Wonthaggi - Historia wersji

Taurovenator: /* Dinozaury */

2024-09-09T10:04:14Z

‎Dinozaury

Taurovenator o 10:02, 9 wrz 2024

2024-09-09T10:02:05Z

Taurovenator: /* Dinozaury */

2024-08-09T12:26:59Z

‎Dinozaury

Taurovenator o 15:24, 5 sie 2024

2024-08-05T15:24:51Z

Taurovenator o 14:29, 1 sty 2024

2024-01-01T14:29:23Z

Podgląd zmian

Taurovenator: /* Dinozaury */

2023-12-29T15:19:30Z

‎Dinozaury

Taurovenator o 13:56, 29 gru 2023

2023-12-29T13:56:40Z

Taurovenator o 13:56, 29 gru 2023

2023-12-29T13:56:06Z

Taurovenator o 13:21, 29 gru 2023

2023-12-29T13:21:43Z

Taurovenator: Utworzono nową stronę "{{Formacja |Autor = Michał Siedlecki |Korekta = |nazwa = Formacja Wonthaggi |wiek = {{Wyst..."

2023-12-29T12:15:28Z

Utworzono nową stronę "{{Formacja |Autor = Michał Siedlecki |Korekta = |nazwa = Formacja Wonthaggi |wiek = {{Wyst..."

Nowa strona

{{Formacja
|Autor = [[Michał Siedlecki]]
|Korekta =
|nazwa = Formacja Wonthaggi
|wiek = {{Występowanie|132.6|121.4 }}

ok.? 132,6 - 121,4 [[Ma]] 
([[wczesna kreda]], [[walanżyn]] - późny [[barrem]])
|miejsce = [[Australia]] - Wiktoria
|podjednostki = ogniwo San Remo,
|underlies = formacje [[Wombat Volcanics]] i [[Kersop Arkose]]
|overlies = podłoże paleozoiczne
|miąższość = do 2500 m
|klimat = ciepły i wilgotny wraz z porami suchymi
|litologia = wulkaniczne piaskowce, mułowce, konglomeraty, węgiel
|typowy =
|grafika = Flat rocks.jpeg
|podpis = Odsłonięcia formacji Wonthaggi, stanowisko Flat Rocks . Autorzy zdjęcia: Matthew C. Herne, Jay P. Nair, Alistair R. Evans i Alan M. Tait. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Flat_rocks.jpeg]
|mapa =
<display_points type="terrain" zoom=4>
38.7°S 145.7°E~typowa lokalizacja formacji Wonthaggi
</display_points>
}}
==Wstęp==
'''Formacja Wonthaggi''' to nieformalna jednostka geologiczna znajdująca się na terenie południowowschodniej Australii, w stanie Wiktoria. Jej skały pochodzą ze środkowej części epoki wczesnej kredy.

==Historia badań==
Odkrycia skamieniałości dawno wymarłych zwierząt z tej formacji zaczęły się w latach 80' i 90' XX wieku. Wstępnie datowano ją na [[apt]], a ogniwo San Remo było uznawane za odmienną jednostkę geologiczną (również datowaną na apt)(Vickers-Rich, 1996). Później zrewidowano wiek formacji na wcześniejszy ([[walanżyn]] - [[barrem]] )W drugiej dekadzie XXI wieku ze stanowiska Flat Rocks (datowanego na późny [[barrem]]) znaleziono nowe szczątki wczesnokredowych kręgowców, w tym dinozaurów (Herne i in., 2019).

==Geologia==
Formacja Wonthagii jest częścią [[grupa|grupy]] [[Strzeleckiego]] i basenu sedymentacyjnego Gippsland. Obie jej granice leżą bardzo niekomfortowo: jej dolna granica leży nad podłożem skalnym datowanym na erę paleozoiczną, natomiast górna graniczy z o wiele późniejszymi skałami formacji [[Wombat Volcanics]] i [[Kersop Arkose]]. Jest za to stosunkowo dobrze skorelowana z niewiele młodszą formacją [[Eumeralla]], której osady są datowane na apt (wydaje się, że górne pokłady formacji Wonthaggi i dolne pokłady formacji Eumeralla są bardzo podobnego wieku).

