Troodontidae - Historia wersji

Nazuul: /* Dowiedz się więcej */ Kategoria:Stała rezerwacja‎

2017-05-21T07:13:04Z

‎Dowiedz się więcej: Kategoria:Stała rezerwacja‎

Nazuul: częściowa aktualizacja

2017-02-24T17:41:24Z

częściowa aktualizacja

Podgląd zmian

Mateusz o 12:51, 19 mar 2015

2015-03-19T12:51:57Z

Nazuul: + Fiorillo i Tykoski, 2014

2014-03-23T12:22:03Z

+ Fiorillo i Tykoski, 2014

Nazuul: +Hendrickx i Mateus, 2014

2014-02-02T14:28:33Z

+Hendrickx i Mateus, 2014

Nazuul: +Gobivenator

2014-01-19T14:30:25Z

+Gobivenator

Nazuul: +brazylijskie troo. z konferencji

2013-12-08T10:36:34Z

+brazylijskie troo. z konferencji

Nazuul: aktualizacja, rozwinięcie, format.

2013-11-18T20:10:53Z

aktualizacja, rozwinięcie, format.

Podgląd zmian

Nazuul: częściowa aktualizacja

2013-07-27T20:34:51Z

częściowa aktualizacja

Podgląd zmian

Mateusz: /* Jinfengopteryginae */

2012-11-23T14:00:30Z

‎Jinfengopteryginae

← poprzednia wersja		Wersja z 07:13, 21 maj 2017
Linia 266:		Linia 266:
	[[Kategoria:Paraves]]		[[Kategoria:Paraves]]
	[[Kategoria:Grupy teropodów‎]]		[[Kategoria:Grupy teropodów‎]]
		+	[[Kategoria:Stała rezerwacja‎]]

