Changchunsaurus: Różnice pomiędzy wersjami
(→Wybrana bibliografia) |
|||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
| − | |||
| − | |||
<small> | <small> | ||
{| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | {| class="wikitable" style="background-color:CornSilk" | ||
| Linia 10: | Linia 8: | ||
| [[Maciej Ziegler]] | | [[Maciej Ziegler]] | ||
[[Łukasz Czepiński]] | [[Łukasz Czepiński]] | ||
| + | [[Kamil Kamiński]] | ||
|} | |} | ||
</small> | </small> | ||
| Linia 41: | Linia 40: | ||
[[Ornithischia]] | [[Ornithischia]] | ||
| − | + | [[Genasauria]] | |
| + | |||
| + | [[Neornithischia]] | ||
| + | |||
| + | ??[[Ornithopoda]] | ||
| − | ?[[ | + | ?[[Jeholosauridae]] |
|- | |- | ||
| colspan=2 |[[Plik:Changchunsaurus.jpg|400px|]] | | colspan=2 |[[Plik:Changchunsaurus.jpg|400px|]] | ||
| Linia 55: | Linia 58: | ||
Czangczunzaur jest uważany ze jednego z najbardziej kluczowych dla zrozumienia wczesnej ewolucji ornitopodów [[takson]]ów dinozaurów. Po raz pierwszy wzmiankowano jego szczątki jako skamieniałości [[Archaeoceratopsidae]] ([[Zan]] i współpracownicy, [[2003]]). Formalnego opisu [[takson]]u dokonali w [[2005]] roku [[Zan]], [[Chen]], [[Jin]] i [[Li]], którzy skupili się na anatomii czaszki, wskazując na jej podobieństwo do czaszek marginocefali. | Czangczunzaur jest uważany ze jednego z najbardziej kluczowych dla zrozumienia wczesnej ewolucji ornitopodów [[takson]]ów dinozaurów. Po raz pierwszy wzmiankowano jego szczątki jako skamieniałości [[Archaeoceratopsidae]] ([[Zan]] i współpracownicy, [[2003]]). Formalnego opisu [[takson]]u dokonali w [[2005]] roku [[Zan]], [[Chen]], [[Jin]] i [[Li]], którzy skupili się na anatomii czaszki, wskazując na jej podobieństwo do czaszek marginocefali. | ||
| − | [[Jin]] i współpracownicy ([[2010]]) przedstawili dokładniejszy opis czaszki, zaś [[Butler]] i współpracownicy ([[2011]]) opisali szkielet pozaczaszkowy, oraz przedstawili analizę kladystyczną, z której wynika, że najbliższym krewnym czangczunzaura jest ''[[Jeholosaurus]] shangyuanensis'' z formacji Yixian (późny [[barrem]] – wczesny [[apt]]) prowincji Liaoning w Chinach - razem tworzyły niewielki, [[endemizm|endemiczny]] [[klad]] ornitopodów. | + | [[Jin]] i współpracownicy ([[2010]]) przedstawili dokładniejszy opis czaszki, zaś [[Butler]] i współpracownicy ([[2011]]) opisali szkielet pozaczaszkowy, oraz przedstawili analizę kladystyczną, z której wynika, że najbliższym krewnym czangczunzaura jest ''[[Jeholosaurus]] shangyuanensis'' z formacji Yixian (późny [[barrem]] – wczesny [[apt]]) prowincji Liaoning w Chinach - razem tworzyły niewielki, [[endemizm|endemiczny]] [[klad]] ornitopodów. Wiele nowszych badań wskazuje jednak, że ''Changchunsaurus'' mógł być znacznie prymitywniejszy i nie należeć do ornitopodów, lecz do szerszego [[klad]]u [[Neornithischia]] (np. Boyd [2015], gdzie okazał się członkiem [[Parksosauridae]], czy Herne i in. [2019]; wg tego pierwszego badania nie był też blisko spokrewniony z ''Jeholosaurus''). |
Posiada zarazem cechy prymitywne (np. 5 zębów w kości przedszczękowej, przerwa między zębami dziobowymi a policzkowymi, dużo zębów w dziobie w żuchwie) i zaawansowane (np. zanik otworów w czaszce), co dodatkowo utrudnia klasyfikację. | Posiada zarazem cechy prymitywne (np. 5 zębów w kości przedszczękowej, przerwa między zębami dziobowymi a policzkowymi, dużo zębów w dziobie w żuchwie) i zaawansowane (np. zanik otworów w czaszce), co dodatkowo utrudnia klasyfikację. | ||
| Linia 101: | Linia 104: | ||
[[Kategoria:Mezozoik]] | [[Kategoria:Mezozoik]] | ||
[[Kategoria:Kreda]] | [[Kategoria:Kreda]] | ||
| − | |||
Wersja z 13:32, 8 cze 2026
| Autor: | Korekta: |
| Dawid Mazurek | Maciej Ziegler |
| Changchunsaurus (czangczunzaur) | |
|---|---|
| Długość: | 1,5 m |
| Masa: | 10 kg |
| Miejsce występowania: | Chiny - prowincja Jilin |
| Czas występowania | 125-93,5 Ma |
| Systematyka | Dinosauria |
Rekonstrukcja przyżyciowa Changchunsaurus parvus. Autor: Kevin Yan . [1] | |
Wstęp
Czangczunzaur (Changchunsaurus) to monotypowy rodzaj dinozaura ptasiomiednicznego z kredowych osadów dzisiejszych Chin. Changchuansaurus jest pierwszym nazwanym rodzajem dinozaura z Jilin.
