Triceratops - Historia wersji

Nazuul: Spis treści na górę

2024-06-02T20:20:31Z

Spis treści na górę

Nazuul: tabelka

2022-08-07T18:30:55Z

tabelka

Nazuul: nowa tabelka, phylopic nie działa, nie wiem jak ma działać

2022-08-07T12:32:55Z

nowa tabelka, phylopic nie działa, nie wiem jak ma działać

Nazuul: duża częściowa aktualizacja i rozbudowa

2022-08-06T18:11:04Z

duża częściowa aktualizacja i rozbudowa

Podgląd zmian

Nazuul: duża częściowa aktualizacja i rozbudowa

2022-08-06T18:09:52Z

duża częściowa aktualizacja i rozbudowa

Podgląd zmian

Nazuul: /* Media */ dr. poprawki

2017-09-02T08:48:23Z

‎Media: dr. poprawki

Nazuul: /* Budowa i paleobiologia */ poprawki

2017-09-02T08:47:30Z

‎Budowa i paleobiologia: poprawki

Nazuul: /* Budowa */ poprawki

2017-09-02T08:46:41Z

‎Budowa: poprawki

Podgląd zmian

Nazuul: /* Skróty instytucjonalne */ Kategoria:Stała rezerwacja‎

2017-05-21T07:14:07Z

‎Skróty instytucjonalne: Kategoria:Stała rezerwacja‎

Dino o 17:20, 12 sty 2017

2017-01-12T17:20:04Z

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
 {{DISPLAYTITLE:''Triceratops''}}
 {{Opis
@@ Linia 1870: / Linia 1872: @@
 </small>
 [[Kategoria:Dinosauria]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-{{DISPLAYTITLE:''Torosaurus''}}
+{{DISPLAYTITLE:''Triceratops''}}
 {{Opis
   |Autor                  = [[Maciej Ziegler]], [[Marcin Szermański]]
   |Korekta                =
-  |nazwa                  = ''Torosaurus'' (torozaur)
+  |nazwa                  = ''Triceratops'' (triceratops)
   |długość                = 8-9 m
   |wysokość               =
@@ Linia 47: / Linia 47: @@
 ''Triceratops'' został opisany pod koniec XIX wieku i jest pierwszym nazwanym ceratopsem, który jest uniwersalnie uważany za ważny rodzaj (Dodson, 2013). Jest dość dobrze poznanym i jednym z najsłynniejszych mezozoicznych dinozaurów. Wiele danych na jego temat to jednak kwestia odkryć z kilkunastu ostatnich lat. Szczególnie spektakularne są badania [[Ontogeneza|ontogenezy]], zwłaszcza [[#Nietypowe_zmiany|nietypowe zmiany]] w jej trakcie (zob. też [[Torosaurus|opis ''Torosaurus'']]) i powiązanie ich z nowo odkrytą [[#Anageneza_i_heterochronia|ewolucją w ramach tego rodzaju]], a także odkrycie [[#Skóra|odcisków skóry]], niepodobnych do żadnych innych dinozaurów.
 ==Budowa==
@@ Linia 1871: / Linia 1869: @@
 YPM, Yale Peabody Museum, New Haven;
 </small>
 [[Kategoria:Dinosauria]]

