowiedzialnych za rotację i odwodzenie kończyn na boki. Zaskakująco podobną budowę miały wczesne [[zauropod]]y takie jak [[Patagosaurus|patagozaur]] i [[Cetiosaurus|cetiozaur]]. Te zwierzęta, podobnie jak silezaur, trzymały swoje kończyny przednie wyprostowane pod ciałem, niczym kolumny. Ich główną funkcją było utrzymywanie przodu ciała, natomiast funkcja napędowa zeszła na dalszy plan. Zresztą w takim ustawieniu ruch do przodu ograniczała kość krucza. Zauropodom to nie przeszkadzało. Ich rozmiary zazwyczaj skutecznie odstraszały drapieżniki, więc mogły sobie pozwolić na powolną lokomocję. Silezaur jednak należał do zupełnie innej kategorii wagowej, przez co jego "podpory" były delikatne, a presja drapieżników, z jaką musiał się liczyć, większa. Choć ruchy jego ramienia ograniczała kość krucza, wydłużone przedramię pozwalało stawiać większe kroki, a przez to sprawniej się poruszać.
 === Odżywianie się ===
 [[Plik:Silesaurus zuchwa.jpg|300px|thumb|right|Kość zębowa silezaura zakończona dziobem z nielicznymi, tępymi zębami. Autor: [[Rafał Piechowski]].]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Silesaurus''}}
 {{Opis
@@ Linia 48: / Linia 49: @@
 [[Plik:Silesaurus head.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja głowy silezaura z otwartym pyskiem i skalą. Źródło: Qvarnström i in. 2019.]]
 [[Plik:Silesaurus szkielet.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu silezaura zrywającego się do biegu. Autor: [[Rafał Piechowski]].]]
-Silezaur był raczej niedużym zwierzęciem. Sięgałby dorosłemu człowiekowi do pasa. Długością nie przekraczał trzech metrów. Czaszka mierzyła około 17 centymetrów długości. Kości nosowe były cienkie i delikatne. Część kości czołowej, tworząca krawędź oczodołu była wypukła. Okno przedoczodołowe było niewielkie. W mózgoczaszce jest duże wcięcie w kości nadpotylicznej - podobne jak u [[Panphagia|panfagii]]. Prawdopodobnie służyło jako przejście dla grzbietowej żyły głowowej. Kształt wielu struktur na mózgoczaszce cechował się dużą zmiennością wewnątrz-populacyjną. Najwyraźniej osobniki, pomimo różnej budowy wewnętrznej czaszki, miały podobne szanse na przeżycie.
+Silezaur był raczej niedużym zwierzęciem. Sięgałby dorosłemu człowiekowi do pasa. Największe osobniki długością nie przekraczały trzech metrów. Czaszka mierzyła około 17 centymetrów długości. Kości nosowe były cienkie i delikatne. Część kości czołowej, tworząca krawędź oczodołu była wypukła. Okno przedoczodołowe było niewielkie. W mózgoczaszce jest duże wcięcie w kości nadpotylicznej - podobne jak u [[Panphagia|panfagii]]. Prawdopodobnie służyło jako przejście dla grzbietowej żyły głowowej. Kształt wielu struktur na mózgoczaszce cechował się dużą zmiennością wewnątrz-populacyjną. Najwyraźniej osobniki, pomimo różnej budowy wewnętrznej czaszki, miały podobne szanse na przeżycie.
 Przód kości zębowej jest bezzębny. Liczne ślady naczyń krwionośnych wskazują, że mieścił się tam spory, skierowany do góry dziób. Przód górnej szczęki był bardzo wąski, ale miał zęby. Dlatego początkowo był rekonstruowany bez dzioba. Dokładniejsze oględziny wykazały jednak, że są tam liczniejsze, niż gdzie indziej, otwory po naczyniach krwionośnych. Możliwe zatem, że i w górnej szczęce był rogowy dziób, choć nie tak wydatny jak na dolnej. Silezaur miał stosunkowo niedużo zębów. Na kości przedszczękowej było ich pięć, a na szczękowej 11. Żuchwa miała 11-12 zębów. Zęby są mocno osadzone w zębodołach. Korony zębów mają stożkowaty kształt. Są pokryte cienką, przezroczystą warstwą szkliwa, która wchodzi głębiej w dentynę i tworzy podłużne rowki i grzbieciki. Zęby są owalne w przekroju i słabo karbowane na krawędziach.