==Bibliografia==

Herne, M. C.; Nair, J. P.; Evans, A. R.; Tait, A. M. (2019). "New small-bodied ornithopods (Dinosauria, Neornithischia) from the Early Cretaceous Wonthaggi Formation (Strzelecki Group) of the Australian-Antarctic rift system, with revision of Qantassaurus intrepidus Rich and Vickers-Rich, 1999". Journal of Paleontology. 93 (3): 543–584. [https://doi.org/10.1017%2Fjpa.2018.95]

Vickers-Rich, P. (1996). "

Weishampel, D.B. (2004). "Dinosaur distribution".[w]: D. B. Weishampel, H. Osmolska, and P. Dodson (red.), "The Dinosauria (2nd edition)". University of California Press, Berkeley 259-322


[[Kategoria:Formacje]]
[[Kategoria:Formacje kredowe]]
[[Kategoria:Formacje Australii]]

@@ Linia 190: / Linia 190: @@
 |}
-Z formacji tej znane są również tropy awiali (Martin i in., 2023; podobne do tych opisanych z formacji [[Eumeralla]] [Martin i in., 2014]) oraz ponad dwadzieścia tropów nieptasich dinozaurów, z których większość zostało pozostawionych przez teropody o dużych rozmiarach ciała (wśród nich są dwa tropy, które są największymi śladami po teropodach, znanymi z wczesnej kredy Australii Południowej, dinozaur, który je pozostawił był mniej więcej wielkości [[Australovenator|australowenatora]]), być może megaraptory oraz cztery tropy pozostawione przez ornitopody (prawdopodobnie przez jednego z żyjących na terenie tej formacji elasmara). Tropy te prawdopodobnie dokumentują przejście dinozaurów po terenach zalewowych lub brzegach rzek w okresie roztopów lodu (wiosną lub latem) (Martin i in., 2024
+Z formacji tej znane są również tropy awiali (Martin i in., 2023; obecnie są to najstarsze ptasie tropy z terenów Gondwany, podobne do tych opisanych z formacji [[Eumeralla]] [Martin i in., 2014]) oraz ponad dwadzieścia tropów nieptasich dinozaurów, z których większość zostało pozostawionych przez teropody o dużych rozmiarach ciała (wśród nich są dwa tropy, które są największymi śladami po teropodach, znanymi z wczesnej kredy Australii Południowej, dinozaur, który je pozostawił był mniej więcej wielkości [[Australovenator|australowenatora]]), być może megaraptory oraz cztery tropy pozostawione przez ornitopody (prawdopodobnie przez jednego z żyjących na terenie tej formacji elasmara). Tropy te prawdopodobnie dokumentują przejście dinozaurów po terenach zalewowych lub brzegach rzek w okresie roztopów lodu (wiosną lub latem) (Martin i in., 2024). Z tej formacji znane są również odciski ptasich piór (Martin i in., 2014).
 ===Gady morskie===

