Zupaysaurus - Historia wersji

Kamil Kamiński o 07:31, 5 mar 2024

2024-03-05T07:31:17Z

Taurovenator: /* Stratygrafia, geografia i paleośrodowisko. */

2024-03-04T19:47:31Z

‎Stratygrafia, geografia i paleośrodowisko.

Taurovenator o 19:47, 4 mar 2024

2024-03-04T19:47:13Z

Paweł o 19:33, 4 mar 2024

2024-03-04T19:33:37Z

Taurovenator: /* Budowa */

2024-03-04T18:20:01Z

‎Budowa

Taurovenator: /* Stratygrafia, geografia i paleośrodowisko. */

2024-03-04T15:11:30Z

‎Stratygrafia, geografia i paleośrodowisko.

Taurovenator: /* Budowa */

2024-03-04T15:04:13Z

‎Budowa

Taurovenator: /* Materiał kopalny */

2024-03-04T13:35:58Z

‎Materiał kopalny

Taurovenator: /* Budowa */

2024-03-04T12:14:39Z

‎Budowa

Taurovenator o 12:14, 4 mar 2024

2024-03-04T12:14:08Z

@@ Linia 50: / Linia 50: @@
 ==Systematyka==
-Początkowo zupajzaur został uznany za najstarszego znanego [[Tetanurae|tetanura]]. Obecnie jednak w analizach filogenetycznych rodzaj ten zostaje przyporządkowany do [[Coelophysoidea]], [[Dilophosauridae]], czy takson blisko spokrewniony z [[Cryolophosaurus|kriolofozaurem]] oraz [[Averostra|awerostrami]]. Plasowany był również jako najbardziej bazalny z teropodów (np: Cabreira i in., 2016; Baron i Williams, 2018)
+Początkowo zupajzaur został uznany za najstarszego znanego [[Tetanurae|tetanura]]. Obecnie jednak w analizach filogenetycznych rodzaj ten zostaje przyporządkowany do [[Coelophysoidea]], [[Dilophosauridae]], czy jako takson blisko spokrewniony z [[Cryolophosaurus|kriolofozaurem]] oraz [[Averostra|awerostrami]]. Plasowany był również jako najbardziej bazalny z teropodów (np: Cabreira i in., 2016; Baron i Williams, 2018)
 ==Etymologia==

@@ Linia 47: / Linia 47: @@
 ==Stratygrafia, geografia i paleośrodowisko.==
-[[Holotyp]] został odnaleziony w osadach formacji [[Los Colorados]] w obrębie grupy Agua de la Pena. Wiek osadów tej formacji jest szacowany na 227-213 milionów lat. W skałach tych odnaleziono też szczątki współczesnych zupajazaurowi zwierząt - zauropodomorfów ''[[Riojasaurus]]'', ''[[Coloradisaurus]]'' i ''[[Lessemsaurus]]''. Skamieniałości zupajzaura odkryto w Quebrada de los Jachaleros, siedem kilometrów na zachód od krajowej trasy nr 126, w prowincji La Rioja (północno-zachodnia [[Argentyna]]). Zupajzaur prawdopodobnie żył na terenie porośniętym lasami, które sezonowo nawiedzały deszcze. Był drapieżnikiem, który polował na wspomniane wyżej zauropodomorfy, aetozaury z rodzaju ''Neoaetosauroides'' oraz dicynodonty z rodzaju ''Jachaleria''. Sam zaś musiał uważać, by nie paść ofiarą olbrzymiego drapieżnika szczytowego swego ekosystemu, pseudozucha z rodzaju ''Fasolasuchus''. W jego otoczeniu żyły również inne mniejsze drapieżniki, takie jak celofyzoid [[Powellvenator|powellwenator]], wczesne krokodylomorfy: ''Coloradisuchus'', ''Hemiprotosuchus'' i ''Pseudhesperosuchus'', rybożerny ornitozuchid ''Riojasuchus'', prymitywny żółw ''Palaeochersis'' oraz synapsydy ''Tessellatia'' i ''Chalimnia''.
+Holotyp został odnaleziony w osadach formacji [[Los Colorados]] w obrębie grupy Agua de la Pena. Wiek osadów tej formacji jest szacowany na 227-213 milionów lat. W skałach tych odnaleziono też szczątki współczesnych zupajazaurowi zwierząt - zauropodomorfów ''[[Riojasaurus]]'', ''[[Coloradisaurus]]'' i ''[[Lessemsaurus]]''. Skamieniałości zupajzaura odkryto w Quebrada de los Jachaleros, siedem kilometrów na zachód od krajowej trasy nr 126, w prowincji La Rioja (północno-zachodnia [[Argentyna]]). Zupajzaur prawdopodobnie żył na terenie porośniętym lasami, które sezonowo nawiedzały deszcze. Był drapieżnikiem, który polował na wspomniane wyżej zauropodomorfy, aetozaury z rodzaju ''Neoaetosauroides'' oraz dicynodonty z rodzaju ''Jachaleria''. Sam zaś musiał uważać, by nie paść ofiarą olbrzymiego drapieżnika szczytowego swego ekosystemu, pseudozucha z rodzaju ''Fasolasuchus''. W jego otoczeniu żyły również inne mniejsze drapieżniki, takie jak celofyzoid [[Powellvenator|powellwenator]], wczesne krokodylomorfy: ''Coloradisuchus'', ''Hemiprotosuchus'' i ''Pseudhesperosuchus'', rybożerny ornitozuchid ''Riojasuchus'', prymitywny żółw ''Palaeochersis'' oraz synapsydy ''Tessellatia'' i ''Chalimnia''.
 ==Systematyka==