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-{{DISPLAYTITLE:''Triceratops''}}
+{{DISPLAYTITLE:''Torosaurus''}}
-<small>
+{{Opis
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+ |Autor                  = [[Maciej Ziegler]], [[Marcin Szermański]]
-| Autorzy:
+ |Korekta                =
-|-
+ |nazwa                  = ''Torosaurus'' (torozaur)
-| [[Maciej Ziegler]], [[Marcin Szermański]]
+ |długość                = 8-9 m
-|}
+ |wysokość               =
-</small>
+ |masa                   = 5-13,5 (?-19)<ref>5 t za Seebacher (2001) - na podstawie opartej na BSP 1964 I 458 i USNM 4842 rekonstrukcji z Ostrom i Wellnhofer (1986), z długością ciała 8 m. 13,5 t za Benson i in. (2014): AMNH 5033 (przynależność taksonomiczna niepewna - szkielet pozaczaszkowy, który jest zmontowany z kilkoma innymi z AMNH [5116, 5045, 5039; odlewy: 970, 971, 973] w okaz o długości 7,1 m [Osborn, 1933]); USNM 4842 - 11 t. Paul (1997) podał 6-7 t, zaznaczył jednak, że istnieją okazy, których masa sięgała 10 ton a odciski stóp sugerują 12-19 t.
 Wybrane inne oszacowania (chronologicznie):
 Alexander (1985): USNM 4842 - 6,1/9,4 t.
@@ Linia 29: / Linia 17: @@
 Henderson (1999) posłużył się modelem długości ok. 6,2 m (oszacowane za ryc. 10D), którego oszacowana masa to 3,9 t, zaś Colbert (1962) rzeźbą w skali 1/15 lub 1/16 i uzyskał 8,5 t.
 Najczęściej szacowany okaz - USNM 4842: ok. 6 m długości i 6-11 t - składa się z kilku osobników różnej wielkości (Schuchert, 1905; Gilmore, 1906). Czaszka, którą zamieszczono w szkielecie (USNM 2100), ma ok. 183 cm (6 stóp) (Gilmore, 1906) i pochodzi od mniejszego osobnika (Ostrom i Wellnhofer, 1986, s. 132) a kość udowa mierzy 113,7 cm (Chinnery, 2004).</ref>t
-|-
+ |dieta                  = roślinożerny
-! '''[[Lokacje|Miejsce występowania]]''':
+ |miejsce                = [[USA]], [[Kanada]] - zob. [[#Lokalizacje ogólnie|Lokalizacje ogólnie]]
-| [[USA]], [[Kanada]] - zob. [[#Lokalizacje ogólnie|Lokalizacje ogólnie]]
+ |czas                   = {{Występowanie|67|66}}
 <ref>Określenie, kiedy żył ''Triceratops'' jest problematyczne, głównie dlatego, że dostępne dane opierają się na umiejscowieniu granicy kreda-paleogen 65,5 Ma a obecnie granicę przesuwa się na 66 Ma (International Chronostratigraphic Chart, International Commission on Stratigraphy, 2013). Wiek ''[[Eotriceratops]]'', wcześniejszego i bardziej bazalnego, prawdopodobnego przodka ''Triceratops'', określało się na 68-67,6 Ma (Wu i in., 2007; Eberth i in., 2013), zaś ''Triceratops'' na 66-65,5 (Arbour i in. 2009, ryc. 7) lub 67-65,5 (Sampson i Loewen, 2010, s. 410). Eberth i in. (2013) wskazali wiek ogniwa Carbon, z którego pochodzi ''Eotriceratops'', na 68,4-67,5 Ma, Fowler (2017) zamieścił ''Eotriceratops'' w przedziale 68,3-68,2 Ma a Eberth i Kamo (2020) wydatowali go na 68,8 ± 0,1 Ma.
-|-
+Formacja Hell Creek zawiera osady dokumentujące prawdopodobnie 1-2 miliony lat (Scannella i in., 2014): 1,05-1,9 mln lat (prawdopodobnie ok. 1,36 mln), więc 66,8-65,5 Ma (Hicks i in., 2002), 67,7-65 Ma (Lund i in., 2002) a według nowszych oszacowań 2,1 mln lat – 67,7-65,58 Ma (Wilson, 2005), 1,8-2 mln lat – 67,5/67,3-65,5 Ma (Wilson, 2014, s. 371). Formacja Hell Creek nie jest więc starsza niż 68,2 Ma (dolna granica C30n - Ogg, 2012, s. 92, por. ryc. 11 w Hicks i in., 2002). Fowler (2017) datuje część zawierającą ''Triceratops'' i ''[[Torosaurus]]'' (określony przez niego jako ''Triceratops'' [[sp.]] 1) formacji Hell Creek w Montanie na niecały 66,8-66 Ma a zawierającą ''Triceratops'' 66,5-66 Ma. Dokładne datowanie formacji Lance jest nieznane (Fowler, online 2016; 2017).</ref>-66 [[Ma]]<br>
 <small>[[późna kreda]] (późny [[mastrycht]])</small>
-|-
+ |systematyka            =
-! '''Systematyka'''
+[[Dinosauria]]
 [[Ornithischia]]
@@ Linia 54: / Linia 37: @@
 [[Triceratopsini]]
-|-
+ |grafika                =  Triceratops_UNDER_THE_LANCIAN_SKY,_Laelaps_nipponensis.jpg
-| colspan=2 |[[Plik:Triceratops_UNDER_THE_LANCIAN_SKY,_Laelaps_nipponensis.jpg|400px]]
+ |podpis                 = Rekonstrukcja ''T''. [[sp.]]. [http://www.pixiv.net/member_illust.php?mode=medium&illust_id=30622699 Autor: "Laelaps nipponensis"/"GetAwayTrike"].
-<small>Rekonstrukcja ''T''. [[sp.]]. [http://www.pixiv.net/member_illust.php?mode=medium&illust_id=30622699 Autor: "Laelaps nipponensis"/"GetAwayTrike"].</small>
+ |PorównanieGrupa        =
-|-
+ |PorównanieDługość      = 8
-|}
+}}
 ==Wstęp==

