Tethyshadros - Historia wersji

Taurovenator o 16:00, 23 mar 2024

2024-03-23T16:00:25Z

Kamil Kamiński: /* Budowa */

2021-12-02T20:01:14Z

‎Budowa

Kamil Kamiński: Chiarenza i in., 2021

2021-12-02T20:00:33Z

Chiarenza i in., 2021

Mateusz o 15:41, 13 lis 2014

2014-11-13T15:41:57Z

Dino o 16:53, 17 cze 2014

2014-06-17T16:53:03Z

Nazuul: g.

2013-07-23T17:31:46Z

Mateusz: linkowanie

2012-05-31T14:51:40Z

linkowanie

Nazuul: -filogeneza

2012-04-23T14:05:02Z

-filogeneza

Mateusz: /* Czaszka */

2012-04-17T10:54:04Z

‎Czaszka

Nazuul: filogeneza

2012-02-15T17:47:27Z

filogeneza

@@ Linia 139: / Linia 139: @@
 [[Kategoria:Dinosauria]]
 [[Kategoria:Ornithischia]]
 [[Kategoria:Iguanodontia]]
 [[Kategoria:Iguanodontia bazalne]]

@@ Linia 89: / Linia 89: @@
 ==Budowa==
-''Tethyshadros'', podobnie jak ''[[Balaur]]'', jest prawdopodobnie przykładem "wyspiarskiego dziwaka". Zwierzę zapewne dorastało do około 4 metrów długości, co czyni go najmniejszym znanym [[Styracosterna|styrakosternem]], prawdopodobnie zmniejszonym wskutek ograniczonego terytorialnie środowiska (wyspy). Ogólnym pokrojem ciała ''Tethyshadros'' przypominał inne [[Iguanodontia|iguanodonty]], miał jednak wiele unikalnych cech, wśród których są:
+''Tethyshadros'', podobnie jak ''[[Balaur]]'', jest prawdopodobnie przykładem "wyspiarskiego dziwaka". Zwierzę dorastało do około 5 metrów długości, co czyni go najmniejszym znanym [[Styracosterna|styrakosternem]], prawdopodobnie zmniejszonym wskutek ograniczonego terytorialnie środowiska (wyspy). Ogólnym pokrojem ciała ''Tethyshadros'' przypominał inne [[Iguanodontia|iguanodonty]], miał jednak wiele unikalnych cech, wśród których są:
 ===Czaszka===

@@ Linia 11: / Linia 11: @@
 |[[Dawid Mazurek]]
 |}
@@ Linia 21: / Linia 23: @@
 |-
 ! '''Długość''':
-| >3,6 m
+| ok. 5 m
 |-
 ! '''Masa''':
-| ok. 300 kg
+| ok. 500-600 kg
 |-
@@ Linia 34: / Linia 36: @@
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
-| 76-68 Ma
+| ok. 81,5-805 Ma
-<small>późna [[kreda]]</small>
+<small>późna [[kreda]] (wczesny - środkowy [[kampan]])</small>
 |-
 ! '''Systematyka'''
@@ Linia 68: / Linia 70: @@
 | colspan=2 |
 <display_points type="terrain" zoom=5>
-.7786, 13.5886|Villaggio del Pescatore, [[formacja]] [[Liburnian]]|'''SC 57021''' - ''[[Tethyshadros]] insularis'' - [[holotyp]].
+.7786, 13.5886~Villaggio del Pescatore, [[formacja]] [[Liburnian]]|'''SC 57021''' - ''[[Tethyshadros]] insularis'' - [[holotyp]].
 </display_points>
 |}
@@ Linia 79: / Linia 81: @@
 ==Materiał kopalny==
-[[Holotyp]] (SC 57021) to praktycznie kompletny, artykułowany szkielet dorosłego osobnika o długości 3,62 m.
+[[Holotyp]] (SC 57021) to praktycznie kompletny, artykułowany szkielet osobnika o długości 3,62 m. Prawdopodobnie był on nie w pełni dojrzały (Chiarenza i in., 2021).
-Przypisany materiał to izolowane kości i bardziej kompletne szkielety kilku osobników, z których niektóre są większe i masywniejsze niż typowy okaz.
+Przypisany materiał to izolowane kości i bardziej kompletne szkielety kilku osobników, z których niektóre są większe i masywniejsze niż typowy okaz. W 2021 r. opisano niekompletny szkielet osobnika większego niż holotyp (SC 57247). Obejmuje on m.in. czaszkę, miednicę i większość ogona (Chiarenza i in., 2021).
 ==Etymologia==
@@ Linia 121: / Linia 123: @@
 ==Bibliografia==
-<small>
+<small>Chiarenza, A.A., Fabbri, M., Consorti, L., Muscioni, M., Evans, D.C., Cantalapiera, J.L. & Fanti, F. (2021). "An Italian dinosaur Lagerstätte reveals the tempo and mode of hadrosauriform body size evolution." Scientific Report 11, 23295. [[https://doi.org/10.1038/s41598-021-02490-x]].
 Dalla Vecchia, F.M. (2009) "''Tethyshadros insularis'', a new hadrosauroid dinosaur (Ornithischia) from the Upper Cretaceous of Italy" Journal of Vertebrate Paleontology, 29(4), 1100-1116. doi:10.1671/039.029.0428.