@@ Linia 190: / Linia 190: @@
 |}
-Z tropów znane są ornitopody (być może pozostawił je jakiś znany z kości przedstawiciel tej grupy) (Weishampel, 2004) oraz ptaki (są to obecnie najstarsze znane ptasie tropy z terenów dawnej [[Gondwana|Gondwany]]) (Martin i in., 2023). Znane są też ptasie odciski piór (Martin im., 2014).
+Z formacji tej znane są również tropy awiali (Martin i in., 2023; podobne do tych opisanych z formacji [[Eumeralla]] [Martin i in., 2014]) oraz ponad dwadzieścia tropów nieptasich dinozaurów, z których większość zostało pozostawionych przez teropody o dużych rozmiarach ciała (wśród nich są dwa tropy, które są największymi śladami po teropodach, znanymi z wczesnej kredy Australii Południowej, dinozaur, który je pozostawił był mniej więcej wielkości [[Australovenator|australowenatora]]), być może megaraptory oraz cztery tropy pozostawione przez ornitopody (prawdopodobnie przez jednego z żyjących na terenie tej formacji elasmara). Tropy te prawdopodobnie dokumentują przejście dinozaurów po terenach zalewowych lub brzegach rzek w okresie roztopów lodu (wiosną lub latem) (Martin i in., 2024
 ===Gady morskie===
@@ Linia 234: / Linia 234: @@
 Kear, B.P. (2006) "Plesiosaur Remains from Cretaceous High-Latitude Non-Marine Deposits in Southeastern Australia". Journal of Vertebrate Paleontology 26 (1). pp. 196-199
-Kear, B.P., Schroeder, N.I., Vickers-Rich, P. * Rich, T. (2006). "Early cretaceous high latitude marine reptiles assemblages from Southern Australia". Paludicola 5 (4): 200-205
+Kear, B.P., Schroeder, N.I., Vickers-Rich, P. i Rich, T. (2006). "Early cretaceous high latitude marine reptiles assemblages from Southern Australia". Paludicola 5 (4): 200-205
-Kotevski, J., Duncan, R.J., Pentland, A.H., Rule, J.P., Vickers-Rich, P., Rich, T.H., Fitzgerald, E.M.G., Evans, A.R., Poropat, S.F. (2023). "A megaraptorid (Dinosauria: Theropoda) frontal from the upper Strzelecki Group (Lower Cretaceous) of Victoria, Australia". Cretaceous Research: 105769. [https://doi.org/10.1016%2Fj.cretres.2023.105769]
+Kotevski, J., Duncan, R.J., Pentland, A.H., Rule, J.P., Vickers-Rich, P., Rich, T.H., Fitzgerald, E.M.G., Evans, A.R. i Poropat, S.F. (2023). "A megaraptorid (Dinosauria: Theropoda) frontal from the upper Strzelecki Group (Lower Cretaceous) of Victoria, Australia". Cretaceous Research: 105769. [https://doi.org/10.1016%2Fj.cretres.2023.105769]
-Martin, A.J., Lowery, M., Hall, M., Vickers-Rich, P., Rich, T.H., Serrano-Brañas, C.I., Swinkels, P. (2023). "Earliest known Gondwanan bird tracks: Wonthaggi Formation (Early Cretaceous), Victoria, Australia". PLOS ONE. 18 (11). e0293308. [https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0293308]
+Martin, A.J., Lowery, M., Hall, M., Rich, T. H., Seegets-Villiers, D.E., Swinkels, P.,  Broomfield, J. i Vickers-Rich, P. (2024). "Polar dinosaur tracks of the Wonthaggi Formation (Lower Cretaceous), Victoria, Australia and their palaeontological significance". Alcheringa: An Australasian Journal of Palaeontology. [https://doi.org/10.1080%2F03115518.2024.2392498]
-Martin, A.J., Vickers-Rich, P., Rich, T.H., Hall, M. (2014). "Oldest known avian footprints from Australia: Eumeralla Formation (Albian), Dinosaur Cove, Victoria". Palaeontology. 57 (1): 7–19 [https://doi.org/10.1111/pala.12082]
+Martin, A.J., Lowery, M., Hall, M., Vickers-Rich, P., Rich, T.H., Serrano-Brañas, C.I. i Swinkels, P. (2023). "Earliest known Gondwanan bird tracks: Wonthaggi Formation (Early Cretaceous), Victoria, Australia". PLOS ONE. 18 (11). e0293308. [https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0293308]
 Vickers-Rich, P. (1996). "Early Cretaceous polar tetrapods from the Great Southern Rift Valley, southeastern Australia". Memoirs of the Queensland Museum 39(3): 719-723
-Weishampel, D.B. (2004). "Dinosaur distribution".[w]: D. B. Weishampel, H. Osmolska, and P. Dodson (red.), "The Dinosauria (2nd edition)". University of California Press, Berkeley 259-322
+Weishampel, D.B. (2004). "Dinosaur distribution".[w]: D. B. Weishampel, H. Osmolska, and P. Dodson (red.), "The Dinosauria (2. edycja)". University of California Press, Berkeley 259-322
 </small>

@@ Linia 55: / Linia 55: @@
 Flat Rock, The Caves
+|
-NMV P229196 - lewa kość szczękowa z niepełnym powyrzynanym uzębieniem; NMV P208178, NMV P208178 i NMV P209977, - częściowe lewe k. szczękowe bez powyrzynanego uzębienia,  NMV P208113 - zużyty prawy ząb z k. szczękowej,   NMV P208523 - zużyty lewy ząb z k. szczękowej,  NMV P186440 - tylna część lewej k. szczękowej, lewa k. podniebienia i fragmenty lewej k. łzowej
+kilka kości czaszki i żuchwy
+|
 Niewielki elasmar. Prawdopodobnie znany również z formacji Eumeralla.