@@ Linia 45: / Linia 45: @@
 [[Plik:Jinfengopteryx_Scott_Hartman.jpg|300px|thumb|right|Szkielet bazalnego troodontyda ''[[Jinfengopteryx]]''. Autor: Scott Hartman [http://www.skeletaldrawing.com/theropods].]]
-Nazwa Jinfengopteryginae pochodzi od jedynego opisanego ich przedstawiciela - ''[[Jinfengopteryx]]'' z wczesnej kredy Chin. Jeszcze nienazwani przedstawiciele Jinfengopteryginae także pochodzą z Azji - dwa z górnokredowych osadów Ukhaa Tolgod ([[kampan]], [[formacja Djadokhta]], [[Mongolia]]): IGM 100/1323 oraz [[takson siostrzany]] ''Jinfengopteryx'' - IGM 100/1126 ([[Coelurosauria#Turner_i_in..2C_2012|Turner i in., 2012]]); według niepublikowanych danych (Hwang i in., 2004) kolejnym ich przedstawicielem jest wczesnokredowy CAGS-IG01-004 z dolnych osadów [[formacja Yixian|formacji Yixian]]. Początkowo uznano ''Jinfengopteryx'' za bazalnego przedstawiciela [[Avialae]], co jest wspierane przez Agnolina i Novasa (2013) oraz analizę [[Coelurosauria#Godefroit_i_in..2C_2013B.28c.29|Godefroita i in. (2013(c))]], lecz pozostałe [[analiza filogenetyczna|analizy filogenetyczne]] wykazały, że Jinfengopteryginae to bazalne troodontydy - bardziej zaawansowane ([[Coelurosauria#Csiki_i_in..2C_2010|Csiki i in., 2010]]) lub bardziej bazalne ([[Coelurosauria#Turner_i_in..2C_2012|Turner i in., 2012]]) od ''Mei'' i ''Sinovenator'' (zaś [[Coelurosauria#Xu_i_in.2C_2009_.28II.29|analiza Xu i in. z 2009 r.]] wykazała, że  ''Jinfengopteryx'' wraz z ''Sinovenator''znajduje się w [[polotomia| polotomii]] u podstawy [[Deinonychosauria]]). Jinfengopteryginae cechuje m.in. powiększone okno szczękowe (''maxillary fenestra''), rozdwojona podłzowa część kości jarzmowej i wydłużona kość kulszowa (za Turner i in., 2012).
+Nazwa Jinfengopteryginae pochodzi od jedynego opisanego ich przedstawiciela - ''[[Jinfengopteryx]]'' z wczesnej kredy Chin. Jeszcze nienazwani przedstawiciele Jinfengopteryginae także pochodzą z Azji - dwa z górnokredowych osadów Ukhaa Tolgod ([[kampan]], [[formacja Djadokhta]], [[Mongolia]]): IGM 100/1323 oraz [[takson siostrzany]] ''Jinfengopteryx'' - IGM 100/1126 ([[Coelurosauria#Turner_i_in..2C_2012|Turner i in., 2012]]); według niepublikowanych danych (Hwang i in., 2004) kolejnym ich przedstawicielem jest wczesnokredowy CAGS-IG01-004 z dolnych osadów [[formacja Yixian|formacji Yixian]]. Początkowo uznano ''Jinfengopteryx'' za bazalnego przedstawiciela [[Avialae]], co jest wspierane przez Agnolina i Novasa (2013) oraz analizę [[Coelurosauria#Godefroit_i_in..2C_2013B.28c.29|Godefroita i in. (2013(c))]], lecz pozostałe [[analiza filogenetyczna|analizy filogenetyczne]] wykazały, że Jinfengopteryginae to bazalne troodontydy - bardziej zaawansowane ([[Coelurosauria#Csiki_i_in..2C_2010|Csiki i in., 2010]]) lub bardziej bazalne ([[Coelurosauria#Turner_i_in..2C_2012|Turner i in., 2012]]) od ''Mei'' i ''Sinovenator'' (zaś [[Coelurosauria#Xu_i_in.2C_2009_.28II.29|analiza Xu i in. z 2009 r.]] wykazała, że  ''Jinfengopteryx'' wraz z ''Sinovenator''znajduje się w [[politomia|politomii]] u podstawy [[Deinonychosauria]]). Jinfengopteryginae cechuje m.in. powiększone okno szczękowe (''maxillary fenestra''), rozdwojona podłzowa część kości jarzmowej i wydłużona kość kulszowa (za Turner i in., 2012).
 ====Późnokredowe troodontydy; Troodontinae====
@@ Linia 54: / Linia 54: @@
 [[Plik:Zanabazar_FunkMonk.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja zaawansowanego troodontyda ''[[Zanabazar]]''. Autor: FunkMonk (Michael B. H.) [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zanabazar.jpg].]]
-Jeszcze z wczesnej kredy (140-100 Ma) pochodzi ''[[Sinornithoides]]'', który jest prawdopodobnie [[bazalny]]m przedstawicielem grupy [[zaawansowany]]ch troodontydów, do których należą późnokredowe [[rodzaj]]e, przeważnie należące do Troodontinae (''[[Borogovia]]'', ''[[Saurornithoides]]'', ''[[Troodon]]'' i ''[[Zanabazar]]'', [[takson siostrznany]] Troodontinae ''[[Gobivenator]]'', prawdopodobnie także ''[[Linhevenator]]'', ''[[Philovenator]]'' i ''[[Talos]]'') oraz być może także ''[[Xixiasaurus]]'', ''[[Byronosaurus]]'' i nienazwany "wczesnokredowy troodontyd" IGM 100/44 (które to, obok wcześniejszych ''[[Geminiraptor]]'' i ''[[Sinornithoides]]'', wydają się bardziej bazalne od ww. form późnokredowych; wg analizy [[Coelurosauria#Senter_i_in..2C_2012|Sentera i in. z 2012 r. byronozaur jest bardziej bazalny od mei]]); niektóre analizy wskazują jednak, że ''Sinornithoides'' jest przedstawicielem Troodontinae ([[Coelurosauria#Choiniere_i_in..2C_2012|Choiniere i in., 2012]]). Niewątpliwych przedstawicieli Troodontinae łączy nieco zakrzywiony przyśrodkowo region  spojenia żuchwy (Turner i in., 2012).
+Jeszcze z wczesnej kredy (140-100 Ma) pochodzi ''[[Sinornithoides]]'', który jest prawdopodobnie [[bazalny]]m przedstawicielem grupy [[zaawansowany]]ch troodontydów, do których należą późnokredowe [[rodzaj]]e, przeważnie należące do Troodontinae (''[[Borogovia]]'', ''[[Saurornithoides]]'', ''[[Troodon]]'' i ''[[Zanabazar]]'', [[takson siostrzany]] Troodontinae ''[[Gobivenator]]'', prawdopodobnie także ''[[Linhevenator]]'', ''[[Philovenator]]'' i ''[[Talos]]'') oraz być może także ''[[Xixiasaurus]]'', ''[[Byronosaurus]]'' i nienazwany "wczesnokredowy troodontyd" IGM 100/44 (które to, obok wcześniejszych ''[[Geminiraptor]]'' i ''[[Sinornithoides]]'', wydają się bardziej bazalne od ww. form późnokredowych; wg analizy [[Coelurosauria#Senter_i_in..2C_2012|Sentera i in. z 2012 r. byronozaur jest bardziej bazalny od mei]]); niektóre analizy wskazują jednak, że ''Sinornithoides'' jest przedstawicielem Troodontinae ([[Coelurosauria#Choiniere_i_in..2C_2012|Choiniere i in., 2012]]). Niewątpliwych przedstawicieli Troodontinae łączy nieco zakrzywiony przyśrodkowo region  spojenia żuchwy (Turner i in., 2012).
 Zdaniem Lü i in. (2010) grupę późnokredowych, azjatyckich troodontydów o podobnej budowie zębów, kształcie czaszki i zwyczajach żywieniowych tworzą prawdopodobnie ''[[Byronosaurus]]'', ''[[Xixiasaurus]]'' i ''[[Urbacodon]]''. Analizy filogenetyczne nie wskazują jednak, by tworzyły one [[klad]] (np. [[Coelurosauria#Senter_i_in..2C_2012|Senter i in., 2012]]). ''Xixiasaurus'' może należeć do kladu tworzonego przez wczesnokredowe ''[[Sinovenator]]'' i ''[[Mei]]'' i być [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] któregoś z tych dwóch ([[Coelurosauria#Turner_i_in..2C_2012|Turner i in., 2012]]; Brusatte i in., 2013; co w tym pierwszym badaniu opiera się jednak tylko na jednej cesze). Hipoteza ta, jak i obecność nieopisanych przedstawicieli Jinfengopteryginae, sugeruje, że w późnej kredzie obok licznych zaawansowanych troodontydów żyło wiele bardziej bazalnych form (kolejnym późnkredowym bazalnym troodontydem może być ''[[Archaeornithoides]]'', co jest jednak bardzo wątpliwe - Bever i Norell, 2009).