@@ Linia 113: / Linia 113: @@
 {| class="wikitable"
 ! ''Tethyshadros''
-| {{Kpt|[[Dalla Vecchia]]}}, [[2009]]
+| {{Kpt|[[Fabio Dalla Vecchia|Dalla Vecchia]]}}, [[2009]]
 |-
 ! ''T. insularis''
@@ Linia 122: / Linia 122: @@
 ==Bibliografia==
 <small>
-Dalla Vecchia, F.M. (2009) "Tethyshadros insularis, a new hadrosauroid dinosaur (Ornithischia) from the Upper Cretaceous of Italy" Journal of Vertebrate Paleontology, 29(4), 1100-1116. doi:10.1671/039.029.0428.
+Dalla Vecchia, F.M. (2009) "''Tethyshadros insularis'', a new hadrosauroid dinosaur (Ornithischia) from the Upper Cretaceous of Italy" Journal of Vertebrate Paleontology, 29(4), 1100-1116. doi:10.1671/039.029.0428.
 McDonald, A.T., Barrett, P.M. & Chapman, S.D. (2010A) "A new basal iguanodont (Dinosauria: Ornithischia) from the Wealden (Lower Cretaceous) of England" Zootaxa, 2569, 1-43.
@@ Linia 130: / Linia 130: @@
 Prieto-Márquez, A. (2010) "Global phylogeny of hadrosauridae (Dinosauria: Ornithopoda) using parsimony and Bayesian methods" Zoological Journal of the Linnean Society, 2010, 159, 435–502. doi: 10.1111/j.1096-3642.2009.00617.x
-Ramírez-Velasco, A.A., Benammi, M., Prieto-Márquez, A., Ortega, J.A. & Hernández-Rivera, R. (2012) "Huehuecanauhtlus tiquichensis, a new hadrosauroid dinosaur (Ornithischia: Ornithopoda) from the Santonian (Late Cretaceous) of Michoacán, Mexico" Canadian Journal of Earth Sciences, 49(2), 379-395. doi: 10.1139/E11-062
+Ramírez-Velasco, A.A., Benammi, M., Prieto-Márquez, A., Ortega, J.A. & Hernández-Rivera, R. (2012) "''Huehuecanauhtlus tiquichensis'', a new hadrosauroid dinosaur (Ornithischia: Ornithopoda) from the Santonian (Late Cretaceous) of Michoacán, Mexico" Canadian Journal of Earth Sciences, 49(2), 379-395. doi: 10.1139/E11-062
 Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford.</small>

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 <small>
 {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
@@ Linia 30: / Linia 31: @@
 | [[Włochy ]] - Triest
-<small>([[formacja Liburnian]])</small>
+<small>([[formacja]] [[Liburnian]])</small>
 |-
 ! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
@@ Linia 62: / Linia 63: @@
 | colspan=2 |[[Plik:Tethyshadros_by_kahless28-d2y5nyu.jpg|400px|]]
 <small>Autor: [[Jakub Kowalski]] [http://kahless28.deviantart.com/gallery/].</small>
 |}
@@ Linia 68: / Linia 76: @@
 ==Waga odkrycia==
-''Tethyshadros'' jest najbardziej unikalnie zbudowanym dinozaurem kaczodziobym (zaawansowanym [[hadrozauroid]]em). Jego szkielet jest jednym z najbardziej kompletnych spośród wszystkich znanych skamieniałości dinozaurów i pierwszym ukazujących niemal pełną morfologię hadrozauroida blisko spokrewnionego z obszernym [[klad]]em ''[[Saurolophus]]'' + ''[[Lambeosaurus]]'' (nazywanym [[Hadrosauridae]], [[Saurolophidae]] lub [[Euhadrosauria]]), lecz bardziej od nich bazalnego. Jest drugim nazwanym dinozaurem z Włoch, po ''[[Scipionyx]]''.
+''Tethyshadros'' jest najbardziej unikalnie zbudowanym dinozaurem kaczodziobym (zaawansowanym [[hadrozauroid]]em). Jego szkielet jest jednym z najbardziej kompletnych spośród wszystkich znanych skamieniałości dinozaurów i pierwszym ukazujących niemal pełną morfologię hadrozauroida blisko spokrewnionego z obszernym [[klad]]em ''[[Saurolophus]]'' + ''[[Lambeosaurus]]'' (nazywanym [[Hadrosauridae]], [[Saurolophidae]] lub [[Euhadrosauria]]), lecz bardziej od nich [[bazalny|bazalnego]]. Jest drugim nazwanym dinozaurem z Włoch, po ''[[Scipionyx]]''.
 ==Materiał kopalny==
@@ Linia 105: / Linia 113: @@
 {| class="wikitable"
 ! ''Tethyshadros''
-| Dalla Vecchia, 2009
+| {{Kpt|[[Dalla Vecchia]]}}, [[2009]]
 |-
 ! ''T. insularis''
-| Dalla Vecchia, 2009
+| {{Kpt|Dalla Vecchia}}, 2009
 |-
 |}

