Telmatosaurus - Historia wersji

Taurovenator o 16:23, 18 kwi 2026

2026-04-18T16:23:49Z

Taurovenator o 13:28, 24 maj 2024

2024-05-24T13:28:11Z

Taurovenator o 14:06, 23 mar 2024

2024-03-23T14:06:11Z

Adrian Sztuba: Spis gatunków - Orthomerus transsylvanicus

2020-10-25T13:28:33Z

Spis gatunków - Orthomerus transsylvanicus

Kamil Kamiński: /* Ontogeneza */

2019-06-24T15:23:23Z

‎Ontogeneza

Kamil Kamiński: /* Karłowatość */

2019-06-23T20:41:53Z

‎Karłowatość

Kamil Kamiński: /* Historia i taksonomia */

2019-06-23T20:40:17Z

‎Historia i taksonomia

Kamil Kamiński: /* Materiał kopalny */

2019-06-23T20:35:10Z

‎Materiał kopalny

Kamil Kamiński: /* Wstęp */

2019-06-23T20:34:25Z

‎Wstęp

Adrian Sztuba o 18:35, 23 cze 2019

2019-06-23T18:35:11Z

@@ Linia 49: / Linia 49: @@
 ==Materiał kopalny==
 [[Plik:Telmatosaurus.jpg|300px|thumb|right|Lektotyp - okaz BMNH R3386. Autor: Franz Nopcsa [https://en.wikipedia.org/wiki/File:Telmatosaurus.jpg].]]
-''Telmatosaurus'' jest najlepiej zbadanym dinozaurem z Transylwanii. Znaleziono liczne izolowane kości osobników w różnym wieku (od embrionów do osobników dorosłych), a także jaja. [[Lektotyp]]em jest okaz BMNH R3386 - kompletna, lecz zgnieciona czaszka dorosłego osobnika.
+''Telmatosaurus'' jest najlepiej zbadanym dinozaurem z Transylwanii. Znaleziono liczne izolowane kości osobników w różnym wieku (od embrionów do osobników dorosłych), a także jaja. [[Lektotyp]]em jest okaz NHMUK R.3386 - kompletna?, lecz zgnieciona czaszka dorosłego osobnika.
 ==Historia i taksonomia==
@@ Linia 84: / Linia 86: @@
 ===Paleopatologie===
 [[Plik:Telmatosaurus with pathology.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja młodocianego ''Telmatosaurus'' z nowotworem. Źródło: Dumbravă i in., 2016 [http://www.nature.com/articles/srep29271].]]
-U młodocianego okazu LPB (FGGUB) R.1305, w skład którego wchodzi dość kompletna żuchwa z zębami, widoczne są objawy choroby. Na lewej kości zębowej widoczne jest niewielkie wybrzuszenie. Występuje ono tylko z jednej strony, uznano więc, że być może był to objaw nowotworu. Dzięki skanowaniu komputerowemu okazało się, że to najpewniej nowotwór o nazwie szkliwiak (ameloblastoma).
+U młodocianego okazu LPB (FGGUB) R.1305 (dawniej przypisywanego telmatozaurowi), w skład którego wchodzi dość kompletna żuchwa z zębami, widoczne są objawy choroby. Na lewej kości zębowej widoczne jest niewielkie wybrzuszenie. Występuje ono tylko z jednej strony, uznano więc, że być może był to objaw nowotworu. Dzięki skanowaniu komputerowemu okazało się, że to najpewniej nowotwór o nazwie szkliwiak (ameloblastoma).
 U dzisiejszych zwierząt szkliwiak nie jest śmiertelną chorobą, więc raczej nie był on bezpośrednią przyczyną śmierci tego dinozaura. Za to dzisiejsze drapieżniki często wolą atakować osobniki z deformacjami ciała. Podobnie mogło być także wtedy - być może młody telmatozaur z widocznym guzem mógł mieć większą szansę na zostanie upolowanym, niż osobniki zdrowe.
@@ Linia 122: / Linia 124: @@
 ==Bibliografia==
-<small> F. Nopcsa, 1903, "''Telmatosaurus'', new name for the dinosaur ''Limnosaurus''", Geological Magazine, decade 4 10: 94-95
+<small>
-B. Brown, 1910, "The Cretaceous Ojo Alamo beds of New Mexico with description of the new dinosaur genus ''Kritosaurus''", Bulletin of the American Museum of Natural History 28(24): 267-274