@@ Linia 924: / Linia 924: @@
 [[Plik:Triceratops_skull_by_tadashi_station.jpg|300px|thumb|right|LACM 59049 (''T. prorsus''). [http://tadashi-station.deviantart.com/art/Triceratops-Skull-402550117 Fot.: Tadashi Osborne].]]
 [[Plik:Triceratops_prorsus_LACM_fot._R.Weller_-_Cochise_College.JPG|300px|thumb|right|Okaz z LACM - ?59049 (''T. prorsus'') [http://skywalker.cochise.edu/wellerr/fossil/reptile/triceratops7.htm Fot.: R. Weller / Cochise College, Natural History Museum].]]
-[[Plik:Tyrannosaur_Rex_and_Triceratops.jpg|300px|thumb|right|Szkielet w LACM, prawdopodobnie odlew LACM 59049  (''T. prorsus'') [http://www.flickr.com/photos/levork/4384222254/ Fot.: Julian Fong].]]
+[[Plik:Tyrannosaur_Rex_and_Triceratops.jpg|300px|thumb|right|Szkielet w LACM, prawdopodobnie odlew LACM 59049 (''T. prorsus'') [http://www.flickr.com/photos/levork/4384222254/ Fot.: Julian Fong].]]
-[[Plik:Triceratops_skull_at_the_thinktank_museum.JPG|300px|thumb|right|BSM ??? (''T. prorsus''). [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Triceratops_skull_at_the_thinktank_museum.JPG Fot.: "Geni"].]]
+[[Plik:Triceratops_skull_at_the_thinktank_museum.JPG|300px|thumb|right|BSM 1958G00003.00001 (''T. prorsus''). [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Triceratops_skull_at_the_thinktank_museum.JPG Fot.: "Geni"].]]
 [[Plik:Triceratops_prosrus_MOR_2951_fot.Frank_Smith.jpg|300px|thumb|right|MOR 2951 (''T. prorsus?''). [http://www.flickr.com/photos/frnksmth/8304251709/in/set-72157632333389548 Fot.: Frank Smith].]]
 [[Plik:Young_triceratops_skull_UCMP_2.JPG|300px|thumb|right|UCMP 136306 (odlew) (''T. prorsus''?) [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Young_triceratops_skull_UCMP_2.JPG Fot.: BrokenSphere/Wikimedia Commons].]]
@@ Linia 940: / Linia 939: @@
 W [[1966]] roku miał premierę głośny film przygodowy pt. "Milion Lat Przed Naszą Erą"<ref>http://www.filmweb.pl/film/Milion+lat+przed+naszą+erą-1966-32345</ref> (''One Million Years B.C.'') z piękną Raquel Welch w roli głównej. Akcja toczyła się – zgodnie z tytułem – ponad milion lat temu i opowiadała o losach ponętnej dzikuski. Co ciekawe, ówcześni ludzie jaskiniowi (bez większej charakteryzacji, wyglądający jak ludzie współcześni) żyli obok… dinozaurów, będąc co chwila przez nich nękani. W jednej ze scen<ref>http://www.youtube.com/watch?v=Tx7vCJoCszk</ref> nasza blondwłosa piękność, spacerująca z jednym z plemiennych myśliwych, napotyka na żerującego triceratopsa. Uciekając przed nim, wpadają na ''[[Ceratosaurus]]'', który toczy z triceratopsem zażarty pojedynek. [[Teropod]] przegrywa go, gdy triceratops śmiertelnie przebija jego podbrzusze swymi rogami.