@@ Linia 98: / Linia 98: @@
-Troodontydy były generalnie małe - szczególnie formy [[bazalny|bazalne]]. Do tej grupy należą jedne z najmniejszych nie[[avialae|ptasich]] dinozaurów. Maleńki ''[[Eosinopteryx]]'' (niekoniecznie troodontyd) miał pozrastane szwy między łukami neutralnymi a trzonami kręgów oraz zrośniętą piszczel i kość skokowo-piętową, co wskazuje na to, że nie był to młody okaz. Ma on także pewne cechy młodociane, lecz zdaniem autorów (Godefroit i in., 2013A) są to objawy [[pedomorfizm]]u.  Mierzący 53 cm [[holotyp]] ''[[Mei]]'' nie był zupełnie wyrośnięty, lecz mniejszy od niego okaz długości ok. 32,5 cm (w każdym razie mniej niż 40 cm; wymiary jego kości to ok. 83% tych okazu typowego; masa to ok. 420 g) był bardziej dojrzały - miał zrośnięte szwy między łukami neutralnymi a trzonami kręgów, choć nie niektóre czaszkowe, ma także pewne cechy młodociane, lecz zdaniem autorów (Gao i in., 2012) on taże był pedomorficzny. W toku ich ewolucji widać zwiększenie rozmiarów - formy jurajskie są małe i wiele wczesnokredowych takimi pozostało, lecz niektóre dorównywały już rozmiarami późnokredowym przedstawicielom grupy (''[[Geminiraptor]]''). Obok dużych, późnokredowych form żyły niewielkie, należące do [[Jinfengopteryginae]], bazalne troodontydy a także zaawansowane i wtórnie zminiaturyzowane (mierzący 50-70 cm ''[[Philovenator]]'', który nie zakończył jeszcze wzrostu; może on okazać się młodym osobnikiem ''[[Linhevenator]]'' (Cau, online [http://theropoda.blogspot.com/2012/04/lamante-della-caccia-di-phil-currie-e.html]). Największe rozmiary osiągały teropody przypisywane do [[rodzaj]]u ''[[Troodon]]'', których zęby znalezione na Alasce były około dwukrotnie większe niż te znajdywane choćby w Montanie (Fiorillo, 2008). Długość ich właścicieli można obliczyć na jakieś 3,5-4 m (zakładając, że te z Montany miały 2 m). Poza tymi zębami największe rozmiary osiągały znane z bardziej kompletnych części szkieletu ''[[Zanabazar]]'' (czaszka, kilka kręgów i fragmenty kończyn) i ''[[Tochisaurus]]'' (kości śródstopia).
+Troodontydy były generalnie małe - szczególnie formy [[bazalny|bazalne]]. Do tej grupy należą jedne z najmniejszych nie[[avialae|ptasich]] dinozaurów. Maleńki ''[[Eosinopteryx]]'' (niekoniecznie troodontyd) miał pozrastane szwy między łukami neutralnymi a trzonami kręgów oraz zrośniętą piszczel i kość skokowo-piętową, co wskazuje na to, że nie był to młody okaz. Ma on także pewne cechy młodociane, lecz zdaniem autorów (Godefroit i in., 2013A) są to objawy [[pedomorfizm]]u.  Mierzący 53 cm [[holotyp]] ''[[Mei]]'' nie był zupełnie wyrośnięty, lecz mniejszy od niego okaz długości ok. 32,5 cm (w każdym razie mniej niż 40 cm; wymiary jego kości to ok. 83% tych okazu typowego; masa to ok. 420 g) był bardziej dojrzały - miał zrośnięte szwy między łukami neutralnymi a trzonami kręgów, choć nie niektóre czaszkowe, ma także pewne cechy młodociane, lecz zdaniem autorów (Gao i in., 2012) on taże był pedomorficzny. W toku ich ewolucji widać zwiększenie rozmiarów - formy jurajskie są małe i wiele wczesnokredowych takimi pozostało, lecz niektóre dorównywały już rozmiarami późnokredowym przedstawicielom grupy (''[[Geminiraptor]]''). Obok dużych, późnokredowych form żyły niewielkie, należące do [[Jinfengopteryginae]], bazalne troodontydy a także zaawansowane i wtórnie zminiaturyzowane (mierzący 50-70 cm ''[[Philovenator]]'', który nie zakończył jeszcze wzrostu; może on okazać się młodym osobnikiem ''[[Linhevenator]]'' (Cau, online [http://theropoda.blogspot.com/2012/04/lamante-della-caccia-di-phil-currie-e.html]). [[Plik:Nanuqsaurus_Relative_size.png|300px|thumb|right|Porównanie wielkości wybranych tyranozaurydów: A: ''[[Nanuqsaurus]]'', B i C: ''[[Tyrannosaurus]]'', D: ''[[Daspletosaurus]]'', E: ''[[Albertosaurus]]'', oraz ''[[Troodon]]'' - F: z południowej i G - z północnej części Ameryki Północnej. Źródło: Fiorillo i Tykoski, 2014.]] Największe rozmiary osiągały teropody przypisywane do [[rodzaj]]u ''[[Troodon]]'', których zęby znalezione na Alasce były około dwukrotnie większe niż te znajdywane choćby w Montanie (Fiorillo, 2008). Długość ich właścicieli można obliczyć na jakieś 3,5-4 m (zakładając, że te z Montany miały 2 m). Większe rozmiary tych osobników tłumaczy się proporcjonalnie dużymi oczami troodontydów w porównaniu do pozostałych teropodów z tego środowiska, co mogło być przewagą pozwalającą na polowanie w gorszym świetle (Fiorillo i Tykoski, 2014). [[Tyranozauryd]]y z tego obszaru są z kolei mniejsz niż południowi pobratymcy. Poza tymi zębami największe rozmiary osiągały znane z bardziej kompletnych części szkieletu ''[[Zanabazar]]'' (czaszka, kilka kręgów i fragmenty kończyn) i ''[[Tochisaurus]]'' (kości śródstopia).
 ==Kiedy==
@@ Linia 175: / Linia 175: @@
 Fiorillo, A. R. (2008) "On the Occurrence of Exceptionally Large Teeth of Troodon (Dinosauria: Saurischia) from the Late Cretaceous of Northern Alaska" Palaios, 23(5), 322-328.
 Gao, C., Morschhauser, E.M., Varricchio, D.J., Liu, J. & Zhao, B. (2012) "A Second Soundly Sleeping Dragon: New Anatomical Details of the Chinese Troodontid Mei long with Implications for Phylogeny and Taphonomy" PLoS ONE, 7(9), e45203. [[doi:10.1371/journal.pone.0045203]]
@@ Linia 252: / Linia 254: @@
 Zob. też artykuły o [[Coelurosauria]] i [[Dromaeosauridae]]