@@ Linia 4: / Linia 4: @@
 |Korekta     = [[Maciej Ziegler]], [[Łukasz Czepiński]], [[Marcin Szermański]], [[Tomasz Sokołowski]], [[Mateusz Tałanda]], [[Michał Siedlecki]]
 |nazwa       = ''Zupaysaurus'' (zupajzaur)
-|długość     = 4,2 m <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes". wyd. Princeton University Press. </ref>
+|długość     = > 4,2 m <ref name="Molina-Larramendi">Molina-Pérez, R. & Larramendi, A. (2019). "Dinosaur Facts and Figures: The Theropods and Other Dinosauriformes". wyd. Princeton University Press. </ref> (osobnik młodociany)
-|wysokość    = 1,05 m (w biodrach) <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
+|wysokość    = > 1,05 m (w biodrach) <ref name="Molina-Larramendi"></ref> (osobnik młodociany)
-|masa        = 70 kg <ref name="Molina-Larramendi"></ref>
+|masa        = > 70 kg <ref name="Molina-Larramendi"></ref> (osobnik młodociany)
 |dieta       = mięsożerny
 |miejsce     = [[Argentyna]] - prowincja La Rioja
@@ Linia 38: / Linia 38: @@
 ==Materiał kopalny==
 [[Plik:Zupaysaurus skull photo.png|350px|thumb|right|Czaszka zupajzaura. Autorzy zdjęcia: Ezcurra, M. D. i Novas, F. E.[https://commons.m.wikimedia.org/wiki/File:Zupaysaurus_skull_photo.png#mw-jump-to-license].]]
-[[Holotyp]] PULR 076 to jedyny znany okaz tego zwierzęcia. Składają się nań: czaszka z żuchwami (bez obu kości przedszczękowych), kilka [[kręg]]ów ([[atlas|dźwigacz]], [[axis|obrotnik]] i inne kręgi szyjne; kręgi: grzbietowe, krzyżowe i dystalne ogonowe), lewa kość łopatkowo-krucza (bez łopatki), paliczki dłoni, dystalne części obu kości udowych, proksymalny koniec lewej kości promieniowej, dystalne części prawych kości: promieniowej i strzałkowej oraz kość skokowo-piętowa.
+[[Holotyp]] PULR 076 to jedyny znany okaz tego zwierzęcia. Składają się nań: czaszka z żuchwami (bez obu kości przedszczękowych), kilka [[kręg]]ów ([[atlas|dźwigacz]], [[axis|obrotnik]] i inne kręgi szyjne; kręgi: grzbietowe, krzyżowe i dystalne ogonowe), lewa kość łopatkowo-krucza (bez łopatki), paliczki dłoni, dystalne części obu kości udowych, proksymalny koniec lewej kości promieniowej, dystalne części prawych kości: promieniowej i strzałkowej oraz kość skokowo-piętowa. Analiza histologiczna okazu typowego wykazała, że osobnik ten w chwili śmierci nie osiągnął dorosłości, a co za tym idzie maksymalnych rozmiarów ciała (Griffin i Nesbitt, 2019).
 ==Budowa==
@@ Linia 44: / Linia 44: @@
 Wykonana w 2019 r. tomografia wnętrza czaszki wykazała, że mózg był przednio-tylnie krótki i wysoki, z wyraźnie zaznaczonymi rozgraniczeniami między przodomózgowiem, śródmózgowiem i tyłomózgowiem. Ucho wewnętrzne miało trzy kanały półkoliste, ale nie lagenę. Tylny kanał półkolisty był duży w porównaniu do innych teropodów (Paulina-Carabajal i in., 2019).
 ==Stratygrafia, geografia i paleośrodowisko.==
@@ Linia 49: / Linia 50: @@
 ==Systematyka==
-Początkowo zupajzaur został uznany za najstarszego znanego [[Tetanurae|tetanura]]. Obecnie jednak w analizach filogenetycznych rodzaj ten zostaje przyporządkowany do [[Coelophysoidea]], [[Dilophosauridae]], czy takson blisko spokrewniony z [[Cryolophosaurus|kriolofozaurem]] oraz [[Averostra|awerostrami]].
+Początkowo zupajzaur został uznany za najstarszego znanego [[Tetanurae|tetanura]]. Obecnie jednak w analizach filogenetycznych rodzaj ten zostaje przyporządkowany do [[Coelophysoidea]], [[Dilophosauridae]], czy takson blisko spokrewniony z [[Cryolophosaurus|kriolofozaurem]] oraz [[Averostra|awerostrami]]. Plasowany był również jako najbardziej bazalny z teropodów (np: Cabreira i in., 2016; Baron i Williams, 2018)
 ==Etymologia==
@@ Linia 64: / Linia 65: @@
 ==Bibliografia==
-<small>Ezcurra M.D. 2007. The cranial anatomy of the coelophysoid theropod ''Zupaysaurus rougieri'' from the Upper Triassic of Argentina. Historical Biology, t. 19, nr 2, str. 185-202.