-Kolejnym filmem o podobnej konwencji, jest słabo znany w Polsce "Ostatni Dinozaur"<ref>http://www.filmweb.pl/film/Last+Dinosaur%2C+The-1977-232483</ref> (''The Last Dinosaur'') japońsko-amerykańskiej produkcji z [[1977]] roku. Tym razem akcja rozgrywa się w czasach współczesnych – a być może zważywszy na ukazaną w nim zaawansowaną technologię – w niedalekiej przyszłości. Tym razem ekspedycja naukowa (z piękną dziennikarką na czele) wyrusza na [[Antarktyda|Antarktydę]], gdzie odkrywa nowy ląd, ukryty pod lodowcem. Okazuje się, że żyją tam ludzie pierwotni wraz z dinozaurami. W jednej ze scen<ref>http://www.youtube.com/watch?v=B619J7VeYAY</ref> dochodzi do walki ''Triceratops'' z ''[[Tyrannosaurus]]''. Mimo początkowej przewagi triceratopsa, który przebija tyranozaura swoimi rogami, a nawet kąsa go swym dziobatym pyskiem, traci inicjatywę na rzecz ''T. rex'', który przewraca go i zagryza. Modele dinozaurów wykonane są w stylu japońskiej Godzilli.
+Kolejnym filmem o podobnej konwencji, jest słabo znany w Polsce "Ostatni Dinozaur"<ref>http://www.filmweb.pl/film/Last+Dinosaur%2C+The-1977-232483</ref> (''The Last Dinosaur'') japońsko-amerykańskiej produkcji z [[1977]] roku. Tym razem akcja rozgrywa się w czasach współczesnych – a być może zważywszy na ukazaną w nim zaawansowaną technologię – w niedalekiej przyszłości. Tym razem ekspedycja naukowa (z piękną dziennikarką na czele) wyrusza na [[Antarktyda|Antarktydę]], gdzie odkrywa nowy ląd, ukryty pod lodowcem. Okazuje się, że żyją tam ludzie pierwotni wraz z dinozaurami. W jednej ze scen<ref>http://www.youtube.com/watch?v=B619J7VeYAY</ref> dochodzi do walki ''Triceratops'' z ''[[Tyrannosaurus]]''. Mimo początkowej przewagi triceratopsa, który przebija tyranozaura swoimi rogami, a nawet kąsa go swym dziobatym pyskiem, traci inicjatywę na rzecz ''T. rex'', który przewraca go i zagryza. Modele dinozaurów wykonane są w stylu japońskiej Gojiry (Godzilli).
 Wreszcie nastał [[1993]] rok i na ekrany kin całego świata wszedł słynny "Park Jurajski" Stevena Spielberga. Obraz ten zmienił diametralnie postrzeganie dinozaurów przez laików oraz wywołał istny boom na dinozaury wśród dzieci i młodzieży. ''Triceratops'' wystąpił we wszystkich częściach trylogii "Park Jurajski". Najbardziej znana scena z triceratopsem miała miejsce w 1. części megaprzeboju z 1993 roku, kiedy to naukowcy dr Alan Grant i dr Ellie Sattler, oprowadzani po tytułowym parku, natykają się na chorą samice triceratopsa. Była ona grana przez animatronicznego robota<ref>http://www.youtube.com/watch?v=RF6W9m1Malk</ref> w skali 1:1, stworzonego przez specjalistów z ILM (Industrial Light & Magic George’a Lucasa). ''Triceratops'' był także kilkukrotnie pokazywany w trylogii stadnie, przy wodopoju – tym razem jego modele były stworzone komputerowo.
@@ Linia 949: / Linia 948: @@
