Zalmoxes - Historia wersji

Paweł o 09:23, 13 sty 2026

2026-01-13T09:23:38Z

Paweł: Maidment i in., 2026

2026-01-10T09:50:39Z

Maidment i in., 2026

Podgląd zmian

Dino: /* Spis gatunków */

2025-02-12T15:18:09Z

‎Spis gatunków

Dino: /* Spis gatunków */

2025-02-12T15:17:52Z

‎Spis gatunków

Dino: /* Spis gatunków */

2025-02-12T15:17:32Z

‎Spis gatunków

Dino: /* Spis gatunków */

2024-12-12T23:02:24Z

‎Spis gatunków

Paweł: nowa tabelka

2023-12-27T11:46:19Z

nowa tabelka

Kamil Kamiński: Magyar i in., 2023

2023-12-24T23:07:43Z

Magyar i in., 2023

Kamil Kamiński: /* Historia taksonomii */

2021-06-13T16:32:18Z

‎Historia taksonomii

Kamil Kamiński o 16:31, 13 cze 2021

2021-06-13T16:31:52Z

@@ Linia 4: / Linia 4: @@
   |Korekta                = [[Maciej Ziegler]], [[Kamil Kamiński]], [[Paweł Konarzewski]]
   |nazwa                  = ''Zalmoxes'' (zalmokses)
-  |długość                = 2,5 m
+  |długość                = 2,9 m <ref name=Paul2024>Paul, G. S. (2024). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs: 3rd Edition" wyd. Princeton University.</ref>
   |wysokość               =
-  |masa                   = 45 kg
+  |masa                   = ok. 120 kg <ref name=Paul2024></ref>
   |dieta                  = roślinożerny
   |miejsce                = [[Rumunia]] - Transylwania
-<small>([[formacja]] [[Densus Ciula]], ?formacja [[Jibou]] i nienazwana formacja - Basen Hateg)</small>
+<small>([[formacja|formacje]] [[Sanpetru]],[[Densus Ciula]] i nienazwana formacja)</small>
 |czas                   = {{Występowanie|70|68}}
 ok. 70-68 [[Ma]]<br>
@@ Linia 41: / Linia 35: @@
 }}
 ==Wstęp==
-''Zalmoxes'' to [[rodzaj]] późnokredowego ornitopoda z terenów obecnej Europy. Znany jest z ponad 24 stanowisk badawczych zlokalizowanych w pokładach Basenu Hateg (późny [[mastrycht]]). [[Rodzaj]] ten został utworzony z gatunku ''[[Rhabdodon]] robustus'' (poprzednio ''[[Mochlodon]] robustum''), który został podzielony na dwa gatunki zalmoksesa. Formalnie dokonali tego [[David Weishampel|Weishampel]] i jego współpracownicy w [[2003]] roku. Wg współczesnych analiz filogenetycznych ''Zalmoxes'' należał do rodziny [[bazalny]]ch iguanodontów – [[Rhabdodontidae]], a jego bliskimi krewniakami były takie rodzaje jak ''[[Mochlodon]]'' i ''[[Rhabdodon]]'' (zob. [[Iguanodontia#Kladogramy]]).
+''Zalmoxes'' to [[rodzaj]] późnokredowego ornitopoda z terenów obecnej Europy. Znany jest z ponad 24 stanowisk badawczych zlokalizowanych w pokładach Basenu Hateg (późny [[mastrycht]]). [[Rodzaj]] ten został utworzony z gatunku ''[[Rhabdodon]] robustus'' (poprzednio ''[[Mochlodon]] robustum''), który został podzielony na dwa gatunki zalmoksesa, jednak obecnie za ważny uznaje się typowy (''Z. robustus''). Formalnie dokonali tego [[David Weishampel|Weishampel]] i jego współpracownicy w [[2003]] roku. Wg współczesnych analiz filogenetycznych ''Zalmoxes'' należał do rodziny [[bazalny]]ch iguanodontów – [[Rhabdodontidae]], a jego bliskimi krewniakami były takie rodzaje jak ''[[Mochlodon]]'' i ''[[Rhabdodon]]'' (zob. [[Iguanodontia#Kladogramy]]).
 ''Zalmoxes'', tak jak inne dinozaury z Basenu Hateg - ''[[Magyarosaurus]]'' i ''[[Telmatosaurus]]'' - mógł być skarłowaciałą formą, choć jest to kwestia dyskusyjna. Cały teren Basenu Hateg miał być izolowaną wyspą (tzw. "Wyspą Hateg"), przez co gatunki tam zamieszkujące musiały zmniejszyć swe rozmiary, aby przetrwać.
@@ Linia 53: / Linia 47: @@
 Brusatte i in. (2017) uznali istnienie dwóch odrębnych gatunków zalmoksesa, podkreślili jednak konieczność rewizji materiału kopalnego i cech diagnostycznych, zarówno obu gatunków, jak i całego rodzaju. Wiele szczątków, zwłaszcza mniej kompletnych okazów, zostało bowiem przypisanych do konkretnych gatunków bez żadnego uzasadnienia.
-==Gatunki zalmoksesa==
+''Z. robustus'' to [[gatunek typowy]] [[rodzaj]]u ''Zalmoxes''. Weishampel i in. ([[2003]]) zachowali (po poprzedniej małej korekcie) pierwotny epitet gatunkowy. Jest datowany na późny [[mastrycht]], lecz co ciekawe, niektóre pokłady skalne, z których go wydobyto są datowane na [[paleocen]]. Problematyczna wydaje się [[diagnoza]] ''Z. robustus'', gdyż nie odnosi się ona do holotypu ani do okazów, które można bez wątpienia powiązać z holotypem (Magyar i in., 2023).
-===''Z. robustus''===
 [[Plik:Zalmoxes robustus.jpg|thumb|right|300px|Rekonstrukcja szkieletu ''Z. robustus''. Autor: Scott Hartman. [http://www.skeletaldrawing.com/psgallery/pages/zalmoxes.html].]]
 [[Holotyp]] ''Z. robustus'' (BMNH R.3392) to prawa kość zębowa.
@@ Linia 72: / Linia 56: @@
 Składa się na niego wiele osobników, z których można utworzyć niemal kompletny szkielet. Brakuje jedynie kości śródręcza i paliczków dłoni(?). Słabiej od reszty szkieletu zachowane są również kości stopy, jak np. skoku i śródstopia.
 ==''Zalmoxes'' sp.==
@@ Linia 155: / Linia 134: @@
 Weishampel, D.B., Jianu C.-M. , Csiki Z. , & Norman D.B. (2003) "Osteology and phylogeny of Zalmoxes (n.g.), an unusual Euornithopod dinosaur from the latest Cretaceous of Romania". Journal of Systematic Palaeontology 1(2): 65–123
-Inne:
+<references/></small>
 [[Kategoria:Dinosauria]]