@@ Linia 60: / Linia 60: @@
 [[Hadrosauroidea]]
 |-
-| colspan=2 |[[Plik:Tethyshadros1.jpg|400px|]]
+| colspan=2 |[[Plik:Tethyshadros_by_kahless28-d2y5nyu.jpg|400px|]]
-<small>Holotyp i jego rekonstrukcja (autor: Lukas Panzarin) [http://news.discovery.com/animals/meet-antonio--a-new-italian-dinosaur.html]</small>
+<small>Autor: [[Jakub Kowalski]] [http://kahless28.deviantart.com/gallery/].</small>
 |}
@@ Linia 82: / Linia 82: @@
 ===Czaszka===
-[[Plik:Tethyshadros2.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja głowy (autor: Davide Bonadonna [http://davidebonadonna.it/]).]]
+[[Plik:Tethyshadros_insularis.JPG|300px|thumb|right|Holotyp. Autor zdjęcia: "Ghedoghedo" [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tethyshadros_insularis.JPG].]]
-[[Plik:Tethyshadros3.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu  (autor: Marco Auditore; z Dalla Vecchia, 2009).]]
+[[Plik:Tethyshadros_insularis_1.JPG|300px|thumb|right|Holotyp - zbliżenie. Autor zdjęcia: "Ghedoghedo" [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tethyshadros_insularis_1.JPG].]]
 Jest ona duża i bardziej wydłużona niż u większości [[hadrozauryd]]ów (jedynie ''[[Edmontosaurus]]'' ''annectens'' mógł mieć bardziej wydłużoną). W ogólnym zarysie przypomina najbardziej bazalnego hadrozauroida ''[[Mantellisaurus]]'' i jego prawdopodobnego młodszego synonima ''[[Dollodon]]''. Okna podskroniowe (znajdujące się za oczodołami) są duże i niemal prostokątne oraz prawie dwukrotnie większe od oczodołów. Dziób na górnej szczęce wystawał do przodu, a jego ząbkowanie jest wyjątkowo silnie rozwinięte - wyrostki/ząbki kości przedszczękowej są bardzo duże, smukłe i spiczaste a największy jest położony najbardziej z przodu (w okolicy spojenia). Oczy były osłonięte przez cienką kość nadoczodołową, która występuje w wielu bazalnych [[hadrozauroid]]ów i bardziej prymitywnych [[Iguanodontia|iguanodontów]] (oraz u wielu innych [[Ornithischia|ptasiomiednicznych]]; jest ona zrośnięta z kością przedczołową i zaoczodołową u bardziej zaawansowanych hadrozauroidów). Kość jarzmowa jest bardzo długa, smukła i bez brzusznego kołnierza. Jej wyrostki tylne i górne ponad dwukrotnie dłuższe od wyrostków przednich.
@@ Linia 98: / Linia 98: @@
 ==Paleobiogeografia i pozycja filogenetyczna==
 ''Tethyshadros'' żył pod koniec ery mezozoicznej na terenie obecnych północnych Włoch, będących wtedy wyspą. Jego przodkowie przybyli prawdopodobnie z Azji, przepływając z jednej masy lądowej na kolejną.

@@ Linia 28: / Linia 28: @@
 |-
 ! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
-| [[Włochy ]] - [[Triest]]
+| [[Włochy ]] - Triest
 <small>([[formacja Liburnian]])</small>

