Xenovenator

Autor:	Michał Siedlecki
Korekta:	Paweł Konarzewski

---

Xenovenator (ksenowenator)
Dieta	prawdopodobnie wszystkożerny
Miejsce	Meksyk - Coahuila (formacja Cerro del Pueblo)
Czas	Trias 252 Jura 201,4 Kreda 143,1 66 ok. 73,7-72,6 Ma późna kreda (późny kampan)
Systematyka	Dinosauria Saurischia Theropoda Tetanurae Coelurosauria Paraves Troodontidae Troodontinae Troodontini
Rekonstrukcja przyżyciowa gatunku typowego Xenovenator espinosai. Autor: Connor Ashbridge. [1]

Wstęp

Xenovenator to rodzaj nietypowego troodontyda żyjącego na terenie Meksyku w drugiej połowie epoki późnej kredy.

Etymologia

Nazwa rodzajowa Xenovenator oznacza "dziwny łowca" (od połączenia greckiego wyrazu xenos ["dziwny"; "obcy"], z łacińskim słowem venator ["łowca"]), co odnosi się do najbardziej charakterystycznej cechy tego teropoda jaką była kopulasta głowa, bardzo podobna do głów pachycefalozaurów. Epitet gatunkowy upamiętnia Luisa Espinosę, meksykańskiego paleontologa, który był jednym z pierwszych badaczy zajmujących się dinozaurami żyjącymi na terenie dzisiejszego Meksyku oraz był mentorem dla wielu innych paleontologów.

Materiał kopalny

Holotyp (CPC 2973) to w większości kompletna puszka mózgowa, którą tworzą obie kości czołowe, obie k. ciemieniowe, obie k. oczodołowo-klinowe, obie k. bocznoklinowe (laterosphenoids), obie k. bocznopotyliczne (exoccipitals), obie k. przeduszne, k. podstawnoklinowa oraz k. podstawnopotyliczna. Materiał przypisany to dwie izolowane k. czołowe: lewa (CPC 2976) oraz prawa (CPC 3112). Część jego materiału kopalnego została opisana w 2023 roku przez Aguillón-Martínez i Riverę-Sylvę.

Budowa, paleobiologia i systematyka

Ksenowenator najprawdopodobniej nie różnił się ogólnym pokrojem ciała i trybem życia od lepiej poznanych troodontydów, takich jak Troodon. Xenovenator różnił się od pozostałych przedstawicieli tej grupy detalami budowy kości czaszki, zwłaszcza kości czołowych i ciemieniowych. Charakteryzował się dość wydatną kopułą na głowie, która być może służyła do walk wewnątrzgatunkowych podczas toków. Cecha ta mogła powstać w wyniku działania doboru płciowego, które zbiegło się ze zwiększaniem opieki rodzicielskiej u maniraptorów. Analiza filogenetyczna umieściła oba gatunki ksenowenatora jako taksony siostrzane względem albertawenatora.

X.? robustus

Rivera-Sylva i współpracownicy (2026) tymczasowo przypisali "Saurornitholestes" robustus" do rodzaju Xenovenator, jednak w tym samym roku Jasinski i Sullivan zdefiniowali nowy takson Dinevenator Zobacz więcej: Dinevenator#Historia taksonu.

Spis gatunków

Xenovenator	Rivera-Sylva, Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez i Longrich, 2026
X. espinosai	Rivera-Sylva, Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez i Longrich, 2026
X.? robustus	(Sullivan, 2006) Rivera-Sylva, Aguillón-Martinez, Flores-Ventura, Sánchez-Uribe, Guzman-Gutierrez i Longrich, 2026	= Dinevenator robustus
= "Saurornitholestes" robustus	Sullivan, 2006

Bibliografia

Aguillón-Martínez, M.C. & Rivera-Sylva, H.E. (2023). "A Troodontid (Theropoda: Troodontidae) Neurocranium from the Cerro del Pueblo Formation (Late Campanian) of Coahuila, Mexico". Paleontología Mexicana 12(2)

Jasinski, S. E., & Sullivan, R. M. (2026). "Dinevenator, a new genus of troodontid dinosaur from the Late Cretaceous of New Mexico". Fossil Studies. 4 (3) 21 doi:10.3390/fossils4030021

Rivera-Sylva, H.E., Aguillón-Martinez, M.C., Flores-Ventura, J., Sánchez-Uribe, I.E., Guzman-Gutierrez, J.R. & Longrich, N.R. (2026). "A thick-skulled troodontid theropod from the Late Cretaceous of Mexico". Diversity. 18 (1): 38. doi:10.3390/d18010038