Vagaceratops: Różnice pomiędzy wersjami
m (→Budowa: link do epipartial) |
(Usunięto przekierowanie do Chasmosaurus#C. irvinensis) (Znacznik: Usunięto przekierowanie) |
||
| (Nie pokazano 14 wersji utworzonych przez 5 użytkowników) | |||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | + | {{DISPLAYTITLE:''Vagaceratops''}} | |
| − | { | + | {{Opis |
| − | | Autor | + | |Autor = [[Maciej Ziegler]], [[Tomasz Sokołowski]], [[Tomasz Skawiński]], [[Marcin Szermański]] |
| − | + | |Korekta = [[Kamil Kamiński]], [[Paweł Konarzewski]] | |
| − | + | |nazwa = ''Vagaceratops'' (wagaceratops) | |
| − | [[Tomasz Sokołowski]] | + | |długość = 4,5 m <ref name=Paul2016>Paul, G.S. (2016). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs: 2nd Edition" wyd. Princeton University.</ref> |
| − | + | |wysokość = | |
| − | [[Tomasz Skawiński]] | + | |masa = 1,2 t <ref name=Paul2016>Paul, G.S. (2016). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs: 2nd Edition" wyd. Princeton University.</ref> |
| − | + | |dieta = roślinożerny | |
| − | [[Marcin Szermański]] | + | |miejsce = [[Kanada]] - Alberta |
| − | | | + | <small>([[formacja]] [[Dinosaur Park]])</small> |
| − | + | |czas = {{Występowanie|75.1|74.4}} | |
| − | + | ok. 75,1-74,4 [[Ma]] <ref>Eberth, D. A., Evans, D. C., Ramezani, J., Kamo, S. L., Brown, C. M., Currie, P. J., & Braman, D. R. (2023). "Calibrating geologic strata, dinosaurs, and other fossils at Dinosaur Provincial Park (Alberta, Canada) using a new CA-ID-TIMS U–Pb geochronology". Canadian Journal of Earth Sciences. [[doi:10.1139/cjes-2023-0037]]</ref><br> | |
| − | + | <small>[[późna kreda]] ([[kampan]])</small> | |
| − | + | |systematyka = | |
| − | + | [[Dinosauria]] | |
| − | |||
| − | | | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | | | ||
| − | |||
| − | | | ||
| − | |||
| − | | | ||
| − | |||
| − | | [[Kanada]] - | ||
| − | |||
| − | <small>([[formacja Dinosaur Park]])</small> | ||
| − | |- | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | <small> | ||
| − | | | ||
| − | |||
| − | |||
[[Ornithischia]] | [[Ornithischia]] | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
[[Ceratopsia]] | [[Ceratopsia]] | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
[[Ceratopsoidea]] | [[Ceratopsoidea]] | ||
| Linia 57: | Linia 25: | ||
[[Chasmosaurinae]] | [[Chasmosaurinae]] | ||
| − | | | + | |grafika = VagaceratopsCMNLife.jpg |
| − | | | + | |podpis = Model ''Vagaceratops'' znajdujący się w Canadian Museum of Nature (CMN) w Ottawie. Fot. LittleLazyLass [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VagaceratopsCMNLife.jpg] |
| − | <small> | + | |PorównanieGrupa = |
| − | + | |PorównanieDługość = | |
| − | + | |mapa = | |
| + | <display_points type="terrain" zoom=4> | ||
| + | 50.0° N, 110.3° W~formacja [[Dinosaur Park]], Irvine, prowincja Alberta, [[Kanada]]|<small>''V. irvinensis'' - [[holotyp]] (CMN 41357) i(?) materiał przypisany.<br> | ||
| + | </display_points> | ||
| + | }} | ||
==Wstęp== | ==Wstęp== | ||
