Stegosaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński: /* Paleobiologia */

2025-09-30T12:33:05Z

‎Paleobiologia

Paweł o 16:08, 21 lip 2025

2025-07-21T16:08:07Z

Kamil Kamiński o 08:51, 5 lut 2024

2024-02-05T08:51:59Z

Kamil Kamiński o 20:55, 4 lut 2024

2024-02-04T20:55:36Z

Kamil Kamiński o 20:53, 4 lut 2024

2024-02-04T20:53:30Z

Kamil Kamiński o 20:51, 4 lut 2024

2024-02-04T20:51:29Z

Dino: Zastępowanie tekstu - "Ornitischia" na "Ornithischia"

2018-12-10T14:59:57Z

Zastępowanie tekstu - "Ornitischia" na "Ornithischia"

Kamil Kamiński: obrazek

2018-06-11T16:37:04Z

obrazek

Kamil Kamiński: /* Paleoekologia */

2018-06-10T18:09:09Z

‎Paleoekologia

Kamil Kamiński: /* Obrona */

2018-06-10T18:08:13Z

‎Obrona

@@ Linia 212: / Linia 212: @@
 Badania z 2009 r. pozwoliły wyróżnić cztery stadia histologiczne w trakcie ontogenezy zarówno szkieletu, jak i płyt kostnych. Czas zmian histologicznych płyt był opóźniony w stosunku do zmian szkieletowych. Oznacza to, że gdy szkielet osiągnął dojrzałość, płyty i kolce stegozaura utzymywały szybsze tempo wzrostu niż ciało (Hayashi i in., 2009).
 ==Paleobiologia==
-===Poruszanie się===
+''Stegosaurus'' był przedmiotem licznych badań dotyczących jego odżywiania, sposobu poruszania się, zachowań stadnych czy obrony przed drapieżnikami. Zob. szerzej w [[Stegosauria#Paleobiologia]].
 ==Paleoekologia==

← poprzednia wersja		Wersja z 16:08, 21 lip 2025
Linia 50:		Linia 50:

	[[Stegosauridae]]		[[Stegosauridae]]
		+
		+	[[Neostegosauria]]

	[[Stegosaurinae]]		[[Stegosaurinae]]

@@ Linia 207: / Linia 207: @@
 Na samym końcu ogona stegozaura znajdowały się dwie pary długich kolców. Wbrew niektórym rekonstrukcjom, kolce były ułożone horyzontalnie, zamiast sterczeć w górę, i skierowane nieco do tyłu (Carpenter, 1998).
 [[Plik: Stegosaurus_dinosaur_footprints_in_sandstone.jpg|300px|thumb|right|Ryc. 8. Odciski stóp przypisywane stegozaurowi. Autor zdjęcia: James St. John [https://en.wikipedia.org/wiki/Stegosaurus#/media/File:Stegosaurus_dinosaur_footprints_in_sandstone.jpg].]]
 ==Paleobiologia==
@@ Linia 358: / Linia 360: @@
 Hay, O.P. (1902) "Bibliography and Catalogue of the Fossil Vertebrata of North America" Bulletin of the United States Geological Survey, 179, 1-868.
-Hayashi, S., Carpenter, K., Watabe, m. (2012). “Ontogenetic histology of ''Stegosaurus plates'' and spikes”. Paleontology, 55, 145-161.
+Hayashi, S., Carpenter, K. & Suzuki, D. (2009). "Different growth patterns between the skeleton and osteoderms of ''Stegosaurus'' (Ornithischia: Thyreophora)." Journal of Vertebrate Paleontology, 29 (1). [[https://doi.org/10.1080/02724634.2009.10010366]].
 ICZN (2013) "Opinion 2320 (Case 3536). Stegosaurus Marsh, 1877 (Dinosauria, Ornithischia): type species replaced with ''Stegosaurus stenops'' Marsh, 1887" Bulletin  of Zoological Nomenclature, 70 (2): 129-130

@@ Linia 31: / Linia 31: @@
 <small>(ogniwo Salt Wash, formacja [[Morrison]])</small>
-[[Portugalia]] - Leiria
+?[[Portugalia]] - Leiria
 <small>(formacja [[Alcobaça]])</small>