@@ Linia 82: / Linia 82: @@
 |-
+|
-Nienazwany ankylozaur
+Nienazwany(?e) ankylozaur(?y)
+|
-Flat Rocks
+Flat Rocks, lokalizacja na 800 m na wschód od tej lokalizacji oraz zatoka na zachód od The Arc
+|
-liczne izolowane zęby, kręgi grzbietowe, żebra i osteodermy
+liczne izolowane zęby (NMV P186435, NMV P186463, NMVP198953, NMV P199128, NMVP199198, NMV P208229, NMVP209963, NMV P210093, NMVP212808, NMV P216508, NMVP221060 i NMV P221105), kręg grzbietowy (NMV P186391), dwa żebra (NMVP20808 i NMVP199988) oraz osteodermy (NMV P199100,NMV P221200, NMV P22120 i NMVP221213)
+|
-Najprawdopodbniej takson niediagnostyczny.
+Najprawdopodobniej takson niediagnostyczny (być może więcej niż jeden).
 |-
+|
@@ Linia 224: / Linia 224: @@
 ==Bibliografia==
 <small>
-Barrett, P. M.; Rich, T. H.; Vickers-Rich, P.; Tumanova, T. A.; Inglis, M.; Pickering, D.; Kool, L.; Kear, B. P. (September 2010). "Ankylosaurian dinosaur remains from the Lower Cretaceous of southeastern Australia". Alcheringa: An Australasian Journal of Palaeontology. 34 (3): 205–217. [https://doi.org/10.1080%2F03115511003655430]
+Barrett, P.M., Rich, T.H., Vickers-Rich, P., Tumanova, T.A., Inglis, M., Pickering, D., Kool, L., Kear, B.P. (2010). "Ankylosaurian dinosaur remains from the Lower Cretaceous of southeastern Australia". Alcheringa: An Australasian Journal of Palaeontology. 34 (3): 205–217. [https://doi.org/10.1080%2F03115511003655430]
-Brougham, T.; Smith, E. T.; Bell, P. R. (2020-01-29). "Noasaurids are a component of the Australian 'mid'-Cretaceous theropod fauna". Scientific Reports. 10 (1): 1428. [https://doi.org/10.1038%2Fs41598-020-57667-7]
+Brougham, T., Smith, E.T., Bell, P.R. (2020). "Noasaurids are a component of the Australian 'mid'-Cretaceous theropod fauna". Scientific Reports. 10 (1): 1428. [https://doi.org/10.1038%2Fs41598-020-57667-7]
-Close, R. A., Vickers-Rich, P., Trusler, P., Chiappe, L. M., O'connor, J., Rich, T. H., Kool, L. and Komarower, P. 2009. Earliest Gondwanan bird from the Cretaceous of southeastern Australia. Journal of Vertebrate Paleontology, 29, 616–619. [https://doi.org/10.1671/039.029.0214]
+Close, R.A., Vickers-Rich, P., Trusler, P., Chiappe, L. M., O'Connor, J., Rich, T.H., Kool, L., Komarower, P. (2009). Earliest Gondwanan bird from the Cretaceous of southeastern Australia. Journal of Vertebrate Paleontology, 29, 616–619. [https://doi.org/10.1671/039.029.0214]
 Herne, M. C.; Nair, J. P.; Evans, A. R.; Tait, A. M. (2019). "New small-bodied ornithopods (Dinosauria, Neornithischia) from the Early Cretaceous Wonthaggi Formation (Strzelecki Group) of the Australian-Antarctic rift system, with revision of Qantassaurus intrepidus Rich and Vickers-Rich, 1999". Journal of Paleontology. 93 (3): 543–584. [https://doi.org/10.1017%2Fjpa.2018.95]
@@ Linia 234: / Linia 234: @@