@@ Linia 74: / Linia 75: @@
 === Lokomocja ===
 [[Plik:Polonosuchus and Silesaurus by Kahless28.jpg|300px|thumb|right|Polonozuch atakujący stado silezaurów. Autor: [[Jakub Kowalski]].]]
-Dorosłe silezaury musiały podpierać się przednimi kończynami, stając się głównie czworonożne. Ich siłą napędową jednak nadal były kończyny tylne. Przednie były długie, ale delikatne. Dorosły silezaur prawdopodobnie był w stanie od czasu do czasu wspiąć się wyłącznie na tylnych kończynach, na przykład podczas szybkiej ucieczki. Jednak zdaniem Kubo i Kubo (2012) silezaur miał proporcje kości typowego czworonoga o dość przeciętnych zdolnościach do biegu. Według ich badań silezaur poruszał się szybciej od [[Prosauropoda|prozauropodów]], ale wolniej od pozostały [[trias]]owych [[dinozaur]]ów.
+Do momentu odkrycia silezaura, wyobrażano sobie pradinozaury jako zwierzęta dwunożne lub przynajmniej zdolne do dwunożnego biegu. Dlatego w świetle ówczesnej wiedzy silezaur miał zaskakująco długie kończyny przednie. Dzik (2003) zrekonstruował silezaura jako zwierzę, które wtórnie dostosowało się do czworonożnego poruszania. Podobne zdanie miała Fechner (2009), według której inne pradinozaury ([[Lagosuchus|lagozuch]], [[lagerpeton]]) były zdolne poderwać się do dwunożnego biegu, ale nie silezaur. Kubo i Kubo (2012) porównali kości kończyn różnych archozaurów. Ich zdaniem silezaur miał proporcje kości typowego czworonoga o dość przeciętnych zdolnościach do biegu. Według ich badań silezaur poruszał się szybciej od [[Prosauropoda|prozauropodów]], ale wolniej od pozostały [[trias]]owych [[dinozaur]]ów. Natomiast, zdaniem Piechowskiego i Dzika (2010), kręgosłup silezaura, zwłaszcza długi mocny ogon, umożliwiał podnoszenie przodu ciała i szybki dwunożny bieg.
 === Odżywianie się ===
 [[Plik:Silesaurus zuchwa.jpg|300px|thumb|right|Kość zębowa silezaura zakończona dziobem z nielicznymi, tępymi zębami. Autor: [[Rafał Piechowski]].]]

@@ Linia 9: / Linia 9: @@
   |dieta                  =
   |miejsce                = [[Polska]]
-<small>[[Krasiejów]], [[Woźniki]] ([[Basen Germański]])</small>
+<small>[[Krasiejów]], [[Woźniki]]</small>
   |czas                   = {{Występowanie|235|227}}
 -227 [[Ma]]<br>
@@ Linia 24: / Linia 24: @@
   |podpis                 = Spacerujący silezaur. Autor: [[Jakub Kowalski]].
   |PorównanieGrupa        = Silesauridae
-  |PorównanieDługość      = 2
+  |PorównanieDługość      = 2.5
   |mapa                   =
 <display_points type="terrain" zoom=5>
@@ Linia 48: / Linia 48: @@
 [[Plik:Silesaurus head.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja głowy silezaura z otwartym pyskiem i skalą. Źródło: Qvarnström i in. 2019.]]
 [[Plik:Silesaurus szkielet.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu silezaura zrywającego się do biegu. Autor: [[Rafał Piechowski]].]]
-Silezaur był raczej niedużym zwierzęciem. Nie sięgałby dorosłemu człowiekowi nawet do pasa. Długością nie przekraczał dwóch metrów. Czaszka mierzyła około 17 centymetrów długości. Kości nosowe były cienkie i delikatne. Część kości czołowej, tworząca krawędź oczodołu była wypukła. Okno przedoczodołowe było niewielkie. W mózgoczaszce jest duże wcięcie w kości nadpotylicznej - podobne jak u [[Panphagia|panfagii]]. Prawdopodobnie służyło jako przejście dla grzbietowej żyły głowowej. Kształt wielu struktur na mózgoczaszce cechował się dużą zmiennością wewnątrz-populacyjną. Najwyraźniej osobniki, pomimo różnej budowy wewnętrznej czaszki, miały podobne szanse na przeżycie.