+<small>
-Ezcurra M.D. i C. Apaldetti. 2012. A robust sauropodomorph specimen from the Upper Triassic of Argentina and insights on the diversity of the Los Colorados Formation. Proceedings of the Geologists' Association. [[doi:10.1016/j.pgeola.2011.05.002]]
+Ezcurra M.D. Novas, F.E. (2007). "Phylogenetic relationships of the Triassic theropod ''Zupaysaurus rougieri'' from NW Argentina". Historical Biology, t. 19, nr 1, str. 35-72.
-Ezcurra M.D. i F.E. Novas. 2007. Phylogenetic relationships of the Triassic theropod ''Zupaysaurus rougieri'' from NW Argentina. Historical Biology, t. 19, nr 1, str. 35-72.
+Griffin, C.G. i Nesbitt, S.J. (2019). "Does the maximum body size of theropods increase across the Triassic‐Jurassic boundary? Integrating ontogeny, phylogeny, and body size". The Anatomical Record. 303 (4): 1158–1169. [https://doi.org/10.1002/ar.24130]
-Kent D.V., Malnis P.S., Colombi C.E., Alcober O.A. i R.N. Martínez. 2014. Age constraints on the dispersal of dinosaurs in the Late Triassic from magnetochronology of the Los Colorados Formation (Argentina). PNAS, t. 111 nr 22, str. 7958–7963. [[doi: 10.1073/pnas.1402369111]]
+Kent D.V., Malnis P.S., Colombi C.E., Alcober O.A. i  Martínez, R.N. (2014). "Age constraints on the dispersal of dinosaurs in the Late Triassic from magnetochronology of the Los Colorados Formation (Argentina)". PNAS, t. 111 nr 22, str. 7958–7963. [[doi: 10.1073/pnas.1402369111]]
-Martinez R.N., Sereno P.C., Alcober O.A., Colombi C.E., Renne P.R., Montañez I.P. i B.S. Currie. 2011. A basal dinosaur from the dawn of the dinosaur era in southwestern Pangaea. Science, t. 331, str. 206-210. [[doi: 10.1126/science.1198467]]
+Martinez R.N., Sereno P.C., Alcober O.A., Colombi C.E., Renne P.R., Montañez I.P. i Currie, B.S. (2011). "A basal dinosaur from the dawn of the dinosaur era in southwestern Pangaea". Science, t. 331, str. 206-210. [[doi: 10.1126/science.1198467]]
-Nesbitt S.J., Smith N.D., Irmis R.B., Turner A.H., Downs A. i M.A. Norell. 2009. A complete skeleton of a Late Triassic saurischian and the early evolution of dinosaurs. Science, t. 326, str. 1530-1533.
+Nesbitt S.J., Smith N.D., Irmis R.B., Turner A.H., Downs A. i Norell. M.A. (2009). "A complete skeleton of a Late Triassic saurischian and the early evolution of dinosaurs". Science, t. 326, str. 1530-1533.
-Paulina-Carabajal A., Ezcurra M.D. & Novas F.E. 2019. New information on the braincase and endocranial morphology of the Late Triassic neotheropod ''Zupaysaurus rougieri'' using Computed Tomography data. Journal of Vertebrate Paleontology: e1630421
+Paulina-Carabajal A., Ezcurra M.D. i Novas F.E. (2019). "New information on the braincase and endocranial morphology of the Late Triassic neotheropod ''Zupaysaurus rougieri'' using Computed Tomography data". Journal of Vertebrate Paleontology: e1630421
 [[doi: https://doi.org/10.1080/02724634.2019.1630421]].
-Santi Malnis P., Kent D.V., Colombi C.E. i S.E. Geuna. 2011. Quebrada de la Sal magnetoestratigraphic section, Los Colorados Formación, Upper Triassic Ischigualasto-Villa Unión basin, Argentina. Latinmag Letters, t. 1, nr 2, B15, str. 1-7. Proceedings Tandil, Argentina.
+Santi Malnis P., Kent D.V., Colombi C.E. i S.E. Geuna, S.E. (2011). "Quebrada de la Sal magnetoestratigraphic section, Los Colorados Formación, Upper Triassic Ischigualasto-Villa Unión basin, Argentina". Latinmag Letters, t. 1, nr 2, B15, str. 1-7. Proceedings Tandil, Argentina.
-Paul G.S. 2016. The Princeton Field Guide to Dinosaurs. Wyd. Princeton University - Princeton i Oxford.
+Paul G.S. 2016. "The Princeton Field Guide to Dinosaurs". Wyd. Princeton University - Princeton i Oxford.
 <references/></small>