@@ Linia 102: / Linia 102: @@
 ''Tethyshadros'' żył pod koniec ery mezozoicznej na terenie obecnych północnych Włoch, będących wtedy wyspą. Jego przodkowie przybyli prawdopodobnie z Azji, przepływając z jednej masy lądowej na kolejną.
-Według [[analiza filogenetyczna|analizy kladystycznej]] [[Iguanodontia#Dalla_Vecchia_2009|przeprowadzonej przez Dalla Vecchię (2009)]], ''Tethyshadros'' jest [[zaawansowany]]m [[hadrozauroid]]em - prawdopodobnie [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] [[klad]]u tworzonego przez dwa obszerne [[takson]]y: [[Lambeosaurinae]] i Hadrosaurinae/[[Saurolophinae]]. [[Iguanodontia#McDonald_i_in._2011A|Późniejsza i obszerniejsza analiza (McDonald i in., 2010A]]) wykazała, że jest on nieco bardziej oddalony od tego kladu, natomiast [[Iguanodontia#Ram.C3.ADrez-Velasco_i_in._2012|analiza Ramírez-Velasco i in. (2012)]] wykazała, że jest to takson siostrzany azjatyckiego ''[[Jintasaurus]]'' a oba rodzaje są [[takson siostrzany|grupą zewnętrzną]] kladu ''[[Hadrosaurus]]''+([[Lambeosaurinae]]+[[Saurolophinae]]). ''Tethyshadros'' i inne hadrozauroidy dzieli przynajmniej 7-18 milionów lat ewolucji, zważywszy na bardziej zaawansowaną pozycję santońskiego (86-83 Ma) ''[[Jaxartosaurus]]'' (Prieto-Márquez, 2010).
+''Tethyshadros'' jest [[zaawansowany]]m [[hadrozauroid]]em - prawdopodobnie bliskim [[klad]]owi tworzonemu przez dwa obszerne [[takson]]y: [[Lambeosaurinae]] i Hadrosaurinae/[[Saurolophinae]]. ''Tethyshadros'' i inne bardziej zaawansowane hadrozauroidy dzieli przynajmniej 7-18 milionów lat ewolucji, zważywszy na bardziej zaawansowaną pozycję santońskiego (86-83 Ma) ''[[Jaxartosaurus]]'' (Prieto-Márquez, 2010).
 ==Spis gatunków==

@@ Linia 86: / Linia 86: @@
 [[Plik:Tethyshadros3.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja szkieletu  (autor: Marco Auditore; z Dalla Vecchia, 2009).]]
-Jest ona duża i bardziej wydłużona niż u większości [[hadrozauryd]]ów (jedynie ''[[Edmontosaurus]]'' ''annectens'' mógł mieć bardziej wydłużoną). W ogólnym zarysie przypomina najbardziej bazalnego hadrozauroida ''[[Mantellisaurus]]'' i jego prawdopodobnego młodszego synonima ''[[Dollodon]]''. Okna podskroniowe (znajdujące się za oczodołami) są duże i niemal prostokątne oraz prawie dwukrotnie większe od oczodołów. Dziób na górnej szczęce wystawał do przodu, a jego ząbkowanie jest wyjątkowo silnie rozwinięte - wyrostki/ząbki kości przedszczękowej są bardzo duże, smukłe i spiczaste a największy jest położony najbardziej z przodu (w okolicy spojenia). Oczy były osłonięte przez cienką kość nadoczodołową, która występuje w wielu bazalnych [[hadrozauroid]]ów i bardziej prymitywnych [[iguanodont]]ów (oraz u wielu innych [[Ornithischia|ptasiomiednicznych]]; jest ona zrośnięta z kością przedczołową i zaoczodołową u bardziej zaawansowanych hadrozauroidów). Kość jarzmowa jest bardzo długa, smukła i bez brzusznego kołnierza. Jej wyrostki tylne i górne ponad dwukrotnie dłuższe od wyrostków przednich.
+Jest ona duża i bardziej wydłużona niż u większości [[hadrozauryd]]ów (jedynie ''[[Edmontosaurus]]'' ''annectens'' mógł mieć bardziej wydłużoną). W ogólnym zarysie przypomina najbardziej bazalnego hadrozauroida ''[[Mantellisaurus]]'' i jego prawdopodobnego młodszego synonima ''[[Dollodon]]''. Okna podskroniowe (znajdujące się za oczodołami) są duże i niemal prostokątne oraz prawie dwukrotnie większe od oczodołów. Dziób na górnej szczęce wystawał do przodu, a jego ząbkowanie jest wyjątkowo silnie rozwinięte - wyrostki/ząbki kości przedszczękowej są bardzo duże, smukłe i spiczaste a największy jest położony najbardziej z przodu (w okolicy spojenia). Oczy były osłonięte przez cienką kość nadoczodołową, która występuje w wielu bazalnych [[hadrozauroid]]ów i bardziej prymitywnych [[Iguanodontia|iguanodontów]] (oraz u wielu innych [[Ornithischia|ptasiomiednicznych]]; jest ona zrośnięta z kością przedczołową i zaoczodołową u bardziej zaawansowanych hadrozauroidów). Kość jarzmowa jest bardzo długa, smukła i bez brzusznego kołnierza. Jej wyrostki tylne i górne ponad dwukrotnie dłuższe od wyrostków przednich.
 ===Kończyny===