+Silezaur był raczej niedużym zwierzęciem. Sięgałby dorosłemu człowiekowi do pasa. Długością nie przekraczał trzech metrów. Czaszka mierzyła około 17 centymetrów długości. Kości nosowe były cienkie i delikatne. Część kości czołowej, tworząca krawędź oczodołu była wypukła. Okno przedoczodołowe było niewielkie. W mózgoczaszce jest duże wcięcie w kości nadpotylicznej - podobne jak u [[Panphagia|panfagii]]. Prawdopodobnie służyło jako przejście dla grzbietowej żyły głowowej. Kształt wielu struktur na mózgoczaszce cechował się dużą zmiennością wewnątrz-populacyjną. Najwyraźniej osobniki, pomimo różnej budowy wewnętrznej czaszki, miały podobne szanse na przeżycie.
 Przód kości zębowej jest bezzębny. Liczne ślady naczyń krwionośnych wskazują, że mieścił się tam spory, skierowany do góry dziób. Przód górnej szczęki był bardzo wąski, ale miał zęby. Dlatego początkowo był rekonstruowany bez dzioba. Dokładniejsze oględziny wykazały jednak, że są tam liczniejsze, niż gdzie indziej, otwory po naczyniach krwionośnych. Możliwe zatem, że i w górnej szczęce był rogowy dziób, choć nie tak wydatny jak na dolnej. Silezaur miał stosunkowo niedużo zębów. Na kości przedszczękowej było ich pięć, a na szczękowej 11. Żuchwa miała 11-12 zębów. Zęby są mocno osadzone w zębodołach. Korony zębów mają stożkowaty kształt. Są pokryte cienką, przezroczystą warstwą szkliwa, która wchodzi głębiej w dentynę i tworzy podłużne rowki i grzbieciki. Zęby są owalne w przekroju i słabo karbowane na krawędziach.
@@ Linia 71: / Linia 71: @@
 == Paleobiologia ==
 === Wzrost ===
-Struktura kości wskazuje, że silezaur rósł bardzo szybko - szybciej niż większość prymitywnych [[Archosauria|archozaurów]] i tych z linii krokodylowej. Spośród nich jedynie ''[[Postosuchus]]'' i ''Terrestrisuchus'' rosły szybciej od niego. Tempo wzrostu silezaura ustępowało także [[dinozaur]]om takim jak [[Coelophysis|celofyz]] czy [[Maiasaura|majazaura]]. Jednak w ciągu pierwszego roku życia silezaur osiągał już rozmiary dorosłego osobnika. Badania tkanki kostnej ujawniły liczne ślady spowolnienia wzrostu. Sugeruje to dojrzałość analizowanych osobników. Jest to zgodne z ich dużymi rozmiarami i pełnym skostnieniem znalezionych [[kręg]]ów. Zatem [[gatunek]] ten nie przekraczał około 2 metrów długości, a w materiale kostnym brak jest osobników małych (młodych). Linie zatrzymanego wzrostu są bardzo rzadkie, zatem jego tempo wzrostu było dość równomierne.
+Struktura kości wskazuje, że silezaur rósł bardzo szybko - szybciej niż większość prymitywnych [[Archosauria|archozaurów]] i tych z linii krokodylowej. Spośród nich jedynie ''[[Postosuchus]]'' i ''Terrestrisuchus'' rosły szybciej od niego. Tempo wzrostu silezaura ustępowało także [[dinozaur]]om takim jak [[Coelophysis|celofyz]] czy [[Maiasaura|majazaura]]. Jednak w ciągu pierwszego roku życia silezaur osiągał już rozmiary dorosłego osobnika. Badania tkanki kostnej ujawniły liczne ślady spowolnienia wzrostu. Sugeruje to dojrzałość analizowanych osobników. Jest to zgodne z ich dużymi rozmiarami i pełnym skostnieniem znalezionych [[kręg]]ów. Zatem [[gatunek]] ten nie przekraczał około 3 metrów długości, a w materiale kostnym brak jest osobników małych (młodych). Z wiekiem ciała silezaurów stawały się masywniejsze. Linie zatrzymanego wzrostu są bardzo rzadkie, zatem jego tempo wzrostu było dość równomierne.