@@ Linia 129: / Linia 129: @@
 |-
 |= ''Onychosaurus''
-| ({{Kpt|[[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}}, [[1902]])
+| {{Kpt|[[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}}, [[1902]]
 |-
 |{{V| ''Z. robustus''}}
@@ Linia 144: / Linia 144: @@
 |-
 |= ''Onychosaurus hungaricus''
-| ({{Kpt|[[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}}, [[1902]])
+| {{Kpt|[[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}}, [[1902]]
 |-
 |{{V| ''Z. shqiperorum''}}

@@ Linia 127: / Linia 127: @@
 |{{V| ''Zalmoxes''}}
 | {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, {{Kpt|[[Coralia-Maria Jianu|Jianu]]}}, {{Kpt|[[Zoltan Csiki|Csiki]]}} i {{Kpt|[[David Norman|Norman]]}}, [[2003]]
 |= ''Onychosaurus''
 | ({{Kpt|[[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}}, [[1902]])
@@ Linia 141: / Linia 142: @@
 | = ''Camptosaurus inkeyi''
 |  {{Kpt|Nopcsa}}, 1899
 |= ''Onychosaurus hungaricus''
 | ({{Kpt|[[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}}, [[1902]])

@@ Linia 127: / Linia 127: @@
 |{{V| ''Zalmoxes''}}
 | {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, {{Kpt|[[Coralia-Maria Jianu|Jianu]]}}, {{Kpt|[[Zoltan Csiki|Csiki]]}} i {{Kpt|[[David Norman|Norman]]}}, [[2003]]
 |-
 |{{V| ''Z. robustus''}}
@@ Linia 139: / Linia 141: @@
 | = ''Camptosaurus inkeyi''
 |  {{Kpt|Nopcsa}}, 1899
 |-
 |{{V| ''Z. shqiperorum''}}