 Kear, B.P. (2006) "Plesiosaur Remains from Cretaceous High-Latitude Non-Marine Deposits in Southeastern Australia". Journal of Vertebrate Paleontology 26 (1). pp. 196-199
-Kear, B.P., Schroeder, N.I., Vickers-Rich, P. * Rich, T. (2006). "EARLY CRETACEOUS HIGH LATITUDE MARINE REPTILE ASSEMBLAGES FROM SOUTHERN AUSTRALIA". PALUDICOLA 5 (4): 200-205
+Kear, B.P., Schroeder, N.I., Vickers-Rich, P. * Rich, T. (2006). "Early cretaceous high latitude marine reptiles assemblages from Southern Australia". Paludicola 5 (4): 200-205
-Kotevski, J.; Duncan, R. J.; Pentland, A. H.; Rule, J. P.; Vickers-Rich, P.; Rich, T. H.; Fitzgerald, E. M. G.; Evans, A. R.; Poropat, S. F. (2023-11-02). "A megaraptorid (Dinosauria: Theropoda) frontal from the upper Strzelecki Group (Lower Cretaceous) of Victoria, Australia". Cretaceous Research: 105769. [https://doi.org/10.1016%2Fj.cretres.2023.105769]
+Kotevski, J., Duncan, R.J., Pentland, A.H., Rule, J.P., Vickers-Rich, P., Rich, T.H., Fitzgerald, E.M.G., Evans, A.R., Poropat, S.F. (2023). "A megaraptorid (Dinosauria: Theropoda) frontal from the upper Strzelecki Group (Lower Cretaceous) of Victoria, Australia". Cretaceous Research: 105769. [https://doi.org/10.1016%2Fj.cretres.2023.105769]
-Martin, A. J.; Lowery, M.; Hall, M.; Vickers-Rich, P.; Rich, T. H.; Serrano-Brañas, C. I.; Swinkels, P. (2023). "Earliest known Gondwanan bird tracks: Wonthaggi Formation (Early Cretaceous), Victoria, Australia". PLOS ONE. 18 (11). e0293308. [https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0293308]
+Martin, A.J., Lowery, M., Hall, M., Vickers-Rich, P., Rich, T.H., Serrano-Brañas, C.I., Swinkels, P. (2023). "Earliest known Gondwanan bird tracks: Wonthaggi Formation (Early Cretaceous), Victoria, Australia". PLOS ONE. 18 (11). e0293308. [https://doi.org/10.1371%2Fjournal.pone.0293308]
-Martin, A J.; Vickers-Rich, P; Rich, T H. and Hall, M. (2014). "Oldest known avian footprints from Australia: Eumeralla Formation (Albian), Dinosaur Cove, Victoria". Palaeontology. 57 (1): 7–19 [https://doi.org/10.1111/pala.12082]
+Martin, A.J., Vickers-Rich, P., Rich, T.H., Hall, M. (2014). "Oldest known avian footprints from Australia: Eumeralla Formation (Albian), Dinosaur Cove, Victoria". Palaeontology. 57 (1): 7–19 [https://doi.org/10.1111/pala.12082]
-Vickers-Rich, P. (1996)"Early Cretaceous polar tetrapods from the Great Southern Rift Valley, southeastern Australia". Memoirs of the Queensland Museum 39(3): 719-723
+Vickers-Rich, P. (1996). "Early Cretaceous polar tetrapods from the Great Southern Rift Valley, southeastern Australia". Memoirs of the Queensland Museum 39(3): 719-723
 Weishampel, D.B. (2004). "Dinosaur distribution".[w]: D. B. Weishampel, H. Osmolska, and P. Dodson (red.), "The Dinosauria (2nd edition)". University of California Press, Berkeley 259-322

