Muttaburrasaurus
| Autor: | Maciej Ziegler, "tmina" |
| Korekta: | Adrian Tkocz, Łukasz Czepiński, Marcin Szermański, Paweł Konarzewski |
| Muttaburasaurus (muttaburrazaur) | |
|---|---|
| Długość | 8 m [1] |
| Masa | 2,9 t [1] |
| Dieta | roślinożerny/?wszystkożerny |
| Miejsce | Australia - Queensland i ?Nowa Południowa Walia
(formacje Mackunda, ??Allaru i ??Griman Creek) |
| Czas |
ok. (??ok. 112) 96,3-93,5 Ma[2] |
| Systematyka | Dinosauria |
 Rekonstrukcja przyżyciowa. Autor: Connor Ashbridge. [3] | |
| Mapa znalezisk | |
Wczytywanie mapy…
| |
Wstęp
Muttaburrasaurus to dość enigmatyczny ornitopoda żyjący w późnej kredzie na terenie dzisiejszej Australii.
Odkrycia
Pierwsze skamieniałości zostały znalezione przez Davida Langdona niedaleko miasta Muttaburra (od którego pochodzi nazwa dinozaura) u zachodniego podnóża Wielkich Gór Wododziałowych, w korycie okresowej rzeki Thomson w 1963 roku. Druga czaszka dinozaura została znaleziona na innym stanowisku badawczym w środkowo-zachodniej części stanu Queensland. Nieoficjalne doniesienia mówią o odkryciu kolejnych szczątków na terenie wydobycia opali w Lightning Ridge w północnej części stanu Nowa Południowa Walia. Znaleziono także tropy, należące do muttaburrazaura albo pokrewnych form, początkowo wzięte za pochodzące od teropoda (ichnorodzaj Tyrannosauropus) [Bartholomai i Molnar, 1981; Molnar, 1996; Romilio i Salisbury, 2011]. Herne i in. (2026) opisali nowe elementy czaszki holotypu Muttaburrasaurus, które umożliwiły lepsze poznanie anatomii zwierzęcia.
Materiał kopalny
Holotyp M. langdoni (QM F6140) to prawie kompletna czaszka i elementy pozaczaszkowe (wiele kręgów i kości kończyn). Znamy około 60 procent kości jego szkieletu.
Materiał zaliczony do M. sp., należący prawdopodobnie do nowego, wcześniejszego gatunku, to niekompletna czaszka (QM F14921) i fragmentaryczny szkielet (QM F12541) z osadów Allaru. W Lightning Ridge odnaleziono zęby i łopatkę, która może należeć do trzeciego gatunku (Molnar, 1996).
Budowa i paleobiologia
Najprawdopodobniej zwierzę to poruszało się na czterech kończynach, ale było też zdolne do stawania na tylnych łapach. Budowa kanału półkolistego sugeruje, że zwierzę poruszało się zarówno czworonożnie, jak i dwunożnie (Herne i in., 2026). Jego cechą charakterystyczną był wykształcony garb kostny na czaszce przed oczami, zwany "nasal bulla". Uważano, że w tym garbie kostnym znajdował się organ akustyczny służący do przywoływania innych osobników. Muttaburrazaur miał na dużych powierzchniach kości przyczepy mięśni służące do poruszania szczękami, co znacznie zwiększało siłę jego szczęk w porównaniu do krewniaków. Osiągał od 7 do 8 m długości i przypuszczalnie mógł ważyć ok. 3 tony. Było to zwierzę roślinożerne, więc dzięki temu mogło dosięgnąć wyżej położonych gałęzi drzew. Jego zęby służyły raczej do rozrywania niż żucia. Na podstawie ich budowy niektórzy uważają, że zwierzę to, poza pokarmem roślinnym, od czasu do czasu żywiło się mięsem. Wczesne rekonstrukcje muttaburrazaura były wzorowane na rodzaju Iguanodon, stąd wziął się kolec na jego kciuku. Dziś uważa się, że oba te rodzaje nie były blisko z sobą spokrewnione (Bartholomai i Molnar, 1981; Molnar, 1996; Paul, 2024).
Dzięki nowoopisanym szczątkom możemy lepiej poznać anatomię czaszki oraz paleobiologię Muttaburrasaurus. W kości przedszczękowej znajdowało się 5 zębów, podobnie jak u innych wczesnych dinozaurów ptasiomiednicznych. Uzębienie muttaburrazaura mogło umożliwić zdobywanie wartościowego pokarmu (np. nasion w szyszkach) lub nawet drobnych bezkręgowców. Charakterystyczny garb na nosie nie był zbudowany z kości nosowych jak dotychczas uważano, lecz z kości przedszczękowych oraz dodatkowych skostnień, które tworzyły sklepienie oraz przegrody wewnętrzne. Budowa tej struktury wskazuje, że Muttaburrasaurus mógł mieć dobry węch. Jak u innych dinozaurów roślinożernych, omawiany rodzaj miał szerokie boczne pole widzenia oraz węższe z przodu. Takie widzenie umożliwiało obserwację terenu (np. wykrywanie drapieżników oraz przedstawicieli swojego gatunku) oraz ocenę odległości i poruszanie się. Muttaburrasaurus prawdopodobnie słyszał dźwięki o niskiej częstotliwości (<1 kHz), dzięki czemu mógł komunikować się z osobnikami na duże odległości oraz w warunkach o ograniczonej widoczności.