 Co ciekawe, bodaj najgłośniejszy serial paradokumentalny o dinozaurach – "Wędrówki z dinozaurami" (''Walking with Dinosaurs'') – produkcji BBC z [[1999]] roku, tylko na chwilę pokazuje triceratopsa, w dodatku martwego. Ma to miejsce w ostatnim odcinku oryginalnej serii pt. "Śmierć dynastii" (jednym z bohaterów odcinka jest ''[[Torosaurus]]'', który może być [[synonim]]em ''Triceratops''). Nieco więcej uwagi triceratopsowi poświęcają autorzy konkurencji – ''When Dinosaurs Roamed America'' ("Wędrówki Dinozaurów" z [[2001]] roku), gdzie ukazane jest w drugim odcinku pasące się stado tego dinozaura rogatego.
-Dinozaury cieszyły się uznaniem wśród najmłodszych od dawna. Bardzo znanym, także w [[Polska|Polsce]], jest serial fabularny pt. "Zaginiony Ląd – Dolina Jurajska"<ref>http://www.filmweb.pl/serial/Zaginiony+ląd+-+Dolina+Jurajska-1991-106789</ref> (''Land of the Lost'')  z lat [[1991]]-[[1992]]. Opowiada o rodzinie Parkerów, którzy wyruszając na wakacje wpadli w wir czasoprzestrzenny, który przeniósł ich do prehistorycznego świata<ref>http://www.youtube.com/watch?v=dmcx0PWPYj0</ref>. Jednym z najczęściej występujących dinozaurów w serialu jest właśnie ''Triceratops'', co ciekawe z ułamanym jednym rogiem nadocznym.
+Dinozaury cieszyły się uznaniem wśród najmłodszych od dawna. Bardzo znanym, także w [[Polska|Polsce]], jest serial fabularny pt. "Zaginiony Ląd – Dolina Jurajska"<ref>http://www.filmweb.pl/serial/Zaginiony+ląd+-+Dolina+Jurajska-1991-106789</ref> (''Land of the Lost'') z lat [[1991]]-[[1992]]. Opowiada o rodzinie Parkerów, którzy wyruszając na wakacje wpadli w wir czasoprzestrzenny, który przeniósł ich do prehistorycznego świata<ref>http://www.youtube.com/watch?v=dmcx0PWPYj0</ref>. Jednym z najczęściej występujących dinozaurów w serialu jest właśnie ''Triceratops'', co ciekawe z ułamanym jednym rogiem nadocznym.
 Z seriali i filmów animowanych warto wspomnieć o takich kreskówkach, jak seria "Pradawny Ląd"<ref>http://www.filmweb.pl/film/Pradawny+Ląd+1%3A+Pierwsza,+wielka+przygoda-1988-10533</ref> (znany również jako "Zanim Ruszył Czas"; ang. ''The Land Before Time'') , "Dino-Riders"<ref>http://www.filmweb.pl/serial/Dino-Riders-1988-225737</ref><ref>http://www.youtube.com/watch?v=tpuhLkh358Y</ref> ([[1988]]), "Dink, Mały Dinozaur"<ref>http://www.filmweb.pl/film/Dink%2C+mały+dinozaur-1989-247563</ref><ref>http://www.youtube.com/watch?v=Nv4_TUx2Ho0</ref> (''Dink, the Little Dinosaur'') z lat [[1989]]-[[1991]], "Mała Syrenka"<ref>http://www.filmweb.pl/serial/Mała+syrenka-1992-96111</ref> (odcinek 27. pt. "Kraina Dinozaurów") z lat [[1992]]-[[1994]], "Niebezpieczne Dinozaury"<ref>http://www.filmweb.pl/serial/Niebezpieczne+dinozaury-1997-374982</ref><ref>http://www.youtube.com/watch?v=SqgJ6wzSW8k&feature=fvw</ref> (''Extreme Dinosaurs'') z lat [[1997]]-[[1998]], w których to triceratops odgrywał mniejszą lub większą rolę.

