Cryptarcus

Autor:

Paweł Konarzewski

---

Cryptarcus
Dieta	roślinożerny
Miejsce	Kanada - Alberta (górna część formacji Dinosaur Park)
Czas	Trias 252 Jura 201,4 Kreda 143,1 66 ok. 76,5-75,8 Ma późna kreda (kampan)
Systematyka	Dinosauria Ornithischia Ceratopsia Ceratopsoidea Ceratopsidae Chasmosaurinae
Rekonstrukcja przyżyciowa Cryptarcus. Autor: Connor Ashbridge [2]

Wstęp

Cryptarcus to rodzaj chasmozauryna żyjącego w późnej kredzie na terenie dzisiejszej Kanady. Przez długi czas był uważany za gatunek chasmozaura. W 2026 roku Holmes i współpracownicy utworzyli dla niego nowy rodzaj.

Materiał kopalny

Rekonstrukcja czaszki holotypowej Cryptarcus. Źródło: Holmes i in., 2026 [1].

Holotyp o numerze katalogowym CMNFV 8800 to prawie kompletnea czaszka pozbawionej części dzioba, kości jarzmowych, części prawej kości kwadratowej, łuskowej i ciemieniowej.

Materiał przypisany (TMP 2013.019.0038) to częściowa kość ciemieniowa.

Budowa i systematyka

Cryptarcus wykazywał podobieństwa w budowie kryzy do Pentaceratops. Miał on kryzę szerszą z przodu niż z tyłu oraz głębokie wcięcie kości ciemieniowej w kształcie litery U. Na kości ciemieniowej znajdowały się po trzy pary rożków ciemieniowych (ep 1-3). W odróżnieniu od większości chasmozaurynów dwie pierwsze pary wyrostków ciemieniowych (ep 1 i ep 2) były zaokrąglone i oraz znajdowaly się bardzo blisko siebie, tworząc niemal jednolitą strukturę. Dodatkowo nie wystawały one z kryzy, lecz znajdowały się na jej powierzchni. Cryptarcus miał również unikatową budowę kości przedszczękowej.

Analiza filogenetyczna przeprowadzona przez Holmesa i in. (2026) dała trzy topologie konsensusu. W pierwszej z nich Cryptarcus był bliżej spokrewniony z Chasmosaurus niż Pentaceratops, a w drugiej wynik był odwrotny. Z kolei w trzeciej wersji dokładne pokrewieństwo nie zostało rozstrzygnięte.

Etymologia

Nazwa rodzajowa Cryptarcus to połączenie łacińskich słów cryptos (ukryty) oraz arcus (łuk). Nawiązuje ona do łukowatego kształtu tylnej części kości ciemieniowej oraz faktu, że przez długi czas Cryptarcus był uważany za jeden z gatunków Chasmosaurus. Epitet gatunkowy russelli został nadany na cześć Lorisa S. Russella, który wydobył holotyp w 1936 roku.

Spis gatunków

Cryptarcus	Holmes, Mallon, Ryan i Evans, 2026
C. russelli	(Sternberg, 1940) Holmes, Mallon, Ryan i Evans, 2026
= Chasmosaurus russelli	Sternberg, 1940

Bibliografia

Holmes, R. B., Mallon, J. C., Ryan, M. J., & Evans, D. C. (2026). "New information on the holotype of "Chasmosaurus" russelli (Ornithischia: Ceratopsidae) necessitates the establishment of a new genus to receive the species". Canadian Journal of Earth Scienc. 63: 1-20. doi:10.1139/cjes-2025-0031