+Csiki, Z.; Redelstorff, R. & Grigorescu, D. (2009). “Bone histology in the Ornithopods from the Maastrichtian of Haţeg Basin – were these dinosaurs really dwarfs?”. Seventh Romanian Symposium on Palaeontology Cluj-Napoca, 22-24 october 2009 [abstrakt]
-Dumbravă, M.D., Rothschild, B.M., Weishampel, D.B., Csiki-Sava, Z., Andrei, R.A., Acheson, K.A. and Codrea, V.A., 2016. "A dinosaurian facial deformity and the first occurrence of ameloblastoma in the fossil record". Scientific reports, 6. [[doi:10.1038/srep29271]]
+Dumbravă, M.D., Rothschild, B.M., Weishampel, D.B., Csiki-Sava, Z., Andrei, R.A., Acheson, K.A. & Codrea, V.A. (2016). "A dinosaurian facial deformity and the first occurrence of ameloblastoma in the fossil record". Scientific reports, 6. [[doi:10.1038/srep29271]]
-Weishampel, David & Grigorescu, Dan & Norman, David. (1991). "The Dinosaurs of Transylvania". National Geographic Research & Exploration. 7. 196-215.
+Grigorescu, D. (2010). "The Latest Cretaceous fauna with dinosaurs and mammals from the Haţeg Basin — A historical overview". Palaeogeography Palaeoclimatology Palaeoecology. 293. 271-282. 10.1016/j.palaeo.2010.01.030.
-Grigorescu, Dan. (2016). "The ‘Tuştea puzzle’ revisited: Late Cretaceous (Maastrichtian) ''Megaloolithus'' eggs associated with ''Telmatosaurus'' hatchlings in the Haţeg Basin". Historical Biology. 1-14. 10.1080/08912963.2016.1227327.
+Grigorescu, D. & Csiki-Sava, Z. (2006). "Ontogenetic development of ''Telmatosaurus transsylvanicus'' (Ornitischia: Hadrosauria) from the Maastrichtian of the Hateg Basin, Romania - Evidence from the limb bones". Hantkeniana. 5. 20-26.
-Grigorescu, Dan & Csiki-Sava, Zoltan. (2006). "Ontogenetic development of ''Telmatosaurus transsylvanicus'' (Ornitischia: Hadrosauria) from the Maastrichtian of the Hateg Basin, Romania - Evidence from the limb bones". Hantkeniana. 5. 20-26.
+Nopcsa, F. (1903). "''Telmatosaurus'', new name for the dinosaur ''Limnosaurus''". Geological Magazine, decade 4 10: 94-95.
-Zoltan Csiki, Ragna Redelstorff & Dan Grigorescu. “Bone histology in the Ornithopods from the Maastrichtian of Haţeg Basin – were these dinosaurs really dwarfs?”. Seventh Romanian Symposium on Palaeontology Cluj-Napoca, 22-24 october 2009 [abstrakt]
+Weishampel, D.; Grigorescu, D. & Norman, D. (1991). "The Dinosaurs of Transylvania". National Geographic Research & Exploration. 7. 196-215.
-Grigorescu, Dan. (2010). "The Latest Cretaceous fauna with dinosaurs and mammals from the Haţeg Basin — A historical overview". Palaeogeography Palaeoclimatology Palaeoecology. 293. 271-282. 10.1016/j.palaeo.2010.01.030.
+Weishampel, D.B. & Jianu, C.-M. (2011). “Transylvanian Dinosaurs”. JHU Press, 1 wrz 2011 - 328
 Weishampel, Dave & Norman, David & Grigorescu, Dan. (1993). "''Telmatosaurus transsylvanicus'' from the Late Cretaceous of Romania: the most basal hadrosaurid dinosaur". Palaeontology. 36. 361-385.
 </small>

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Telmatosaurus''}}
 {{Opis
@@ Linia 151: / Linia 153: @@
 [[Kategoria:Kreda]]
 [[Kategoria:Mastrycht]]

@@ Linia 145: / Linia 145: @@
 [[Kategoria:Ornithopoda]]
 [[Kategoria:Iguanodontia]]
 [[Kategoria:Europa]]
 [[Kategoria:Rumunia]]

@@ Linia 106: / Linia 106: @@
 | = ''Hecatasaurus transsylvanicus''
 | {{Kpt|([[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}} [[1899]]) {{Kpt|[[Brown]]}} [[1910]]
 |-
 | "Telmatosaurus" cantabrigiensis