-=== Tryb życia ===
+=== Lokomocja ===
 [[Plik:Polonosuchus and Silesaurus by Kahless28.jpg|300px|thumb|right|Polonozuch atakujący stado silezaurów. Autor: [[Jakub Kowalski]].]]
-Młode silezaury były prawdopodobnie znacznie szybsze i zwinniejsze od dorosłych. Być może poruszały się głównie na dwóch kończynach - tak jak ich przodkowie. Ich ratunkiem przed niebezpieczeństwem była ucieczka i krycie się wśród roślinności. Niewykluczone, że rodzice opiekowali się młodymi i bronili ich przed drapieżnikami ([[Rauisuchia|rauizuchami]], [[Phytosauria|fitozaurami]] i [[Cyclotosaurus|cyklotozaurami]]). Z wiekiem ich ciało stawało się masywniejsze. Dorosłe silezaury musiały podpierać się przednimi kończynami, stając się głównie czworonożne. Ich siłą napędową jednak nadal były kończyny tylne. Przednie były długie, ale delikatne. Dorosły silezaur prawdopodobnie był w stanie od czasu do czasu wspiąć się wyłącznie na tylnych kończynach, na przykład podczas szybkiej ucieczki. Jednak zdaniem Kubo i Kubo (2012) silezaur miał proporcje kości typowego czworonoga o dość przeciętnych zdolnościach do biegu. Według ich badań silezaur poruszał się szybciej od [[Prosauropoda|prozauropodów]], ale wolniej od pozostały [[trias]]owych [[dinozaur]]ów. Silezaury żyły w stadach, by lepiej chronić się przed drapieżnikami i łatwiej znaleźć partnera podczas godów.
+Dorosłe silezaury musiały podpierać się przednimi kończynami, stając się głównie czworonożne. Ich siłą napędową jednak nadal były kończyny tylne. Przednie były długie, ale delikatne. Dorosły silezaur prawdopodobnie był w stanie od czasu do czasu wspiąć się wyłącznie na tylnych kończynach, na przykład podczas szybkiej ucieczki. Jednak zdaniem Kubo i Kubo (2012) silezaur miał proporcje kości typowego czworonoga o dość przeciętnych zdolnościach do biegu. Według ich badań silezaur poruszał się szybciej od [[Prosauropoda|prozauropodów]], ale wolniej od pozostały [[trias]]owych [[dinozaur]]ów.
 === Odżywianie się ===
 [[Plik:Silesaurus zuchwa.jpg|300px|thumb|right|Kość zębowa silezaura zakończona dziobem z nielicznymi, tępymi zębami. Autor: [[Rafał Piechowski]].]]
@@ Linia 94: / Linia 94: @@
 === Dymorfizm płciowy ===
 [[Plik:Silesaurus para.jpg|300px|thumb|right|Spacerująca po plaży para silezaurów. Autor: [[Edyta Felcyn]].]]
-Kości silezaura różnią się między sobą pewnymi szczegółami i proporcjami. Można je podzielić na dwa morfotypy. Za część tych różnic mógł odpowiadać [[dymorfizm płciowy]]. Na niektórych kościach udowych zachowały się zwapniałe ścięgna. Wśród dzisiejszych zwierząt także ptaki mają zwapniałe ścięgna na kościach długich. Jest to efekt działania kalcytoniny - hormonu odpowiedzialnego za wapnienie części chrzęstnych. W czasie dojrzewania płciowego u samic ptaków poziom kalcytoniny wzrasta trzykrotnie, co mogło wywoływać kostnienie ścięgien. Potem wapń jest zabierany z wnętrza kości do budowy jaj. U samców stężenie kalcytoniny jest równomierne. Jeśli osobniki ze zwapniałymi ścięgnami to samice, oznacza to spory udział samców w populacji. Podobnie było u [[Coelophysis|celofyza]]. Samce były mniejsze i prawdopodobnie łączyły się z samicami w monogamiczne pary - tak jak to jest u dzisiejszych zwierząt z podobnymi proporcjami płci. Oznacza to też niską agresję u samców. Walki między nimi należały prawdopodobnie do rzadkości.