@@ Linia 132: / Linia 132: @@
 |-
 | = ''[[Mochlodon]] robustum'' (partim)
-|  {{Kpt|Nopcsa}}, 1902
+|  {{Kpt|Nopcsa}}, 1899/1902
 |-
 | = ''[[Rhabdodon]] robustus'' (partim)
-| ({{Kpt|Nopcsa}}, 1902) {{Kpt|Nopcsa}}, [[1915]]
+| ({{Kpt|Nopcsa}}, 1899/1902) {{Kpt|Nopcsa}}, [[1915]]
 |-
 |{{V| ''Z. shqiperorum''}}

@@ Linia 1: / Linia 1: @@
-<small>
+{{DISPLAYTITLE:''Zalmoxes''}}
-{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk"
+{{Opis
-| Autor:
+ |Autor                  = [[Marcin Szermański]], [[Tomasz Sokołowski]]
-| Korekta:
+ |Korekta                = [[Maciej Ziegler]], [[Kamil Kamiński]]
-|-
+ |nazwa                  = ''Zalmoxes'' (zalmokses)
-| [[Marcin Szermański]]
+ |długość                = 2,5-4,5 m
-[[Tomasz Sokołowski]]
+ |wysokość               =
-| [[Maciej Ziegler]]
+ |masa                   = 45-190 kg
-[[Kamil Kamiński]]
+ |dieta                  = roślinożerny
-|}
+ |miejsce                = [[Rumunia]] - Transylwania
-</small>
+<small>(formacja [[Sanpetru]], formacja [[Densus Ciula]]
-----
+?formacja [[Jibou]] i nienazwana formacja - Basen Hateg)</small>
-|-
+<hr>
 ?[[Austria]]
 <small>(grupa Gosau)</small>
-|-
+|czas                   = {{Występowanie|70|68}}
-! '''[[Czas|Czas występowania]]'''
+ok. 70-68 [[Ma]]<br>
-| <small>późna [[kreda]] (późny [[mastrycht]])</small>
+<small>[[późna kreda]] ([[mastrycht]])</small>
-|-
+ |systematyka
-! '''Systematyka'''
+ = [[Dinosauria]]
 [[Ornithischia]]
 [[Ornithopoda]]
@@ Linia 54: / Linia 31: @@
 [[Rhabdodontidae]]
-|-
+|grafika                = Zalmoxes_dichotomy.jpg
-| colspan=2 |[[Plik:Zalmoxes.png|400px|]]
+ |podpis                 = Rekonstrukcja obu gatunków zalmoksesa. Autor: Danny Cicchetti. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zalmoxes_dichotomy.jpg]
-<small>Rekonstrukcja przyżyciowa ''Zalmoxes''. Autor: Mariana Ruiz Villarreal. [http://en.wikipedia.org/wiki/File:Zalmoxes_dinosaur.png]</small>
+|PorównanieGrupa        =
-|-
+|PorównanieDługość      =
-! colspan=2 | Mapa znalezisk ''Z. robustus'' i ''Z. shqiperorum'':
+ |mapa                   =
 <display_points type="terrain" zoom=7>
 Hunedoara, Romania~formacja [[Sanpetru]], hrabstwo Hunedoara, [[Rumunia]]|<small>''Z. robustus'' - [[holotyp]] i materiał przypisany.
@@ Linia 69: / Linia 44: @@
 Tus tea, Hunedoara, Romania~formacja [[Densus Ciula]], Tus tea, hrabstwo Hunedoara, [[Rumunia]]|<small>''Z. shqiperorum'' - materiał przypisany.
 </display_points>
-|}
+}}
 ==Wstęp==
 ''Zalmoxes'' to [[rodzaj]] późnokredowego ornitopoda z terenów obecnej Europy. Znany jest z ponad 24 stanowisk badawczych zlokalizowanych w pokładach Basenu Hateg (późny [[mastrycht]]). [[Rodzaj]] ten został utworzony z gatunku ''[[Rhabdodon]] robustus'' (poprzednio ''[[Mochlodon]] robustum''), który został podzielony na dwa gatunki zalmoksesa. Formalnie dokonali tego [[David Weishampel|Weishampel]] i jego współpracownicy w [[2003]] roku. Wg współczesnych analiz filogenetycznych ''Zalmoxes'' należał do rodziny [[bazalny]]ch iguanodontów – [[Rhabdodontidae]], a jego bliskimi krewniakami były takie rodzaje jak ''[[Mochlodon]]'' i ''[[Rhabdodon]]'' (zob. [[Iguanodontia#Kladogramy]]).
@@ Linia 100: / Linia 74: @@
 ===''Z. shqiperorum''===
 [[Plik:Z. shqiperorum.jpg|thumb|right|300px|Replika szkieletu ''Z. shqiperorum'' wystawiona w Brukseli. [http://www.dinodinosaurs.com/showthread.php?t=363] ]]
@@ Linia 153: / Linia 125: @@
 ==Spis gatunków==
 {| class="wikitable"
-! ''Zalmoxes''
+|{{V| ''Zalmoxes''}}
 | {{Kpt|[[David Weishampel|Weishampel]]}}, {{Kpt|[[Coralia-Maria Jianu|Jianu]]}}, {{Kpt|[[Zoltan Csiki|Csiki]]}} i {{Kpt|[[David Norman|Norman]]}}, [[2003]]
 |-
-! ''Z. robustus''
+|{{V| ''Z. robustus''}}
 | ({{Kpt|[[Franz Nopcsa|Nopcsa]]}}, [[1902]]) {{Kpt|Weishampel, Jianu, Csiki}} i {{Kpt|Norman}}, 2003
 |-
@@ Linia 165: / Linia 137: @@
 | ({{Kpt|Nopcsa}}, 1902) {{Kpt|Nopcsa}}, [[1915]]
 |-
-! ''Z. shqiperorum''
+|{{V| ''Z. shqiperorum''}}
 | {{Kpt|Weishampel, Jianu, Csiki}} i {{Kpt|Norman}}, 2003
 |-