@@ Linia 40: / Linia 40: @@
 ===Dinozaury===
 Fauna dinozaurów z formacji Wonthaggi jest stosunkowo słabo zróżnicowana i przypomina nieco młodszą faunę dinozaurzą z formacji Eumeralla. Najczęściej występującymi dinozaurami roślinożernymi były niewielkie, szybko biegające [[Ornithopoda|ornitopody]] z [[klad|kladu]] [[Elasmaria]]. O wiele rzadsze były [[Ankylosauria|ankylozaury]], które prawdopodobnie nie konkurowały z elasmarami o pokarm. Dominującymi drapieżnikami były [[Megaraptora|megaraptory]]. Ptaki były zaś stosunkowo nieliczne.
 ===Gady morskie===

@@ Linia 47: / Linia 47: @@
 Na terenie formacji znaleziono stosunkowo zróżnicowaną faunę wczesnych ssaków, na którą składały się ausktribosfenidy (znana wyłącznie z półkuli południowej grupa mezozoicznych ssaków, obecnie uważana za prawdopodobnie [[Parafiletyzm|parafiletyczną]], wieloguzkowce oraz stekowce.
-==Temnospondyle==
+===Temnospondyle===
 [[Plik:Koolasuchus.png|thumb|Rekonstrukcja przyżyciowa kulazucha. Autor: Tim Bertelink [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Koolasuchus.png].]]
 W rzekach i jeziorach formacji Wonthaggi pływał wielki, drapieżny płaz z grupy temnospondyli - ''Koolasuchus cleelandi''  (kulazuch). Znany jest z fragmnntów czaszki i kręgów. Był ostatnim znanym płazem z tej grupy. Prawdopodobnie został wyparty przez krokodyle.

@@ Linia 32: / Linia 32: @@
 ==Paleośrodowisko==
 Tereny formacji Wonthagii w połowie wczesnej kredy porastały lasy zapewne paproci drzewiastych oraz roślin nagonasiennych. Przez teren przepływały rzeki oraz znajdowało się jezioro. Prawdopodobnie była to równina zalewowa, narażona na wylewy rzek z ich koryt.
 ==Fauna==
 Na terenach tej formacji żyły liczne zwierzęta: w rzekach i jeziorach pływały ryby oraz ostatnie wielkie płazy z grupy temnospondyli, zaś w pobliskim morzu pływały gady morskie z grupy plezjozaurów. Na lądzie dominującą grupa zwierząt były nieptasie dinozaury, pod którymi łapami przebiegały liczne ssaki. W powietrzu latały stosunkowo rzadkie ptaki.
 ==Bibliografia==

@@ Linia 12: / Linia 12: @@
   |overlies               = podłoże paleozoiczne
   |miąższość              = do 2500 m
-  |klimat                 = ciepły i wilgotny wraz z porami suchymi
+  |klimat                 = umiarkowanie ciepły
   |litologia              = wulkaniczne piaskowce, mułowce, konglomeraty, węgiel
   |typowy                 =
@@ Linia 29: / Linia 29: @@
 ==Geologia==
-Formacja Wonthagii jest częścią [[grupa|grupy]] [[Strzeleckiego]] i basenu sedymentacyjnego Gippsland. Obie jej granice leżą bardzo niekomfortowo: jej dolna granica leży nad podłożem skalnym datowanym na erę paleozoiczną, natomiast górna graniczy z o wiele późniejszymi skałami formacji [[Wombat Volcanics]] i [[Kersop Arkose]]. Jest za to stosunkowo dobrze skorelowana z niewiele młodszą formacją [[Eumeralla]], której osady są datowane na apt (wydaje się, że górne pokłady formacji Wonthaggi i dolne pokłady formacji Eumeralla są bardzo podobnego wieku).
+Formacja Wonthagii jest częścią [[grupa|grupy]] [[Strzeleckiego]] i basenu sedymentacyjnego Gippsland. Obie jej granice leżą bardzo niekomfortowo: jej dolna granica leży nad podłożem skalnym datowanym na erę paleozoiczną, natomiast górna graniczy z o wiele późniejszymi skałami formacji [[Wombat Volcanics]] i [[Kersop Arkose]]. Jest za to stosunkowo dobrze skorelowana z niewiele młodszą formacją [[Eumeralla]], której osady są datowane na apt (wydaje się, że górne pokłady formacji Wonthaggi i dolne pokłady formacji Eumeralla są bardzo podobnego wieku). Jej pokłady są zbudowane przede wszystkim z piaskowców pochodzenia wulkanicznego (ok. 60%) i iłowców (ok. 40%). Pomniejszą część skał tworzących tą formacje stanowią konglomeraty różnych skał osadowych (iłów, piasku, gliny, itp.) oraz węgiel pochodzący z obumarłej roślinności. Nie wyodrębniono wielu
 ==Bibliografia==