@@ Linia 153: / Linia 153: @@
 ===Walki wewnątrzgatunkowe===
-[[Plik:Tyrannosaurus_habitat_by_kahless28-d5z2r53.jpg|300px|thumb|right|Walczące ''T. horridus''  i obserwujący je ''[[Tyrannosaurus]] rex''. Autor: [[Jakub Kowalski]] [http://kahless28.deviantart.com/gallery/].]]
+[[Plik:Tyrannosaurus_habitat_by_kahless28-d5z2r53.jpg|300px|thumb|right|Walczące ''T. horridus'' i obserwujący je ''[[Tyrannosaurus]] rex''. Autor: [[Jakub Kowalski]] [http://kahless28.deviantart.com/gallery/].]]
 Istnieją dowody na starcia pomiędzy różnymi osobnikami w postaci ran na czaszkach triceratopsa. Symulacje pojedynków wewnątrz gatunkowych u ''Triceratops'' przeprowadzone przez Farkego (2004) wykazały różne strefy czaszki, która mogła zostać uszkodzona wskutek walk. W zależności od typu zwarcia, których Farke wyróżnił 3 (kontakt pojedynczym rogiem nadocznym, pełen kontakt i kontakt ukośny) powstawały rany na poszczególnych częściach czaszki. Uszkodzenia obejmowały odpowiednio:
@@ Linia 168: / Linia 168: @@
 ===Obrona przed drapieżnikami===
-''Triceratops'', będąc uzbrojony w 3 rogi i litą kryzę (przynajmniej u nie najstarszych okazów – zob. opis ''[[Torosaurus]]''), był dobrze przygotowany do obrony przed mięsożercami. Kryza większości ceratopsów ma być wg niektórych hipotez zbyt delikatna, by mogła służyć do obrony przed drapieżnikami. Jednak ''Triceratops'' ma kryzę zwartą, litą (pozbawioną okien). Jej grubość u różnych osobników w różnych miejscach waha się od 0,5 cm do ponad 6 cm (Scannella i Horner, 2010) – żaden inny ceratops nie miał tak grubej kryzy (być może poza prawdopodobnymi [[synonim]]ami ''Triceratops'', jak ''[[Nedoceratops]]''). Rogi triceratopsa zdają się być przystosowane do obrony, gdyż u starszych i większych osobników skierowane są do przodu (Horner i Goodwin, 2006), w przeciwieństwie do np. do ''[[Einiosaurus]]'', który nie miał rogów nadocznych, a róg nosowy był skręcony w kierunku dolnym [Sampson, 1995], przez co zapewne nie mógł tak efektywnie godzić nim w swych oponentów. Sferyczny kłykieć potyliczny, obecny u wszystkich [[Neoceratopsia]] (You i Dodson, 2004, s. 486) pozwalał prawdopodobnie na szybkie ruchy głowy w odpowiednim kierunku.
+''Triceratops'', będąc uzbrojony w dwa długie rogi, był dobrze przygotowany do obrony przed mięsożercami. Kryza większości ceratopsów jest raczej zbyt delikatna, by mogła służyć do obrony przed drapieżnikami. Jednak ''Triceratops'' ma ją zwartą, litą (pozbawioną okien). Jej grubość u różnych osobników w różnych miejscach waha się od 0,5 cm do ponad 6 cm (Scannella i Horner, 2010). Żaden inny ceratops nie miał tak grubej kryzy (być może poza prawdopodobnymi [[synonim]]ami ''Triceratops'', jak ''Nedoceratops''). Rogi triceratopsa zdają się być przystosowane do obrony, gdyż u