@@ Linia 97: / Linia 97: @@
 Składa się na niego wiele osobników, z których można utworzyć niemal kompletny szkielet. Brakuje jedynie kości śródręcza i paliczków dłoni(?). Słabiej od reszty szkieletu zachowane są również kości stopy, jak np. skoku i śródstopia.
-''Z. robustus'' to [[gatunek typowy]] [[rodzaj]]u ''Zalmoxes''. Weishampel i in. ([[2003]]) zachowali (po poprzedniej małej korekcie) pierwotny epitet gatunkowy. Jest datowany na późny [[mastrycht]], lecz co ciekawe, niektóre pokłady skalne, z których go wydobyto są datowane na [[paleocen]].
+''Z. robustus'' to [[gatunek typowy]] [[rodzaj]]u ''Zalmoxes''. Weishampel i in. ([[2003]]) zachowali (po poprzedniej małej korekcie) pierwotny epitet gatunkowy. Jest datowany na późny [[mastrycht]], lecz co ciekawe, niektóre pokłady skalne, z których go wydobyto są datowane na [[paleocen]]. Problematyczna wydaje się [[diagnoza]] ''Z. robustus'', gdyż nie odnosi się ona do holotypu ani do okazów, które można bez wątpienia powiązać z holotypem (Magyar i in., 2023).
 ===''Z. shqiperorum''===
@@ Linia 112: / Linia 112: @@
 Miejsce: [[Rumunia]] - hrabstwo Alba; nienazwana formacja, formacja [[Densus Ciula]], formacja [[Sanpetru]] i ?formacja [[Jibou]]
-[[Holotyp]] ''Z. shqiperorum'' (BMNH R.4900) to lewa kość zębowa, kość krzyżowa, prawa kość łopatkowa i prawa łopatkowo-krucza, częściowa lewa? kość biodrowa, częściowa prawa kość biodrowa, prawa kość kulszowa i dystalna część lewej kości kulszowej oraz lewa kość udowa.
+[[Holotyp]] ''Z. shqiperorum'' (BMNH R.4900) to prawa kość zębowa, kręg grzbietowy, lewa kość łopatkowa i lewa krucza, częściowa lewa? kość biodrowa, częściowa prawa kość biodrowa, prawa kość kulszowa i dystalna część lewej kości kulszowej oraz lewa kość udowa. (Magyar i in., 2023).
 Uwaga – część lewej kości udowej, skatalogowana do [[holotyp]]u, jest za mała, aby mogła pochodzić od tego samego osobnika (Weishampel i in., [[2003]]).
@@ Linia 130: / Linia 130: @@
 Problematycznym jest fakt, iż na jego materiał kopalny składa się prawa kość zębowa ([[lektotyp]] ''[[Iguanodon]]'' (= ''[[Mochlodon]]'') ''suessi''), zęby, fragmenty kości ciemieniowej i łopatkowej(?), kości kończyn: promieniowa, udowa, piszczelowa, 2 [[kręg]]i (zagubione) i pazur kończyny przedniej, co może komplikować kwestię formalną związaną z mochlodontem.
 ==Historia taksonomii==
@@ Linia 188: / Linia 190: @@
 Godefroit, P., Codrea, V. & Weishampel, D.B. (2009) Osteology of Zalmoxes shqiperorum (Dinosauria, Ornithopoda), based on new specimens from the Upper Cretaceous of Nalat-Vad (Romania). Geodiversitas 31 (3) : 525-553
 Norman, D.B. (2004) Basal Iguanodontia. [w]: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): "The Dinosauria". Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press