| − | ''Vagaceratops'' jest | + | ''Vagaceratops'' jest [[rodzaj]]em ceratopsa żyjącego podczas późnej kredy, około 75,1-74,4 milionów lat temu, na terenie [[Laramidia|Laramidii]] (obecnej zachodniej Ameryki Północnej). |
==Odkrycie i materiał kopalny== | ==Odkrycie i materiał kopalny== | ||
| − | [[Holotyp]] tego gatunku ( | + | [[File:VagaceratopsCMN.jpg|thumb|300px|Holotyp ''Vagaceratops''. Fot. LittleLazyLass [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VagaceratopsCMN.jpg]]] |
| + | [[Holotyp]] tego gatunku (CMN 41357), pochodzący z najmłodszych osadach formacji [[Dinosaurs Park]], składający się z dość kompletnej czaszki i szkieletu pozaczaszkowego (brakuje głównie ogona) odkrył Luke Lindoe i zebrała ekipa Wanna Langstona w [[1958]] roku. Jest to jeden z najbardziej kompletnych okazów zachowanych wśród [[Ceratopsidae]] (Holmes, 2014). | ||
| − | Przypisany materiał to TMP 87.45.1 (częściowa czaszka) i TMP 98.102.8 (fragmentaryczna czaszka). Przewiezione do ottawskiego Canadian Museum of Nature przeleżały kilkadziesiąt lat, czekając na formalny opis. | + | Przypisany materiał to TMP 87.45.1 (częściowa czaszka) i TMP 98.102.8 (fragmentaryczna czaszka). Przewiezione do ottawskiego Canadian Museum of Nature przeleżały kilkadziesiąt lat, czekając na formalny opis. Wg Campbella i in. (2019) do tego gatunku należy również okaz TMP 11.53.46 (niekompletna, rozczłonkowana czaszka). |
| − | == | + | ==Taksonomia== |
| − | + | ''Vagaceratops irvinensis'' został opisany w [[2001]] roku przez Holmesa, Forster, Ryana i Shepherda jako ''[[Chasmosaurus]] irvinensis''. Ich [[analiza kladystyczna]] wykazała, że jest on najbliżej spokrewniony z ''[[Chasmosaurus]] belli''. Później obszerna analiza Sampsona i in. ([[2010]]) wykazała, że ''Vagaceratops'' jest znacznie bardziej zaawansowanym chasmozaurynem, bliskim ''[[Kosmoceratops]]'', więc została utworzona dla niego nowa nazwa rodzajowa. Dużo analiz filogenetycznych potwiedza pokrewieństwo wagiceratopsa z kosmoceratopsem. Zobacz również: [[Ceratopsoidea#Kladogramy skupiające się na przedstawicielach Chasmosaurinae]]. Jednak Campbell i in. (2019) ponownie uznali, że jest jest to jedynie gatunek chasmozaura - ''[[Chasmosaurus]] irvinensis''. | |
==Budowa== | ==Budowa== | ||
| − | ''Vagaceratops'' był niedużym ceratopsydem, ogólnie podobnym do swych krewniaków. Miał tylko róg nosowy. Od innych chasmozaurynów różni się ornamentacją kryzy (szeroko zaokrąglonym i otwartym wcięciem jarzmowym na kości łuskowej; prostym poprzecznym łukiem kości ciemieniowych; krótkimi, tworzącymi zakrzywione i płaskie płytki ''[[ | + | ''Vagaceratops'' był niedużym ceratopsydem, ogólnie podobnym do swych krewniaków. Miał tylko róg nosowy. Od innych chasmozaurynów różni się ornamentacją kryzy (szeroko zaokrąglonym i otwartym wcięciem jarzmowym na kości łuskowej; prostym poprzecznym łukiem kości ciemieniowych; krótkimi, tworzącymi zakrzywione i płaskie płytki ''[[epiparietale|epiparietales]]'' 1-3 i ''[[epiparietosquamosal]]e'') oraz kością przedzębową długości połowy kości zębowej ([[autapomorfia|autapomorfie]] za [[Scott Sampson|Sampson]] i in., [[2010]]). |
