Xenovenator: Różnice pomiędzy wersjami
m |
(Przeniesienie części informacji do Dinevenator) |
||
| Linia 2: | Linia 2: | ||
{{Opis | {{Opis | ||
|Autor = [[Michał Siedlecki]] | |Autor = [[Michał Siedlecki]] | ||
| − | |Korekta = | + | |Korekta = [[Paweł Konarzewski]] |
|nazwa = ''Xenovenator'' (ksenowenator) | |nazwa = ''Xenovenator'' (ksenowenator) | ||
|długość = | |długość = | ||
| Linia 11: | Linia 11: | ||
<small>([[formacja]] [[Cerro del Pueblo]])</small> | <small>([[formacja]] [[Cerro del Pueblo]])</small> | ||
| − | + | |czas = {{Występowanie|73.7|72.6}} | |
| − | + | ok. 73,7-72,6 [[Ma]]<br> | |
| − | |||
| − | |||
| − | |czas = {{Występowanie|73. | ||
| − | ok. 73, | ||
<small>[[późna kreda]] (późny [[kampan]])</small> | <small>[[późna kreda]] (późny [[kampan]])</small> | ||
|systematyka = | |systematyka = | ||
| Linia 28: | Linia 24: | ||
[[Coelurosauria]] | [[Coelurosauria]] | ||
| − | |||
| − | |||
[[Paraves]] | [[Paraves]] | ||
| Linia 39: | Linia 33: | ||
[[Troodontini]] | [[Troodontini]] | ||
|grafika = Xenovenator espinosai.png | |grafika = Xenovenator espinosai.png | ||
| − | |podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa gatunku typowego ''Xenovenator espinosai''. Autor: Connor Ashbridge. | + | |podpis = Rekonstrukcja przyżyciowa gatunku typowego ''Xenovenator espinosai''. Autor: Connor Ashbridge. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Xenovenator_espinosai.png] |
|PorównanieGrupa = | |PorównanieGrupa = | ||
|PorównanieDługość = | |PorównanieDługość = | ||
| Linia 45: | Linia 39: | ||
}} | }} | ||
==Wstęp== | ==Wstęp== | ||
| − | ''Xenovenator'' to rodzaj nietypowego [[Troodontidae|troodontyda]] żyjącego na terenie Meksyku | + | ''Xenovenator'' to rodzaj nietypowego [[Troodontidae|troodontyda]] żyjącego na terenie Meksyku w drugiej połowie epoki późnej kredy. |
| − | |||
| − | |||
| − | ==='' | + | ==Etymologia== |
| − | ''' | + | Nazwa rodzajowa ''Xenovenator'' oznacza "dziwny łowca" (od połączenia greckiego wyrazu ''xenos'' ["dziwny"; "obcy"], z łacińskim słowem ''venator'' ["łowca"]), co odnosi się do najbardziej charakterystycznej cechy tego teropoda jaką była kopulasta głowa, bardzo podobna do głów [[Pachycephalosauria|pachycefalozaurów]]. Epitet gatunkowy upamiętnia Luisa Espinosę, meksykańskiego paleontologa, który był jednym z pierwszych badaczy zajmujących się dinozaurami żyjącymi na terenie dzisiejszego Meksyku oraz był mentorem dla wielu innych paleontologów. |
| − | + | ==Materiał kopalny== | |
| − | + | [[Holotyp]] (CPC 2973) to w większości kompletna puszka mózgowa, którą tworzą obie kości czołowe, obie k. ciemieniowe, obie k. oczodołowo-klinowe, obie k. bocznoklinowe (''laterosphenoids''), obie k. bocznopotyliczne (''exoccipitals''), obie k. przeduszne, k. podstawnoklinowa oraz k. podstawnopotyliczna. Materiał przypisany to dwie izolowane k. czołowe: lewa (CPC 2976) oraz prawa (CPC 3112). Część jego materiału kopalnego została opisana w 2023 roku przez Aguillón-Martínez i [[Hector Rivera-Sylva|Riverę-Sylvę]]. | |
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
==Budowa, paleobiologia i systematyka== | ==Budowa, paleobiologia i systematyka== | ||
| − | Ksenowenator najprawdopodobniej nie różnił się ogólnym pokrojem ciała i trybem życia od lepiej poznanych troodontydów, takich jak ''[[Troodon]]''. | + | Ksenowenator najprawdopodobniej nie różnił się ogólnym pokrojem ciała i trybem życia od lepiej poznanych troodontydów, takich jak ''[[Troodon]]''. ''Xenovenator'' różnił się od pozostałych przedstawicieli tej grupy detalami budowy kości czaszki, zwłaszcza kości czołowych i ciemieniowych. Charakteryzował się dość wydatną kopułą na głowie, która być może służyła do walk wewnątrzgatunkowych podczas toków. Cecha ta mogła powstać w wyniku działania doboru płciowego, które zbiegło się ze zwiększaniem opieki rodzicielskiej u [[Maniraptora|maniraptorów]]. |