+Nagromadzenie szkieletów wielu osobników w jednym miejscu, pogrzebanych w krótkim czasie, sugeruje, że silezaury żyły w stadach, by lepiej chronić się przed drapieżnikami i łatwiej znaleźć partnera podczas godów. Kości silezaura różnią się między sobą pewnymi szczegółami i proporcjami. Można je podzielić na dwa morfotypy. Za część tych różnic mógł odpowiadać [[dymorfizm płciowy]]. Na niektórych kościach udowych zachowały się zwapniałe ścięgna. Wśród dzisiejszych zwierząt także ptaki mają zwapniałe ścięgna na kościach długich. Jest to efekt działania kalcytoniny - hormonu odpowiedzialnego za wapnienie części chrzęstnych. W czasie dojrzewania płciowego u samic ptaków poziom kalcytoniny wzrasta trzykrotnie, co mogło wywoływać kostnienie ścięgien. Potem wapń jest zabierany z wnętrza kości do budowy jaj. U samców stężenie kalcytoniny jest równomierne. Jeśli osobniki ze zwapniałymi ścięgnami to samice, oznacza to spory udział samców w populacji. Podobnie było u [[Coelophysis|celofyza]]. Samce były mniejsze i prawdopodobnie łączyły się z samicami w monogamiczne pary - tak jak to jest u dzisiejszych zwierząt z podobnymi proporcjami płci. Oznacza to też niską agresję u samców. Walki między nimi należały prawdopodobnie do rzadkości.
-Hipotezę tę próbowali podważyć Griffin i Nesbitt (2016). Twierdzili oni, że dodatkowe struktury na kościach pojawiają się w trakcie wzrostu stopniowo, a nie jednocześnie. Przez co nie ma wyraźnego podziału na dwie grupy. Ich zdaniem nie jest to dymorfizm, a świadectwo zmienności populacyjnej rosnących stopniowo osobników. Różnica w interpretacji i obserwacjach wynika jednak z niezrozumienia różnicy między analizowanymi strukturami. Występowanie dymorfizmu płciowego opiera się na skostniałych ścięgnach, które przyrastały do kości. Natomiast ci badacze nie odróżniali ich od blizn po mięśniach, które występują w obu grupach.
+Hipotezę tę próbowali podważyć Griffin i Nesbitt (2016). Twierdzili oni, że dodatkowe struktury na kościach pojawiają się w trakcie wzrostu stopniowo, a nie jednocześnie. Przez co nie ma wyraźnego podziału na dwie grupy. Ich zdaniem nie jest to dymorfizm, a świadectwo zmienności populacyjnej rosnących stopniowo osobników. Różnica w interpretacji i obserwacjach wynika jednak z niezrozumienia różnicy między analizowanymi strukturami. Występowanie dymorfizmu płciowego opiera się na skostniałych ścięgnach, które przyrastały do kości. Natomiast ci badacze nie odróżniali ich od przyczepów po mięśniach, które występują w obu grupach.
 == Pozycja filogenetyczna ==

@@ Linia 63: / Linia 63: @@
 === Kończyny ===
 [[Plik:Silesaurus noga.jpg|300px|thumb|right|Kości kończyny dolnej silezaura. Autor: [[Rafał Piechowski]].]]
-Kość krucza u silezaura jest mocno zrośnięta z łopatką. Obie mierzą w sumie około 13 cm długości. W stronę kości ramieniowej są grubsze, a w pozostałej części cienkie i delikatne. Kość ramieniowa ma 12-14 cm długości. Ma bardzo prostą budowę. Grzebień naramienny jest słabo zaznaczony. Kości łokciowe i promieniowe są jeszcze bardziej uproszczone i wydłużone. Poza pojedynczymi, trudnymi do identyfikacji kośćmi, budowa dłoni silezaura pozostaje nieznana. Kończyna przednia była zatem znacznie wydłużona w porównaniu do prymitywniejszych krewniaków, ale słabo umięśniona. Prawdopodobnie służyła za podporę dla długiego tułowia.