| + | |||
| + | Szkielet pozaczaszkowy ''C. irvinensis'' jest jednym z najkompletniejszych wśród przedstawicieli [[Ceratopsidae]]. Brakuje jedynie ogona, lewej przedniej i lewej tylnej kończyny oraz części miednicy. Swoją ogólną budową bardzo przypomina inne [[Ceratopsidae|ceratopsydóy]], lecz wykazuje również pewne różnice. Dotyczą one miednicy, ostatnich żeber grzbietowych i grzbietowo-krzyżowych, kości ramiennej, kości budujące dłoń oraz pozycji czwartego krętarza kości udowej. Odcinek szyjny składał się z zrośniętych 3 kręgów szyjnych (''[[syncervical]]''), 6 dodatkowych oraz 12 grzbietowych. ''[[Synsacrum]]'' zawierało 2 kręgi grzbietowo-krzyżowe, 4 kręgi krzyżowe, 2 kręgi ogonowo-krzyżowe i częściowy trzon 3 kręgu ogonowo-krzyżowego. Klatka piersiowa była kompletnia, lecz uległa zmiażdżeniu. Mostek był znacznie szerszy w porównaniu z innymi [[Ceratopsidae|ceratopsydami]]. Podobnie jak u innych chasmozaurynów, kość ramienna miała wydatny grzebień naramienno-piersiowy. Zajmował on połowę długości całej kości. Końcowe paliczki czwartego i piątego palca były stosunkowo duże i w przeciwieństwie do innych ceratopsydów miały wyraźne dystalne powierzchnie. Czwarty krętarz k. udowej znajdował się stosunkowo blisko górnej części kości (Holmes, 2014). | ||
| − | == | + | ==Etymologia== |
| − | ''Vagaceratops | + | Nazwa ''Vagaceratops'' to połączenie łacińskiego ''vagus'' (wędrowiec) i greckiego ''ceratops'' (rogata twarz) i odnosi się do występowania "tego kladu" (''Vagaceratops''+''[[Kosmoceratops]]''? [[Chasmosaurinae]]? [[Ceratopsidae]]?) na północy (Alberta) i południu (Utah) Laramidii w późnym [[kampan]]ie. Pochodzenie nazwy gatunkowej (''irvinensis'') nie zostało wyjaśnione w publikacji opisującej nowy [[gatunek]], lecz zapewne pochodzi od miejscowości Irvine, niedaleko której odnaleziono [[holotyp]]. |
==Spis gatunków== | ==Spis gatunków== | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
| − | + | |{{V|''Vagaceratops''}} | |
| − | | [[Sampson]], [[Loewen]], [[Farke]], [[Roberts]], [[Forster]], [[Smith]] i [[Titus]], [[2010]] | + | | {{Kpt|[[Scott Sampson|Samspon]], [[Mark Loewen|Loewen]], [[Andrew Farke|Farke]], [[Eric Roberts|Roberts]], [[Catherine Forster|Forster]], [[Joshua Smith|Smith]]}} i {{Kpt|[[Alan Titus|Titus]]}}, [[2010]] |
|- | |- | ||
| − | + | |{{V|''V. irvinensis''}} | |
| − | | ([[Holmes]], [[Forster]], [[Ryan]] i [[Shepherd]], [[2001]]) [[Sampson]], [[Loewen]], [[Farke]], [[Roberts]], [[Forster]], [[Smith]] i [[Titus]], [[2010]] | + | | ({{Kpt|[[Robert Holmes|Holmes]], [[Catherine Forster|Forster]], [[Michael Ryan|Ryan]]}} i {{Kpt|[[Kieran Shepherd|Shepherd]]}}, [[2001]]) {{Kpt|[[Scott Sampson|Samspon]], [[Mark Loewen|Loewen]], [[Andrew Farke|Farke]], [[Eric Roberts|Roberts]], [[Catherine Forster|Forster]], [[Joshua Smith|Smith]]}} i {{Kpt|[[Alan Titus|Titus]]}}, [[2010]] |
|- | |- | ||