@@ Linia 57: / Linia 57: @@
 Zdaniem Lü i in. (2010) grupę późnokredowych, azjatyckich troodontydów o podobnej budowie zębów, kształcie czaszki i zwyczajach żywieniowych tworzą prawdopodobnie ''[[Byronosaurus]]'', ''[[Xixiasaurus]]'' i ''[[Urbacodon]]''. Analizy filogenetyczne nie wskazują jednak, by tworzyły one [[klad]] (np. [[Coelurosauria#Senter_i_in..2C_2012|Senter i in., 2012]]). ''Xixiasaurus'' może należeć do kladu tworzonego przez wczesnokredowe ''[[Sinovenator]]'' i ''[[Mei]]'' i być [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] któregoś z tych dwóch ([[Coelurosauria#Turner_i_in..2C_2012|Turner i in., 2012]]; Brusatte i in., 2013; co w tym pierwszym badaniu opiera się jednak tylko na jednej cesze). Hipoteza ta, jak i obecność nieopisanych przedstawicieli Jinfengopteryginae, sugeruje, że w późnej kredzie obok licznych zaawansowanych troodontydów żyło wiele bardziej bazalnych form (kolejnym późnkredowym bazalnym troodontydem może być ''[[Archaeornithoides]]'', co jest jednak bardzo wątpliwe - Bever i Norell, 2009).
 ===Budowa===
@@ Linia 183: / Linia 185: @@
 Han, F., Clark, J.M., Xu, X., Sullivan, C., Choiniere, J. & Hone, D.W.E. (2011) "Theropod teeth from the Middle-Upper Jurassic Shishugou Formation of northwest Xinjiang, China" Journal of Vertebrate Paleontology, 31(1), 111-126. [[doi:10.1080/02724634.2011.546291]]
 Hu, D., Hou, L., Hang, L. & Xu, X. (2009) "A pre-Archaeopteryx troodontid theropod from China with long feathers on the metatarsus" Nature, 461, 640-643.