Analiza filogenetyczna umieściła oba gatunki ksenowenatora jako taksony siostrzane względem [[Albertavenator|albertawenatora]]. | Analiza filogenetyczna umieściła oba gatunki ksenowenatora jako taksony siostrzane względem [[Albertavenator|albertawenatora]]. | ||
| + | |||
| + | ==''X.''? robustus''== | ||
| + | [[Rivera-Sylva]] i współpracownicy (2026) tymczasowo przypisali ''"[[Saurornitholestes]]" robustus" do rodzaju ''Xenovenator'', jednak w tym samym roku Jasinski i [[Robert Sullivan|Sullivan]] zdefiniowali nowy takson ''[[Dinevenator]]'' Zobacz więcej: [[Dinevenator#Historia taksonu]]. | ||
==Spis gatunków== | ==Spis gatunków== | ||
| Linia 81: | Linia 62: | ||
|{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]] | |{{Kpt|[[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]] | ||
|- | |- | ||
| − | + | |''X.? robustus'' | |
|{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, [[2006]]) [[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]] | |{{Kpt|({{Kpt|[[Robert Sullivan|Sullivan]]}}, [[2006]]) [[Rivera-Sylva]], Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez}} i {{Kpt|[[Longrich]]}}, [[2026]] | ||
| + | |= '''''[[Dinevenator|Dinevenator robustus]]''''' | ||
|- | |- | ||
| = ''"[[Saurornitholestes]]" robustus'' | | = ''"[[Saurornitholestes]]" robustus'' | ||
| Linia 92: | Linia 74: | ||
Aguillón-Martínez, M.C. & Rivera-Sylva, H.E. (2023). "A Troodontid (Theropoda: Troodontidae) Neurocranium from the Cerro del Pueblo Formation (Late Campanian) of Coahuila, Mexico". Paleontología Mexicana 12(2) | Aguillón-Martínez, M.C. & Rivera-Sylva, H.E. (2023). "A Troodontid (Theropoda: Troodontidae) Neurocranium from the Cerro del Pueblo Formation (Late Campanian) of Coahuila, Mexico". Paleontología Mexicana 12(2) | ||
| − | + | Jasinski, S. E., & Sullivan, R. M. (2026). "''Dinevenator'', a new genus of troodontid dinosaur from the Late Cretaceous of New Mexico". Fossil Studies. 4 (3) 21 [[doi:10.3390/fossils4030021]] | |
Rivera-Sylva, H.E., Aguillón-Martinez, M.C., Flores-Ventura, J., Sánchez-Uribe, I.E., Guzman-Gutierrez, J.R. & Longrich, N.R. (2026). "A thick-skulled troodontid theropod from the Late Cretaceous of Mexico". Diversity. 18 (1): 38. [[doi:10.3390/d18010038]] | Rivera-Sylva, H.E., Aguillón-Martinez, M.C., Flores-Ventura, J., Sánchez-Uribe, I.E., Guzman-Gutierrez, J.R. & Longrich, N.R. (2026). "A thick-skulled troodontid theropod from the Late Cretaceous of Mexico". Diversity. 18 (1): 38. [[doi:10.3390/d18010038]] | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
</small> | </small> | ||
| Linia 106: | Linia 84: | ||
[[Kategoria:Tetanurae]] | [[Kategoria:Tetanurae]] | ||
[[Kategoria:Coelurosauria]] | [[Kategoria:Coelurosauria]] | ||
| + | [[Kategoria:Paraves]] | ||
[[Kategoria:Troodontidae]] | [[Kategoria:Troodontidae]] | ||
[[Kategoria:Ameryka Północna]] | [[Kategoria:Ameryka Północna]] | ||
[[Kategoria:Meksyk]] | [[Kategoria:Meksyk]] | ||
| − | |||
[[Kategoria:Mezozoik]] | [[Kategoria:Mezozoik]] | ||
[[Kategoria:Kreda]] | [[Kategoria:Kreda]] | ||
[[Kategoria:Kampan]] | [[Kategoria:Kampan]] | ||
Wersja z 14:35, 8 sie 2026
| Autor: | Michał Siedlecki |
| Korekta: | Paweł Konarzewski |
| Xenovenator (ksenowenator) | |
|---|---|
| Dieta | prawdopodobnie wszystkożerny |
| Miejsce | Meksyk - Coahuila |
| Czas |
ok. 73,7-72,6 Ma |
| Systematyka | Dinosauria |
 Rekonstrukcja przyżyciowa gatunku typowego Xenovenator espinosai. Autor: Connor Ashbridge. [1] | |
Wstęp
Xenovenator to rodzaj nietypowego troodontyda żyjącego na terenie Meksyku w drugiej połowie epoki późnej kredy.