+Kość krucza u silezaura jest mocno zrośnięta z łopatką. Obie mierzą w sumie około 13 cm długości. W stronę kości ramieniowej są grubsze, a w pozostałej części cienkie i delikatne. Kość ramieniowa ma 12-14 cm długości. Ma bardzo prostą budowę. Grzebień naramienny jest słabo zaznaczony. Kości łokciowe i promieniowe są jeszcze bardziej uproszczone i wydłużone. Poza pojedynczymi, trudnymi do identyfikacji kośćmi, budowa szkieletu dłoni silezaura pozostaje nieznana. Kończyna przednia była zatem znacznie wydłużona w porównaniu do prymitywniejszych krewniaków, ale słabo umięśniona. Prawdopodobnie służyła za podporę dla długiego tułowia.
-Miednica silezaura jest typu gadziego, z długą kością łonową skierowaną do przodu. Talerz biodrowy jest cienki i ma lekko wypukłą górną krawędź. Otoczony jest z przodu i z tyłu przez mocne wyrostki z wyraźnie zaznaczonymi przyczepami mięśni. Panewka biodrowa była głęboka, ale nie miała otworu. Kość udowa ma 14-20 centymetrów długości. Jest esowato wygięta. Bliższa główka nie jest zakrzywiona do środka miednicy i ma trójkątny kształt. Na jej szczycie biegnie podłużny rowek (cecha pojawiająca się u różnych [[Archosauria|archozaurów]]). Poszczególne krętarze są dobrze rozwinięte, ale w przeciwieństwie do dinozaurów czwarty krętarz jest symetryczny. Kości podudzia mają prostą budowę. W ich tylny koniec wchodzi wyrostek wznoszący kości skokowej. Stopa silezaura jest trójpalczasta i ma bardzo zaawansowaną budowę. Palca pierwszego i piątego prawdopodobnie nie było, a odpowiadające im kości śródstopia są zredukowane. Reszta stopy jest dobrze rozwinięta z wydatnymi pazurami. Palce drugi, trzeci i czwarty miały prawdopodobnie kolejno 3, 4 i 5 paliczków.
+Miednica silezaura jest typu gadziego, z długą kością łonową skierowaną do przodu. Talerz biodrowy jest cienki i ma lekko wypukłą górną krawędź. Otoczony jest z przodu i z tyłu przez mocne wyrostki z wyraźnie zaznaczonymi przyczepami mięśni. Panewka biodrowa była głęboka, ale nie miała otworu. Kość udowa ma 14-20 centymetrów długości. Jest esowato wygięta. Bliższa główka nie jest zakrzywiona do środka miednicy i ma trójkątny kształt. Na jej szczycie biegnie podłużny rowek (cecha pojawiająca się u różnych [[Archosauria|archozaurów]]). Poszczególne krętarze są dobrze rozwinięte, ale w przeciwieństwie do dinozaurów czwarty krętarz jest symetryczny. Kości podudzia mają prostą budowę. W ich tylny koniec wchodzi wyrostek wznoszący kości skokowej. Stopa silezaura jest trójpalczasta i ma bardzo zaawansowaną budowę. Palca pierwszego i piątego prawdopodobnie nie było, a odpowiadające im kości śródstopia są zredukowane. Reszta stopy jest dobrze rozwinięta, prawie symetryczna, z wydatnymi pazurami. Palce drugi, trzeci i czwarty miały prawdopodobnie kolejno 3, 4 i 5 paliczków.
 == Paleobiologia ==
@@ Linia 160: / Linia 162: @@
 Piechowski, R., Niedźwiedzki, G., Tałanda, M. 2019. Unexpected bird-like features and high intraspecific variation in the braincase of the Triassic relative of dinosaurs. Historical Biology, t. 31, nr 8, str. 1065-1081. [https://doi.org/10.1080/08912963.2017.1418339]
 Piechowski, R., Tałanda, M., Dzik, J. 2014. Skeletal variation and ontogeny of the Late Triassic Dinosauriform ''Silesaurus opolensis''. Journal of Vertebrate Paleontology, t. 34, nr 6, str. 1383–1393. [[doi:10.1080/02724634.2014.873045]]