starszych i większych osobników skierowane są do przodu (Horner i Goodwin, 2006), w przeciwieństwie do np. do ''[[Einiosaurus]]'', który nie miał rogów nadocznych, a róg nosowy był skręcony w kierunku dolnym [Sampson, 1995], przez co zapewne nie mógł tak efektywnie godzić nim w swych oponentów. Sferyczny kłykieć potyliczny, obecny u wszystkich [[Neoceratopsia]] (You i Dodson, 2004, s. 486) pozwalał prawdopodobnie na szybkie ruchy głowy w odpowiednim kierunku.
 Niektóre okazy wykazują ślady ugryzień, spowodowanych prawdopodobnie przez tyranozaura, np. SUP 9713, zaliczony do ''Triceratops'' (zob. jednak niżej) (Happ, 2008).
 ===Termoregulacja===
-Dobre ukrwienie kryzy, a także sama jej wielkość mogła mieć istotne znaczenie dla regulacji termicznej. Jak piszą Barrick i in. (1998), kryza i rogi triceratopsa służyły do termoregulacji zwierzęcia. Intensywny lub obniżony dopływ krwi do kryzy prawdopodobnie obniżał lub podwyższał, przez co stabilizował temperaturę całego ciała. Wg nich ukrwiona morfologia powierzchni kryzy i jej dorsalne (grzbietowe) położenie przypomina płyty ''[[Stegosaurus]]'' i grzebień synapsyda ''Edaphosaurus''.
+Dobre ukrwienie kryzy, a także sama jej wielkość mogła mieć istotne znaczenie dla regulacji termicznej. Jak piszą Barrick i in. (1998), kryza i rogi triceratopsa służyły do termoregulacji zwierzęcia. Intensywny lub obniżony dopływ krwi do kryzy prawdopodobnie obniżał lub podwyższał, przez co stabilizował temperaturę całego ciała. Według nich ukrwiona morfologia powierzchni kryzy i jej dorsalne (grzbietowe) położenie przypomina płyty ''[[Stegosaurus]]'' i grzebień synapsyda ''Edaphosaurus''.
 ===Akustyczna funkcja kryzy===
 Niepublikowany eksperyment przeprowadzony na czaszce ''Triceratops'' [[sp.]] wykazał, że wzmacniała ona dźwięki o niskiej częstotliwości (36 Hz). Z kolei dźwięki o wyższej częstotliwości (1176 Hz) były absorbowane i mniej niż 6% z nich było rejestrowanych za pomocą aparatury badawczej (Anton, 2000). Być może zatem kryza służyał jako detektor do wykrywania czających się nieopodal drapieżników i do komunikacji na duże odległości pomiędzy poszczególnymi osobnikami triceratopsa (Anton, 2000). Twierdzi on jednak – w prywatnej korespondencji z Donaldem Glutem – że potrzeba więcej badań morfologii i fizjologii kryz u ceratopsów pod kątem akustyki (Glut, 2003).
-W przeszłości podnoszono, że kryzy u ceratopsów, w tym u ''Triceratops'', były miejscem zaczepienia potężnych mięśni poruszających szczękami. Jak argumentuje np. Forster (1996a, s. 251), mały rozmiar górnego okna skroniowego i ślady po naczyniach krwionośnych sugerują, że nie jest to prawdziwa hipoteza. O innych funkcjach kryzy zob. rozdział niżej.
+===Kryza miejscem przyczepu mięśni?===
 ===Stadny lub samotny tryb życia===