@@ Linia 76: / Linia 76: @@
 Najbardziej zauważalne zmiany związane z ontogenezą są widoczne przy kości ramiennej (wzmocnienie grzebienia kości ramiennej) i kości piszczelowej (rozwój większego grzebienia).
-Zmiany zapewne występowały także w proporcjach długości kości. U młodych telmatozaurów kość piszczelowa, tak jak u dorosłych [[hadrosauridae|hadrozaurydów]], jest  krótsza niż kość udowa - stosunek kości piszczelowej do kości udowej wynosił ok. 0,95. Ten stosunek był nieco wyższy niż dla większość [[hadrosauridae|hadrozaurydów]]. Był jednak porównywalny z tym u młodych okazów ''[[Hypacrosaurus]]'', możliwe jest więc, że podczas ontogenezy stosunek zmniejszył się (przez względne wydłużenie kości udowej, podobnie jak miało to miejsce u ''[[Tenontosaurus]]'') tak, że u dorosłych stał się porównywalny ze znanymi w [[hadrosauridae|hadrozaurydach]]. W niektórych aspektach, jak stosunek kości łokciowej do kości ramiennej, telmatozaur zdaje się bardziej przypominać [[bazalny|bazalne]] [[Iguanodontia|iguanodonty]], niż [[hadrosauridae|hadrozaurydy]]. U młodych telmatozaurów stosunek kości łokciowej do kości ramiennej wynosił ok. 0,96, za to u [[hadrosauridae|hadrozaurydów]] kość łokciowa była dłuższa niż kość ramienna. Tak więc stosunek tych kości u telmatozaura bardziej przypominał ten u [[bazalny|bazalnych]] [[Iguanodontia|iguanodontów]], niż u [[hadrosauridae|hadrozaurydów]]. Nie jest jednak znany stosunek kości łokciowej do kości ramiennej u dorosłych telmatozaurów, więc jest możliwe, że proporcje tych kości zmieniały się wraz z wiekiem.
+Zmiany zapewne występowały także w proporcjach długości kości. U młodych telmatozaurów kość piszczelowa, tak jak u dorosłych [[hadrosauridae|hadrozaurydów]], jest  krótsza niż kość udowa - stosunek kości piszczelowej do kości udowej wynosił ok. 0,95. Ten stosunek był nieco wyższy niż dla większość [[hadrosauridae|hadrozaurydów]]. Był jednak porównywalny z tym u młodych okazów ''[[Hypacrosaurus]]'', możliwe jest więc, że podczas ontogenezy stosunek zmniejszył się (przez względne wydłużenie kości udowej, podobnie jak miało to miejsce u ''[[Tenontosaurus]]'') tak, że u dorosłych stał się porównywalny ze znanymi u [[hadrosauridae|hadrozaurydów]]. W niektórych aspektach, jak stosunek kości łokciowej do kości ramiennej, telmatozaur zdaje się bardziej przypominać [[bazalny|bazalne]] [[Iguanodontia|iguanodonty]], niż [[hadrosauridae|hadrozaurydy]]. U młodych telmatozaurów stosunek kości łokciowej do kości ramiennej wynosił ok. 0,96, za to u [[hadrosauridae|hadrozaurydów]] kość łokciowa była dłuższa niż kość ramienna. Tak więc stosunek tych kości u telmatozaura bardziej przypominał ten u [[bazalny|bazalnych]] [[Iguanodontia|iguanodontów]], niż u [[hadrosauridae|hadrozaurydów]]. Nie jest jednak znany stosunek kości łokciowej do kości ramiennej u dorosłych telmatozaurów, więc jest możliwe, że proporcje tych kości zmieniały się wraz z wiekiem.
 Najprawdopodobniej młode osobniki tuż po wykluciu szybko rosły, ponieważ w tych samych nagromadzeniach kości obecne są osobniki o różnych stadiach wzrostu.

@@ Linia 65: / Linia 65: @@
 ''Telmatosaurus'' miał ok. 5 metrów długości i ważył zaledwie ok. 0,5 tony. Był więc dużo mniejszy, niż jego krewni spoza Europy. Największe znalezione okazy ''Telmatosaurus'' były osobnikami dorosłymi, na co wskazuje zrośnięcie się szwów puszki mózgowej i kręgów (Weishampel i in., 1991). Dodatkowo potwierdziły to badania histologiczne kości (Csiki i in., 2009). U najstarszych osobników na powierzchni kości nie było otwartych kanałów naczyniowych, co jednoznacznie wskazuje na zatrzymanie wzrostu. Widoczne jest także 8 linii wzrostu - wystarczająco dużo, by był to osobnik dorosły.
-Skąd taki niewielki rozmiar u tego dinozaura? Podobnie jest także i u innych dinozaurów roślinożernych z Hateg. Mogło to być spowodowane karłowatością wyspową - ''Telmatosaurus'' żył na niewielkiej wyspie, na której było mało pokarmu. Duże zwierzęta potrzebujące pokarmu musiały się dostosować poprzez zmniejszenie rozmiarów ciała.
+Skąd taki niewielki rozmiar u tego dinozaura? Podobnie jest także i u innych dinozaurów roślinożernych z Hateg. Mogło to być spowodowane karłowatością wyspową - ''Telmatosaurus'' żył na niewielkiej wyspie, na której było mało pokarmu. Duże zwierzęta potrzebujące pożywienia musiały się dostosować poprzez zmniejszenie rozmiarów ciała.
 ===Jaja===