Historia taksonu i budowa
Czangczunzaur jest uważany ze jednego z najbardziej kluczowych dla zrozumienia wczesnej ewolucji ornitopodów taksonów dinozaurów. Po raz pierwszy wzmiankowano jego szczątki jako skamieniałości Archaeoceratopsidae (Zan i współpracownicy, 2003). Formalnego opisu taksonu dokonali w 2005 roku Zan, Chen, Jin i Li, którzy skupili się na anatomii czaszki, wskazując na jej podobieństwo do czaszek marginocefali.
Jin i współpracownicy (2010) przedstawili dokładniejszy opis czaszki, zaś Butler i współpracownicy (2011) opisali szkielet pozaczaszkowy, oraz przedstawili analizę kladystyczną, z której wynika, że najbliższym krewnym czangczunzaura jest Jeholosaurus shangyuanensis z formacji Yixian (późny barrem – wczesny apt) prowincji Liaoning w Chinach - razem tworzyły niewielki, endemiczny klad ornitopodów. Wiele nowszych badań wskazuje jednak, że Changchunsaurus mógł być znacznie prymitywniejszy i nie należeć do ornitopodów, lecz do szerszego kladu Neornithischia (np. Boyd [2015], gdzie okazał się członkiem Parksosauridae, czy Herne i in. [2019]; wg tego pierwszego badania nie był też blisko spokrewniony z Jeholosaurus).
Posiada zarazem cechy prymitywne (np. 5 zębów w kości przedszczękowej, przerwa między zębami dziobowymi a policzkowymi, dużo zębów w dziobie w żuchwie) i zaawansowane (np. zanik otworów w czaszce), co dodatkowo utrudnia klasyfikację.
Badania Wanga i współpracowników wskazują, że Changchunsaurus osiągał dojrzałość płciową w wieku 7-8 lat, a więc bardzo późno w porównaniu do innych bazalnych przedstawicieli Neornithischia. Tempo jego wzrostu było jednym z najniższych wśród dinozaurów i mogło po części wynikać ze środowiska w którym żył, były to bowiem obszary półpustynne, z utrudniony dostępem do wody.
Materiał kopalny i lokalizacja
Poznany materiał to: szkielet wraz z czaszką (holotyp JLUM L0403-j-Zn2): ciąg kręgów przedkrzyżowych, 2 krzyżowe, żebra, skostniałe ścięgna, częściowe kk. łopatkowo-krucze, płytki mostkowe, częściowe: kk. ramienne, k. biodrowa, udo, strzałka oraz całą prawa piszczel i k. piętowa, kompletna prawa i niekompletna lewa stopa ze śródstopiem oraz inne fragmentaryczne szczątki czaszki z tej samej lokalizacji co holotyp.
Ów stanowisko to Liufangzi niedaleko miasteczka Gongzhuling, w prowincji Jilin (północno-wschodnie Chiny). Wiek macierzystej formacji (Quantou) basenu Songliao to apt - cenoman (a więc tak zwana "środkowa" kreda).
Etymologia
Changchunsaurus znaczy "jaszczur z miasta Changchun". Epitet gatunkowy parvus znaczy "drobny" i odnosi się do niewielkich rozmiarów tego dinozaura.
Spis gatunków
| Changchunsaurus | Zan, Chen, Jin i Li, 2005 |
|---|---|
| C. parvus | Zan, Chen, Jin i Li, 2005 |
Wybrana bibliografia
Źródło naukowe:
Butler, R.J., Liyong, J., Jun, C. & Godefroit, P. (2011) "The postcranial osteology and phylogenetic position of the small ornithischian dinosaur Changchunsaurus parvus from the Quantou Formation (Cretaceous: Aptian-Cenomanian) of Jilin Province, north-eastern China" Palaeontology, 54(3), 667-683. doi: 10.1111/j.1475-4983.2011.01046.x
Jin Liyong, Chen Jun, Zan Shu-Qin, Richard J. Butler and Pascal Godefroit (2010). "Cranial anatomy of the small ornithischian dinosaur Changchunsaurus parvus from the Quantou Formation (Cretaceous: Aptian–Cenomanian) of Jilin Province, northeastern China". Journal of Vertebrate Paleontology 30 (1): 196–214. doi:10.1080/02724630903412372
Wang, W., Maho, T., Chen, J., Young, J.M. & Reisz, R.R. (2026). "Exceptionally slow growth rates and life history of Changchunsaurus parvus from the upper cretaceous Quantou Formation, Songliao Basin, Northeast China." Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 113931 doi:10.1016/j.palaeo.2026.113931
Zan Shu-Qin; Chen Jun; Jin Li-Yong; and Li Tao (2005). "A primitive ornithopod from the Early Cretaceous Quantou Formation of Central Jilin, China" (in Chinese with English summary). Vertebrata PalAsiatica 43 (3): 182–193
Źródła nienaukowe:
Paul, G.S. (2010) "The Princeton Field Guide to Dinosaurs" wyd. Princeton University - Princeton i Oxford