@@ Linia 33: / Linia 33: @@
 </display_points>
 }}
 ==Wstęp==
 ''Zupaysaurus'' to [[monotypowy]] [[rodzaj]] [[teropod]]a z późnego [[trias]]u Ameryki Południowej ([[Argentyna]]).

@@ Linia 42: / Linia 42: @@
 ==Budowa==
-Sądząc z porównania z blisko spokrewnionymi gatunkami sprawnie biegał na tylnych kończynach, a chwytne dłonie i szczęki pełne zębów umożliwiały mu polowanie. Na czaszce mógł znajdować się mały grzebień, prawdopodobnie o funkcji pokazowej (chociaż wg Martina Ezcurry (2007) nie miał grzebieni na czaszce). Do [[autapomorfia|autapomorfii]] zupajzaura zaliczyć można między innymi: brzuszny brzeg szczękowo-jarzmowy kreślący kąt rozwarty w widoku bocznym, poziomą gałąź żuchwy z równoległymi brzusznymi i grzbietowymi brzegami, wycięcie na grzbietowym brzegu wstępującego wyrostka gałęzi żuchwy, wierzchołek goleni słabo rozwinięty, czy kość promieniową z bardzo głębokim i otwartym w tylnej części wycięciem dla tylnego wyrostka kości skokowej. Sama czaszka była umiarkowanie głęboka, a pysk stanowił dużą część czaszki. Zęby w szczękach zupajzaura nie były zbyt duże (Paul, 2016)
+Sądząc z porównania z blisko spokrewnionymi gatunkami sprawnie biegał na tylnych kończynach, a chwytne dłonie i szczęki pełne zębów umożliwiały mu polowanie. Na czaszce mógł znajdować się mały grzebień, prawdopodobnie o funkcji pokazowej (chociaż wg Martina Ezcurry (2007) nie miał grzebieni na czaszce). Do [[autapomorfia|autapomorfii]] zupajzaura zaliczyć można między innymi: brzuszny brzeg szczękowo-jarzmowy kreślący kąt rozwarty w widoku bocznym, poziomą gałąź żuchwy z równoległymi brzusznymi i grzbietowymi brzegami, wycięcie na grzbietowym brzegu wstępującego wyrostka gałęzi żuchwy, wierzchołek goleni słabo rozwinięty, czy kość promieniową z bardzo głębokim i otwartym w tylnej części wycięciem dla tylnego wyrostka kości skokowej. Sama czaszka była umiarkowanie głęboka, a pysk stanowił dużą część czaszki. Zęby w szczękach zupajzaura nie były zbyt duże (Paul, 2016).
 Wykonana w 2019 r. tomografia wnętrza czaszki wykazała, że mózg był przednio-tylnie krótki i wysoki, z wyraźnie zaznaczonymi rozgraniczeniami między przodomózgowiem, śródmózgowiem i tyłomózgowiem. Ucho wewnętrzne miało trzy kanały półkoliste, ale nie lagenę. Tylny kanał półkolisty był duży w porównaniu do innych teropodów (Paulina-Carabajal i in., 2019).