@@ Linia 50: / Linia 50: @@
 ==Historia i taksonomia==
-''Telmatosaurus'' był pierwszym nazwanym [[rodzaj]]em dinozaura z obrębu już nieistniejącej wyspy Hateg. [[Holotyp]] - kompletną czaszkę - odnalazła w 1985 roku Ilona Nopcsa. Kilka lat później, w 1899 roku, jej brat - [[Franz Nopcsa]] - nazwał tego dinozaura "Limnosaurus" transsylvanicus. Jednak ta nazwa była już zajęta - [[Marsh]] w 1871 roku nazwał tak rodzaj krokodyla. Tak więc nazwa "Limnosaurus" transsylvanicus stała się [[nomen occupatum]] i została zmieniona przez [[Nopcsa]] w 1903 roku na ''Telmatosaurus transsylvanicus''. W 1910 roku nazwa "Limnosaurus" transsylvanicus została ponownie zmieniona, tym razem przez Browna (Brown, 1910), który nie wiedział, że [[Nopcsa]] już ją zmienił. Tak więc nowa nazwa -  ''Hecatasaurus'' - stała się młodszym synonimem ''Telmatosaurus''.
+''Telmatosaurus'' był pierwszym nazwanym [[rodzaj]]em dinozaura z obrębu już nieistniejącej wyspy Hateg. [[Holotyp]] - kompletną czaszkę - odnalazła w 1985 roku Ilona Nopcsa. Kilka lat później, w 1899 roku, jej brat - [[Franz Nopcsa]] - nazwał tego dinozaura "Limnosaurus" transsylvanicus. Jednak ta nazwa była już zajęta - [[Marsh]] w 1871 roku nazwał tak rodzaj krokodyla. Tak więc nazwa "Limnosaurus" transsylvanicus stała się [[nomen occupatum]] i została zmieniona przez [[Nopcsa]] w 1903 roku na ''Telmatosaurus transsylvanicus''. W 1910 roku nazwa "Limnosaurus" transsylvanicus została ponownie zmieniona, tym razem przez Browna (Brown, 1910), który nie wiedział, że [[Nopcsa]] już wcześniej dokonał odpowiedniej korekty. Tak więc nowa nazwa -  ''Hecatasaurus'' - stała się młodszym synonimem ''Telmatosaurus''.
 Oprócz ''T. transsylvanicus'' do tego rodzaju zaliczano także gatunki, które obecnie zalicza się do innych rodzajów. Są to:

@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 }}
 ==Wstęp==
-''Telmatosaurus transylvanicus'' to jeden z niewielu znanych dinozaurów kaczodziobych znalezionych na kontynencie [[Europa|europejskim]]. Jego rozmiary nie były zbyt duże w stosunku do innych znanych nam przedstawicieli tego [[klad]]u, którzy są znani z [[Ameryka Północna|Ameryki Północnej]] czy z [[Azja|Azji]]. Mogło mieć to związek z środowiskiem, w którym żył - był to gatunek występujący na wyspie.
+''Telmatosaurus transylvanicus'' to jeden z niewielu znanych dinozaurów kaczodziobych znalezionych na kontynencie [[Europa|europejskim]]. Jego rozmiary nie były zbyt duże w stosunku do innych znanych nam przedstawicieli tego [[klad]]u, którzy występowali w [[Ameryka Północna|Ameryce Północnej]] czy [[Azja|Azji]]. Mogło mieć to związek ze środowiskiem, w którym żył - był to gatunek występujący na wyspie.
 ==Etymologia==

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 <small>(formacje [[Sînpetru]] i [[Densuş-Ciula]])
 </small>
-  |czas                   = {{Występowanie|71|66}}
+  |czas                   = {{Występowanie|72|66}}
-ok. 71-66  [[Ma]]<br>
+ok. 72-66  [[Ma]]<br>
 <small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small>
   |systematyka            =