Etymologia
Nazwa rodzajowa Xenovenator oznacza "dziwny łowca" (od połączenia greckiego wyrazu xenos ["dziwny"; "obcy"], z łacińskim słowem venator ["łowca"]), co odnosi się do najbardziej charakterystycznej cechy tego teropoda jaką była kopulasta głowa, bardzo podobna do głów pachycefalozaurów. Epitet gatunkowy upamiętnia Luisa Espinosę, meksykańskiego paleontologa, który był jednym z pierwszych badaczy zajmujących się dinozaurami żyjącymi na terenie dzisiejszego Meksyku oraz był mentorem dla wielu innych paleontologów.
Materiał kopalny
Holotyp (CPC 2973) to w większości kompletna puszka mózgowa, którą tworzą obie kości czołowe, obie k. ciemieniowe, obie k. oczodołowo-klinowe, obie k. bocznoklinowe (laterosphenoids), obie k. bocznopotyliczne (exoccipitals), obie k. przeduszne, k. podstawnoklinowa oraz k. podstawnopotyliczna. Materiał przypisany to dwie izolowane k. czołowe: lewa (CPC 2976) oraz prawa (CPC 3112). Część jego materiału kopalnego została opisana w 2023 roku przez Aguillón-Martínez i Riverę-Sylvę.
Budowa, paleobiologia i systematyka
Ksenowenator najprawdopodobniej nie różnił się ogólnym pokrojem ciała i trybem życia od lepiej poznanych troodontydów, takich jak Troodon. Xenovenator różnił się od pozostałych przedstawicieli tej grupy detalami budowy kości czaszki, zwłaszcza kości czołowych i ciemieniowych. Charakteryzował się dość wydatną kopułą na głowie, która być może służyła do walk wewnątrzgatunkowych podczas toków. Cecha ta mogła powstać w wyniku działania doboru płciowego, które zbiegło się ze zwiększaniem opieki rodzicielskiej u maniraptorów. Analiza filogenetyczna umieściła oba gatunki ksenowenatora jako taksony siostrzane względem albertawenatora.
X.? robustus
Rivera-Sylva i współpracownicy (2026) tymczasowo przypisali "Saurornitholestes" robustus" do rodzaju Xenovenator, jednak w tym samym roku Jasinski i Sullivan zdefiniowali nowy takson Dinevenator Zobacz więcej: Dinevenator#Historia taksonu.
Spis gatunków
| Xenovenator | Rivera-Sylva, Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez i Longrich, 2026 | |
| X. espinosai | Rivera-Sylva, Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez i Longrich, 2026 | |
| X.? robustus | (Sullivan, 2006) Rivera-Sylva, Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez i Longrich, 2026 | = Dinevenator robustus |
| = "Saurornitholestes" robustus | Sullivan, 2006 |
Bibliografia
Aguillón-Martínez, M.C. & Rivera-Sylva, H.E. (2023). "A Troodontid (Theropoda: Troodontidae) Neurocranium from the Cerro del Pueblo Formation (Late Campanian) of Coahuila, Mexico". Paleontología Mexicana 12(2)
Jasinski, S. E., & Sullivan, R. M. (2026). "Dinevenator, a new genus of troodontid dinosaur from the Late Cretaceous of New Mexico". Fossil Studies. 4 (3) 21 doi:10.3390/fossils4030021
Rivera-Sylva, H.E., Aguillón-Martinez, M.C., Flores-Ventura, J., Sánchez-Uribe, I.E., Guzman-Gutierrez, J.R. & Longrich, N.R. (2026). "A thick-skulled troodontid theropod from the Late Cretaceous of Mexico". Diversity. 18 (1): 38. doi:10.3390/d18010038
![[1]](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Xenovenator_espinosai.png){kind=link}