| = ''[[Chasmosaurus]] irvinensis'' | | = ''[[Chasmosaurus]] irvinensis'' | ||
| − | | [[Holmes]], [[Forster]], [[Ryan]] i [[Shepherd]], [[2001]] | + | | {{Kpt|[[Robert Holmes|Holmes]], [[Catherine Forster|Forster]], [[Michael Ryan|Ryan]]}} i {{Kpt|[[Kieran Shepherd|Shepherd]]}}, [[2001]] |
|} | |} | ||
==Bibliografia== | ==Bibliografia== | ||
<small> | <small> | ||
| − | Holmes, R.B., Forster, | + | Campbell, J.A., Ryan, M.J., Schroder-Adams, C.J., Holmes, R.B. & Evans, D.C. (2019) "Temporal range extension and evolution of the chasmosaurine ceratopsid '''Vagaceratops' irvinensis'' (Dinosauria: Ornithischia) in the Upper Cretaceous (Campanian) Dinosaur Park Formation of Alberta." Vertebrate Anatomy Morphology Palaeontology 7: 83-100. [[doi:10.18435/vamp29356]]. |
| + | |||
| + | Holmes, R. B. (2014). "The postcranial skeleton of ''Vagaceratops irvinensis'' (Dinosauria, Ceratopsidae)". Vertebrate Anatomy Morphology Palaeontology, 1, 1-21 [[doi:10.18435/B5159V]] | ||
| + | |||
| + | Holmes, R. B., Forster, C., Ryan, M. J., & Shepherd, K. M. (2001) "A new species of ''Chasmosaurus'' (Dinosauria: Ceratopsia) from the Dinosaur Park Formation of southern Alberta" Canadian Journal of Earth Sciencies, 38(10), 1423–1438 [[doi:10.1139/cjes-38-10-1423]] | ||
| + | |||
| + | Rega, E., Holmes, R., & Tirabasso, A. (2010). "Habitual locomotor behavior inferred from manual pathology in two Late Cretaceous chasmosaurine ceratopsid dinosaurs, ''Chasmosaurus irvinensis'' (CMN 41357) and ''Chasmosaurus belli'' (ROM 843)" [w:] Ryan, M. J., Chinnery-Allgeier, B. J. & Eberth, D. A. (red.) "New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium" Indiana University Press, 340-354. | ||
| − | Sampson, S.D., Loewen, M.A., Farke, A.A., Roberts, E.M., Forster, C.A., Smith, J.A. & Titus, A.L. (2010) "New Horned Dinosaurs from Utah Provide Evidence for Intracontinental Dinosaur Endemism" PLoS ONE, 5(9), e12292 doi:10.1371/journal.pone.0012292 | + | Sampson, S .D., Loewen, M. A., Farke, A. A., Roberts, E. M., Forster, C. A., Smith, J. A. & Titus, A. L. (2010). "New Horned Dinosaurs from Utah Provide Evidence for Intracontinental Dinosaur Endemism". PLoS ONE, 5(9), e12292 [[doi:10.1371/journal.pone.0012292]] |
| − | </small> | + | <references/></small> |
[[Kategoria:Dinosauria]] | [[Kategoria:Dinosauria]] | ||
Aktualna wersja na dzień 09:37, 26 mar 2026
| Autor: | Maciej Ziegler, Tomasz Sokołowski, Tomasz Skawiński, Marcin Szermański |
| Korekta: | Kamil Kamiński, Paweł Konarzewski |
| Vagaceratops (wagaceratops) | |
|---|---|
| Długość | 4,5 m [1] |
| Masa | 1,2 t [1] |
| Dieta | roślinożerny |
| Miejsce | Kanada - Alberta |
| Czas |
ok. 75,1-74,4 Ma [2] |
| Systematyka | Dinosauria |
| 350px Model Vagaceratops znajdujący się w Canadian Museum of Nature (CMN) w Ottawie. Fot. LittleLazyLass [2] | |
| Mapa znalezisk | |
Wczytywanie mapy…
| |
Wstęp
Vagaceratops jest rodzajem ceratopsa żyjącego podczas późnej kredy, około 75,1-74,4 milionów lat temu, na terenie Laramidii (obecnej zachodniej Ameryki Północnej).