@@ Linia 54: / Linia 54: @@
 [[Plik:Zanabazar_FunkMonk.jpg|300px|thumb|right|Rekonstrukcja zaawansowanego troodontyda ''[[Zanabazar]]''. Autor: FunkMonk (Michael B. H.) [http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zanabazar.jpg].]]
-Jeszcze z wczesnej kredy (140-100 Ma) pochodzi ''[[Sinornithoides]]'', który jest prawdopodobnie [[bazalny]]m przedstawicielem grupy [[zaawansowany]]ch troodontydów, do których należą późnokredowe [[rodzaj]]e, przeważnie należące do Troodontinae (''[[Borogovia]]'', ''[[Saurornithoides]]'', ''[[Troodon]]'' i ''[[Zanabazar]]'', prawdopodobnie także ''[[Linhevenator]]'', ''[[Philovenator]]'' i ''[[Talos]]'') oraz być może także ''[[Xixiasaurus]]'', ''[[Byronosaurus]]'' i nienazwany "wczesnokredowy troodontyd" IGM 100/44 (które to, obok wcześniejszych ''[[Geminiraptor]]'' i ''[[Sinornithoides]]'', wydają się bardziej bazalne od ww. form późnokredowych; wg analizy [[Coelurosauria#Senter_i_in..2C_2012|Sentera i in. z 2012 r. byronozaur jest bardziej bazalny od mei]]); niektóre analizy wskazują jednak, że ''Sinornithoides'' jest przedstawicielem Troodontinae ([[Coelurosauria#Choiniere_i_in..2C_2012|Choiniere i in., 2012]]). Niewątpliwych przedstawicieli Troodontinae łączy nieco zakrzywiony przyśrodkowo region  spojenia żuchwy (Turner i in., 2012).
+Jeszcze z wczesnej kredy (140-100 Ma) pochodzi ''[[Sinornithoides]]'', który jest prawdopodobnie [[bazalny]]m przedstawicielem grupy [[zaawansowany]]ch troodontydów, do których należą późnokredowe [[rodzaj]]e, przeważnie należące do Troodontinae (''[[Borogovia]]'', ''[[Saurornithoides]]'', ''[[Troodon]]'' i ''[[Zanabazar]]'', [[takson siostrznany]] Troodontinae ''[[Gobivenator]]'', prawdopodobnie także ''[[Linhevenator]]'', ''[[Philovenator]]'' i ''[[Talos]]'') oraz być może także ''[[Xixiasaurus]]'', ''[[Byronosaurus]]'' i nienazwany "wczesnokredowy troodontyd" IGM 100/44 (które to, obok wcześniejszych ''[[Geminiraptor]]'' i ''[[Sinornithoides]]'', wydają się bardziej bazalne od ww. form późnokredowych; wg analizy [[Coelurosauria#Senter_i_in..2C_2012|Sentera i in. z 2012 r. byronozaur jest bardziej bazalny od mei]]); niektóre analizy wskazują jednak, że ''Sinornithoides'' jest przedstawicielem Troodontinae ([[Coelurosauria#Choiniere_i_in..2C_2012|Choiniere i in., 2012]]). Niewątpliwych przedstawicieli Troodontinae łączy nieco zakrzywiony przyśrodkowo region  spojenia żuchwy (Turner i in., 2012).
-Zdaniem Lü i in. (2010) grupę późnokredowych, azjatyckich troodontydów o podobnej budowie zębów, kształcie czaszki i zwyczajach żywieniowych tworzą prawdopodobnie ''[[Byronosaurus]]'', ''[[Xixiasaurus]]'' i ''[[Urbacodon]]''. Pierwsze dwa cechują się one także heterodontyzmem i rozwiniętym podniebieniem wtórnym, co pozostaje jednak nieznane u ''Urbacodon''. Analizy filogenetyczne nie wskazują jednak, by tworzyły one [[klad]] (np. [[Coelurosauria#Senter_i_in..2C_2012|Senter i in., 2012]]). ''Xixiasaurus'' może należeć do kladu tworzonego przez wczesnokredowe ''[[Sinovenator]]'' i ''[[Mei]]'' i być [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] któregoś z tych dwóch ([[Coelurosauria#Turner_i_in..2C_2012|Turner i in., 2012]]; Brusatte i in., 2013; co w tym pierwszym badaniu opiera się jednak tylko na jednej cesze). Fakt ten, jak i obecność nieopisanych przedstawicieli Jinfengopteryginae, sugeruje, że w późnej kredzie obok licznych zaawansowanych troodontydów żyło wiele bardziej bazalnych form (kolejnym późnkredowym bazalnym troodontydem może być ''[[Archaeornithoides]]'', co jest jednak bardzo wątpliwe - Bever i Norell, 2009).
+Zdaniem Lü i in. (2010) grupę późnokredowych, azjatyckich troodontydów o podobnej budowie zębów, kształcie czaszki i zwyczajach żywieniowych tworzą prawdopodobnie ''[[Byronosaurus]]'', ''[[Xixiasaurus]]'' i ''[[Urbacodon]]''. Analizy filogenetyczne nie wskazują jednak, by tworzyły one [[klad]] (np. [[Coelurosauria#Senter_i_in..2C_2012|Senter i in., 2012]]). ''Xixiasaurus'' może należeć do kladu tworzonego przez wczesnokredowe ''[[Sinovenator]]'' i ''[[Mei]]'' i być [[takson siostrzany|taksonem siostrzanym]] któregoś z tych dwóch ([[Coelurosauria#Turner_i_in..2C_2012|Turner i in., 2012]]; Brusatte i in., 2013; co w tym pierwszym badaniu opiera się jednak tylko na jednej cesze). Hipoteza ta, jak i obecność nieopisanych przedstawicieli Jinfengopteryginae, sugeruje, że w późnej kredzie obok licznych zaawansowanych troodontydów żyło wiele bardziej bazalnych form (kolejnym późnkredowym bazalnym troodontydem może być ''[[Archaeornithoides]]'', co jest jednak bardzo wątpliwe - Bever i Norell, 2009).
 ===Budowa===
@@ Linia 62: / Linia 62: @@
 ====Czaszka====
-Cechy powszechne u troodontydów to duża liczba zębów, z przodu szczęk gęsto upakowanych. Były one u bardziej [[bazalny]]ch [[rodzaj]]ów (?''[[Eosinopteryx]]'', ''[[Mei]]'', ?''[[Jinfengopteryx]]'', ''[[Byronosaurus]]'', ''[[Xixiasaurus]]'' i ''[[Urbacodon]]'', prócz ''[[Sinovenator]]'') pozbawione ząbkowania, co prawdopodobnie jest cechą prymitywną. Uzębienie przedstawicieli Troodontidae jest dość wyspecjalizowane i umożliwiało pobieranie różnego typu pokarmu (więcej o tym w [[#Dieta]]).
+Cechy powszechne u troodontydów to duża liczba zębów, z przodu szczęk gęsto upakowanych. Były one u bardziej [[bazalny]]ch [[rodzaj]]ów (?''[[Eosinopteryx]]'', ''[[Mei]]'', ?''[[Jinfengopteryx]]'', ''[[Byronosaurus]]'', ''[[Xixiasaurus]]'' i ''[[Urbacodon]]'', prócz ''[[Sinovenator]]'') a także u ''[[Gobivenator]]'' pozbawione ząbkowania, co prawdopodobnie jest cechą prymitywną. Uzębienie przedstawicieli Troodontidae jest dość wyspecjalizowane i umożliwiało pobieranie różnego typu pokarmu (więcej o tym w [[#Dieta]]).
 ====Zmysły====
-Duże oczy świadczą o fenomenalnym wzroku. Były one skierowane do przodu, umożliwiając widzenie obuoczne. To właśnie te teropody mogły być typowymi zwierzętami na najbardziej położonych polarnych obszarach Ameryki Północnej, gdzie zimą docierały bardzo małe ilości światła. Być widziały tak dobrze, jak koty czy sowy. Uszy troodontydów posiadały bardzo zaawansowaną budowę. Niezwykle rozwinięte rezonatory ucha środkowego umieszczone były w pobliżu bębenka, co umożliwiało przechwytywanie bardzo niskich dźwięków. Jedno ucho troodontydów było umieszczone wyżej niż drugie. Cecha ta jest spotykana dzisiaj także u niektórych sów. Wyspecjalizowana budowa ucha tych zwierząt może świadczyć o sposobie polowania podobnym do tego występującego dzisiaj u sów, które głównie słuchem lokalizują ofiarę - potrafią one usłyszeć nawet mysz przechodzącą w trawie.