@@ Linia 132: / Linia 132: @@
 ==Historia taksonomii==
-[[Plik:Zalmoxes_skull.jpgthumb|right|300px|Rekonstrukcja czaszki ''Z. robustus''. Autor: Anky-man. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zalmoxes_skull.jpg].]]
+[[Plik:Zalmoxes_skull.jpg|thumb|right|300px|Rekonstrukcja czaszki ''Z. robustus''. Autor: Anky-man. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zalmoxes_skull.jpg].]]
 Historia tego [[takson]]u sięga początku XX wieku. W [[1902]] roku [[Franz Nopcsa|Nopcsa]] odnalazł w Transylwanii ([[Rumunia]]) szczątki ornitopodów. Niektóre przypisał do ''[[Mochlodon]] suessi'', a dla części utworzył nowy [[gatunek]] – ''[[Mochlodon]] robustum''. Po 13 latach stwierdził, że ten [[gatunek]] reprezentuje tak naprawdę ''[[Rhabdodon]]'', więc przemianował go do tego [[rodzaj]]u.
 Po niemal 100 latach okazało się, że ''R. robustus'' jest odmienny na poziomie [[rodzaj]]owym od typowego ''R. priscus'', więc konieczne było kolejne przeniesienie do innego [[rodzaj]]u. Naukowcy doszli do wniosku, że [[takson]] ten to nowy [[rodzaj]], więc utworzyli dla niego nową nazwę ''Zalmoxes''. Jakby tego było mało, wg autorów jego opisu (Weishampel i in., [[2003]]) na materiał kopalny ''R. robustus'' składały się dwa, a nie jeden [[gatunek]]. Dla tego drugiego konieczne więc było, dla jego odróżnienia od typowego ''Z. robustus'', utworzenie nowego epitetu gatunkowego.
 Brusatte i in. (2017) uznali istnienie dwóch odrębnych gatunków zalmoksesa, podkreślili jednak konieczność rewizji materiału kopalnego i cech diagnostycznych, zarówno obu gatunków, jak i całego rodzaju. Wiele szczątków, zwłaszcza mniej kompletnych okazów, zostało bowiem przypisanych do konkretnych gatunków bez żadnego uzasadnienia.
 ==Etymologia==

← poprzednia wersja		Wersja z 16:31, 13 cze 2021
Linia 132:		Linia 132:

	==Historia taksonomii==		==Historia taksonomii==
		+	[[Plik:Zalmoxes_skull.jpgthumb\|right\|300px\|Rekonstrukcja czaszki ''Z. robustus''. Autor: Anky-man. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zalmoxes_skull.jpg].]]
	Historia tego [[takson]]u sięga początku XX wieku. W [[1902]] roku [[Franz Nopcsa\|Nopcsa]] odnalazł w Transylwanii ([[Rumunia]]) szczątki ornitopodów. Niektóre przypisał do ''[[Mochlodon]] suessi'', a dla części utworzył nowy [[gatunek]] – ''[[Mochlodon]] robustum''. Po 13 latach stwierdził, że ten [[gatunek]] reprezentuje tak naprawdę ''[[Rhabdodon]]'', więc przemianował go do tego [[rodzaj]]u.		Historia tego [[takson]]u sięga początku XX wieku. W [[1902]] roku [[Franz Nopcsa\|Nopcsa]] odnalazł w Transylwanii ([[Rumunia]]) szczątki ornitopodów. Niektóre przypisał do ''[[Mochlodon]] suessi'', a dla części utworzył nowy [[gatunek]] – ''[[Mochlodon]] robustum''. Po 13 latach stwierdził, że ten [[gatunek]] reprezentuje tak naprawdę ''[[Rhabdodon]]'', więc przemianował go do tego [[rodzaj]]u.