@@ Linia 200: / Linia 200: @@
 Kończyny przednie stegozaura były znacznie krótsze od tylnych, co skutkował silnie zaokrąglonym grzbietem i jego opadaniem w przednim kierunku. Choć stosunkowo krótkie, przednie łapy były mocno zbudowane (Gierliński i Sabath, 2008). Dłonie kończyły się pięcioma krótkimi palcami, z których tylko pierwszy i drugi miały płaskie, kopytkowate pazury (Gilmore, 1914). Jak już wspomniano, tylne kończyny były znacznie większe niż przednie, a stopy kończyły się trzema palcami.
-Galton (2023) wykazał, że szczątki opisane przez Gilmore'a w 1914 r. jako płyty mostkowe stegozaura, w rzeczywistości reprezentują fragmenty szkieletu ankylozaura, zauropoda i ornitopoda.
+Galton (2023) wykazał, że szczątki z Wyoming, opisane przez Gilmore'a w 1914 r. jako płyty mostkowe stegozaura, w rzeczywistości reprezentują fragmenty szkieletu ankylozaura i zauropoda. Inna domniemana płyta mostkowa z Utah należy z kolei do dużego ornitopoda.
 ===Płyty i kolce===

@@ Linia 58: / Linia 58: @@
 ==Wstęp==
-Nazwą ''Stegosaurus'' jest [[zaawansowany]]m stegozaurydem z późnej jury Ameryki Północnej i Europy. Jest jednym z najbardziej znanych nieptasich dinozaurów.
+''Stegosaurus'' jest [[zaawansowany]]m stegozaurydem z późnej jury Ameryki Północnej i Europy. Jest jednym z najbardziej znanych nieptasich dinozaurów.
 ==Gatunki==
@@ Linia 125: / Linia 125: @@
 Obecność 8 kolców w nieartykułowanym materiale YPM 1853, pochodzącym najpewniej od dwóch osobników spowodowała, że długo myślano, że [[gatunek]] ten miał ich aż tyle. Płyty ogonowe mogły wyrastać parami (gdyż występują po dwie podobne i jednakowej wielkości, a nie stopniowo zmniejszające się), a nie naprzemienne, jak u ''S. stenops''. Może to być jednak wynik obecności dwóch osobników w YPM 1853.
 [[Plik: Stegosaurus_BW.jpg|300px|thumb|right|Ryc. 4. Rekonstrukcja ''S. ungulatus''. Autor: Nobu Tamura [http://spinops.blogspot.com/].]]
 ===Gatunki nieważne===
@@ Linia 181: / Linia 180: @@
 '''Komentarz''': są to zęby bliżej nieokreślonego [[ankylozaur]]a. W osadach formacji Maevarano znaleziono krokodylomorfa ''[[Simosuchus]]'', który miał dość podobne uzębienie - mogą być to więc zęby jakiegoś krewniaka tego notozucha.
 ==Etymologia==
@@ Linia 197: / Linia 199: @@
 Kończyny przednie stegozaura były znacznie krótsze od tylnych, co skutkował silnie zaokrąglonym grzbietem i jego opadaniem w przednim kierunku. Choć stosunkowo krótkie, przednie łapy były mocno zbudowane (Gierliński i Sabath, 2008). Dłonie kończyły się pięcioma krótkimi palcami, z których tylko pierwszy i drugi miały płaskie, kopytkowate pazury (Gilmore, 1914). Jak już wspomniano, tylne kończyny były znacznie większe niż przednie, a stopy kończyły się trzema palcami.
 ===Płyty i kolce===
@@ Linia 345: / Linia 349: @@
 Galton, P.M. & Upchurch, P. (2004) "Stegosauria" [w:] Weishampel, D.B., Dodson, P. & Osmólska, H. (ed) "The Dinosauria (2nd edition)" University of California Press, Berkeley, 343-362.
 Gierliński, G.D., Sabath, K. (2008). „Stegosaurian footprints from the Morrison Formation of Utah and their implications for interpreting other ornithischian tracks”. Oryctos, 8, 29-46.
@@ Linia 359: / Linia 365: @@
 Lautenschlager, S., Brassey, C.A., Button, D.J., Barrett, P.M. (2016). “Decoupled form and function in disparate herbivorous dinosaur clades”. Scientific Report. 6, 26495. [[doi: 10.1038/srep26495]].
 Lockley, M.G., Hunt, A.P. (1998) “A probable stegosaur track from the Morrisson formation of Utah”. Modern Geology. 23, 331-342.