@@ Linia 186: / Linia 187: @@
 Być może triceratops prowadził stadny tryb życia, tak jak wiele innych [[ceratopsyd]]ów, np. ''[[Einiosaurus]]'' (Sampson, 1995; Dodson i in., 2004). Gdyby triceratops rzeczywiście był stadnym dinozaurem, wówczas zapora utworzona przez dorosłe osobniki skutecznie odstraszałaby drapieżniki, w tym ''[[Tyrannosaurus]] rex''. Dzisiaj taką skuteczną taktykę przyjmują m.in. bawoły wobec lwów.
-Nie istnieją niewątpliwe dowody na stadny tryb życia triceratopsa (Keenan i Scannella, 2014). Mathews i in. (2009) piszą o złożu szczątków trzech młodych triceratopsów, które zginęły prawdopodobnie wskutek powodzi. Keenan i Scannella (2014) opisali kolejne stanowisko zawierające trzy okazy (jeden znaleziony niżej o ok. 1 metr), tym razem w różnym wieku. Według interpretacji autorów, znalezisko nie musi świadczyć o tym, że zwierzęta zginęły razem, podobnie jak w przypadku stanowiska opisanego przez Mathewsa i in. (2009). Autorzy ci wskazali, że także doniesienie w pracy Hatchera i in. (1907, s. 136) o znalezieniu dwóch okazów oddalonych o ok. 10 stóp (ok. 3 m), niekoniecznie wskazuje na jednoczesną śmierć obu osobników. Brian Switek (2013, online) i Matt Smith (2013, online) donieśli o trzech szkieletach należących do ''Triceratops'', które spoczywały w skale obok siebie. Kolejnym przykładem jest odnalezienie w jednym stanowisku kości triceratopsa i kości ceratopsa, które swoją morfologią przypomina [[Torosaurus|torozaura]] oraz triceratopsa (Penkalski i Skulan, 2010; Keenan i Scannella, 2014; Scannella i Horner, 2010). Dwa ostatnie doniesienia nie zostały jeszcze oficjalnie opublikowane (pierwsze jest doniesieniem medialnym, drugie streszczeniem przedstawionej na konferencji Society of Vertebrate Paleontology prezentacji).
+Nie istnieją niewątpliwe dowody na stadny tryb życia triceratopsa (Keenan i Scannella, 2014). Mathews i in. (2009) piszą o złożu szczątków trzech młodych triceratopsów, które zginęły prawdopodobnie wskutek powodzi. Keenan i Scannella (2014) opisali kolejne stanowisko zawierające trzy okazy (jeden znaleziony niżej o ok. 1 metr), tym razem w różnym wieku. Według interpretacji autorów, znalezisko nie musi świadczyć o tym, że zwierzęta zginęły razem, podobnie jak w przypadku stanowiska opisanego przez Mathewsa i in. (2009). Autorzy ci wskazali, że także doniesienie w pracy Hatchera i in. (1907, s. 136) o znalezieniu dwóch okazów oddalonych o ok. 10 stóp (ok. 3 m), niekoniecznie wskazuje na jednoczesną śmierć obu osobników.
 ==Filogeneza==

← poprzednia wersja		Wersja z 07:14, 21 maj 2017
Linia 1372:		Linia 1372:
	[[Kategoria:Mastrycht]]		[[Kategoria:Mastrycht]]
	[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]		[[Kategoria:Rodzaj wielogatunkowy]]
		+	[[Kategoria:Stała rezerwacja‎]]