+Duże oczy świadczą o fenomenalnym wzroku. Były one skierowane do przodu, umożliwiając widzenie obuoczne. To właśnie te teropody mogły być typowymi zwierzętami na najbardziej położonych polarnych obszarach Ameryki Północnej, gdzie zimą docierały bardzo małe ilości światła. Być może widziały tak dobrze, jak koty czy sowy. Uszy troodontydów posiadały bardzo zaawansowaną budowę. Niezwykle rozwinięte rezonatory ucha środkowego umieszczone były w pobliżu bębenka, co umożliwiało przechwytywanie bardzo niskich dźwięków. Jedno ucho troodontydów było umieszczone wyżej niż drugie. Cecha ta jest spotykana dzisiaj także u niektórych sów. Wyspecjalizowana budowa ucha tych zwierząt może świadczyć o sposobie polowania podobnym do tego występującego dzisiaj u sów, które głównie słuchem lokalizują ofiarę - potrafią one usłyszeć nawet mysz przechodzącą w trawie.
 ====Kończyny====
@@ Linia 90: / Linia 90: @@
 ===Ku inteligencji?===
-Najbardziej charakterystyczną cechą troodontydów są duże mózgi, przypominające budową te występujące u ptaków. Były one proporcjonalnie największe z tych występujących u nieptasich dinozaurów (z wyjątkiem [[dromeozauryd]]a ''[[Bambiraptor]]'', który jest jednak osobnikiem młodym, a w miarę wzrostu jego EQ spadało). Opublikowane w 2013 r. badania objętości całego mózgu i kresomózgowia w stosunku do masy ciała (Balanoff i in., 2013) wykazały, że ''[[Zanabazar]]'' i troodontyd ''[[IGM 100/1126]]'' mają, obok [[owiraptorozaur]]a ''[[Conchoraptor]]'', największe mózgi wśród badanych nieptasich teropodów, mniejsze jednak od współczesnych ptaków (pozostałe badane owiraptorozaury – ''[[Khaan]]'' i ''[[Citipati]]'', a także [[eumaniraptor]] ''[[Archaeopteryx]]'' oraz [[tyranozauroidy]] ''[[Alioramus]]'' i ''[[Tyrannosaurus]]'' miały mniejsze mózgi, lecz proporcjonalnie większe niż u [[dromeozauryd]]a ''[[Tsaagan]]'' i [[alwarezzauroid]]a ''[[Shuvuuia]]''). Dale Russel uznał, że gdyby 65 milionów lat temu nie doszłoby do wielkiego wymierania kredowego, które faktycznie zmiotło z powierzchni Ziemi wszystkie nieptasie dinozaury, to dalsza ewolucja troodonta doprowadziłaby do powstania formy rozumnej, zdolnej do utworzenia cywilizacji ("dinoczłowieka"). Russel wspólnie z wypychaczem zwierząt i artystą Ronem Sequinem zrekonstruowali tę istotę, która określili jako "Dinozauroid" (Russel i Séguin, 1982). Wielu badaczy, jak David Norman (1985) czy Cristiano dal Sasso (2004) uznali wykonaną przez nich rekonstrukcję wyglądu dinozauroida za prawdopodobną, jednak inni, jak Gregory S. Paul (1998) czy Thomas R. Holtz uznali, że ich rekonstrukcję za "podejrzanie ludzką". Stwierdzili oni, że wyposażony w wielki mózg, bardzo inteligentny troodontyd powinien bardziej przypominać typowe teropody. Darren Naish uznał, że przypominałby on bardziej dzioborożca. Hipotetyczną dalszą ewolucję troodonta przedstawił również nasz forumowicz - Witek Napierała - zob. [http://www.forum.dinozaury.com/viewtopic.php?f=6&t=939 artykuł na forum].
+Najbardziej charakterystyczną cechą troodontydów są duże mózgi, przypominające budową te występujące u ptaków. Były one proporcjonalnie największe z tych występujących u nieptasich dinozaurów (z wyjątkiem [[dromeozauryd]]a ''[[Bambiraptor]]'', który jest jednak osobnikiem młodym, a w miarę wzrostu jego EQ spadało). Opublikowane w 2013 r. badania objętości całego mózgu i kresomózgowia w stosunku do masy ciała (Balanoff i in., 2013) wykazały, że ''[[Zanabazar]]'' i troodontyd ''[[IGM 100/1126]]'' mają, obok [[owiraptorozaur]]a ''[[Conchoraptor]]'', największe mózgi wśród badanych nieptasich teropodów, mniejsze jednak od współczesnych ptaków (pozostałe badane owiraptorozaury – ''[[Khaan]]'' i ''[[Citipati]]'', a także [[eumaniraptor]] ''[[Archaeopteryx]]'' oraz [[tyranozauroidy]] ''[[Alioramus]]'' i ''[[Tyrannosaurus]]'' miały mniejsze mózgi, lecz proporcjonalnie większe niż u [[dromeozauryd]]a ''[[Tsaagan]]'' i [[alwarezzauroid]]a ''[[Shuvuuia]]''). Dale Russel uznał, że gdyby 65 milionów lat temu nie doszłoby do wielkiego wymierania kredowego, które faktycznie zmiotło z powierzchni Ziemi wszystkie nieptasie dinozaury, to dalsza ewolucja troodonta doprowadziłaby do powstania formy rozumnej, zdolnej do utworzenia cywilizacji ("dinoczłowieka"). Russel wspólnie z wypychaczem zwierząt i artystą Ronem Sequinem zrekonstruowali tę istotę, która określili jako "Dinozauroid" (Russel i Séguin, 1982). Wielu badaczy, jak David Norman (1985) czy Cristiano dal Sasso (2004) uznali wykonaną przez nich rekonstrukcję wyglądu dinozauroida za prawdopodobną, jednak inni, jak Gregory S. Paul (1998) czy Thomas R. Holtz uznali ich rekonstrukcję za "podejrzanie ludzką". Stwierdzili oni, że wyposażony w wielki mózg, bardzo inteligentny troodontyd powinien bardziej przypominać typowe teropody. Darren Naish uznał, że przypominałby on bardziej dzioborożca. Hipotetyczną dalszą ewolucję troodonta przedstawił również nasz forumowicz - Witek Napierała - zob. [http://www.forum.dinozaury.com/viewtopic.php?f=6&t=939 artykuł na forum].
 ==Wymiary==
@@ Linia 142: / Linia 142: @@
 Kladogramy z Xu i in., 2012: A - na podstawie Xu i in., 2011B z dodanym ''[[Philovenator]]''; B - tylko cechy kończyn tylnych u 10 Paraves.
@@ Linia 196: / Linia 201: @@
 Senter, P., Kirkland, J.I., DeBlieux, D.D., Madsen, S. & Toth, N. (2012) "New Dromaeosaurids (Dinosauria: Theropoda) from the Lower Cretaceous of Utah, and the Evolution of the Dromaeosaurid Tail" PLoS ONE, 7(5), e36790. [[doi:10.1371/journal.pone.0036790]]
 Turner, A.H., Pol, D., Clarke, J.A., Erickson, G.M., & Norell, M. (2007) "A basal dromaeosaurid and size evolution preceding avian flight" Science 317, 1378-1381.
@@ Linia 235: / Linia 242: @@
 ==Dowiedz się więcej==
 * o troodontydach:
-: ??{{U|'''''[[Anchiornis]]'''''}}, ??'''''[[Archaeornithoides]]''''', '''''[[Byronosaurus]]''''', ??{{U|'''''[[Eosinopteryx]]'''''}}, {{U|'''''[[Geminiraptor]]'''''}}, ?'''''[[Jinfengopteryx]]''''', ?''[[Koparion]]'', '''''[[Linhevenator]]''''', {{U|'''''[[Mei]]'''''}}, '''''[[Philovenator]]''''',  {{U|'''''[[Sinornithoides]]'''''}}, ?'''''[[Sinovenator]]''''', '''''[[Sinusonasus]]''''', '''''[[Talos]]''''', '''''[[Tochisaurus]]''''', '''''[[Urbacodon]]''''', ??{{U|'''''[[Xiaotingia]]'''''}}, '''''[[Xixiasaurus]]'''''
+: ??{{U|'''''[[Anchiornis]]'''''}}, ??'''''[[Archaeornithoides]]''''', '''''[[Byronosaurus]]''''', ??{{U|'''''[[Eosinopteryx]]'''''}}, {{U|'''''[[Geminiraptor]]'''''}}, {{U|'''''[[Gobivenator]]'''''}}, ?'''''[[Jinfengopteryx]]''''', ?''[[Koparion]]'', '''''[[Linhevenator]]''''', {{U|'''''[[Mei]]'''''}}, '''''[[Philovenator]]''''',  {{U|'''''[[Sinornithoides]]'''''}}, ?'''''[[Sinovenator]]''''', '''''[[Sinusonasus]]''''', '''''[[Talos]]''''', '''''[[Tochisaurus]]''''', '''''[[Urbacodon]]''''', ??{{U|'''''[[Xiaotingia]]'''''}}, '''''[[Xixiasaurus]]'''''
 * w tym troodontynach:

@@ Linia 114: / Linia 114: @@
-Pewne znaleziska należące do troodontydów pochodzą z Ameryki Północnej i Azji. Ząb troodontyda został odnaleziony w górnokredowych (górny [[mastrycht]]) osadach z Indii (Goswami i in., 2013). Bardzo często odnajduje się szczątki [[rodzaj]]u ''[[Troodon]]'' na Alasce, gdzie dwukrotnie przewyższa on liczebnie wszystkie inne teropody (dla porównania na terenie Montany jego szczątki to tylko ok 6%).
+Pewne znaleziska należące do troodontydów pochodzą z Ameryki Północnej i Azji. Ząb troodontyda został odnaleziony w górnokredowych (górny [[mastrycht]]) osadach z Indii (Goswami i in., 2013). Wg niepublikowanych danych z [[kampan]]u-[[mastrycht]]u (84-66 Ma) Brazylii (wiele lokalizacji) pochodzą zęby troodontydów, które przybyły tam prawdopodobnie w wyniku połączenia Ameryki Północnej z Południową około przełomu [[santon]]/kampan (ok. 84 Ma) (Bertini, 2013).
@@ Linia 223: / Linia 225: @@
 Inne:
-Hartman, S., Lovelace, D. & Wahl, W. (2005) "Phylogenetic assessment of a maniraptoran from the Morrison Formation" Journal of Vertebrate Paleontology, 25(3), 67A-68A.
+Bertini, R.J. (2013) "Chronological and Paleobiogeographical debates about deinonychosaurs occurrences on the Bauru Group deposits, Campanian / Maastrichtian from Southeastern Brazil" [w:] Candeiro, C.R.A., Machado, E. & Alves, Y.M. (red.) "1st Brazilian Dinosaur Symposium: Abstract Book" Paleontologia em Destaque (Special Edition), 51. [abstrakt]
-Hwang, S.H., Norell, M.A & Ji, Q. (2004) "A new troodontid from the Lower Yixian Formation of China and its affinities to Mongolian  troodontids" Journal of Vertebrate Paleontology, 24 (3), 73A.
+Hwang, S.H., Norell, M.A & Ji, Q. (2004) "A new troodontid from the Lower Yixian Formation of China and its affinities to Mongolian  troodontids" Journal of Vertebrate Paleontology, 24 (3), 73A. [abstrakt]
 http://dml.cmnh.org/2004Apr/msg00293.html</small>