Odkrycie i materiał kopalny
Holotyp tego gatunku (CMN 41357), pochodzący z najmłodszych osadach formacji Dinosaurs Park, składający się z dość kompletnej czaszki i szkieletu pozaczaszkowego (brakuje głównie ogona) odkrył Luke Lindoe i zebrała ekipa Wanna Langstona w 1958 roku. Jest to jeden z najbardziej kompletnych okazów zachowanych wśród Ceratopsidae (Holmes, 2014).
Przypisany materiał to TMP 87.45.1 (częściowa czaszka) i TMP 98.102.8 (fragmentaryczna czaszka). Przewiezione do ottawskiego Canadian Museum of Nature przeleżały kilkadziesiąt lat, czekając na formalny opis. Wg Campbella i in. (2019) do tego gatunku należy również okaz TMP 11.53.46 (niekompletna, rozczłonkowana czaszka).
Taksonomia
Vagaceratops irvinensis został opisany w 2001 roku przez Holmesa, Forster, Ryana i Shepherda jako Chasmosaurus irvinensis. Ich analiza kladystyczna wykazała, że jest on najbliżej spokrewniony z Chasmosaurus belli. Później obszerna analiza Sampsona i in. (2010) wykazała, że Vagaceratops jest znacznie bardziej zaawansowanym chasmozaurynem, bliskim Kosmoceratops, więc została utworzona dla niego nowa nazwa rodzajowa. Dużo analiz filogenetycznych potwiedza pokrewieństwo wagiceratopsa z kosmoceratopsem. Zobacz również: Ceratopsoidea#Kladogramy skupiające się na przedstawicielach Chasmosaurinae. Jednak Campbell i in. (2019) ponownie uznali, że jest jest to jedynie gatunek chasmozaura - Chasmosaurus irvinensis.
Budowa
Vagaceratops był niedużym ceratopsydem, ogólnie podobnym do swych krewniaków. Miał tylko róg nosowy. Od innych chasmozaurynów różni się ornamentacją kryzy (szeroko zaokrąglonym i otwartym wcięciem jarzmowym na kości łuskowej; prostym poprzecznym łukiem kości ciemieniowych; krótkimi, tworzącymi zakrzywione i płaskie płytki epiparietales 1-3 i epiparietosquamosale) oraz kością przedzębową długości połowy kości zębowej (autapomorfie za Sampson i in., 2010).
Szkielet pozaczaszkowy C. irvinensis jest jednym z najkompletniejszych wśród przedstawicieli Ceratopsidae. Brakuje jedynie ogona, lewej przedniej i lewej tylnej kończyny oraz części miednicy. Swoją ogólną budową bardzo przypomina inne ceratopsydóy, lecz wykazuje również pewne różnice. Dotyczą one miednicy, ostatnich żeber grzbietowych i grzbietowo-krzyżowych, kości ramiennej, kości budujące dłoń oraz pozycji czwartego krętarza kości udowej. Odcinek szyjny składał się z zrośniętych 3 kręgów szyjnych (syncervical), 6 dodatkowych oraz 12 grzbietowych. Synsacrum zawierało 2 kręgi grzbietowo-krzyżowe, 4 kręgi krzyżowe, 2 kręgi ogonowo-krzyżowe i częściowy trzon 3 kręgu ogonowo-krzyżowego. Klatka piersiowa była kompletnia, lecz uległa zmiażdżeniu. Mostek był znacznie szerszy w porównaniu z innymi ceratopsydami. Podobnie jak u innych chasmozaurynów, kość ramienna miała wydatny grzebień naramienno-piersiowy. Zajmował on połowę długości całej kości. Końcowe paliczki czwartego i piątego palca były stosunkowo duże i w przeciwieństwie do innych ceratopsydów miały wyraźne dystalne powierzchnie. Czwarty krętarz k. udowej znajdował się stosunkowo blisko górnej części kości (Holmes, 2014).