Pokrewieństwo
Pozycja filogenetyczna jest niepewna - wiele analiz kladystycznych wskazuje, że chodzi o bardzo bazalnego przedstawiciela Iguanodontia (np. Calvo i in., 2007; Norman, 2004), którego linia rozwojowa musiała się oddzielić od pozostałych iguanodontów jeszcze w środkowej jurze - z uwagi na obecność należącego do Dryosauridae Callovosaurus w keloweju. Podobny wynik mają obszerne analizy McDonalda (np. McDonald, 2011), które lokują muttaburrazaura wśród Rhabdodontidae - kladu bazalnych iguanodontów znanego dotąd jedynie z późnej kredy Europy. Agnolin i in. (2010) wskazują, że chodzi jednak o zaawansowanego iguanodonta - należącego do Styracosterna. Ostatnie analizy, m.in. Madzia i in. (2018), sugerują, że jest on bazalnym rabdodontomorfem. Wg Fonseci i współpracowników (2024) muttaburazaur jest prawdopodobnie ogromnym elasmarem blisko spokrewionym z fostorią. Herne i in. (2026) sugerują, że cechy budowy czaszki Muttaburrasaurus nie pozwalają przypisać do Rhabdodontomorpha, a być może nawet do Iguanodontia.
Etymologia
Nazwa rodzajowa Muttaburrasaurus pochodzi od miejscowości Muttaburra, w okolicach której odnaleziono szkielet. Epitet gatunkowy langdoni został nadany na cześć odkrywcy holotypu Davida Langdona.
Spis gatunków
| Muttaburrasaurus | Bartholomai i Molnar, 1981 |
| M. langdoni | Bartholomai i Molnar, 1981 |
Bibliografia
Agnolin, F. L., Ezcurra, M. D., Pais, D. F., & Salisbury, S. W. (2010). "A reappraisal of the Cretaceous non-avian dinosaur faunas from Australia and New Zealand: evidence for their Gondwanan affinities". Journal of Systematic Palaeontology, 8(2), 257-300. doi:10.1080/14772011003594870
Bartholomai, A., & Molnar, R. E. (1981). "Muttaburrasaurus, a new iguanodontid (Ornithischia: Ornithopoda) dinosaur from the Lower Cretaceous of Queensland. Memoirs of the Queensland Museum, Nature, 20(2), 319-345.
Calvo, J. O., Porfiri, J. D., & Novas, F. E. (2007). "Discovery of a new ornithopod dinosaur from the Portezuelo Formation (Upper Cretaceous), Neuquen, Patagonia, Argentina". Arquivos do Museu Nacional, Rio de Janeiro, 65(4), 471-483.
Fonseca, A. O., Reid, I. J., Venner, A., Duncan, R. J., Garcia, M. S., & Müller, R. T. (2024). "A comprehensive phylogenetic analysis on early ornithischian evolution". Journal of Systematic Palaeontology. 22 (1). 2346577. doi:10.1080/14772019.2024.2346577
Herne, M. C., Bevitt, J. J., Milan, L., Hocknull, S. A., Tait, A. M., Allen, C. M., Rozefelds, A. C., Molnar, R. E., Weisbecker, V., & Bell, P. R. (2026). "Cranial anatomy, palaeoneurology, palaeobiology and stratigraphic age of the large-bodied ornithopod, Muttaburrasaurus langdoni Bartholomai and Molnar, 1981, from the mid-Cretaceous of Australia". PeerJ, 14, e20794. doi:10.7717/peerj.20794
Madzia, D., Boyd, C. A., & Mazuch, M. (2018). "A basal ornithopod dinosaur from the Cenomanian of the Czech Republic". Journal of Systematic Palaeontology, 16(11), 967-979. doi:10.1080/14772019.2017.1371258
Molnar, R. E. (1996). "Observations on the Australian ornithopod dinosaur, "Muttaburrasaurus". Memoirs of the Queensland Museum. 39 (3): 639-652
Norman, D. B. (2004). "Basal Iguanodontia". [w:] Weishampel, D. B., Dodson, P., Osmólska, H. (red.). "The Dinosauria II". University of California Press, Berkeley and Los Angeles, 413-437
McDonald, A. (2011). The taxonomy of species assigned to Camptosaurus (Dinosauria: Ornithopoda). Zootaxa 2783: 52-68. doi:10.11646/zootaxa.2783.1.4
Romilio, A., & Salisbury, S. W. (2011). "A reassessment of large theropod dinosaur tracks from the mid-Cretaceous (late Albian–Cenomanian) Winton Formation of Lark Quarry, central-western Queensland, Australia: a case for mistaken identity". Cretaceous Research, 32(2), 135-142. doi:10.1016/j.cretres.2010.11.003
https://australian.museum/learn/dinosaurs/fact-sheets/muttaburrasaurus-langdoni/
![[3]](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Muttaburrasaurus_langdoni.png){kind=link}
![[1]](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Muttaburrasaurus_skull.jpg){kind=link}