@@ Linia 45: / Linia 45: @@
 ====Jinfengopteryginae====
-Jinfengopteryginae to jedyna nazwana grupa w ramach Troodontidae, której nazwa pochodzi od jedynego opisanego ich przedstawiciela - ''[[Jinfengopteryx]]'' z wczesnej kredy Chin. Jeszcze nienazwani przedstawiciele Jinfengopteryginae także pochodzą z Azji - dwa z poźkokredowych osadów Ukhaa Tolgod ([[kampan]], [[formacja Djadokhta]], [[Mongolia]]): IGM 100/1323 oraz [takson siostrzany]] ''Jinfengopteryx'' - IGM 100/1126 ([[Coelurosauria#Turner_i_in..2C_2012|Turner i in., 2012]]); według niepublikowanych danych (Hwang i in., 2004) kolejnym ich przedstawicielem jest wczesnokredowy CAGS-IG01-004 z dolnych osadów [[formacja Yixian|formacji Yixian]]. Początkowo uznano ''Jinfengopteryx'' za bazalnego przedstawiciela [[Avialae]], lecz [[analiza filogenetyczna|analizy filogenetyczne]] wykazały, że Jinfengopteryginae to bazalne troodontydy - bardziej zaawansowane ([[Coelurosauria#Csiki_i_in..2C_2010|Csiki i in., 2010]]) lub bardziej bazalne ([[Coelurosauria#Turner_i_in..2C_2012|Turner i in., 2012]]) od ''Mei'' i ''Sinovenator'' (zaś [[Coelurosauria#Xu_i_in.2C_2009_.28II.29|analiza Xu i in. z 2009 r.]] wykazała, że  ''Jinfengopteryx'' wraz z ''Sinovenator''znajduje się w [[polotomia| polotomii]] u podstawy [[Deinonychosauria]]). Jinfengopteryginae cechuje m.in. powiększone okno szczękowe (''maxillary fenestra''), rozdwojona podłzowa część kości jarzmowej i wydłużona kość kulszowa (za Turner i in., 2012).
+Jinfengopteryginae to jedyna nazwana grupa w ramach Troodontidae, której nazwa pochodzi od jedynego opisanego ich przedstawiciela - ''[[Jinfengopteryx]]'' z wczesnej kredy Chin. Jeszcze nienazwani przedstawiciele Jinfengopteryginae także pochodzą z Azji - dwa z poźkokredowych osadów Ukhaa Tolgod ([[kampan]], [[formacja Djadokhta]], [[Mongolia]]): IGM 100/1323 oraz [takson siostrzany]] ''Jinfengopteryx'' - IGM 100/1126 ([[Coelurosauria#Turner_i_in..2C_2012|Turner i in., 2012]]); według niepublikowanych danych (Hwang i in., 2004) kolejnym ich przedstawicielem jest wczesnokredowy CAGS-IG01-004 z dolnych osadów [[formacja Yixian|formacji Yixian]]. Początkowo uznano ''Jinfengopteryx'' za bazalnego przedstawiciela [[Avialae]], lecz [[analiza filogenetyczna|analizy filogenetyczne]] wykazały, że Jinfengopteryginae to bazalne troodontydy - bardziej zaawansowane ([[Coelurosauria#Csiki_i_in..2C_2010|Csiki i in., 2010]]) lub bardziej bazalne ([[Coelurosauria#Turner_i_in..2C_2012|Turner i in., 2012]]) od ''Mei'' i ''Sinovenator'' (zaś [[Coelurosauria#Xu_i_in.2C_2009_.28II.29|analiza Xu i in. z 2009 r.]] wykazała, że  ''Jinfengopteryx'' wraz z ''Sinovenator''znajduje się w [[politomia|politomii]] u podstawy [[Deinonychosauria]]). Jinfengopteryginae cechuje m.in. powiększone okno szczękowe (''maxillary fenestra''), rozdwojona podłzowa część kości jarzmowej i wydłużona kość kulszowa (za Turner i in., 2012).
 ====Późnokredowe troodontydy====