@@ Linia 206: / Linia 206: @@
 ==Paleobiologia==
 ===Poruszanie się===
-Początkowo uważano stegozaura za zwierzę dwunożne, obecnie wydaje się to nieprawdopodobne z uwagi na budowę zwierzęcia. Zachowane ślady, zawierające odciski przednich kończyn, dowodzą bezsprzecznie co najmniej częściowej czworonożności (Lockley i Hunt, 1998). Mimo to nawet współcześnie pojawiają się opinie, że w rzeczywistości ''Stegosaurus'' był dwunożny. [[Gerard Gierliński|Gierliński]] i [[Karol Sabath|Sabath]] (2008) stwierdzili, że stegozaur poruszał się dwunożnie, a postawę czworonożną przyjmował jedynie w czasie obrony lub żerowania. Argumentowali, że przednie łapy tego zwierzęcia były zbyt krótkie, by umożliwić efektywną lokomocję. Naukowcy ci uznali, że liczne trójpalczaste ślady dwunożnych zwierząt znajdowane w osadach formacji Morrisson, wcześniej przypisywane [[Camptosaurus|kamptozaurom]], w rzeczywistości mogły należeć do ''Stegosaurus''. Inni naukowcy dość zdecydowanie wskazują na czworonożność omawianego dinozaura. Np. Maidment i Barrett (2014) stworzyli listę cech osteologicznych skorelowanych z czworonożnym chodem u przedstawicieli [[Ornitischia]]. U stegozaurów stwierdzono występowanie wszystkich tych cech. Nieco bardziej prawdopodobne wydaje się, że stegozaur mógł chwilowo przyjąć dwunożną postawę (zob. dalej).
+Początkowo uważano stegozaura za zwierzę dwunożne, obecnie wydaje się to nieprawdopodobne z uwagi na budowę zwierzęcia. Zachowane ślady, zawierające odciski przednich kończyn, dowodzą bezsprzecznie co najmniej częściowej czworonożności (Lockley i Hunt, 1998). Mimo to nawet współcześnie pojawiają się opinie, że w rzeczywistości ''Stegosaurus'' był dwunożny. [[Gerard Gierliński|Gierliński]] i [[Karol Sabath|Sabath]] (2008) stwierdzili, że stegozaur poruszał się dwunożnie, a postawę czworonożną przyjmował jedynie w czasie obrony lub żerowania. Argumentowali, że przednie łapy tego zwierzęcia były zbyt krótkie, by umożliwić efektywną lokomocję. Naukowcy ci uznali, że liczne trójpalczaste ślady dwunożnych zwierząt znajdowane w osadach formacji Morrisson, wcześniej przypisywane [[Camptosaurus|kamptozaurom]], w rzeczywistości mogły należeć do ''Stegosaurus''. Inni naukowcy dość zdecydowanie wskazują na czworonożność omawianego dinozaura. Np. Maidment i Barrett (2014) stworzyli listę cech osteologicznych skorelowanych z czworonożnym chodem u przedstawicieli [[Ornithischia]]. U stegozaurów stwierdzono występowanie wszystkich tych cech. Nieco bardziej prawdopodobne wydaje się, że stegozaur mógł chwilowo przyjąć dwunożną postawę (zob. dalej).
 ===Odżywianie===

← poprzednia wersja		Wersja z 16:37, 11 cze 2018
Linia 234:		Linia 234:

	==Paleoekologia==		==Paleoekologia==
		+	[[Plik:Stegosaurus_by_mmfrankford.jpg\|300px\|thumb\|right\|Ryc. 12.Rekonstrukcja. Autorka: Melissa Frankford [https://mmfrankford.deviantart.com/art/Stegosaurus-93937544].]]
	''Stegosaurus'' żył w środowisku zdominowanym przez ogromne zauropody, takie jak ''[[Brachiosaurus]]'', ''[[Diplodocus]]'' czy ''[[Camarasaurus]]''. Obok nich żyły mniejsze dinozaury roślinożerne. Jak już wspomniano, stegozaurom i innym zwierzętom zagrażały duże drapieżne [[Theropoda\|teropody]], z których najpospolitszy był ''[[Allosaurus]]''. Oprócz dinozaurów w środowisku tym można było spotkać m.in. wczesne ssaki, pterozaury, żółwie, jaszczurki i inne zwierzęta. Zob. więcej w [[Allosaurus#Paleoekologia]].		''Stegosaurus'' żył w środowisku zdominowanym przez ogromne zauropody, takie jak ''[[Brachiosaurus]]'', ''[[Diplodocus]]'' czy ''[[Camarasaurus]]''. Obok nich żyły mniejsze dinozaury roślinożerne. Jak już wspomniano, stegozaurom i innym zwierzętom zagrażały duże drapieżne [[Theropoda\|teropody]], z których najpospolitszy był ''[[Allosaurus]]''. Oprócz dinozaurów w środowisku tym można było spotkać m.in. wczesne ssaki, pterozaury, żółwie, jaszczurki i inne zwierzęta. Zob. więcej w [[Allosaurus#Paleoekologia]].

@@ Linia 234: / Linia 234: @@
 ==Paleoekologia==
-''Stegosaurus'' żył w środowisku zdominowanym przez ogromne zauropody, takie jak ''[[Brachiosaurus]]'', ''[[Diplodocus]]'' czy ''[[Camarasaurus]]''. Obok nich żyły mniejsze dinozaury roślinożerne. Jak już wspomniano, stegozaurom i innym zwierzętom zagrażały duże drapieżne [[Theropoda|teropody]], z których najpospolitszy był ''[[Allosauurs]]''. Oprócz dinozaurów w środowisku tym można było spotkać m.in. wczesne ssaki, pterozaury, żółwie, jaszczurki i inne zwierzęta. Zob. więcej w [[Allosaurus#Paleoekologia]].
+''Stegosaurus'' żył w środowisku zdominowanym przez ogromne zauropody, takie jak ''[[Brachiosaurus]]'', ''[[Diplodocus]]'' czy ''[[Camarasaurus]]''. Obok nich żyły mniejsze dinozaury roślinożerne. Jak już wspomniano, stegozaurom i innym zwierzętom zagrażały duże drapieżne [[Theropoda|teropody]], z których najpospolitszy był ''[[Allosaurus]]''. Oprócz dinozaurów w środowisku tym można było spotkać m.in. wczesne ssaki, pterozaury, żółwie, jaszczurki i inne zwierzęta. Zob. więcej w [[Allosaurus#Paleoekologia]].
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 228: / Linia 228: @@
 Główną bronią stegozaura były więc zapewne kolce ogonowe. Pewną rolę w ochronie przed drapieżnikami, jak już wspomniano, mogły odgrywać także kostne płyty na grzbiecie. Chodzi tu jednak głównie o efekt wizualny, odstraszający napastników. Oprócz tego ''Stegosaurus'' miał też niewielkie kostne guzki o sześciokątnym kształcie i średnicy 4-27 mm, chroniące szyję (Carpenter, 1998).
-[[Plik:Thagomizer_01.jpg|300px|thumb|right|Ryc. 10. Kolce ogonowe stegozaura. Autor zdjęcia: Kevmin [https://en.wikipedia.org/wiki/Stegosaurus#/media/File:Thagomizer_01.jpg].]]
+[[Plik:Thagomizer_01.jpg|300px|thumb|right|Ryc. 11. Kolce ogonowe stegozaura. Autor zdjęcia: Kevmin [https://en.wikipedia.org/wiki/Stegosaurus#/media/File:Thagomizer_01.jpg].]]
 ===Zachowania stadne===