Etymologia
Nazwa Vagaceratops to połączenie łacińskiego vagus (wędrowiec) i greckiego ceratops (rogata twarz) i odnosi się do występowania "tego kladu" (Vagaceratops+Kosmoceratops? Chasmosaurinae? Ceratopsidae?) na północy (Alberta) i południu (Utah) Laramidii w późnym kampanie. Pochodzenie nazwy gatunkowej (irvinensis) nie zostało wyjaśnione w publikacji opisującej nowy gatunek, lecz zapewne pochodzi od miejscowości Irvine, niedaleko której odnaleziono holotyp.
Spis gatunków
| Vagaceratops | Samspon, Loewen, Farke, Roberts, Forster, Smith i Titus, 2010 |
| V. irvinensis | (Holmes, Forster, Ryan i Shepherd, 2001) Samspon, Loewen, Farke, Roberts, Forster, Smith i Titus, 2010 |
| = Chasmosaurus irvinensis | Holmes, Forster, Ryan i Shepherd, 2001 |
Bibliografia
Campbell, J.A., Ryan, M.J., Schroder-Adams, C.J., Holmes, R.B. & Evans, D.C. (2019) "Temporal range extension and evolution of the chasmosaurine ceratopsid 'Vagaceratops' irvinensis (Dinosauria: Ornithischia) in the Upper Cretaceous (Campanian) Dinosaur Park Formation of Alberta." Vertebrate Anatomy Morphology Palaeontology 7: 83-100. doi:10.18435/vamp29356.
Holmes, R. B. (2014). "The postcranial skeleton of Vagaceratops irvinensis (Dinosauria, Ceratopsidae)". Vertebrate Anatomy Morphology Palaeontology, 1, 1-21 doi:10.18435/B5159V
Holmes, R. B., Forster, C., Ryan, M. J., & Shepherd, K. M. (2001) "A new species of Chasmosaurus (Dinosauria: Ceratopsia) from the Dinosaur Park Formation of southern Alberta" Canadian Journal of Earth Sciencies, 38(10), 1423–1438 doi:10.1139/cjes-38-10-1423
Rega, E., Holmes, R., & Tirabasso, A. (2010). "Habitual locomotor behavior inferred from manual pathology in two Late Cretaceous chasmosaurine ceratopsid dinosaurs, Chasmosaurus irvinensis (CMN 41357) and Chasmosaurus belli (ROM 843)" [w:] Ryan, M. J., Chinnery-Allgeier, B. J. & Eberth, D. A. (red.) "New Perspectives on Horned Dinosaurs: The Royal Tyrrell Museum Ceratopsian Symposium" Indiana University Press, 340-354.
Sampson, S .D., Loewen, M. A., Farke, A. A., Roberts, E. M., Forster, C. A., Smith, J. A. & Titus, A. L. (2010). "New Horned Dinosaurs from Utah Provide Evidence for Intracontinental Dinosaur Endemism". PLoS ONE, 5(9), e12292 doi:10.1371/journal.pone.0012292
- ↑ 1,0 1,1 Paul, G.S. (2016). "The Princeton Field Guide to Dinosaurs: 2nd Edition" wyd. Princeton University.
- ↑ Eberth, D. A., Evans, D. C., Ramezani, J., Kamo, S. L., Brown, C. M., Currie, P. J., & Braman, D. R. (2023). "Calibrating geologic strata, dinosaurs, and other fossils at Dinosaur Provincial Park (Alberta, Canada) using a new CA-ID-TIMS U–Pb geochronology". Canadian Journal of Earth Sciences. doi:10.1139/cjes-2023-0037
![[2]](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VagaceratopsCMNLife.jpg){kind=link}
![[1]](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VagaceratopsCMN.jpg){kind=link}